Để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình là bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa,bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân,... Viện kiểm sát phải thực hiện đúng và đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình khi tham gia các hoạt động tư pháp nói chung và đối với công tác kiểm sát thi hành án hình sự nói riêng. Qua đó, để bảo đảm cho mọi quyết định thi hành án phạt tù phải được tổ chức thi hành theo đúng quy định của pháp luật, các vi phạm trong việc thi hành quyết định thi hành án phạt tù phải được phát hiện, khắc phục và xử lý kịp thời, ngay sau khi có quyết định thi hành án phạt tù hay ủy thác thi hành án phạt tù của Tòa án, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên phải kiểm sát chặt chẽ việc tổ chức thi hành quyết định thi hành án phạt tù của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền. Vấn đề này sẽ được làm rõ qua bài phân tích: “Phân tích kỹ năng kiểm sát việc TA ra quyết định thi hành án phạt tù và ủy thác thi hành án phạt tù. Mối quan hệ của VKS với TA trong công tác này.”
Trang 1MỤC LỤC
MỤC LỤC 1 A.MỞ ĐẦU 2 B.NỘI DUNG 3 I.KỸ NĂNG KIỂM SÁT VIỆC TÒA ÁN RA QUYẾT ĐỊNH THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ VÀ ỦY THÁC THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ 3 1.Kỹ năng kiểm sát việc Tòa án ra quyết định thi hành án phạt tù 3 2.Kỹ năng kiểm sát việc Tòa án ủy thác thi hành án phạt tù 5 II.MỐI QUAN HỆ CỦA VIỆN KIỂM SÁT VỚI TÒA ÁN TRONG VIỆC RA QUYẾT ĐỊNH THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ VÀ ỦY THÁC THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ 6 C.KẾT LUẬN 11 D.TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
Trang 2A MỞ ĐẦU
Để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình là bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa,bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, Viện kiểm sát phải thực hiện đúng và đầy đủ chức năng, nhiệm vụ của mình khi tham gia các hoạt động tư pháp nói chung và đối với công tác kiểm sát thi hành án hình sự nói riêng Qua đó, để bảo đảm cho mọi quyết định thi hành án phạt tù phải được tổ chức thi hành theo đúng quy định của pháp luật, các vi phạm trong việc thi hành quyết định thi hành án phạt tù phải được phát hiện, khắc phục và xử lý kịp thời, ngay sau khi
có quyết định thi hành án phạt tù hay ủy thác thi hành án phạt tù của Tòa án, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên phải kiểm sát chặt chẽ việc tổ chức thi hành quyết định thi hành án phạt tù của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền Vấn đề này sẽ được làm rõ
qua bài phân tích: “Phân tích kỹ năng kiểm sát việc TA ra quyết định thi hành án phạt tù và ủy thác thi hành án phạt tù Mối quan hệ của VKS với TA trong công tác này.”
Trang 3B NỘI DUNG
I KỸ NĂNG KIỂM SÁT VIỆC TÒA ÁN RA QUYẾT ĐỊNH THI HÀNH
ÁN PHẠT TÙ VÀ ỦY THÁC THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ
1 Kỹ năng kiểm sát việc Tòa án ra quyết định thi hành án phạt tù
Khi kiểm sát việc ra quyết định thi hành án phạt tù thì Kiểm sát viên được phân công kiểm sát việc thi hành án phạt tù phải kiểm sát tính có căn cứ và hợp pháp của việc ra quyết định thi hành án phạt tù theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015 và các quy định tại Điều 22 Luật Thi hành án hình sự 2019 cụ thể:
- Quyết định thi hành án phạt tù phải ghi rõ họ, tên, chức vụ người ra quyết định; bản án, quyết định được thi hành; tên cơ quan có nhiệm vụ thi hành quyết định thi hành án; họ, tên, ngày, tháng, năm sinh, nơi cư trú của người bị kết án; thời hạn chấp hành án phạt tù, thời hạn chấp hành hình phạt bổ sung Trường hợp người
bị kết án đang tại ngoại, quyết định thi hành án phải ghi rõ trong thời hạn 07 ngày
kể từ ngày nhận được quyết định, người bị kết án phải có mặt tại cơ quan thi hành
án hình sự Công an cấp huyện nơi người đó cư trú, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu nơi người đó làm việc
- Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định thi hành án phạt tù,
