Xây dựng quy trình giảng dạy phần phương trình mũ và logarít lớp 12 trung học phổ thông theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế

Xây dựng quy trình giảng dạy phần phương trình mũ và logarít lớp 12 trung học phổ thông theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế Bùi Thế Anh Trường Đại học Giáo dục Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý

Xây dựng quy trình giảng dạy phần phương trình mũ và logarít lớp 12 trung học phổ thông

theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế

Bùi Thế Anh

Trường Đại học Giáo dục Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận và phương pháp dạy học; Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Vũ Lương

Năm bảo vệ: 2009

Abstract: Hệ thống hóa sở lí luận của quy trình giảng dạy tiếp cận chuẩn quốc tế

Nghiên cứu nội dung phương trình mũ và logarit ở lớp 12 chương trình trung học phổ thông Trình bày hệ thống lí thuyết, xây dựng quy trình giảng dạy phần phương trình

mũ và lôgarit Đề xuất một số kế hoạch giảng dạy cụ thể nhằm xây dựng và vận dụng

quy trình tiếp cận chuẩn quốc tế vào giảng dạy nội dung phương trình mũ và lôgarit Keywords: Logarít; Lớp 12; Phương pháp giảng dạy; Phương trình mũ; Toán học

Content

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay nhân loại xem giáo dục như một biện pháp cần thiết để thực hiện được những

lí tưởng hoà bình, tự do và công bằng xã hội

Giáo dục đang là mối quan tâm nhiều nhất của cả nước “Cần đổi mới sâu sắc, toàn diện”, “cần một cuộc “cách mạng” giáo dục”v.v

Hội nghị lần thứ IV Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam( khóa VII )

đã chỉ ra:” Giáo dục đào tạo phải hướng vào đào tạo những con người lao động tự chủ, sáng tạo có năng lực giải quyết các vấn đề thường gặp, qua đó góp phần tích cực thực hiện các mục tiêu lớn của đất nước là dân giàu, nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ văn minh” Điều 28 khoản 2 của luật giáo dục năm 2005 cũng đã nêu rõ: ”Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Trong dạy học ngày nay: Học sinh làm việc cùng với giáo viên để xác định mục tiêu học tập, đánh giá và đưa ra các chuẩn, các mức nhiệm vụ cần hoàn thành, tạo các cơ hội để thiết kế các hoạt động cần thiết

Trong chương trình trung học phổ thông phần nội dung “Phương trình mũ và lôga” là

một nội dung khó đối với cả giáo viên và học sinh Giáo viên thiếu sách tham khảo, tài liệu hướng dẫn, sách hướng dẫn giảng dạy và không có quy trình giảng dạy cụ thể Học sinh khó tiếp thu, vận dụng vì lượng bài tập phải làm lớn, các dạng bài tập rất phong phú các cách giải

đa dạng

Trong sách giáo khoa mới nội dung phần phương trình mũ và logarit đã được chuyển từ lớp 11 lên lớp 12 chứng tỏ nội dung này là một trong những nội dung quan trọng

Vì các lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu của luận văn này là: “Xây dựng

quy trình giảng dạy phần phương trình mũ và logarit lớp 12 trung học phổ thông theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế”

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Nghiên cứu nội dung phương trình mũ và logarit ở lớp 12 trung học phổ thông

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận, xây dựng quy trình giảng dạy phương trình mũ và lôga

- Nghiên cứu những biện pháp nhằm rèn luyện cho học sinh kĩ năng giải quyết các dạng bài tập liên quan đến phương trình mũ và logarit

Xây dựng, vận dụng quy trình giảng dạy như thế nào vào nội dung phương trình mũ

và logarit để soạn được một số giáo án trong dạy học phương trình mũ và logarit mang lại hiệu quả cao?

7 Giả thuyết nghiên cứu

3

Nếu có những đề xuất và xây dựng được quy trình, những hướng dẫn sư phạm thích

hợp thì sẽ phát huy được khả năng giải quyết các dạng bài tập liên quan đến phương trình mũ

và logarit của học sinh Góp phần nâng cao chất lượng dạy và học toán ở trường trung học

phổ thông

8 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn chúng tôi sử dụng chủ yếu 4 phương pháp nghiên cứu sau

8.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu lí luận dựa vào những tài liệu có sẵn, những văn kiện của Đảng và Nhà nước

Nghiên cứu các tài liệu có sẵn như: Những văn kiện của Đảng và Nhà nước, Giáo dục học, Tâm lí học, Toán học v.v Nghiên cứu nội dung chương trình sách giáo khoa môn toán trung học phổ thông và các tài liệu tham khảo có liên quan

