Vận dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn trong dạy học giải phương trình lượng giác lớp 11 ở trường trung học phổ thông (ban nâng cao)

"Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực , tự giác, chủ động, tư duy sáng ta ̣o của người học ; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học

Vận dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn trong dạy học giải phương trình lượng giác lớp 11 ở trường trung ho ̣c phổ

thông (Ban nâng cao)

Lê Thị Hoàng Lan

Trường Đại học Giáo dục Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận và phương pháp dạy học; Mã số: 60 14 10

Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Quốc Chung

Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Làm rõ quan niệm về phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn với

những mức đô ̣ yêu cầu khác nhau trong quá trình da ̣y ho ̣c Toán ở trường phổ thông Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học giải phương trình lượng giác lớ p 11.Trên

cơ cở đó phát hiê ̣n được những ưu điểm , những ha ̣n chế và những khó khăn của giáo viên, học sinh Đề xuất một số biê ̣n pháp trong cách tiếp câ ̣n phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn để dạy học giải phương trì nh lượng giác lớp 11 (ban nâng cao) Vận du ̣ng phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn để thiết kế mô ̣t số hoa ̣t

đô ̣ng da ̣y ho ̣c và mô ̣t số giáo án da ̣y ho ̣c Lượng giác lớp 11.Từ đó, góp phần nâng cao hiê ̣u quả và đổi mới phương pháp da ̣y ho ̣c môn Toán ở trường THPT Thực nghiê ̣m sư

phạm để kiểm tra hiệu quả của việc dạy học theo phương pháp đã đề xuất

Keywords: Phương trình lượng giác; Phương pháp dạy học; Lớp 11; Phổ thông trung

"Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực , tự giác, chủ động, tư duy sáng ta ̣o của người học ; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên" (Chương I, điều 5, khoản 2)

"Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp

tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh (Chương I, điều 28, khoản 2)

Những quy đi ̣nh trên phản ánh nhu cầu đổi mới phương pháp giáo du ̣c để giải quyết mâu thuẫn giữa đào ta ̣o con người mới với thực trạng lạc hậu nói chung của phương pháp giáo dục

ở nước ta hiện nay Tình trạng giáo dục kiểu thầy truyền đạt trò tiếp nhận , ghi nhớ mô ̣t cách thụ động, máy móc, "thầy đo ̣c , trò chép", dạy nhồi nhét vẫn còn xảy ra Tình hình đó đã làm nảy sinh và thúc đẩy một cuộc vận động đổi mới phương pháp trong ngành giáo dục với đi ̣nh hướng đổi mới PPDH là : PPDH cần hướng vào viê ̣c tổ chức cho người ho ̣c ho ̣c tâ ̣p trong hoa ̣t

đô ̣ng và bằng hoa ̣t đô ̣ng tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo Điều này đồng nghĩa với hoa ̣t

đô ̣ng hóa người ho ̣c , tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học , tâ ̣p trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập t rung vào phát huy tính tích cực của người dạy Đổi mới PPDH nhằm khơi dậy và phát triển khả năng tự học , hình thành cho học sinh tư duy tích cực đô ̣c lâ ̣p sáng ta ̣o , rèn luyện kỹ năng vận dụ ng kiến thức vào thực tiễn , tác đô ̣ng đến tình cảm , đem la ̣i niềm vui , hứng thú ho ̣c tâ ̣p cho ho ̣c sinh Hướng đổi mới này đã được đông đảo các nhà nghiên cứu , các nhà lý luận , các thầy cô giáo quan tâm , bàn đến nhiều khía cạnh Từ đó đã đưa ra mô ̣t số ph ương hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông hiê ̣n nay:

- Phát triển tư duy và rèn luyện các hoạt động trí tuệ

- Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Sử dụng đa phương tiện để giải quyết vấn đề

- Bồi dưỡng phương pháp tự học, phương pháp đọc sách

- Đổi mới phương pháp đánh giá, kết hợp đánh giá của thầy, với tự đánh giá của trò

- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập tương tác: hoạt động theo nhóm…

