CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ SƯƠNG MÙ NÃO (BRAIN FOG) Ở BỆNH NHÂN HẬU COVID19

❖ Tổn thương chức năng của vùng Vỏ não đai cingulate cortex do tình trạng nhiễm Covid-19 nặng kèm suy hô hấp → rối loạn về nhận thức, cảm xúc, kiểm soát hô hấp.. CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sươn

HỘI THẢO

MẤT NGỦ Ở BỆNH NHÂN TRONG ĐẠI DỊCH COVID

NGHIÊN CỨU RỐI LOẠN GIẤC NGỦ

Ở BỆNH NHÂN COVID-19 NẶNG & NGUY KỊCH

GS.TSKH.BS Dương Qúy Sỹ Nguyên Đại Sứ Hội Hô hấp Châu Âu tại Việt Nam Chủ tịch Hội YHGN Việt Nam – Phó Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam

Khoa Hô hấp, Dị ứng và Hồi sức Đại học Y khoa Penn State - Hoa Kỳ

Cố vấn Khoa học ĐHYK Phạm Ngọc Thạch Trường CĐYT Lâm Đồng - Việt Nam

GS.TSKH.BS Dương Qúy Sỹ

Chủ tịch Hội Y HỌC GiẤC NGỦ Việt Nam Phó Tổng biên tập Tạp chí Thần kinh – Frontiers in Neurology

Khoa Hô hấp, Dị ứng và Hồi sức Đại học Y khoa Penn State - Hoa Kỳ

CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ SƯƠNG MÙ NÃO (BRAIN FOG) Ở BỆNH NHÂN HẬU COVID-19

19h00, ngày 25/3/2022

NỘI DUNG BÁO CÁO

I TỔNG QUAN

II CƠ CHẾ SƯƠNG MÙ NÃO HẬU COVID-19

III.CHẨN ĐOÁN SƯƠNG MÙ NÃO HẬU COVID-19

IV ĐIỀU TRỊ SƯƠNG MÙ NÃO HẬU COVID-19

V KẾT LUẬN

❖ Sương mù não (brain fog) hay trước đây thường được gọi là “mây mù nhận

thức’’ (clouding of consciousness) hoặc ‘’sương mù tâm trí’’ (mental fog).

❖ Thuật ngữ ‘’mây mù nhận thức’’ hay tương đồng với ‘’sương mù não’’ sau này

đã được mô tả bởi nhà BS Georg Friedrich Christian Greiner vào TK-19.

❖ Thuật ngữ ‘’sương mù não’’ được chính thức sử dụng lần đầu tiên trên truyền

thông vào giữa Tk-19 ( German Reformed Messenger, Pennsylvanian).

❖ Giữa TK-20, thuật ngữ “sương mù nảo”được sử dụng chính thức trong y học để

mô tả những triệu chứng liên quan ở những người bị chứng mệt mỏi mãn tính.

I TỔNG QUAN: Sương mù não Hậu Covid-19

Barbara Schildkrout (2011) Unmasking Psychological Symptoms John Wiley & Sons

Georg Friedrich Christoph Greiner (1817). Der Traum und das fieberhafte Irreseyn: ein physiologisch-psychologischer Versuch F A Brockhaus.

❖ Sương mù não (SMN) được mô tả trong hội chứng đau cơ xơ hóa (Fibromyalgia:

fibrofog), viêm não – tủy sống đau cơ ( Myalgic Encephalomyelitis) hay còn gọi là

HC mệt mỏi mãn tính (Chronic Fatigue Syndrome), HC thần kinh trong bệnh

Lyme.

❖ Triệu chứng của SMN gồm:

• Giảm khả năng tập trung và giảm khả năng chú ý.

• Có vấn đề bất thường với trí nhớ ngắn hạn và dài hạn.

• Khả năng thực hiện kỹ năng chậm hơn bình thường và làm nhiều việc đồng thời.

• Giảm năng lực về nhận thức trong một tình huống.

• Cảm giác lẫn lộn và hay quên; suy nghĩ chậm hoặc không rõ ràng.

• Cảm giác trí não mù mờ và tinh thần mệt mỏi…

I TỔNG QUAN: Sương mù não Hậu Covid-19

Đặc điểm của SMN hậu Covid-19 như thế nào ???

Borrelia mayonii

I TỔNG QUAN: Nguyên nhân Sương mù não

Nguyên nhân SMN hậu Covid-19 ???

I TỔNG QUAN: Sương mù não Hậu Covid-19

❖ Biến chứng thần kinh thường gặp

trong hội chứng COVID kéo dài.

❖ Tần suất 7.2% tại thời điểm từ 3

I TỔNG QUAN: Sương mù não Hậu Covid-19

Asadi‐Pooya AA J Med Virol (2022).

