Xây dựng và sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn sinh học 6

Xây dựng và sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Sinh học 6 Nguyễn Thị Phương Hảo Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS ngành: Lí

Xây dựng và sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Sinh học 6

Nguyễn Thị Phương Hảo

Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS ngành: Lí luận và phương pháp dạy học; Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn: PGS.TS Mai Văn Hưng

Năm bảo vệ: 2012

Abstrac: Xác định cơ sở lý thuyết về xây dựng và sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc

nghiệm khách quan (TNKQ) Khảo sát thực trạng về việc biên soạn và sử dụng câu hỏi TNKQ trong kiểm tra đánh giá thường xuyên kết quả học tập môn Sinh học 6 Xác định nguyên tắc, quy trình xây dựng câu hỏi TNKQ làm cơ sở xây dựng câu hỏi TNKQ cho từng chuẩn kiến thức Xác định quy trình sử dụng và thực nghiệm sư phạm nhằm xác định độ khó và độ phân biệt của các câu hỏi Đánh giá hiệu quả của sử dụng câu hỏi TNKQ trong kiểm tra đánh giá thường xuyên kết quả học tập môn sinh học 6

Keywords: Phương pháp giảng dạy; Sinh học; Câu hỏi trắc nghiệm khách quan;

Ngân hàng câu hỏi

Content

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục hiện nay được xác định là “Một động lực thúc đẩy và là điều kiện cơ bản đảm bảo việc thực hiện những mục tiêu kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục mà Đảng đã đề ra ngoài việc hoàn thiện một khối lượng tri thức khoa học, đổi mới nội dung thì cần thiết phải không ngừng đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra, đánh giá Kiểm tra- đánh giá có vai trò vô cùng quan trọng là một biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đó là khâu mở đầu của quá trình dạy học, đồng thời cũng là khâu kết thúc của quá trình dạy học này để mở ra một quá trình dạy học khác cao hơn đồng thời nó cũng có tác động điều tiết trở lại quá trình đào tạo Tuy nhiên thực tế cho thấy kiểm tra đánh giá đang là một khâu yếu của dạy học tại các trường trung học cơ sở Qua khảo sát sơ bộ hầu hết các giáo viên dạy môn sinh học tại các trường THCS không sử dụng câu hỏi trắc

nghiệm khách quan (TNKQ) trong kiểm tra đánh giá hoặc các câu hỏi TNKQ được sử dụng chỉ là các câu dạng câu nhiều lựa chọn kiểm tra mức độ nhận thức ở dạng hiểu, các câu hỏi biên soạn thiếu tính hệ thống, vi phạm các quy tắc biên soạn câu hỏi TNKQ

Căn cứ vào đặc điểm môn học, và với mong muốn góp phần để nâng cao chất lượng

của kiểm tra đánh giá trong dạy học Sinh học, chúng tôi chọn đề tài: “Xây dựng và sử dụng

ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Sinh học 6”

2 Lịch sử nghiên cứu

Việc áp dụng câu hỏi TNKQ trong KTĐG đã được áp dụng phổ biến trên thế giới Hiện nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về xây dựng và sử dụng ngân hàng câu hỏi TNKQ trong KTĐG như Vũ Đình Luận(2005), Cao Thu Hiền (2009), Nguyễn Viết Thanh (2008), v…v… Nhưng hầu hết các công trình này đều nghiên cứu về chương trình, nội dung của các môn Sinh học THPT

Tính từ năm 2008 đến nay đã có nhiều tác giả biên soạn câu hỏi TNKQ dùng trong KTĐG kết quả học tập môn Sinh học 6 như Nguyễn Thị Phương Nga với Bài tập Sinh học 6, Đỗ Thu Hòa với Thực hành trắc nghiệm sinh học 6 nhưng hầu hết là câu nhiều lựa chọn và chưa tác giả nào hệ thống, đánh giá chất lượng các câu hỏi

3 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng ngân hàng câu hỏi TNKQ theo chuẩn kiến thức môn Sinh học 6

Xây dựng qui trình sử dụng ngân hàng câu hỏi TNKQ trong KTĐG kết quả học tập môn Sinh học 6

Đánh giá hiệu quả của việc xây dựng và sử dụng sử dụng ngân hàng câu hỏi TNKQ trong KTĐG kết quả học tập môn Sinh học 6

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xác định được nguyên tắc, qui trình xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan đủ tiêu chuẩn và sử dụng hợp lí trong kiểm tra đánh giá thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy

và học môn Sinh học 6 và nâng cao ý thức tự giác học tập của học sinh

5 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Nguyên tắc, qui trình xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan theo chuẩn kiến thức kĩ năng môn Sinh học 6

Sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá

5.2 Khách thể nghiên cứu

Học sinh lớp 6A, 6B – THCS Đông Thái – Tây Hồ

Học sinh lớp 6A, 6B, 6C, 6D – THCS Quảng An – Tây Hồ

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Xác định cơ sở lý thuyết về xây dựng và sử dụng câu hỏi TNKQ

6.2 Khảo sát thực trạng về việc biên soạn và sử dụng câu hỏi TNKQ trong kiểm tra đánh giá thường xuyên kết quả học tập môn Sinh học 6

6.3 Xác định nguyên tắc, qui trình xây dựng câu hỏi TNKQ làm cơ sở xây dựng câu hỏi TNKQ cho từng chuẩn kiến thức

6.4 Xác định qui trình sử dụng

6.5 Thực nghiệm sư phạm để:

- Xác định độ khó và độ phân biệt của các câu hỏi

- Xác định hiệu quả của sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá thường xuyên kết quả học tập môn Sinh học 6

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

8.2 Phương pháp điều tra

8.3 Phương pháp chuyên gia

8.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

9 Những đóng góp mới của đề tài

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận về việc xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Sinh học 6

- Xác định qui trình xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan sinh học

6

- Xây dựng ngân hang câu hỏi và kiểm định câu hỏi

- Xây dựng qui trình sử dụng câu hỏi

10 Cấu trúc luận văn

Chương 1 Cơ sở thực tiễn của đề tài

Chương 2 Xây dựng và sử dụng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Sinh học 6

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quát về tình hình nghiên cứu khoa học đo lường đánh giá trên thế giới và Việt Nam

1.1.1 Trên thế giới

1.1.2 Ở Việt Nam

1.2 Cơ sở lí luận

1.2.1 Cơ sở lí luận của kiểm tra đánh giá

1.2.1.1 Những khái niệm về kiểm tra, đánh giá

Đo lường: Là quá trình thu thập thông tin một cách định lượng về các đại lượng đặc trưng của đào tạo năng lực trong quá trình giáo dục

Đánh giá: là căn cứ vào các thông tin định tính, định lượng để đưa ra những kết

luận về năng lực phẩm chất của sản phẩm giáo dục và sử dụng những thông tin đó đưa ra quyết định về người học cũng như điều chỉnh cách dạy-học trong tương lai

Kiểm tra: theo GS Trần Bá Hoành cũng cho rằng “Kiểm tra cung cấp những dữ kiện,

những thông tin để làm cơ sở cho đánh giá”

1.2.1.2 Các mức độ của lĩnh vực nhận thức

Theo Bloom có 6 cấp độ của nhận thức theo thứ tự từ thấp đến cao là: biết, hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá

1.2.1.3 Đánh giá kết quả học tập của học sinh

Đánh giá kết quả học tập là quá trình thu thập và xử lí thông tin về trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của học sinh, về tác động và nguyên nhân của tình hình

đó nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của giáo viên và nhà trường, cho bản thân học sinh để họ học tập ngày một tiến bộ hơn

1.2.1.4 Chức năng của kiểm tra đánh giá

- Chức năng định hướng

- Chức năng đốc thúc, kích thích, tạo động lực

- Chức năng sàng lọc

- Chức năng cải tiến dự báo

1.2.1.5 Yêu cầu của kiểm tra đánh giá

- Tính qui chuẩn

- Tính khách quan

- Tính xác nhận và phát triển

- Tính toàn diện

1.2.1.6 Yêu cầu đổi mới của kiểm tra đánh giá môn Sinh học 6

- Kiểm tra đánh giá phải thường xuyên liên tục vừa thực hiện chức năng đốc thúc người học, vừa có chức năng động viên

- Kiểm tra đánh giá phải bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng

- Tăng cường sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá bao gồm

cả kiểm tra đánh giá cuối kì

- Kiểm tra đánh giá kiến thức trên một phổ rộng và tập trung nâng cao chất lượng các câu hỏi kiểm tra nhận thức bậc cao

- Hình thức kiểm tra đánh giá đa dạng phong phú

- Phát triển kĩ năng tự kiểm tra đánh giá của người học

1.2.2 Cơ sở lí luận của câu hỏi trắc nghiệm khách quan

1.2.2.1 Khái niệm trắc nghiệm

Trắc nghiệm là công cụ hay một hệ thống các công cụ dùng đo lường một hành vi nhằm trả lời cho câu hỏi: kết quả học tập của một cá nhân so với các cá nhân khác hay so với nhiệm vụ học tập được qui định từ trước