- Tăng cường các hoạt động hỗ trợ: tự học, chuyên đề, hội thảo, báo cáo thực hành

- Rèn luyện phong cách hòa nhập với cộng đồng

Tư tưởng chủ đạo của phương pháp đổi mới là tập trung vào các hoa ̣t đô ̣ng của trò ; trò tự nghiên cứu , tìm tòi, khám phá ; tăng cường giao lưu trao đổi giữa trò với trò Vấn đề dạy học khám phá có hướng dẫn dựa trên các hoạt động của học sinh do giáo viên tạo ra trên lớp , đã

được khá nhiều giáo viên quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên, viê ̣c khai thác ứng du ̣ng những lý luâ ̣n này vào thực tế giảng da ̣ y môn Toán ở trường phổ thông ở nước ta còn nhiều ha ̣n chế Các thầy cô giáo chưa thấy hết được tác dụng to lớn của phương pháp này nên chưa thực sự coi tro ̣ng và áp du ̣ng vào thực tế giảng da ̣y Mô ̣t số giáo viên còn chưa có nhiều kinh nghiệm

và thiếu cơ sở lý luận để xây dựng các hoạt động phù hợp với nội dung bài dạy , chưa được huấn luyê ̣n mô ̣t cách có bài bản , hê ̣ thống, chưa kiên trì và chưa có sự phối hợp nhi ̣p nhàng giữa hoa ̣t đô ̣ng dạy và học, …

Mặt khác, trong chương trình môn Toán lớp 11 ở trường THPT, giải phương trình lượng giác là một nội dung khó đối với nhiều học sinh Lượng giác có vai trò khá quan tro ̣ng , được đề cập khá nhiều trong bộ đề tuyển sinh Đại học mới - và là một trong các phân môn toán bắt buô ̣c trong các kỳ thi vào các trường Đa ̣i ho ̣c - Cao đẳng

Vớ i những lý do trên tôi đã lựa cho ̣n đề tài nghiên cứu của luâ ̣n văn là :

" Vận dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn trong dạy học giải phương trình lượng giác lớp 11 ở trường trung học phổ thông (Ban nâng cao)"

2 Lịch sử nghiên cứu

Phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá được xuất phát từ lý thuyết hoa ̣t đô ̣ng của A N Leotiev

và R L Rubinstien từ những năm 1940 Tuy nhiên người có công nghiên cứu để áp du ̣ng thành công phương pháp này vào thực tiễn dạy học là Jerme Bruner với tác phẩm nổi tiếng

"Quá trình giáo dục " (the process of education, 1960), trong đó tác giả chỉ ra các yếu tố cơ bản của phương pháp dạy học này là :

+ Giáo viên nghiên cứu nội dung bài học đến mức độ sâu cần thiết , tìm kiếm những yếu tố tạo tình huống, tạo cơ hội cho hoạt động khám phá, tìm tòi

+ Thiết kế các hoa ̣t đô ̣ng của HS trên cơ sở đó mà xác đi ̣nh các hoa ̣t đô ̣ng chỉ đa ̣o , tổ chức của GV

+ Khéo léo đặt người học vào vị trí của người khám phá (khám phá cái mới của bản thân ), tổ chức và điều khiển cho quá trình này được diễn ra mô ̣t cách thuâ ̣n lợi để từ đó người ho ̣c xây dựng kiến thức cho bản thân

Ở nước ta, vấn đề giú p ho ̣c sinh tự khám phá , tự có được những tri thức mới chứ không phải là thu ̣ đô ̣ng tiếp thu những tri thức , kỹ năng do thầy truyền thụ Từ đó phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh nhằm đào tạo những người lao động sáng tạo được đặt ra trong ngành Giáo dục từ cuối thập kỷ 60 của thế kỷ XX Khẩu hiê ̣u "Biến quá trình đào ta ̣o thành quá trình tự đào tạo" đi vào các trường Sư pha ̣m từ thời điểm đó