8.2 Phương pháp điều tra, quan sát

Dự giờ, tham khảo ý kiến của các giáo viên có nhiều kinh nghiệm

Tiếp thu và nghiên cứu ý kiến của giảng viên hướng dẫn, các chuyên gia về bộ môn

8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Dạy thực nghiệm ở các lớp 12A1; 12A2; trường THPT Nguyễn Đức Cảnh- huyện Kiến Thụy- Hải Phòng, lớp 12A2 trường THPT Kiến Thụy - huyện Kiến Thụy - Hải Phòng

8.4 Phương pháp thống kê toán học

Xử lý các số liệu thu được sau khi điều tra

9 Kết quả đóng góp mới của luận văn

Trình bày rõ cơ sở lí luận của quy trình giảng dạy tiếp cận chuẩn quốc tế

Kết quả điều tra thực tiễn cho thấy quy trình giảng dạy phương trình mũ và logarit theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế được nhiều giáo viên quan tâm, vận dụng, có nhận thức đầy đủ

Đề xuất được một số kế hoạch giảng dạy cụ thể xây dựng và vận dung quy trình tiếp cận chuẩn quốc tế vào giảng dạy nội dung phương trình mũ và lôga

10 Cấu trúc luận văn:

Ngoài phần Mở đầu, các từ và cụm từ viết tắt, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Một số kế hoạch giảng dạy nội dung phương trình mũ và logarit theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Một số nguyên lý

Quy trình giảng dạy gồm nhiều quy trình nhỏ khác nhau người giáo viên chỉ có thể thực được một quy trình nhỏ trong quy trình lớn mà thôi

Hoạt động dạy học: Các kết luận, khẳng định, phương pháp nằm trong hoạt động

giảng dạy, thông qua các hoạt động giảng dạy các nhà sư phạm đã đúc kết được các kết luận,

khẳng định, xây dựng được các phương pháp mà chúng ta vận dụng ngày nay

1.1.1 Mục tiêu giảng dạy: Để đạt được mục tiêu lớn đề ra ban đầu có rất nhiều mục tiêu nhỏ

hơn với nhiều cấp độ khác nhau song các mục tiêu đó đều phải hướng về mục tiêu ban đầu

1.2 Phương pháp dạy học hiện nay:

Ngày nay các phương pháp dạy học cổ điển ( vấn đáp, thuyết trình,…) dần chuyển sang

vận dụng các phương pháp tiên tiến( dự án, dạy học tích cực, giải quyết vấn đề, hướng dẫn

học sinh tự nghiên cứu )

1.3 Mô hình dạy học theo chuẩn quốc tế

Sơ đồ 1.1: Mô hình dạy học theo chuẩn quốc tế

1.4 Các khái niệm dùng trong luận văn

Giáo dục: Giáo dục là quá trình được tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích khơi gợi

và biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của cả người dạy và người học theo hướng tích cực

Xây dựng kế hoạ ch

Rút kinh nghiệ m, phả n hồi

Hoạ t động giả ng dạ y

Kiể m tra đánh giá

Đây là khâu quan trọng nhấ t

5

Phương pháp dạy học: Phương pháp dạy học là cách mà người dạy chỉ đạo (Tổ chức,

điều khiển, lãnh đạo) hoạt động của người học và cách mà người học tiến hành hoạt động lĩnh hội (Chủ động, tích cực, sáng tạo)

Chuẩn quốc tế: Các khâu tạo thành một vòng tròn khép kín gồm: “Xây dựng kế

hoạch, hoạt động giảng dạy, kiểm tra đánh giá, rút kinh nghiệm/ phản hồi” trong 4 khâu trên

thì kiểm tra đánh giá là khâu quan trọng nhất

Tiếp cận chuẩn quốc tế: Tiếp cận ở đây là học hỏi những mặt mạnh, mặt tích cực

trên cơ sở phù hợp với nền giáo dục Việt nam

Phương pháp dạy học tích cực: Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học,

Phương pháp dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm

có thể giới thiệu Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án

Dạy học theo phương pháp hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu:

Người dạy theo quan điểm hiện nay: Giáo viên đóng vai trò rất quan trọng trong quá

trình dạy học, giáo viên là người “lãnh đạo, tổ chức, điều khiển” học sinh

Người học theo quan điểm hiện nay: Học sinh được giáo dục và rèn luyện tính tự

giác, tự lực, tự tin trong học tập, ở gia đình và cộng đồng

Đo lường trong giáo dục: Công cụ chính để đo lường kết quả học tập trong giáo dục là

các bài thi, bài kiểm tra

Đánh giá chất lượng (Quality Assessment): Là một xem xét có tính chuẩn đoán và

đánh giá việc giảng dạy, học tập và các kết quả dựa vào việc kiểm tra chi tiết các chương trình học

Các mức độ nhận thức theo B Bloom

Nhớ (Knowledge), Hiểu (Comprehention), Áp dụng (Application),Phân tích

(Analysis), Tổng hợp (Synthesis), Đánh giá (Evaluation)

Xây dựng mục tiêu dạy học

Phân tích tình hình: giai đoạn phân tích cần trả lời các câu hỏi sau:

Vấn đề đó có thể được giải quyết như thế nào?