Tòa án phải gửi quyết định đó cho cá nhân, cơ quan sau đây:
+ Người chấp hành án và người đại diện trong trường hợp người chấp hành án là người dưới 18 tuổi;
+ Viện kiểm sát cùng cấp;
+ Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh hoặc cơ quan thi hành án hình
sự cấp quân khu;
+ Trại tạm giam nơi người chấp hành án đang bị tạm giam hoặc cơ quan thi
hành án hình sự Công an cấp huyện nơi người chấp hành án đang bị tạm giam tại nhà tạm giữ hoặc đang tại ngoại;
+ Sở Tư pháp nơi Tòa án đã ra quyết định thi hành án có trụ sở;
+ Bộ Ngoại giao trong trường hợp người chấp hành án là người nước ngoài
Để thực hiện công tác kiểm sát việc ra quyết định thi hành án phạt tù, Viện kiểm sát cần theo dõi thời điểm bản án và quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp
3
Trang 4luật Cụ thể kiểm sát viên được phân công kiểm sát thi hành án phạt tù phải chủ động phối hợp với Kiểm sát viên đã kiểm sát xét xử sơ thẩm, kiểm sát xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm tái thẩm để nắm và theo dõi những bản án quyết định được thi hành (ngay từ khi bản án, quyết định chưa có hiệu lực); trên cơ sở đó kịp thời phát hiện ra vi phạm của Tòa án trong việc ra các quyết định về thi hành án phạt tù Ngoài ra, Kiểm sát viên cần phải kiểm tra nội dung của quyết định thi hành án phạt tù có đúng với nội dung bản án, quyết định đã tuyên và bảo đảm đầy đủ nội dung của quyết định thi hành án phạt tù theo quy định pháp luật Bên cạnh đó còn kiểm sát thẩm quyền ra quyết định thi hành án phạt tù Theo đó, Điều 364 Bộ luật
tố tụng hình sự 2015 đã quy định Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm hoặc Chánh
án Tòa án cùng cấp đã được ủy thác có thẩm quyền ra quyết định thi hành án Trong trường hợp cần thiết, Kiểm sát viên có thể đề xuất lãnh đạo viện ban hành văn bản yêu cầu Tòa án cung cấp các hồ sơ, tài liệu liên quan đến việc ra quyết định thi hành án hoặc khi nhận được quyết định thi hành án phạt tù mà Tòa án gửi,
để Kiểm sát viên đối chiếu với các quy định trên
Trong trường hợp Tòa án chậm ra quyết định thi hành án phạt tù (quá 07 ngày
kể từ ngày bản án, quyết định sơ thẩm có hiệu lực pháp luật hoặc kể từ ngày nhận được bản án, quyết định phúc thẩm, quyết định giám đốc thẩm, quyết định tái thẩm
mà quyết định thi hành án phạt tù vẫn chưa được ban hành), hoặc ra quyết định thi hành án phạt tù không đúng thẩm quyền hay nội dung của bản án đã tuyên, thì tùy từng trường hợp cụ thể, Viện kiểm sát ban hành văn bản yêu cầu, kháng nghị hoặc kiến nghị với Tòa án đã ra quyết định thi hành án phạt tù
Trường hợp nhận thấy thời hạn ra quyết định thi hành án phạt tù đã hết mà Tòa án vẫn chưa ra quyết định thì Kiểm sát viên được giao nhiệm vụ kiểm sát việc thi hành án báo cáo lãnh đạo viên có văn bản yêu cầu Chánh án Tòa án ra quyết định Việc Tòa án ra quyết định thi hành án phạt tù chậm cần được tổng hợp theo dõi Nếu vi phạm này tiếp tục xảy ra nhiều lần, trong một thời gian nhất định, Viện
Trang 5kiểm sát ban hành kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm, không để tình trạng trên tiếp tục diễn ra
Trường hợp nhân thấy vi phạm về thẩm quyền ra quyết định thi hành án phạt
tù hoặc vi phạm về nội dung, Viện kiểm sát ban hành kháng nghị yêu cầu hủy bỏ quyết định về thi hành án không đúng trên để ra quyết định mới đúng thẩm quyền
và đầy đủ nội dung Ngoài ra trong trường hợp bản án, quyết định của Tòa án có sai sót (về thời điểm tính thời gian chấp hành án phạt tù, về số ngày trừ đi thời gian đã
bị tạm giữ, tạm giam, thời gian bắt buộc chữa bệnh,…) thì bên cạnh việc kháng nghị, kiến nghị hoặc yêu cầu ra quyết định khác thay thế thì Viện kiểm sát còn phải yêu cầu Chánh án đã xét xử có sai sót đính chính lại nội dung bản án quyết định cho đúng với thực tế để tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị kết án phạt tù
2 Kỹ năng kiểm sát việc Tòa án ủy thác thi hành án phạt tù
Đối với các quyết định về uỷ thác cho Toà án cùng cấp ra quyết định thi hành