Phương pháp da ̣y ho ̣c giúp ho ̣c sinh tự khám phá , tự có được tri thức, kỹ năng mới, không học kiểu thu ̣ đô ̣ng là mô ̣t trong các phương hướng của cải cách giáo du ̣c được triển khai ở các

trường phổ thông từ năm 1980 Mă ̣c dù vâ ̣y,cho đến nay sự chuyển biến về phương pháp da ̣y học trong trường phổ thông vẫn chưa đáng kể Tình tra ̣ng da ̣y ho ̣c kiểu "thầy đo ̣c, trò chép", thầy truyền đa ̣t kiến thức trò tiếp thu , thuyết trình giảng giải xen kẽ vấn đáp tái hiê ̣n ,… vẫn còn đang diễn ra Cũng có những giáo viên vận dụng các PPDH tích cực phát huy t ính tích cực của ho ̣c sinh nhưng còn chưa nhiều , chưa kiên trì, chưa có bài bản Các giờ dạy phát huy tính tích cực của học sinh còn mang tính "biểu diễn ", được thể hiê ̣n trong các giờ thao giảng , thi giáo viên giỏi

3 Mục đích nghiên cứu

- Làm rõ quan niệm về phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn với những mức độ

yêu cầu khác nhau trong quá trình da ̣y ho ̣c Toán ở trường phổ thông

- Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học gi ải phương trình lượng giác lớp 11 Trên cơ cở đó phát hiê ̣n được những ưu điểm , những ha ̣n chế và những khó khăn của giáo viên , học sinh

- Đề xuất một số biê ̣n pháp trong cách tiếp câ ̣n phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn để da ̣y ho ̣c giải phương trình lượng giác lớp 11 (ban nâng cao)

- Vận du ̣ng phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn để thiết kế mô ̣t số hoa ̣t đô ̣ng dạy học và một số giáo án dạy học Lượng giác lớp 11.Từ đó, góp phần nâng cao hiệu quả và đổi mới phương pháp da ̣y ho ̣c môn Toán ở trường THPT

- Thực nghiê ̣m sư pha ̣m để kiểm tra hiê ̣u quả của viê ̣c da ̣y ho ̣c theo phương pháp đã đề xuất

4 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứ u nô ̣i dung về phương trình Lượng giác lớp 11 (ban nâng cao ) ở trường THPT

- Nghiên cứ u thực tiễn da ̣y và ho ̣c của thầy và trò trong chủ đề Lượng giác lớp 11 (ban nâng cao) ở khối 11 ở trường THPT Lê Quý Đôn Hải Phòng

5 Mẫu kha ̉ o sát

Các dạng phương trình Lượng giác cơ bản (sách Đại số và Giải tích lớp 11 ban nâng cao)

6 Vấn đề nghiên cƣ ́ u

- Thế nào là phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn ?

- Tiêu chí của một tiết dạy học khám phá có hướng dẫn là gì ?

- Vận du ̣ng phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn vào da ̣y giải phương trình Lượng giác như thế nào ?

7 Giả thuyết khoa học

- Nếu vận du ̣ng phương pháp DH khám phá c ó hướng dẫn trong DH giải phương trình Lượng giác lớp 11 bằng cách tổ chức , hướng dẫn ho ̣c sinh tự phát hiê ̣n ra lời giải thì HS ho ̣c

tâ ̣p mô ̣t cách chủ đô ̣ng , tích cực, sáng tạo hơn Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Toán ở trường THPT

8 Phương pha ́ p nghiên cứu

- Nghiên cứ u lý luâ ̣n :

+ Đọc và nghiên cứu các tài liê ̣u viết về lý luâ ̣n DH môn Toán , giáo dục học, tâm lý ho ̣c

và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài để làm sáng tỏ về phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn

- Điều tra quan sát :

+ Tiến hành dự giờ, trao đổi tổng kết rút kinh nghiê ̣m

+ Tìm hiểu thực tiễn giảng dạy phương trình lượng giác ở trường ph ổ thông,

nhâ ̣n thức về phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá của GV và kỹ năng vâ ̣n du ̣ng phương pháp này vào DH

