slide thuyết trình tiểu luận cá NHÂN hóa điều TRỊ UNG THƯ

Bằng các xét nghiệm di truyền trên tế bào ung thư và tế bào thường, bác sĩ có thể thay đổi cách thức điều trị phù hợp với nhu cầu của từng bệnh nhân.. Ảnh hưởng của kiểu gen đến dược độn

CÁ NHÂN HÓA ĐIỀU TRỊ UNG THƯ

NHÓM 14- CHỦ ĐỀ:

• Hà Văn Hoàng Thiện Đức

• Nguyễn Thị Thùy Dung

• Huỳnh Văn Được

• Phan Thị Huyền Trang

• Nguyễn Thị Xuân Trang

Thành viên

Ung thư vẫn là một trong những kẻ thù lớn

nhất đối với sức khỏe của chúng ta trong thế kỷ

21 Trong những năm gần đây, tỷ lệ mắc ung thư

trên thế giới đang có xu hướng tăng nhanh và

đáng báo động.Chính vì vậy, việc điều trị ung thư

đang là vấn đề rất được quan tâm hiện nay

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Tài liệu tham khảo: https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4419-0769-1

Hiện nay, xu hướng “cá thể hóa” trong y học đang trở thành mô hình mới đầy triển vọng làm thay đổi quan điểm, nhận thức và cách tiếp cận về y học hiện đại trên thế giới và cá thể hóa điều trị đã đạt được những thành tựu lớn trong điều trị một số bệnh, đặc biệt là ung thư.

Tài liệu tham khảo: https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4419-0769-1

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

•Cá thể hóa điều trị là sử dụng các biện pháp điều trị

phù hợp đặc điểm bệnh lý của từng bệnh nhân riêng

biệt

•Y học cá thể hóa là một tiến bộ trong y học với các

nguyên tắc điều trị: “Đúng người bệnh , đúng thuốc,

đúng liều, và vào đúng thời điểm”

2 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÁ THỂ HÓA ĐIỀU TRỊ

Cá thể hóa điều trị là gì?

Tài liệu tham khảo: http://hoinoitiethue.com/y-hoc-ca-the-hoa-trong-benh-ung-thu/

•Y học cá thể hóa giúp bác sĩ hiểu về hệ di truyền của bệnh nhân

và khối u của họ phát triển như thế nào Với những thông tin này,

bác sĩ có thể tìm được cách để ngăn ngừa, sàng lọc và đưa ra phác

đồ điều trị hiệu quả hơn Bằng các xét nghiệm di truyền trên tế

bào ung thư và tế bào thường, bác sĩ có thể thay đổi cách thức

điều trị phù hợp với nhu cầu của từng bệnh nhân

2 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÁ THỂ HÓA ĐIỀU TRỊ

Cá thể hóa điều trị trong ung thư là gì?

Tài liệu tham khảo:

https://www.cancer.net/navigating-cancer-care/how-cancer-treated/personalized-and-targeted-therapies/what-personalized-cancer-medicine

Kế hoạch sàng lọc và chữa trị ung thư dựa vào

y học cá thể bao gồm:

•Tìm ra nguy cơ mắc ung thư của một người và

chọn lựa các phương pháp sàng lọc để giảm thiểu

rủi ro

•Tìm ra phương pháp điều trị thích hợp, hiệu quả và

ít tác dụng phụ cho bệnh nhân

•Dự đoán nguy cơ tái phát của ung thư

2 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÁ THỂ HÓA ĐIỀU TRỊ

Tài liệu tham khảo:

therapies/what-personalized-cancer-medicine

https://www.cancer.net/navigating-cancer-care/how-cancer-treated/personalized-and-targeted-3.1.1 Khái niệm gen

• “Một vùng ADN có thể được biểu hiện để tạo ra một sản phẩm cuối cùng có chức năng, sản phẩm đó có thể là một chuỗi polypeptid hay phân tử ARN”

3 CƠ SỞ SINH HỌC CỦA CÁ THỂ HÓA TRONG

ĐIỀU TRỊ

3.1 Khái niệm gen và gen đa hình

3.1.1 Biểu hiện gen

3 CƠ SỞ SINH HỌC CỦA CÁ THỂ HÓA TRONG

ĐIỀU TRỊ

3.1 Khái niệm gen và gen đa hình

3.1.1 Đa hình gen và đột biến gen

Đột biến ADN được chia thành một số nhóm chính: đột biến gen, đột biến cấu

trúc nhiễm sắc thể và đột biến số lượng bản sao:

•Đột biến số lượng bản sao gây nhiều loại bệnh di truyền bao gồm ung thư

•Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể làm thay đổi mức độ biểu hiện của protein mà gen

mã hóa

•Đột biến điểm chia thành hai nhóm lớn là đột biến thay thế cặp nucleotid và mất hoặc thêm cặp nucleotid:

• Đột biến thay thế cặp nucleotid: dẫn đến protein mất chức năng

• Thêm hay mất cặp nucleotid: dịch mã sai nghĩa trầm trọng làm protein tạo ra bị mất chức năng

Đa hình gen là các dạng biến thể ADN được phát hiện với tỉ lệ trên 1% trong

quần thể Các đa hình gen khác nhau có thể ảnh hưởng theo cách khác nhau đến cấu trúc và chức năng của protein mà gen mã hóa

3.1 Khái niệm gen và gen đa hình

Dược lý di truyền (pharmacogenetics) là một lĩnh vực nghiên cứu về mối liên quan giữa kiểu gen của các cá thể riêng biệt với khả năng đáp ứng với thuốc của từng cá thể

3 CƠ SỞ SINH HỌC CỦA CÁ THỂ HÓA

TRONG ĐIỀU TRỊ

3.2 Ảnh hưởng của các yếu tố di truyền đến đáp ứng thuốc

3.2.1 Ảnh hưởng của kiểu gen đến dược động học của thuốc

Ảnh hưởng của kiểu gen đến chuyển hóa của thuốc:

Kiểu gen có ảnh hưởng đến chuyển hóa thuốc thông qua việc làm thay đổi kiểu hình của các protein tham gia vào chuyển hóa thuốc

Hệ enzym Cytochrome (CYP) đóng vai trò chính trong chuyển hóa thuốc

Đây chính là tiền đề để cá thể hóa điều trị trên các nhóm bệnh nhân riêng biệt

Ảnh hưởng của kiểu gen đến hấp thu, phân bố và thải trừ thuốc:

Các protein vận chuyển đóng vai trò quan trọng trong hấp thu, phân bố,

chuyển hóa và thải trừ của nhiều thuốc

Sự đa hình gen mã hóa các protein này sẽ làm thay đổi chức năng của các protein vận chuyển và kết quả là thay đổi đáp ứng thuốc

3.2 Ảnh hưởng của các yếu tố di truyền đến đáp ứng thuốc

3.2.2 Ảnh hưởng của kiểu gen đến dược lực học của thuốc

Phần lớn đích của các thuốc hiện nay có bản chất là protein Do đó, sự thay đổi kiểu gen mã hóa protein đích có thể làm thay đổi đáp ứng của thuốc

3.2 Ảnh hưởng của các yếu tố di truyền đến đáp ứng thuốc

3.2.1 Khái niệm chỉ dấu sinh học:

Một đặc tính phân tử giúp đo lường và đánh giá quá trình sinh học bình thường của cơ thể, quá trình bệnh lý hoặc đáp ứng dược học với các can thiệp điều trị”

3 CƠ SỞ SINH HỌC CỦA CÁ THỂ HÓA

TRONG ĐIỀU TRỊ

3.2 Chỉ dấu sinh học

Chỉ dấu sinh học trong ung thư

Chỉ dấu sinh học trong ung thư là một phân tử sinh học được tạo ra bởi tế bào ung thư hoặc các mô bình thường của cơ thể đáp ứng với ung thư

Chỉ dấu sinh học trong ung thư được quan tâm là chỉ dấu sinh học dược lực học và chỉ dấu sinh học dược động học

Chỉ dấu sinh học dược lực học giúp phân biệt những bệnh nhân có thể có đáp ứng tốt với liệu pháp điều trị và những bệnh nhân có đáp ứng kém hoặc không đáp ứng

Chỉ dấu sinh học dược động học giúp lựa chọn liều dùng phù hợp của thuốc trên bệnh nhân