I TỔNG QUAN: Sương mù não Hậu Covid-19

Asadi‐Pooya AA J Med Virol (2022).

I TỔNG QUAN: Sương mù não Hậu Covid-19

❖ BN bị Covid-19 nặng luôn có đáp ứng miễn dịch và bão cytokine mạnh do vậy

tổn thương cơ quan nặng: não bộ.

❖ BN bị Covid-19 nặng thường phải được điều trị tích cực và điều trị xâm lấn

nên có nhiều nguy cơ bị SMN do việc điều trị gây ra (thở máy, nhiễm trùng, di

chứng nằm ICU, thuốc…).

❖ Tổn thương chức năng của vùng Vỏ não đai (cingulate cortex) do tình trạng

nhiễm Covid-19 nặng kèm suy hô hấp → rối loạn về nhận thức, cảm xúc,

kiểm soát hô hấp.

Stefano GB, et al Selectiveneuronal mitochondrial targeting in SARS‐CoV‐2 infection affectscognitive processes to induce“brain fog”and results in behavioralchanges that favor viral survival.Med Sci Monit 2021.

Hugon J, et al Long COVID:cognitive

complaints (brain fog) and dysfunction

of the cingulatecortex.J Neurol 2021

I TỔNG QUAN: Sương mù não Hậu Covid-19

I TỔNG QUAN: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

➢ BN hậu Covid than phiền về rối loạn nhận thức cần phải được thăm khám toàn diện.

➢ Đánh giá chi tiết về lâm sàng, test về nhận thức, chỉ điểm sinh học có thể giúp làm

sáng tỏ cơ chế liên quan đến rối loạn nhận thức.

➢ Việc đánh giá quá trình thoái hóa thần kinh ở giai đoạn sớm ở người lớn tuổi than

phiền rối loạn nhận thức hậu Covid là rất cần thiết.

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

Hugon, J et al, Journal of neurology (2022)

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

Hugon, J et al, Journal of neurology (2022)

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

Hugon, J et al, Journal of neurology (2022)

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

VAI TRÒ CỦA HỒI ĐAI

Hình chụp FDG-PET ở 2 bệnh nhân có rối loạn chức năng nhận thức hậu

COVID-19 cho thấy giảm chuyển hóa chủ yếu ở hồi

đai (cingulate cortex: vỏ

não đai) trước – sau và hồi

chêm trước (precuneus).

Hugon, J et al, Journal of neurology (2022)

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

Hugon, J et al, Journal of neurology (2022)

o 02 BN bị rối loạn về nhận thức được đánh giá qua test tâm thần kinh và có bất

thường trên FDG PET vùng hồi đai.

o Kết quả MRI được xem như là bình thường ở cả 02 BN này.

o Vỏ não đai trước và sau có vai trò quan trọng trong điều hòa cảm xúc, trí nhớ, trầm

cảm, ra quyết định hành động.

o Vỏ não đai trước và sau có liên quan mật thiết với vỏ não vùng trán và hồi hải mã

(hippocampus)

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

Hugon, J et al, Journal of neurology (2022)

o Hiện tượng viêm hệ thần kinh muộn có thể là nguyên nhân rối loạn chức năng não bộ kéo dài.

o Ở BN hậu Covid-19 có rối loạn nhận thức, việc đánh giá chuyển hóa não bộ bằng PET scan có thể giúp đánh giá mức độ tổn thương của hồi đai và các vùng khác của vỏ não.

o Trên cơ sở những tổn thương thực thể nhận thức của BN hậu Covid, có thể đưa ra những phương thức điều trị nhận thức thích hợp.

Cần tay, bông cải, cà rốt, bạc hà, tiêu xanh, ôliu…

BRAIN

FOG

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

https://www.sfchronicle.com/health/article/How-COVID-affects-the-brain-Bay-Area-doctors-16520440.php

BRAIN FOG

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

https://www.dicardiology.com/content/covid-19-blood-vessel-damage-may-cause-brain-fog-and-other-long-hauler-symptoms

BRAIN FOG

II CƠ CHẾ BỆNH SINH: Sương mù não Hậu Covid-19

07 Nguyên nhân có thể gây SMN hậu Covid-19

III CHẨN ĐOÁN: Sương mù não Hậu Covid-19

Becker, J H et al JAMA network open (2021)

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG SMN HẬU COVID: RỐI LOẠN NHẬN THỨC

III CHẨN ĐOÁN: Sương mù não Hậu Covid-19

TRIỆU CHỨNG SMN HẬU COVID:

RỐI LOẠN NHẬN THỨC

• Tập trung chú ý là chức năng bị ảnh hưởng nhiều nhất, chiếm tỉ lệ 19% và thường đi kèm với các chức năng khác như điều hành, học tập và trí nhớ.