Thử nghiê ̣m sư pha ̣m : Thực nghiê ̣m giảng da ̣y mô ̣t số giáo án ta ̣i trường THPT Lê Quý Đôn nhằm đánh giá tính khả thi v à tính hiệu quả của biện pháp được đề xuất trong luận văn

9 Luâ ̣n cứ

9.1 Luâ ̣n cứ lý thuyết

Cơ sở lý luâ ̣n của phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn

10 Cấu tru ́ c luâ ̣n văn

Ngoài phần mở đầu , kết luận và khuyến nghị , tài liệu tham khảo , phụ lục nô ̣i dung chính của luận văn gồm có ba chương :

Chương 1: Một số nô ̣i dung cơ bản liên quan đến phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn

Chương 2: Vận du ̣ng phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn trong da ̣y ho ̣c giải phương trình Lượng giác lớp 11 (ban nâng cao) ở trường THPT

Chương 3: Thực nghiê ̣m sư pha ̣m

CHƯƠNG 1

MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐẾN PHƯƠNG PHÁP DA ̣Y HỌC KHÁM PHÁ CÓ HƯỚNG DẪN 1.1 Dạy học bằng các hoạt động khám phá có hướng dẫn

1.1.1 Khái quát

Dạy học khám phá là giáo viên tổ chức học sinh học theo nhóm nhằm phát huy năng lực giải quyết vấn đề và tự học cho học sinh

Trong dạy ho ̣c khám phá đòi hỏi :

- Người giáo viên gia công rất nhiều để chỉ đạo các hoạt động nhận thức của học sinh Hoạt động của người thầy bao gồm: định hướng phát triển tư duy cho học sinh, lựa chọn nội dung của vấn đề và đảm bảo tính vừa sức với học sinh; tổ chức học sinh trao đổi theo nhóm trên lớp; các phương tiện trực quan hỗ trợ cần thiết…Hoạt động chỉ đạo của giáo viên như thế nào để cho mọi thành viên trong các nhóm đều trao đổi, tranh luận tích cực- Ðó là việc làm không dễ dàng, đòi hỏi người giáo viên đầu tư công phu vào nội dung bài giảng

- Học sinh tiếp thu các tri thức khoa học thông qua con đường nhận thức: từ tri thức của bản thân thông qua hoạt động hợp tác với bạn đã hình thành tri thức có tính chất xã hội của cộng đồng lớp học Giáo viên kết luận về cuộc đối thoại, đưa ra nội dung của vấn đề, làm cơ

sở cho học sinh tự kiểm tra, tự điều chỉnh tri thức của bản thân tiếp cận với tri thức khoa học của nhân loại

- Học sinh có khả năng tự điều chỉnh nhận thức góp phần tăng cường tính mềm dẻo trong

tư duy và năng lực tự học Ðó chính là nhân tố quyết định sự phát triển bản thân người học Đó là phương pháp da ̣y ho ̣c thông qua các hoa ̣t đô ̣ng do GV dẫn dắt , HS tự khám phá ra các kiến thức Kiến thức bài ho ̣c được kiến ta ̣o mô ̣t cách tích cực bởi chủ thể nhâ ̣n thức là ho ̣c sinh Học sinh có nhiệm vụ , nhu cầu , hứ ng thú được khám phá ra những điều hiểu biết mới đối với bản thân , khiến các em nhớ lâu , vận dụng linh hoạt kiến thức mình đã có Từ đó, học sinh sẽ vâ ̣n du ̣ng những gì mình đã nắm được qua hoa ̣t đô ̣ng chủ đô ̣ng , tự lực khám phá của chính mình Tới mô ̣t trình đô ̣ nhất đi ̣nh thì sự ho ̣c tâ ̣p tích cực , sự khám p há sẽ mang tính nghiên cứu khoa ho ̣c và người ho ̣c cũng ta ̣o ra những tri thức mới

Khác với khám phá trong nghiên cứu khoa học , khám phá trong học tập không phải là

mô ̣t quá trình tự phát mà là mô ̣t quá trình có hướn g dẫn của GV Trong đó GV đã khéo léo đă ̣t