3.2 Chỉ dấu sinh học

Chỉ dấu sinh học trong ung thư

3.2 Chỉ dấu sinh học

3.2.2 Chỉ dấu sinh học liên quan dược dộng học của thuốc ung thư:

• Chỉ dấu sinh học liên quan đến quá trình chuyển hóa thuốc pha 1

• Chỉ dấu sinh học ung thư trong chuyển hoá thuốc pha 2

3 CƠ SỞ SINH HỌC CỦA CÁ THỂ HÓA

TRONG ĐIỀU TRỊ

3.2 Chỉ dấu sinh học

3.2.3 Chỉ dấu sinh học liên quan đến dược lực của thuốc ung thư:

Protein là đích tác dụng chính của các thuốc hướng phân tử đích

• Chỉ dấu sinh học dược lực học là gen mã hóa cho đích tác dụng của thuốc

• 3.2.3.2.Các chỉ dấu sinh học khác liên quan đến protein tham gia vào con đường truyền tín hiệu của đích tác dụng

Kết luận : Sự thay đổi biểu hiện của protein đích và các gen mã hóa cho Protein

gián tiếp tham gia quá trình truyền tin của tế có thể trực tiếp ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc, làm thuốc giảm tác dụng hoặc thậm chí gây kháng thuốc

3 CƠ SỞ SINH HỌC CỦA CÁ THỂ HÓA

TRONG ĐIỀU TRỊ

3.2 Chỉ dấu sinh học

4.1 Khái niệm:

Nguyên tắc cơ bản làm nền tảng cho khái niệm liệu pháp điều trị ung thư được cá nhân hóa là sự không đồng nhất về bộ gen đáng kể tồn tại giữa các khối u, ngay cả những khối u xuất phát từ cùng một mô có nguồn gốc, và những khác biệt này có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc xác định khả năng đáp ứng lâm sàng với điều trị các đại lý cụ thể

Vì thế phương pháp này sử dụng thuốc để nhắm mục tiêu các gen và protein cụ thể

có liên quan đến sự phát triển và tồn tại của tế bào ung thư

4 ỨNG DỤNG LÂM SÀNG TRONG CÁ THỂ HÓA

TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ

Liệu pháp nhắm mục tiêu

4.2 Các liệu pháp nhắm mục tiêu:

• Kháng thể đơn dòng

• Thuốc có trọng lượng phân tử nhỏ

• Liệu pháp cảm ứng quá trình apoptosis

• Liệu pháp bất khả thi khối u

Liệu pháp nhắm mục tiêu

4.3 Ví dụ về liệu pháp nhắm mục tiêu:

UNG THƯ VÚ: Phác đồ trị liệu phụ thuộc vào:

• Trạng thái thụ thể hormone (ER,PR), trạng thái HER2

• Các giai đoạn của khối u

• Tuổi, sức khỏe chung, tình trạng mãn kinh và sở thích của bệnh nhân

• Sự hiện diện của các đột biến đã biết trong gen ung thư vú di truyền, chẳng hạn như BRCA1 hoặc BRCA2

Liệu pháp nhắm mục tiêu

4.3 Ví dụ về liệu pháp nhắm mục tiêu:

a) Hormone thụ thể dương tính

Ung thư vú biểu hiện thụ thể estrogen (ER) hoặc thụ thể progesterone (PR)

được gọi là “dương tính với thụ thể hormone”

Những loại thuốc giúp ngăn chặn các thụ thể estrogen:

https://www.vinmec.com/vi/ung-buou-xa-tri/thong-tin-suc-khoe/lieu-phap-hormone-trong-dieu-4.3 Ví dụ về liệu pháp nhắm mục tiêu:

b) HER2 dương tính

Do có quá nhiều protein HER2 làm cho các tế bào khối u phát triển Ung thư vú dương tính với HER2 phát triển nhanh hơn

4.3 Ví dụ về liệu pháp nhắm mục tiêu:

c) Thuốc điều trị phụ thuộc vào giai đoạn của khối u:

Đối với giai đoạn di căn: Việc điều trị hiệu quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố bao gồm: loại ung thư vú, mức độ lan rộng của ung thư và những phương pháp điều trị đã được sử dụng

Liệu pháp nhắm mục tiêu

Tài liệu tham khảo: https://www.cancer.net/cancer-types/breast-cancer-metastatic/types-treatment

4.3 Ví dụ về liệu pháp nhắm mục tiêu:

c) Thuốc điều trị phụ thuộc vào giai đoạn của khối u:

+) Đối với bệnh nhân ung thư vú dương tính với HER2 di căn: sử dụng 1 số loại thuốc sau kết hợp với hoá trị:

• Trastuzumab

• Trastuzumab deruxtecan

+) Liệu pháp nhắm mục tiêu cho ung thư vú di căn dương tính với thụ thể hormone

và âm tính với HER2:

• Palbociclib or Ribociclib

Liệu pháp nhắm mục tiêu

Tài liệu tham khảo: https://www.cancer.net/cancer-types/breast-cancer-metastatic/types-treatment

4.3 Ví dụ về liệu pháp nhắm mục tiêu:

c) Thuốc điều trị phụ thuộc vào giai đoạn của khối u:

+) Liệu pháp nhắm mục tiêu cho những người có đột

biến gen BRCA1 hoặc BRCA2

Liệu pháp nhắm mục tiêu

Tài liệu tham khảo: https://www.cancer.net/cancer-types/breast-cancer-metastatic/types-treatment

• Nhiệm vụ của gen BRCA trong cơ thể: sửa chữa các DNA bị hư hỏng và hoạt động

để ngăn chặn sự phát triển của khối u

• Ung thư vú di căn dương tính với thụ thể hormone, HER2 âm tính có đột biến gen BRCA1 hoặc BRCA2

• Ung thư vú thể ba âm tính di căn có đột biến gen BRCA1 hoặc BRCA2 và những người trước đó đã được điều trị bằng hóa trị liệu

• Olaparib và Talazoparib

• Phương pháp điều trị cụ thể và hiệu quả -> cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân

• Sử dụng liều lượng thuốc phù hợp trên từng cá nhân -> bệnh nhân đạt lợi ích tối đa của thuốc với tác dụng phụ tối thiểu

• Giảm thiểu các đơn thuốc sai sót nhờ giảm thời gian cần để xác định các loại thuốc hiệu quả cho từng bệnh nhân

• Phát hiện và phòng ngừa sớm bệnh tật nhờ công nghệ giải trình tự gen có thể phát hiện các gen có tính nhạy cảm với các bệnh lý

5 ƯU ĐIỂM & HẠN CHẾ

Ưu điểm:

Tài liệu tham khảo: https://www.news-medical.net/health/Is-Personalized-Medicine-the-Future-of-Healthcare.aspx

• Vấn đề đạo đức về quyền riêng tư của bệnh nhân: bảo mật thông tin di truyền

• Vấn đề trong lĩnh vực pháp lý: các điều luật cần được xem xét lại vì chúng hiện chưa được áp dụng cho thuốc điều trị cá nhân hóa

• Các thử nghiệm về di truyền có thể gây tốn kém và cần có thời gian

• Thuốc điều trị cá nhân nên sẽ không có sẵn cho tất cả các căn bệnh ung thư

5 ƯU ĐIỂM & HẠN CHẾ

Hạn chế:

Tài liệu tham khảo: https://www.news-medical.net/health/Is-Personalized-Medicine-the-Future-of-Healthcare.aspx

Thuốc điều trị ung thư được cá nhân hóa có thể giúp điều trị ung thư hiệu quả hơn, ít tác dụng phụ hơn Nhưng vẫn còn một số thách thức Bao gồm:

• Y học cá thể không được áp dụng với tất cả các loại ung thư

• Một vài phương pháp mới chỉ đang ở giai đoạn thử nghiệm lâm sàng và chưa được đưa vào hướng dẫn điều trị chuẩn

• Việc xét nghiệm di truyền cho bệnh nhân và các khối u của họ có thể mất thời gian và chi phí cao, và thường không được bảo hiểm chi trả Bệnh nhân phải đợi lâu hơn để nhận được phương pháp điều trị được cá nhân hóa

• Thêm vào đó, một vài liệu pháp y học cá thể, ví dụ như liệu pháp nhắm đích có thể rất đắt đỏ

6 TIỀM NĂNG TƯƠNG LAI

Tài liệu tham khảo:

https://nhandan.vn/tin-tuc-y-te/gan-200-ca-ung-thu-duoc-ung-dung-tri-tue-nhan-tao-thanh-cong-329636

• Y học cá thể hóa là một hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư Các bác sĩ vẫn chưa biết hết về những biến đổi di truyền xảy ra trong tế bào ung thư Họ cũng chưa biết được cơ chế hoạt động của những phương pháp điều trị này Một thuốc nhắm đích có thể không có hiệu quả hoặc không duy trì hiệu quả dài như kỳ vọng