Và nếu có thì mục tiêu cần đạt cụ thể của việc giảng dạy là gì?

1.5 Xây dựng quy trình giảng dạy tiếp cận chuẩn quốc tế

1.5.1 Tìm hiểu học sinh

Cần nắm vững sở thích, hứng thú, động cơ, ý chí học tập của mỗi học sinh, điều kiện hoàn cảnh gia đình của học sinh, những mối quan hệ của cá nhân học sinh Nắm vững cá tính

và những hành vi đạo đức, trình độ kiến thức, năng lực hiện tại của học sinh, tìm hiểu những nhu cầu năng lực của học sinh để từ đó đưa ra được một phương pháp giảng dạy phù hợp, đem lại sự tiếp thu tốt nhất cho học sinh

1.5.2 Mô hình tiếp cận chuẩn quốc tế

1.5.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

1.5.3.1 Quan niệm về học lực: - Quan niệm truyền thống về học lực

- Quan niệm về học lực trong giáo dục hiện đại

1.5.3.2 Kiểm tra, đánh giá học lực của học sinh

Có thể kiểm tra, đánh giá công tác giáo dục từ nhiều khía cạnh

1.5.3.3 Đề kiểm tra, đánh giá học lực của học sinh

Bài kiểm tra do giáo viên tự đề ra

Việc sử dụng cách kiểm tra kết quả theo tiêu chuẩn

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY HỌC NỘI DUNG PHƯƠNG TRÌNH MŨ VÀ LOGARIT THEO HƯỚNG

TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ

§1 KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY PHẦN PHƯƠNG TRÌNH MŨ VÀ LÔGA

Chuẩn môn học( chuẩn do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành )

 Kiến thức, Kỹ năng, Thái độ

1.2 Khung phân phối chương trình(Dựa theo khung phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành)

1.3 Mục tiêu chi tiết

1.4 Lịch trình chi tiết

1.5 Kế hoạch kiểm tra đánh giá

§2 KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY PHẦN PHƯƠNG TRÌNH MŨ VÀ LOGARIT THEO

MÔ HÌNH GIÁO DỤC TÍCH CỰC

2.1 Cơ sở lí luận

7

Kiểm tra, đánh giá kết quả giảng dạy

Sơ đồ 2.1: Mô hình dạy học tích cực

2.2 Thuận lợi và khó khăn của giảng dạy theo mô hình tích cực

2.2.1 Thuận lợi của giảng dạy theo mô hình tích cực

 Học sinh nắm vững các kiến thức cơ bản

 Học sinh được: phân tích, tổng hợp, đánh giá, sáng tạo, tự nghiên cứu

2.2.2 Khó khăn của giảng dạy theo mô hình tích cực

2.3 Trong chương trình nội dung lý thuyết Toán khó, đa số học sinh không thể tự học Nội dung

Bước 1: Cung cấp kiến thức cơ sở, bổ xung kiến thức cơ bản còn thiếu

Bước 2: Giảng dạy theo mô hình giáo dục tích cực

 Yêu cầu 1: Có kiến thức nền bổ trợ

 Yêu cầu 2: Đầy đủ và hoàn thiện

 Yêu cầu 3: Có nội dung tự học và thực hành

 Yêu cầu 4: Có nội dung tương tự

 Yêu cầu 5: Có kiến thức liên quan

 Yêu cầu 6: Có các phương pháp giải cụ thể

 Yêu cầu 7: Có nội dung tổng hợp

Nội dung lý thuyết và bài tập cho về nhà để học sinh chuẩn bị

giảng dạy

giảng dạy

Giáo viên chuẩ n bi

Họ c sinh chủ đ ộ ng

Họ c sinh

chủ đ ộ ng

Họ c sinh

chủ đ ộ ng

PHƯƠNG TRÌNH MŨ VÀ LÔGA

Mục đích: Hệ thống các dạng bài tập và phương pháp giải phương trình mũ và lôga

Mục tiêu: Bậc 1: Nắm được công thức, tính đơn điệu, dạng đồ thị của hàm mũ và lôga