• Tổn thương nhiều chức năng nhận thức cùng lúc khá phổ biến ( 15%).

García-Sánchez, C et al Brain and behaviour (2022)

III CHẨN ĐOÁN: Sương mù não Hậu Covid-19

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG SƯƠNG MÙ NÃO HẬU COVID

III CHẨN ĐOÁN: Sương mù não Hậu Covid-19

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG SƯƠNG MÙ NÃO HẬU COVID

Giảm trí nhớ

Giảm tập trung

Giảm khả năng tư duy

Lú lẫn nhất thời

Mất định hướng thoáng qua

Mệt mỏi tinh thần Giảm khả năng

diễn đạt

III CHẨN ĐOÁN: Sương mù não Hậu Covid-19

Cells 2021, 10(2), 386; https://doi.org/10.3390/cells10020386

III CHẨN ĐOÁN: Sương mù não Hậu Covid-19

Cells 2021, 10(2), 386; https://doi.org/10.3390/cells10020386

III CHẨN ĐOÁN: Sương mù não Hậu Covid-19

Cells 2021, 10(2), 386; https://doi.org/10.3390/cells10020386

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

07 Nguyên nhân có thể gây SMN hậu Covid-19

năng nhận thức.

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

ĐIỀU TRỊ MẤT NGỦ HẬU COVID-19: LIỆU PHÁP NHẬN THỨC & HÀNH VI

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

ĐIỀU TRỊ MẤT NGỦ HẬU COVID-19: MELATONIN

Diseases 2020, 8(4), 44; https://doi.org/10.3390/diseases8040044

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

2 TẬP THỂ DỤC Lợi ích:

• Tăng thể tích chất xám vùng trán & hồi hải mã.

• Tăng nồng độ BDNF, liên quan đến tính khả biến thần kinh.

• Tăng tuần hoàn máu não.

→ Cải thiện chức năng nhận thức (học tập và trí nhớ, tập trung, chức năng điều hành)

→ Ngừa suy giảm nhận thức (đặc biệt ở người già)

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

3 CHẾ ĐỘ

DINH DƯỠNG

Chế độ ăn Địa Trung Hải làm giảm nguy cơ mắc các bệnh

lý sa sút trí tuệ, bệnh lý tim mạch và đái tháo đường.

https://nutrition.org/living-mediterranean-lifestyle/

điều hành và tốc độ xử lý

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

5 HỌC MỘT NGÔN NGỮ MỚI

Cargnelutti, E et al Frontiers in human neuroscience (2019)

Học ngôn ngữ mới giúp tăng tính khả biến thần kinh của não

bộ, cải thiện trí nhớ, chức năng điều hành và ngăn ngừa nguy

cơ suy giảm nhận thức, đặc biệt ở người lớn tuổi.

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

6 HỌC KĨ NĂNG MỚI

Park, D C.et al Psychological science (2014)

Việc học tập các kĩ năng mới (chơi nhạc cụ,

nghệ thuật, nhảy múa…) giúp tăng cường

trí nhớ, khả năng điều hành, tập trung, lý

luận, do vậy góp phần cải thiện nhận thức.

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

7 THAM GIA CÁC HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI

Zhaoyang, R et al PloS one (2021)

Tham gia tích cực các hoạt động xã hội và duy trì các mối

quan hệ xã hội có ảnh hưởng tích cực đến hầu hết các

chức năng nhận thức, hành vi.

IV ĐIỀU TRỊ: Sương mù não Hậu Covid-19

8 KÍCH THÍCH NÃO KHÔNG XÂM LẤN BẰNG DÒNG ĐIỆN VI MẠCH - NIBS

Kích thích não không xâm lấn bằng dòng điện vi mạch (NIBS) làm giảm rối

loạn chức năng mạch máu, góp phần cải thiện nhận thức ở các bệnh nhân

hậu COVID-19, là một hướng nghiên cứu mới trong tương lai.

V KẾT LUẬN: Sương mù não Hậu Covid-19

❖ Sương mù não khá phổ biến ở các bệnh nhân hậu COVID-19 và do đa cơ

chế và nhiều yếu tố đi kèm.

❖ Suy giảm nhận thức có thể xuất hiện ở những bệnh nhân hậu COVID-19,

ngay cả ở những bệnh nhân không nhập viện ở giai đoạn cấp tính.

thường bị ảnh hưởng ở bệnh nhân hậu Covid-19.

❖ Nên đánh giá chức năng nhận thức và thần kinh toàn diện để điều trị các

vấn đề sức khỏe có liên quan hoặc nặng hơn bởi các triệu chứng hậu

COVID-19.

thiết: YHGN, thần kinh, dinh dưỡng, tâm lý…

giải trí bằng các trò chơi trí não, thư giãn và tránh stress.

THANK YOU FOR YOUR ATTENTION !