HS vào đi ̣a vi ̣ người phát hiê ̣n la ̣i , người khám phá la ̣i những tri thức di sản văn hóa của loài người, của dân tộc Trong da ̣y ho ̣c khám phá đòi hỏi người giáo viên phải gia công rất nhiều để chỉ đạo các hoạt động nhận thức của học sinh Hoạt động của người thầy bao gồm : đi ̣nh hướng phát triển tư duy cho ho ̣c sinh , lựa cho ̣n nô ̣i dung của vấn đề và đảm bảo tính vừa sức với ho ̣c sinh ; tổ chức ho ̣c sinh trao đổi theo nhóm trên lớp ; các phương tiện trực quan hỗ trợ

cần thiết ,…Hoa ̣t đô ̣ng chỉ đa ̣o của giáo viên như thế nào để cho mo ̣i thành viên trong các nhóm đều trao đổi, tranh luâ ̣n tích cực Đó là viê ̣c làm không dễ dàng , đòi hỏi người giáo viên đầu tư công phu vào nô ̣i dung của bài giảng

1.1.2 Đặc điểm của PPDH khám phá có hướng dẫn

- Phát huy được nội lực của học sinh , giúp cho học sinh có tư duy tích cực - độc lâ ̣p- sáng tạo trong quá trình học tập

- Giải quyết thành công các vấn đề là động cơ trí tuệ kích thích trực tiếp lòng ham mê học

tâ ̣p của ho ̣c sinh Đó chính là đô ̣ng lực của quá trình da ̣y ho ̣c

- Hợp tác với ba ̣n trong quá trình ho ̣c tâ ̣p , tự đánh giá , tự điều chỉnh vốn tri thức của bản thân, là cơ sở để hình thành phương pháp tự học Đó chính là đô ̣ng lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của mỗi cá nhân trong cuô ̣c sống

- Giải quyết các vấn đề nhỏ vừa sứ c của ho ̣c sinh được tổ chức thường xuyên trong quá trình học tập, là phương thức để học sinh tiếp cận với kiểu dạy học hình thành và giải quyết các vấn đề có nội dung khái quát rộng hơn

- Đối thoại giữa trò - trò, trò- thầy đã ta ̣o ra bầu không khí ho ̣c tâ ̣p sôi nổi , tích cực và góp phần hình thành mối quan hê ̣ giao tiếp trong cô ̣ng đồng xã hô ̣i

1.1.3 Cấu tru ́ c của PPDH khám phá có hướng dẫn

GV nêu vấn đề học tâ ̣p

DH - KP

HS hợp tác giải quyết vấn đề

Thực chất da ̣y ho ̣c khám phá là mô ̣t phương pháp hoa ̣t đô ̣ng thống nhất giữa thầy với trò để giải quyết vấn đề học tập phát sinh trong nội dung của tiết học

1.1.4 Mối liên hê ̣ giữa dạy học khám phá và dạy học nêu vấn đề

+ Giải quyết các vấn đề học tập nhỏ và hoạt động tích cực hợp tác theo nhó m, lớ p để giải quyết vấn đề

+ Dạy học khám phá có hướng dẫn có nhiều khả năng vận dụng vào nội dung của các bài Dạy học nêu vấn đề chỉ áp dụng vào một số bài có nội dung là một vấn đề lớn , có mối liên quan logic vớ i nô ̣i dung kiến thức cũ

+ Dạy học khám phá có hướng dẫn hình thành năng lực giải quyết vấn đề và tự học cho học sinh, chưa hình thành hoàn chỉnh khả năng tư duy logic trong nghiên cứu khoa ho ̣c như trong cấu trúc da ̣y ho ̣c nêu vấn đề

1.1.5 Tổ chư ́ c các hoạt động học tập khám phá

Hoạt động khám phá trong học tập có nhiều dạng khác nhau , từ trình đô ̣ thấp lên trình đô ̣ cao, tùy theo trình độ năng lực tư duy của người học và ngườ i tổ chức hoa ̣t đô ̣ng theo cá nhân, nhóm nhỏ hoặc nhóm lớn , tùy theo độ phức tạp của vấn đề cần khám phá