án phạt tù, Kiểm sát viên cần phải nắm được thời điểm bản án sơ thẩm có hiệu lực pháp luật hoặc thời điểm Toà án đã xét xử sơ thẩm nhận được bản án, quyết định phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm Tại những thời điểm trên, Kiểm sát viên thực hiện kiểm sát thi hành án phải phối hợp chặt chẽ với Kiểm sát viên thực hiện hoạt động kiểm sát xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm để nắm rõ và theo dõi bản án, quyết định được thi hành ngay để kịp thời phát hiện ra những vi phạm của Toà án trong việc ra các quyết định về thi hành án phạt tù
Trường hợp Chánh án Toà án sơ thẩm uỷ thác cho Toà án khác cùng cấp ra quyết định thi hành án phạt tù thì lúc này Kiểm sát viên cần phải kiểm sát các căn
cứ để thực hiện việc uỷ thác Khi nhận được quyết định uỷ thác thì trong 3 ngày Viện kiểm sát cùng cấp với toà án đã uỷ thác phải thông báo bằng văn bản cho Viện kiểm sát cùng cấp với toà án nhận uỷ thác để thực hiện kiểm sát và đồng thời Viện kiểm sát này phải thông báo lại cho Viện kiểm sát lúc ban đầu
5
Trang 6Khi nhận được quyết định thi hành án phạt tù thì Kiểm sát viên thực hiện kiểm sát đối với nội dung của bản án, quyết định đã được toà án tuyên để xác thực tính đúng đắn và bảo đảm tuân thủ theo pháp luật tố tụng, kiểm sát về thẩm quyền ban hành các quyết định tố tụng (phải do chánh án toà án uỷ thác, toà án nhận uỷ thác ban hành) Ngoài ra Kiểm sát viên có thể đề xuất lãnh đạo viện ban hành các văn bản để yêu cầu toà án thực hiện việc cung cấp các hồ sơ, tài liệu để thực hiện việc kiểm sát trong quá trình thi hành án, phạt tù
Trong trường hợp phát hiện có vi phạm trong quá trình uỷ thác thi hành án phạt tù, các quyết định không đúng thẩm quyền, nội dung, trong từng trường hợp
cụ thể thì Viện kiểm sát có thể kiến nghị hoặc kháng nghị đối với các quyết định trong quá trình này:
Thứ nhất, nếu phát hiện có vi phạm về thời hạn ra quyết định mà Toà án chưa
ra quyết định này thì Viện kiểm sát yêu cầu khắc phục bằng cách ban hành quyết định Nếu xảy ra nhiều lần thì Viện kiểm sát sẽ kiến nghị khắc phục
Thứ hai, nếu phát hiện vi phạm về thẩm quyền ban hành, nội dung quyết định
đã ban hành; Viện kiểm sát sẽ kháng nghị yêu cầu huỷ bỏ quyết định không đúng đó
Trong trường hợp có sai sót về thời điểm chấp hành án phạt tù có các sai số
do tính toán về ngày tháng,… trong bản án, quyết định của toà án thì ngoài việc kháng nghị, kiến nghị thay thế còn đồng thời yêu cầu Chánh án Toà án sửa các sai sót đính chính lại nội dung
II MỐI QUAN HỆ CỦA VIỆN KIỂM SÁT VỚI TÒA ÁN TRONG VIỆC
RA QUYẾT ĐỊNH THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ VÀ ỦY THÁC THI HÀNH ÁN PHẠT TÙ
Chức năng của Viện kiểm sát theo Hiến pháp quy định bao gồm thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp Riêng trong lĩnh vực thi hành án hình
sự thì Viện kiểm sát chỉ thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp mà ở đây
Trang 7chính là kiểm sát thi hành án hình sự, đảm bảo cho việc thi hành án tuân thủ theo đúng quy định pháp luật
Thủ tục thi hành án phạt tù có sự xuất hiện của nhiều cơ quan nhà nước với những vai trò, chức năng và nhiệm vụ riêng Tuy nhiên sẽ không có cơ quan nào hoạt động một cách riêng lẻ mà có sự phối hợp hoặc ràng buộc nhau Đặc biệt đối với hai cơ quan là Viện kiểm sát và Tòa án trong vấn đề ra quyết định thi hành án phạt tù và ủy thác thi hành án phạt tù nói riêng cũng sẽ có những mối quan hệ nhất định
Thứ nhất, về quan hệ phối hợp Phối hợp nghĩa là cùng hành động hoặc hoạt
động hỗ trợ nhau1 Nói đến phối hợp đương nhiên có sự xuất hiện của ít nhất hai chủ thể mà ở đây chính là Tòa án và Viện kiểm sát Trong việc ra quyết định thi hành án phạt tù hay ủy thác thi hành án phạt tù thì Tòa án có vai trò chủ đạo do nắm giữ nhiệm vụ, quyền hạn trong việc ra các quyết định này
Điều 21 Nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án trong thi hành án hình sự
1 Ra quyết định thi hành án; quyết định thành lập Hội đồng thi hành án tử hình.
…
8 Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của Luật này.
