Xây dựng quy trình giảng dạy phần ứng dụng đạo hàm lớp 12 trung học phổ thông theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế Mai Xuân Đông Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS.. Ở các nước có nền
Trang 1Xây dựng quy trình giảng dạy phần ứng dụng đạo hàm lớp 12 trung học phổ thông theo
hướng tiếp cận chuẩn quốc tế
Mai Xuân Đông
Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bô ̣ môn Toán ho ̣c)
Mã số: 60 14 10 Người hướng dẫn: TS Phạm Văn Quốc
Năm bảo vệ: 2010
Abstract Trình bày cơ sở lý luâ ̣n về mô ̣t số khái niê ̣m , phương pháp da ̣y ho ̣c (PPDH) tích cực và kiểm tra đánh giá Nghiên cứu về PPDH tích c ực đạt hiệu quả cao như PPDH giải quyết vấn đề, phương pháp hướng dẫn HS tự học, tự nghiên cứu, PPDH theo dự án, Phân tích quy trình , và thực hiện quy trình giảng dạy theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế, đặc biệt là thực hành giảng dạy nội dung ứng dụng
đạo hàm- lớp 12 theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế Đưa ra thực nghiê ̣m sư pha ̣m
Keywords Phương pháp dạy học; Toán học; Đạo hàm; Trung học phổ thông; Lớp
12
Content
1 Lý do chọn đề tài
1.1 Sự hội nhập kinh tế toàn cầu tất yếu kéo theo nguồn nhân lực, người lao động phải có
phẩm chất và năng lực đáp ứng được yêu cầu của xã hội Người lao động phải có khả năng sáng tạo, chủ động, vận dụng tri thức của nhân loại vào từng hoàn cảnh cụ thể, tạo ra những sản phẩm cụ thể cho xã hội Người lao động cần phải có trình độ chuyên môn đạt mức tối thiểu của các nghành nghề trong nước nói riêng và trên thế giới nói chung, điều này là hết sức cần thiết đối với một quốc gia đang trong thời kỳ hội nhập Sự phát triển của khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học… đòi hỏi người lao động phải có năng lực,
phẩm chất trí tuệ và có khả năng thích ứng cao
Sự hội nhập không chỉ diễn ra mạnh mẽ ở lĩnh vực kinh tế và thương mại, mà còn diễn
ra ở cả khu vực giáo dục Toàn cầu hoá mang lại cho giáo dục Việt Nam nhiều cái lợi, nó đặt giáo dục Việt Nam vào bức tranh chung của giáo dục các nước trên thế giới, để từ đó giáo dục Việt Nam nhận ra mình đang đứng ở đâu, việc du nhập kinh nghiệm của các nền giáo dục phát triển tạo ra những “cú hích” cần thiết để phá vỡ những khuôn mẫu cũ kỹ, lạc hậu, những phương pháp dạy học, nội dung dạy học không còn phù hợp
Những kinh nghiệm tiên tiến đó sẽ góp phần hiện đại hoá giáo dục Việt Nam, nối giáo
dục Việt Nam với các nền giáo dục trên thế giới, hướng tới những chuẩn mực chung “ có tính
chất toàn nhân loại”, từ đó tạo nên những con người không bị bó hẹp trong lối tư duy cục bộ
mà biết tư duy có tính chất toàn cầu, có tinh thần dân chủ và có khả năng hợp tác, có thể làm
Trang 2việc trong môi trường quốc tế Ngành giáo dục Việt Nam trong xu thế hộ nhập với thế giới
cần thiết phải có sự thay đổi đáp ứng được các mục tiêu đào tạo con người của thế kỷ mới
1.2 Bộ giáo dục và đào tạo Việt Nam dựa trên kinh nghiệm về Giáo dục của các nước có nền
Giáo dục phát triển đang xây dựng bộ chuẩn “Chuẩn nghề nghiệp GV trung học” Chuẩn
giúp GV trung học tự kiểm tra, đánh giá được năng lực nghề nghiệp, phẩm chất đạo đức, trình
độ chuyên môn, để từ đó xây dựng cho mình kế hoạch giảng dạy rèn luyện chuyên môn được tốt hơn Chuẩn cũng giúp các cơ quan quản lý giáo dục, hiệu trưởng các trường THPT đánh giá xếp loại GV dễ dàng và công bằng hơn, từ đó có thể đề ra những biện pháp nhằm khắc phục khắc phục những hạn chế chuyên môn nghề nghiệp
Ở các nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới người ta đã nghiên cứu và đề xuất chuẩn trong dạy học THPT, chuẩn kỹ năng nghề nghiệp của GV dạy môn toán THPT Ở Anh trường đại học khảo thí quốc tế Cambrigde (University of cambrigde- International Exxamminations) đã đề xuất một bộ chuẩn về kỹ năng nghề nghiệp cho GV THPT Đây là bộ chuẩn được sử dụng rộng rãi và có tính hiệu quả cao (có hơn 150 nước trên thế giới sử dụng bộ chuẩn này), bộ chuẩn đưa ra các yêu cầu tối thiểu đối với trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của người GV và lấy căn cứ để đánh