Các hoạt động khám phá học trong học tập có thể là :

+ Trả lời câu hỏi

+ Điền từ , điền bảng

+ Lập bảng , biểu đồ, đồ thi ̣, sơ đồ

+ Thử nghiê ̣m, đề xuất giải quyết, phân tích nguyên nhân , thông báo kết quả

+ Thảo luận, tranh cãi về mô ̣t vấn đề nêu ra

+ Giải bài toán, bài tập

+ Điều tra thực tra ̣ng, đề xuất giải pháp cải thiện thực trạng , thực nghiê ̣m giải pháp mới + Làm bài tập lớn, chuyên đề, luận án, luâ ̣n văn, đề án

Quyết định hiê ̣u quả ho ̣c tâ ̣p là những gì HS làm chứ không phả i những gì GV làm Vì

vâ ̣y phải thay đổi quan niê ̣m soa ̣n giáo án , từ tâ ̣p trung vào thiết kế các hoa ̣t đô ̣ng của GV chuyển sang tâ ̣p trung vào thiết kế các hoa ̣t đô ̣ng của HS Tuy nhiên không nên cực đoan , có tham vo ̣ng biến toàn bô ̣ nô ̣i dung bài ho ̣c thành chuỗi các nô ̣i dung bài ho ̣c khám phá Số lượng hoa ̣t đô ̣ng và mức đô ̣ tư duy đòi hỏi ở hoa ̣t đô ̣ng trong mỗi tiết ho ̣c phải phù hợp với trình độ HS để có đủ thời lượng cho thầy trò thực hiện các hoa ̣t đô ̣ng khám phá

1.1.6 Điều kiê ̣n thực hiê ̣n

- HS (đa số) phải có những kiến thức , kỹ năng cần thiết để thực hiện các hoạt động khám phá

do GV tổ chức

- Sự hướng dẫn của GV cho mỗi hoa ̣t đô ̣ng phải ở mức cần th iết, không quá ít , không quá nhiều, đảm bảo cho HS phải hiểu chính xác mình phải làm gì trong mỗi hoa ̣t đô ̣ng khám phá Muốn vâ ̣y, GV phải hiểu rõ khả năng HS của mình

- Hoạt động khám phá phải được GV giám sát trong quá trình HS thực hiện

1.2 Các hoạt động và hoạt động thành phần

1.2.1 Khái quát

1.2.2 Phát hiện những hoạt động tương thích với nội dung

Những hoạt động sau đây cần được chú ý:

+ Nhận dạng và thể hiện,

+ Những hoạt động toán học phức hợp,

+ Những hoạt động trí tuệ phổ biến trong toán học,

+ Những hoạt động trí tuệ chung,

+ Những hoạt động ngôn ngữ

1.2.3 Phân tích các hoa ̣t động thành các hoạt động thành phần

Phân tích được một hoạt động thành những hoạt động thành phần là biết được cách tiến hành hoạt động toàn bộ, nhờ đó có thể vừa quan tâm rèn luyện cho HS hoạt động toàn bộ, vừa chú ý cho HS tập luyện tách riêng những hoạt động thành phần khó hoặc quan trọng khi cần thiết

1.2.4 Lư ̣a chọn hoạt động dựa vào mục đích

Cần lựa chọn các hoạt động của học sinh tập trung vào các hoạt động sau đây:

- HS hiểu và biết vận dụng các công thức biến đổi lượng giác đã ho ̣c (công thức nhân đôi, công thức biến tổng thành tích,…)

- HS hiểu và nắm vững công thứ c nghiê ̣m của các phương trình lượng giác cơ bản

- Rèn luyện cho HS năng lực dự đoán, phân tích

- Cho HS luyện tập các hoạt động nhận dạng, thể hiện

1.3 Vâ ̣n du ̣ng phương pháp da ̣y do ̣c khám phá có hướng dẫn

1.3.1 Hoạt động của giáo viên trong dạy học khám phá có hướng dẫn

1.3.1.1 Xác định mục đích

- Về nội dung :

+ Vấn đề học tâ ̣p chứa nô ̣i dung kiến thức mới là gì ?