6 TIỀM NĂNG TƯƠNG LAI

Tài liệu tham khảo: cong-329636

https://nhandan.vn/tin-tuc-y-te/gan-200-ca-ung-thu-duoc-ung-dung-tri-tue-nhan-tao-thanh-• Mặc dù vẫn còn có nhiều hạn chế nhất định , nhưng y học cá thể hóa vẫn mở

ra một niềm hy vọng mới trong điều trị một số loại ung thư cho bệnh nhân

• Hiện tại Hệ thống IBM Watson for Oncology đã và đang tiếp tục đi theo việc điều trị theo y học cá thể hóa Phần mềm trí tuệ nhân tạo IBM Watson for Oncology có giá trị tư vấn, hỗ trợ bác sĩ chuyên ngành ung thư lựa chọn phác đồ điều trị ung thư tiên tiến, phù hợp, hiệu quả cho người bệnh

6 TIỀM NĂNG TƯƠNG LAI

Tài liệu tham khảo: cong-329636

https://nhandan.vn/tin-tuc-y-te/gan-200-ca-ung-thu-duoc-ung-dung-tri-tue-nhan-tao-thanh-TỔNG KẾT

• Tỷ lệ mắc ung thư trên thế giới đang có xu hướng tăng nhanh và đáng báo động Chính vì vậy, việc điều trị ung thư đang là vấn đề rất được quan tâm hiện nay.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Cá thể hóa điều trị và cá thể hóa điều trị trong ung thư

• Hiện nay, xu hướng “cá thể hóa” trong y học đang trở thành mô hình mới đầy triển vọng và đã đạt được những thành tựu lớn trong điều trị một số bệnh, đặc biệt là ung thư.

• Cá thể hóa điều trị: sử dụng các biện pháp điều trị phù hợp đặc điểm bệnh lý của từng bệnh nhân riêng biệt

• Nguyên tắc điều trị: “Đúng người bệnh , đúng thuốc, đúng liều, và vào đúng thời điểm”

• Cá thể hóa điều trị trong ung thư giúp bác sĩ hiểu về hệ di truyền

của bệnh nhân và khối u của họ phát triển như thế nào Với những

thông tin này, bác sĩ có thể tìm được cách để ngăn ngừa, sàng lọc và

đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả hơn

• Bằng các xét nghiệm di truyền trên tế bào ung thư và tế bào thường,

bác sĩ có thể thay đổi cách thức điều trị phù hợp với nhu cầu của từng

bệnh nhân.

• Khái niệm gen: “Một vùng ADN có thể được biểu hiện để tạo ra một sản phẩm cuối cùng có chức năng, sản phẩm đó có thể là một chuỗi polypeptid hay phân tử ARN”

o Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể làm thay đổi mức độ biểu hiện của

protein mà gen mã hóa

o Đột biến điểm chia thành hai nhóm lớn là đột biến thay thế cặp

nucleotid và mất hoặc thêm cặp nucleotid

o Đột biến thay thế dẫn đến protein mất chức năng

o Thêm hay mất :dịch mã sai nghĩa trầm trọng làm protein tạo ra bị

mất chức năng

• Đa hình gen là các dạng biến thể ADN được phát hiện với tỉ lệ trên 1%

trong quần thể Các đa hình gen khác nhau có thể ảnh hưởng theo cách

khác nhau đến cấu trúc và chức năng của protein mà gen mã hóa

1, Ảnh hưởng của kiểu gen đến dược động học của thuốc

Ảnh hưởng của kiểu gen đến chuyển hóa của thuốc

A Ảnh hưởng của các yếu tố di truyền liên quan đến đáp ứng thuốc

• Kiểu gen có ảnh hưởng đến chuyển hóa thuốc thông qua việc làm thay đổi kiểu hình của các protein tham gia vào chuyển hóa thuốc

• Hệ enzym Cytochrome (CYP) đóng vai trò chính trong chuyển hóa thuốc Đây chính là tiền đề

để cá thể hóa điều trị trên các nhóm bệnh nhân riêng biệt

2, Ảnh hưởng của kiểu gen đến dược lực học của thuốc

• Phần lớn đích của các thuốc hiện nay có bản chất là protein Do đó, sự thay

đổi kiểu gen mã hóa protein đích có thể làm thay đổi đáp ứng của thuốc

Ảnh hưởng của kiểu gen đến hấp thu, phân bố và thải trừ thuốc

• Các protein vận chuyển đóng vai trò quan trọng trong hấp thu, phân bố, chuyển hóa và thải trừ của nhiều thuốc

• Sự đa hình gen mã hóa các protein này sẽ làm thay đổi chức năng của các protein vận chuyển và kết quả là thay đổi đáp ứng thuốc