giá xếp loại GV theo chuẩn Do đó người ta còn gọi bộ chuẩn này là “chuẩn quốc tế về GV
THPT ”
Dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế đã được áp dụng ở nhiều nước có nền giáo dục hiện đại, và phương pháp này đã mang lại hiệu quả cao Ở Việt Nam ban đầu đã hướng dẫn cho các GV ở một số trường chuyên ở Hà Nội, thành phố HCM, Đà Nẵng, Huế Phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế, và trong một vài năm tới sẽ được hướng dẫn, huấn luyện cho các GV ở các trường THPT trên toàn quốc
1.3 Trong giai đoạn hiện nay người GV không chỉ đóng vai trò là người truyền đạt tri thức mà
phải là người tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn cho các hoạt động học tập tìm tòi, khám phá giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức một cách chủ động GV phải có năng lực đổi mới phương pháp dạy học, dạy học phải lấy học sinh làm trung tâm, tập trung vào vai trò của học sinh và hoạt
đông học, từ cách dạy nêu khái niệm - giải thích - minh hoạ sang cách dạy hoạt động - tìm tòi
-khám phá
Trong xã hội hiện đại người GV không ngừng nâng cao chuyên môn, trình độ, nghiệp vụ
sư phạm, phát huy tính chủ động sáng tạo trong công tác giảng dạy, từ đó hoàn thành mục tiêu được giao, GV phải có năng lực giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tiễn dạy học, tự học,
tự nghiên cứu, có trình độ ngoại ngữ, công nghệ thông tin, kỹ năng nghề nghiệp để đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển nội dung, đổi mới PPDH Bên cạnh đó mỗi người GV cũng phải không ngừng hoàn thiện nhân cách, đạo đức, lối sống, giữ gìn bản sắc văn hóa của dân
tộc
1.4 Về phương pháp giáo dục đào tạo, nghị quyết hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Trung
ương Đảng Cộng Sản Việt Nam (Khoá VIII 1997), đã đề ra “…Phải đổi mới giáo dục đào
tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiếu, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng những phương pháp tiên tiến, và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho HS ”
Trong luật giáo dục Việt Nam, năm 2005, ở điều 28.2 đã viết “ Phương pháp giáo dục
phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS…; cần phải bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn,…”
Đổi mới phương pháp dạy học là làm cho HS học tập tích cực, chủ động chống lại thói quen học tập thụ động Thay cho lối truyền thụ một chiều, thuyết trình giảng dạy, người GV cần phải tổ chức cho HS được học tập trong hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo (tài liệu bồi dưỡng thường xuyên GV THPT chu kỳ 3) Người thầy có vai trò là trọng tài, cố vấn điều khiển tiến trình giờ dạy PPDH này chú ý đến đối tượng HS, coi trọng việc nâng cao quyền năng cho người học, GV là người nêu tình huống, kích thích hứng thú, suy nghĩ và
Trang 3phân sử các tình huống xảy ra, từ đó hệ thống hoá các vấn đề, tổng kết nội dung, củng cố bài dạy
Trong xã hội phát triển về mọi mặt, sự bùng nổ về thông tin, khoa học kỹ thuật, công nghệ từng ngày, từng giờ, HS không thể tiếp nhận được một lượng kiến thức rộng lớn như vậy chỉ bằng thời gian trên lớp, do vậy người GV phải dạy cho HS cách học và điều quan trọng nhất đó là phương pháp tự học, tự nghiên cứu Khi HS đã có phương pháp tự học, tự nghiên cứu, từ đó họ có thể học ở mọi lúc, mọi nơi, học bằng nhiều phương tiện, bằng nhiều con đường khác nhau, và có thể học ở mọi người
1.5 Đổi mới PPDH phải gắn liền với đổi mới hình thức tổ chức dạy học Hình thức tổ chức
dạy học phù hợp sẽ cuốn hút HS tham gia vào nội dung bài học, từ đó HS có thể phát huy được tính tích cực, chủ động trong quá trình học, tạo điều kiện cho việc tiếp thu kiến thức có hiệu quả hơn
Hình thức tổ chức dạy học phù hợp không chỉ tạo điều kiện cho GV và HS giao lưu, tranh luận với nhau mà còn tạo ra sự tranh luận giữa HS với HS, giữa các nhóm HS với nhau để từ đó đạt được mục đích về kiến thức một cách tự nhiên hơn
Trên thế giới đã xuất hiện nhiều hình thức tổ chức dạy học mà chúng ta có thể áp dụng, tuy nhiên người GV cần lựa chọn hình thức hiệu quả, phù hợp với từng đối tượng HS, cơ sở vật chất của từng trường, điều kiện về kinh tế, văn hoá Các hình thức tổ chức dạy học mà