Trắc nghiệm khách quan

1.2.2.3 Các dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan

1.2.2.4 Phương pháp xác định chỉ định lượng định lượng của câu hỏi trắc nghiệm khách quan

1.2.2.5 Qui trình xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.3.1 Kết quả điều tra thực trạng về sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Sinh học 6 ở các trường trung học cơ sở

Để tìm hiểu thực trạng của việc sử dụng câu hỏi TNKQ trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Sinh học 6 trường THCS hiện nay, chúng tôi sử dụng phiếu điều tra với một số GV và HS của một số trường THCS Chúng tôi đã gặp gỡ 25 GV dạy Sinh học của các trường THCS thuộc quận Tây Hồ nhằm mục đích:

- Khảo sát hiểu biết của giáo viên về đo lường đánh giá ,câu hỏi TNKQ và việc sử dụng câu hỏi TNKQ trong KTĐG kết quả học tập môn Sinh học 6

- Khảo sát thái độ, phương pháp học tập của HS (125 HS) khi học môn Sinh học 6 (Phiếu số 1)

Bảng 1.1 Kết quả điều tra hiểu biết của giáo viên về đo lường

đánh giá và câu hỏi TNKQ

Các khái niệm

Mức độ

Thông hiểu

Hiểu sơ lƣợc

Không hiểu

3 Các chỉ số định lượng của câu hỏi TNKQ 0 4% 96%

4 Ưu nhược điểm của từng loại câu hỏi TNKQ 0 20% 80%

Bảng 1.2 Kết quả điều tra việc sử dụng câu hỏi TNKQ trong KTĐG kết quả học tập môn

Sinh học 6

Nội dung điểu tra

Mức độ Thường

xuyên Đôi lúc Không

b Từ ngân hàng câu hỏi thầy (cô) đã xây dựng

c Từ ngân hàng câu hỏi mẫu ( sách tham khảo)

d Từ internet hoặc đồng nghiệp

Theo cá nhân tác giả thì nguyên nhân gây ra thực trạng này là:

- Phần lớn các GV dạy Sinh học hiện nay chư ađược đào tạo về KTĐG

- Chế độ lương bổng, thời gian eo hẹp và vấn đề tuổi tác là những yếu tố dẫn tới việc sử dụng câu hỏi TNKQ còn hạn chế

Bảng 1.3 Kết quả điều tra thái độ, phương pháp học tập của HS học tập

Biện luận: Phần đông học sinh chưa có ý thức tìm hiểu bài trước khi tới lớp

Theo tác giả, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do:

- Phụ huynh và HS thường quan niệm môn Sinh học là môn phụ nên không đầu tư thời gian vào việc học tập môn này

- Thời gian dành cho KTĐG trên lớp ít nên HS lười học

1.3.2 Kết quả điều tra chất lượng câu hỏi TNKQ trong các sách tham khảo

Chúng tôi tiến hành khảo sát trên 6 đầu sách tham khảo dành cho Sinh học 6: và thu được kết quả như sau:

Bảng 1.4 Một số dạng câu TNKQ trong các sách tham khảo

Thành phần các loại câu hỏi TNKQ

Câu nhiều lựa chọn

Câu điền khuyết

Số câu hỏi vi phạm nguyên tắc

1 Yêu cầu không rõ ràng

1 Câu dẫn là câu hỏi

2 Sử dung đáp án “tất cả các phương án trên đều

Câu hỏi có chỉ số về độ khó, độ phân biệt 0 0%

Biện luận: Nhìn vào bảng 1.4 có thể nhận thấy :

- Phần lớn câu hỏi TNKQ hiện nay được biên soạn là câu hỏi nhiều lựa chọn

- Tỉ lệ câu hỏi vi phạm nguyên tắc biên soạn câu hỏi TNKQ còn rất cao

- Không xác định độ khó và độ phân biệt của câu hỏi

CHƯƠNG 2

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG NGÂN NGÂN HÀNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN SINH

HỌC 6 2.1 Tiêu chí của câu hỏi trắc nghiệm khách quan

- Tiêu chuẩn về mặt sư phạm: phải đảm bảo , tính giáo dục:, tính phù hợp,: tính linh hoạt và mềm dẻo

2.2 Nguyên tắc xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan

2.2.1 Nguyên tắc xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khác quan theo mục tiêu, nội dung khảo sát

Nguyên tắc 1: Câu hỏi cần phải tuân thủ đúng những nguyên tắc về mặt lí luận và bám sát vào nội dung của chương trình cần KTĐG