+ Tại sao lựa chọn vấn đề này mà không lựa chọn vấn đề khác có trong bài giảng ?

+ Vấn đề được lựa cho ̣n liê ̣u khả năng ho ̣c sinh có khám phá được không ?

- Về phát triển tư duy :

Giáo viên định hướ ng các hoa ̣t đô ̣ng tư duy đă ̣c trưng cần thiết ở ho ̣c sinh là gì trong quá trình giải quyết vấn đề , hoạt động phân tích, tổng hợp hoă ̣c là so sánh hoă ̣c trừu tượng và khái quát hóa…Định hướng tư duy cho học sinh chính là ư u viê ̣t của phương pháp da ̣y ho ̣c khám phá có hướng dẫn so với các PPDH khác

1.3.1.2 Vấn đề học tập

Khi lựa cho ̣n vấn đề ho ̣c tâ ̣p cần chú ý mô ̣t số nô ̣i dung sau :

+ Vấn đề trọng tâm chứa đựng thông tin mới

+ Vấn đề thường đưa ra dưới dạng câu hỏi hoặc bài tập nhỏ

+ Vấn đề học tâ ̣p phải vừa sức với ho ̣c sinh và tương ứng với thời gian làm viê ̣c

1.3.1.3 Phân nho ́ m học sinh

Trong quá trình giáo viên phân nhóm ho ̣c sinh cần lưu ý mô ̣ t số điều kiê ̣n sau đây :

+ Sự phân nhóm đảm bảo cho các thành viên đối thoa ̣i và giáo viên di chuyển thuâ ̣n lợi để bao quát lớp và đối thoa ̣i với trò

+ Số lượng ho ̣c sinh mỗi nhóm là bao nhiêu tùy theo nô ̣i dung của vấ n đề, đồng thời đảm bảo sự hợp tác tích cực giữa các thành viên trong nhóm

+ Chú ý khả năng nhận thức của học sinh trong mỗi nhóm để đảm bảo sự hợp tác mang lại

hiê ̣u quả

1.3.1.4 Kết qua ̉ khám phá

Dạy học khám phá phải đạt được mục đích là hình thành các tri thức khoa học cho học

sinh dưới sự chỉ đa ̣o của giáo viên

1.3.2 Hoạt động của nhóm học sinh trong dạy học khám phá có hướng dẫn

1.3.3.Ví dụ về phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn

Ví dụ 1: Giải phương trình : 1 3 8sin

sin x  cos x  x (1)

Bước 1 : (Tìm hiểu nội dung bài toán)

[?] Giả thiết bài toán cho gì? Yêu cầu gì? Có cần điều kiện gì không ?

[!] x là ẩn, cần tìm các giá trị của x thỏa mãn 1 3 8sin

Bước 2: (Xây dựng chương trình giải)

[?] Cần sử du ̣ng những công thức nào?

[!] Công thứ c cô ̣ng cos(a+b) = cosa.cosb - sina.sinb

Công thứ c biến đổi tích thành tổng:

1  

sin sin cos( ) cos( )

2

a b  a   b a  bBước 3: (Trình bày lời giải)

Điều kiện : sin 0 sin 2 0

cos 0

x

x x



(1) cos 3sin 8sin sin cos

cos 3sin 4sin sin 2

cos 3 sin 2(cos cos3 )

cos 3 sin 2cos3

Bước 4: (Khảo sát lời giải đã tìm được)

- Kiểm tra lại kết quả vừa tìm được

- Liên hệ với mô ̣t số bài toán khác

Những phương trình bâ ̣c nhất theo sin và cos có da ̣ng : asinx+ bcosx = c (2)

có thể đưa về phương trình bậc nhất theo sin hoặc cos

Chia 2 vế củ a phương trình (2) cho 2 2

Khi đó phương trình (3) trở thành :