chúng ta có thể áp dụng để phù hợp với sự đổi mới PPDH hiện nay có thể kể đến như: dạy học
dựa trên dự án; dạy học tự học tự nghiên cứu; dạy học nhóm; dạy học thông qua các hoạt động vui chơi…
1.6 Môn toán là môn khoa học cơ bản, và có vai trò quan trọng trong sự phát triển tư duy, kỹ
năng, tính sáng tạo của HS, do đó vấn đề cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở trường THPT là: hướng dẫn HS học tập tích cực, chủ động, phát huy tính sáng tạo, rèn luyện
kỹ năng giải toán, phát triển tư duy toán học Để làm được điều này đòi hỏi mối GV trước hết phải có trình độ chuyên môn vững vàng, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, chủ động, lấy học sinh làm trung tâm trong quá trình dạy học
Trong chương trình toán THPT, phần ứng dụng đạo hàm – Chương I, Giải tích lớp 12 là một phần rất quan trọng, đạo hàm được ứng dụng trong cả Đại số, Giải tích, Hình học Các bài toán có liên quan đến đạo hàm luôn có mặt trong các kỳ thi tốt nghiệp THPT, thi đại học, thi học sinh giỏi các cấp
Do việc ứng dụng đạo hàm trong giải toán là rất lớn, hệ thống bài tập đa dạng và phong phú nên thời gian học trên lớp của HS là không đủ để rèn luyện hết các kỹ năng ứng dụng của
nó, từ đó người GV phải có phương pháp dạy tích cực, các hình thức tổ chức phù hợp, để HS
có một nền kiến thức cơ bản, phương pháp học hiệu quả, và có thể tự học tự nghiên cứu
1.7 Trường Đại học Giáo dục-Đại học Quốc Gia Hà Nội được trao nhiệm vụ nghiên cứu bộ
chuẩn do Trường Đại học Khảo thí Quốc tế Cambrigde (University of Cambrigde- International Exxaminations) đã đề xuất, đó là bộ chuẩn kỹ năng nghề nghiệp cho GV THPT,
và chỉnh sửa phù hợp với thực tiễn ở Việt Nam, truyền bá một cách rộng rãi trên các trường THPT ở Việt Nam Bước đầu trường đang thực hiện một dự án đó là “Xây dựng quy trình phát triển kỹ năng nghề nghiệp cho GV trường THPT chuyên tiếp cận chuẩn quốc tế ”. Trong các năm vừa qua trường đã tổ chức các lớp huấn luyện cho các GV trường chuyên ở Hà Nội,
Tp HCM, Đà Nẵng, Huế
Bản thân là học viên cao học lý luận và phương pháp dạy học môn toán khoá 4 của trường, tôi thấy mình phải có trách nhiệm trước nhiệm vụ quan trọng của nhà trường, góp phần nhỏ bé thực hiện dự án của Trường Đại học Giáo dục- Đại học Quốc gia Hà Nội
Với tất cả các lý do trên, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu “Xây dựng quy trình giảng dạy
phần ứng dụng đạo hàm lớp12 trung học phổ thông theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế ”
2 Lịch sử nghiên cứu
Trang 4Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến vấn
đề đổi mới PPDH theo hướng tích cực nhưng chưa có công trình nào, bài viết nào đề cập đến vấn đề xây dựng quy trình giảng dạy phần “ứng dụng đạo hàm” theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế
3 Mục tiêu nghiên cứu
- Đưa ra các nội dung chính của chuẩn quốc tế về GV THPT môn toán
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về một số PPDH tích cực đạt hiệu quả cao như PPDH giải quyết vấn đề, phương pháp hướng dẫn HS tự học, tự nghiên cứu, PPDH theo dự án,
- Đưa ra quy trình, và thực hiện quy trình giảng dạy theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế, đặc biệt là thực hành giảng dạy nội dung ứng dụng đạo hàm- lớp 12 theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế
4 Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu phương pháp dạy và học tích cực của môn toán nội dung ứng dụng đạo hàm- lớp 12 THPT
- Nghiên cứu các chuẩn về giáo dục (chuẩn GV, chuẩn GV toán)
- Đưa ra các bảng số liệu khảo sát, thực nghiệm được thực hiện đối với một số lớp và các GV dạy môn toán trường THPT Như Thanh 1, THPT Như Thanh 2- Thanh Hoá
5 Mẫu khảo sát
- HS lớp 12A1, 12A6 trường THPT Như Thanh 1– Thanh Hoá
- HS lớp 12A1 trường THPT Như Thanh 2– Thanh Hoá
- Lớp đội tuyển thi HS giỏi các môn: Toán, Lý, Hoá của các trường THPT Như Thanh 1, THPT Như Thanh 2
6 Vấn đề nghiên cứu
Xây dựng quy trình giảng dạy phần ứng dụng đạo hàm như thế nào thì sẽ tiếp cận được chuẩn quốc tế ?