Nguyên tắc 2: Cần phải đưa ra các mệnh đề chính xác về mặt cú pháp

Nguyên tắc 3: Không được đưa ra các thuật ngữ không rõ ràng nhằm mục đích đánh đố

tư duy HS

Nguyên tắc 4: Tránh các hình thức câu phủ định

Nguyên tắc 5: Cần phải tách biệt rõ ràng phần dữ kiện và phần câu hỏi trong câu

2.2.2 Nguyên tắc viết câu hỏi trắc nghiệm khách quan

2.2.2.1 Nguyên tắc viết câu hỏi đúng sai

- Câu nhận định phải tối giản và rõ ràng

- Tránh dùng từ có triển vọng “sai” hoặc từ tăng khả năng “đúng”

- Không nên sử dụng các yếu tố vụn vặt để làm một câu đúng thành sai

- Không nên trích nguyên văn trong SGK trừ khi là khắc sâu kiến thức cốt lõi hay các định luật, định lý, nên dùng các từ định lượng hơn là định tính

2.2.2.2 Nguyên tắc viết câu hỏi nhiều lựa chọn (MCQ)

- Câu dẫn:

+ Câu dẫn phải diễn đạt rõ ràng và là câu khẳng định Nếu là câu phủ định thì cần in rõ

từ phủ định

+ Câu dẫn ghép với các phương án phải thành câu hoàn chỉnh

+ Không nên dùng hai từ phủ định liên tiếp

- Các phương án lựa chọn

+ Số phương án lựa chọn nên lớn hơn hoặc bằng 4

+ Các phương án nhiễu phải có vẻ hợp lí

+ Không dùng hai phương án có nghĩa trái ngược nhau (trừ khi là có 4 phương án trái nghĩa với nhau đôi một)

+ Độ dài của các phương án phải tương đương nhau

+ Hạn chế dùng đáp án “tất cả các đáp án trên đều đúng” hoặc “không có đáp án đúng”

2.2.2.3 Nguyên tắc viết câu hỏi ghép nối

- Phải xác định rõ tiêu chuẩn ghép nối, giới hạn sử dụng các phần tử ghép nối

- Các phần từ ghép nối nên có tính chất đồng nhất hoặc liên hệ với nhau

- Tất cả các phần tử ghép nối nên nằm cùng một trang để HS không bỏ sót hay phải lật trang

2.2.2.4 Nguyên tắc viết câu hỏi điền khuyết

- Lời chỉ dẫn phải rõ ràng

- Tránh lấy nguyên văn từ sách hay diễn tả mơ hồ

- Chỉ để trống những chỗ quan trọng tránh để HS phải đoán xem GV muốn hỏi gì

- Khi yêu cầu HS điền số đo cần ghi rõ đơn vị

2.3 Qui trình xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan

Bước 1: Xác định mục tiêu kiểm tra đánh giá

Bước 2: Phân tích nội dung để xây dựng bảng trọng số

Bước 3: Tuyển chọn và xây dựng các câu hỏi trắc nghiệm

Bước 4:Thực nghiệm kiểm định các câu hỏi

* Thực nghiệm chỉnh lý

* Thực nghiệm để xác định các chỉ số

2.4 Xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nội dung Chương II và III - Sinh học

6, Trung học cơ sở

2.4.1 Nghiên cứu nội dung chương II và III Sinh học 6

Trong chương trình Sinh học THCS, kiến thức trong chương II và chương III sinh 6 bao gồm 10 bài dạy trong 13 tiết trong đó có 9 tiết lý thuyết và 2 tiết thực hành, 1 tiết ôn tập và

1 tiết kiểm tra Phần này gồm toàn bộ các vấn đề đặc thù về: giải phẫu, hình thái và sinh lí của

rễ và thân

2.4.2 Nghiên cứu mục tiêu phần chương II và chương III Sinh học 6

Bảng 2.2 Mục tiêu kiến thức chương II và chương III Sinh học 6

Chương

II: Rễ

Bài 9 Các loại rễ, các miền của rễ

- Phân biệt được rễ cọc và rễ chùm

- Xác định được các miền của rễ

- Trình bày được chức năng của các miền rễ

Bài 10 Cấu tạo miền hút của rễ

- Xác định trên hình và trên tiêu bản các cấu trúc cơ bản của miền hút rễ trên hình và trên tiêu bản (đã nhuộm)

- Nêu được chức năng của từng cấu trúc - Phân biệt được tế bào thực vật và lông hút

Bài 11 Sự hút nước và muối khoáng của rễ

- Trình bày được vai trò của nước và muối khoáng đối với cây

- Sơ đồ hóa được đường đi của nước và muối khoáng

- Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hút nước và muối khoáng

- Ứng dụng trong thực tiễn

Bài 12 Biến dạng của

rễ

- Liệt kê được các loại rễ biến dạng

- Phân biệt được các loại rễ biến dạng dựa vào: đặc điểm và chức năng

Bài 13 Câu tạo ngoài