Bậc 2: Giải được các dạng bài tập cơ bản

Bậc 3: Giải và sáng tạo ra các bài tập khó

Phương pháp: Phương pháp giải quyết vấn đề và làm việc nhóm

Củng cố lý thuyết (20 phút)

1 Hàm số, hàm số ngược, Hàm số mũ và đồ thị, Hàm số lôga và đồ thị

Đặt và giải quyết các bài toán (tiết 1)

1 Một số phương trình mũ và lôga cơ bản

Dạng 1:Phương trình một cơ số

Phương pháp: Áp dụng a f(x)

= a g(x) suy ra f(x) = g(x) loga f(x)loga g(x)f(x)g(x)

Dạng 2: Phương trình lôga cơ số lệch

2 Một số phương trình đưa được về phương trình dạng đa thức

 Dạng 1:Phương trình có dạng:

0)(2

ab C Bb

3

b Da b Ca Bb

2 3

4x x x x x x x x

b b Aa b Ba b

x

ab AB Bb

Phương pháp: Đưa phương trình về dạng: (a x B)(b xA)0

Dạng 2:Phương trình dạng

)(log)

(log)

(

Phương pháp: Ta có loga(x)b(x).logb(x)c(x)loga(x)c(x)

nên đưa phương trình về dạng: (loga(x)b(x)B).(logb(x)c(x)A)0

9

Dạng 3:Phương trình dạng

ABC ab C ca B bc A CAb BCa

ABc

abc)x x x x ( )x ( )x ( )x

(

Phương pháp: Đưa phương trình về dạng: (a xA).(b x B).(c x C)0

4 Giải một số phương trình nhờ kĩ năng sử dụng các công thức biến đổi hàm lôga

Dạng 1:Khử các phép tính nhân, chia, lũy thừa

Phương pháp: Dùng các công thức biến đổi

Dạng 2:Sử dụng công thức nhân lôga

Phương pháp: Dùng các công thức biến đổi sau:

)(log)(log)

(loga(x)b x b(x)c x  a(x)c x

a

b c

alog  log

5 Một số phương trình giải được nhờ tính chất đơn điệu

Phương pháp: Vận dụng tính đồng biến, nghịch biến của hàm số mũ và lôga

Họ c sinh thu thậ p sả n phẩ m, giớ i thiệ u,

công bố sả n phẩ m

ĐÁNH GIÁ

GV và HS đ ánh giá kế t quả Rút ra kinh nghiệ m

Giai đoạn 1: Chọn đề tài và xác định mục đích của dự án: Giáo viên và học sinh cùng

đề xuất, xác định đề tài và mục đích dự án, chú ý đến việc liên hệ hoàn cảnh thực tiễn xã hội

và đời sống, chú ý đến hứng thú học sinh cũng như ý nghĩa xã hội của đề tài Cũng có thể do học sinh đề xuất

Giai đoạn 2: Xác định đề cương, kế hoạch thực hiện: Cần xác định công việc cần làm,

thời gian dự kiến, dự kiến vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công cho mỗi thành viên trong nhóm

Giai đoạn 3: Thực hiện dự án, chú ý đến sản phẩm: Thực hiện các hoạt động trí tuệ và

hoạt động thực tiễn, thực hành, những hoạt động này xen kẽ và tác động qua lại lẫn nhau Kiến thức lý thuyết, các phương án giải quyết vấn đề được thử nghiệm qua thực tiễn, trong quá trình

đó, sản phẩm của dự án và thông tin mới được tạo ra

Giai đoạn 4: Thu thập kết quả và công bố sản phẩm: Kết quả thực hiện dự án có thể

viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, luận văn.v.v và được giới thiệu công bố Sản phẩm có thể

là vật chất được tạo ra hoặc hành động phi vật chất

Giai đoạn 5: Đánh giá dự án: Giáo viên và học sinh đánh giá quá trình thực hiện kết

quả cũng như kinh nghiệm đạt được Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các

dự án tiếp theo Kết quả dự án có thể được đánh giá từ bên ngoài

Việc phân chia các giai đoạn trên chỉ có tính tương đối Trong thực tế chúng có thể xen kẽ

và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, điều chỉnh cần được thực hiện trong tất cả giai đoạn của dự

án, phù hợp cấu trúc, nhiệm vụ của từng dự án khác nhau

3.2 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học theo dự án

Giáo viên: Là người định hướng,cung cấp, chỉ dẫn các nguồn tài nguyên

Học sinh: Là người thực hiện, tự lực hoàn thành nhiệm vụ dự án

3.3 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học dự án

Ưu điểm: Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội

Hạn chế: Học sinh chưa quen với phương pháp học tập tự học Giáo viên cũng gặp phải

không ít khó khăn khi chuyển từ phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp dạy