7 Giả thuyết nghiên cứu
Nếu xây dựng được quy trình giảng dạy hợp lý theo phương pháp dạy học tích cực kết hợp với các hình thức dạy học tiên tiến hiện đại của nội dung ứng dụng đạo hàm – lớp 12 THPT thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, đạt mục tiêu dạy học môn toán, tiếp cận chuẩn quốc tế về môn học
8 Phương pháp nghiên cứu
8.1.Phương pháp nghiên cứu dựa trên tài liệu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp giảng dạy, chuẩn GV, Chuẩn HS THPT, chuẩn về kiến thức môn học dựa trên các văn bản của Bộ giáo dục- Đào tạo, các tài liệu tham khảo có liên quan đến các khái niệm của đề tài
- Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến môn học, sách giáo khoa, sách tham khảo, phân phối chương trình, mục tiêu dạy học, phương pháp dạy học toán chương trình 12 THPT
8.2 Phương pháp điều tra quan sát
- Dự giờ, trao đổi đồng nghiệp trong tổ chuyên môn, các đồng nghiệp khác
- Kết quả các bài kiểm tra, các bài báo cáo, các nghiên cứu khoa học của HS và GV
- Điều tra khả năng vận dụng phương pháp giảng dạy nội dung ứng dụng đạo hàm- lớp 12 THPT hiện tại của bản thân và các đồng nghiệp cùng trường, từ đó hỗ trợ kịp thời cho công việc đánh giá kết quả thực nghiệm
- Nghiên cứu thực trạng của quá trình giảng dạy nội dung ứng dụng đạo hàm-
lớp 12 THPT của GV và kết quả học tập của HS trước và sau khi thực hành giảng dạy theo phương pháp mới
8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Dạy thực nghiệm tại các lớp 12A1, 12A2, đội tuyển môn toán trường THPT Như Thanh 1- Thanh Hoá
- Dạy thực nghiệm tại lớp 12A1, đội tuyển môn toán trường THPT Như Thanh 2- Thanh Hoá
Trang 58.4 Phương pháp thống kê toán học
Xử lý các số liệu thu được sau khi điều tra
9 Kết quả đóng góp mới của luận văn
- Xây dựng một hệ thống cơ sở lý luận cho một số PPDH tích cực như dạy học GQVĐ, dạy học hướng dẫn tự học, tự nghiên cứu, dạy học theo dự án
- Xây dựng được các nội dung dạy học trong đó sử dụng các phương pháp tích cực như PPDH giải quyết vấn đề, PPDH dự án, PPDH tự học, tự nghiên cứu
- Đưa ra được các nội dung giảng dạy trong trường THPT nói chung và môn toán nội dung ứng dụng đao hàm nói riêng theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế
10 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được
trình bày trong 3 chương
Chương 1 Cơ sở lý luận của đề tài Chương 2 Các bài giảng về ứng dụng đạo hàm theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế
Chương 3 Thực nghiêm sư phạm
References
1 Nguyễn Ngọc Bảo Lý luận dạy học ở trường trung học cơ sở Nxb Đại học Sư phạm,
2008
2 Bộ Giáo dục và đào tạo (2007), Đại số và Giải tích 11 Nxb Giáo dục
3 Bộ Giáo dục và đào tạo (2008), Giải tích 12 Nxb Giáo dục
4 Bộ Giáo dục và đào tạo (2008), Bài tập Giải tích 12 Nxb Giáo dục
5 Bộ Giáo dục và đào tạo (2008), Giải tích 12- Sách giáo viên Nxb Giáo dục
6 Bộ Giáo dục và đào tạo (2006), Chương trình giáo dục phổ thông môn Toán
Nxb Giáo dục
7 Bộ giáo dục đào tạo (2007), Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục trung học phổ
thông môn Toán Nxb giáo dục
8 Bộ giáo dục và đào tạo (2008), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình sách
giáo khoa lớp 12- Môn Toán Nxb giáo dục
9 Nguyễn hữu châu Dạy học giải quyết vấn đề trong môn Toán, NCGD số 9- 1995
10 Phan Đức Chính Các bài giảng luyện thi môn Toán, tập hai Nxb Giáo dục 2005
11 Phan Đức Chính Các bài giảng luyện thi môn Toán, tập ba Nxb Giáo dục 2005
12 Đảng Cộng Sản Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Nxb chính
trị quốc gia, Hà nội, 2001
13 Đảng Cộng Sản Việt Nam Văn kiện hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp Hành Trung ương
khoá VIII Nxb chính trị quốc gia, Hà nội, 1997
14 Lê Hồng Đức Phương pháp giải toán: Đạo hàm và ứng dụng Nxb Hà Nội, 2007
15 Trần Bá Hoành Đổi mới phương pháp dạy học chương trình và Sách giáo khoa Nxb
Đại học Sư phạm 2006
16 Nguyễn Bá Kim (2002), PPDH môn Toán Nxb Đại học sư phạm, Hà nội
Trang 6 17 Nguyễn Bá Kim PPDH môn Toán Nxb Đại học sư phạm Hà nội, 2004
18 Nguyễn Bá Kim PPDH môn Toán Nxb Đại học sư phạm Hà nội, 2007
19 Nguyễn Vũ Lương Bất đẳng thức,Tập1 Nxb Đại học quốc gia Hà nội, 2009
20 Nguyễn Vũ Lương Bất đẳng thức,Tập2 Nxb Đại học quốc gia Hà nội, 2009
21 Hồ Chí Minh Vấn đề giáo dục Nxb Giáo dục Hà Nội, 1990
22 Lưu Xuân Mới Lý luận dạy học đại học Nxb Giáo dục, 2000
23 Bùi Văn Nghị Giáo trình dạy học những nội dung cụ thể môn Toán Nxb đại học sư
phạm, 2008
24 Hoàng Phê (1998), Từ điển tiếng việt Nxb khoa học xã hội
25 Trần Phương Tuyển tập các chuyên đề luyện thi đại học môn toán: Hàm số Nxb Hà
Nội, 2009
26 Nguyễn Ngọc Quang Lý luận dạy học đại cương, tập 2 Trường quản lý cán bộ giáo
dục TW1, 1989
27 Nguyễn Ngọc Quang Nhà sư phạm, người đóng góp phần đổi mới lý luận Dạy học (Bài
bản chất quá trình dạy học, tr.57) Nxb- DDHQG – 1998
28 GS Vũ văn Tảo Sách giáo dục hướng vào thế kỷ XXI: Bài Vấn đề “ Học cách học ” và
“Dạy cách học” trang 69 – 96
29 GS.TSKH Lâm Quang Thiệp Sách Giáo dục học Đại học Hà Nội, 2000
30 Lê Văn Tiến (2005), PPDH môn toán ở trường phổ thông Nxb DDHQG TP Hồ Chí
Minh
31 Thái Duy Tiên Giáo dục học hiện đại Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
32 GS.TS Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Tảo, Bùi Tường Quá trình dạy - tự
học Nxb giáo dục 1997
33 GS.TS Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Lê Khánh Bằng, Vũ Văn Tảo Học và dạy cách
học Nxb Đại học sư phạm 2002
34 Từ điển Giáo dục học Nxb Từ điển Bách Khoa 2001
35 Từ điển triết học (1975) Nxb tiến bộ Matxơva (Bản tiếng việt)
36 Lê Công Triêm (chủ biên) Nguyễn Đức Vũ, Trần Thị Tú Anh (2002) Một số vấn đề hiện
nay của phương pháp dạy học đại học Nxb giáo dục Hà Nội
37 Trường Đại Học Giáo dục – ĐHQG Hà Nội các tài liệu tập huấn nâng cao kỹ năng
nghề nghiệp cho giáo viên THPT chuyên tiếp cận chuẩn quốc tế, 2009-2010
38 Tuyển tập các đề thi đại học (1994-2004)
39 LaryA Hjelle và Daniel J Ziegler: Personality theories, McGraw-Hill, Inc, 1997
40 Một số nguồn Internet:
* http://mathvn.com
*http://lib.org.by/
*http://archives.math.utk.edu/topics
*http://www2.edc.org/makingmath/mathproj.asp#rstool
(trang Web giới thiệu về nghiên cứu dự án trong môn toán)