Như đã đề cập ở phần trên thì Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm có thẩm quyền ra quyết định thi hành hoặc ủy thác cho Chánh án Tòa án khác cùng cấp ra quyết định thi hành án phạt tù Thời hạn để ra quyết định thi hành là 07 ngày kể từ ngày bản án, quyết định sơ thẩm có hiệu lực pháp luật hoặc kể từ ngày nhận được bản án, quyết định phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm Và cũng là 07 ngày kể từ ngày nhận được quyết định ủy thác thi hành án phạt tù của Chánh án Tòa án đã xét
xử sơ thẩm thì Chánh án Tòa án được ủy thác sẽ phải ra quyết định thi hành án phạt
tù2
1 Viện ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2003
2 Khoản 1, 2 Điều 364 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015
7
Trang 8Sau khi Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm hay Chánh án Tòa án được ủy thác ra quyết định thi hành án phạt tù thì quyết định này phải được gửi đến Viện kiểm sát cùng cấp Trong phạm vi này, Viện kiểm sát sẽ chỉ thực hiện một trong hai chức năng Hiến định của mình là kiểm sát hoạt động tư pháp Vậy mối quan hệ phối hợp sẽ thể hiện như thế nào?
Trong việc ra quyết định thi hành án phạt tù hay ủy thác thi hành án phạt tù thì pháp luật quy định cho Tòa án hay Viện kiểm sát những nhiệm vụ, quyền hạn khác nhau, là độc lập và không chồng chéo, nghĩa là tạo ra được một thể thống nhất, để khi các cơ quan thực hiện đúng các nhiệm vụ, quyền hạn đó thì bộ máy các cơ quan thi hành án phạt tù nói riêng hay thi hành án hình sự nói chung được vận hành một cách nhịp nhàng Đó chính là đã phối hợp Trong quan hệ phối hợp, các cơ quan có
vị thế ngang nhau, tôn trọng nhiệm vụ của cơ quan kia và tự thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ của cơ quan mình
Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã tăng cường công tác kiểm sát việc Tòa án giao, gửi bản án, quyết định; ra quyết định hoặc ủy thác ra quyết định thi hành án; gửi quyết định thi hành án hình sự cho Viện kiểm sát, người bị kết án và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan Thông qua hoạt động kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân các cấp đã kịp thời phát hiện nhiều vi phạm pháp luật của Tòa án và các cơ quan hữu quan để kháng nghị, kiến nghị, yêu cầu chấm dứt, khắc phục, sửa chữa vi phạm
Tuy nhiên, hoạt động này còn thiếu chủ động dẫn đến một số bản án hình sự
có hiệu lực pháp luật nhưng không được thi hành; người bị kết án phạt tù vẫn ở ngoài xã hội, nhiều trường hợp phải lập hồ sơ để người bị kết án được hưởng thời hiệu thi hành bản án, Nguyên nhân chính là do công tác phối hợp giữa giữa các
cơ quan, đơn vị chưa kịp thời; một số quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm
2015 về thẩm quyền, thủ tục trong giải đoạn xét xử mới được bổ sung, điều chỉnh nhưng chưa được hướng dẫn cụ thể
Trang 9Do đó, Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Hướng dẫn số 27/HD – VKSTC nhằm hướng dẫn một số nội dung trong thực hiện sự phối hợp của Viện kiểm sát và Tòa án trong đó có đề cập đến vấn đề về việc Tòa án giao, gửi bản án, quyết định; ra quyết định hoặc ủy thác ra quyết định thi hành án; gửi quyết định thi hành án hình sự cho Viện kiểm sát, người bị kết án và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan
Định kỳ hằng tháng, đơn vị kiểm sát thi hành án hình sự sẽ tiến hành rà soát, đối chiếu, lập danh sách về số lượng bản án, quyết định thi hành án hình sự, ủy thác
ra quyết định thi hành án hình sự đã tiếp nhận đồng thời chủ động phối hợp với Tòa
án cùng cấp đối chiếu, rà soát kết quả chuyển bản án và ra quyết định thi hành án
để xác định: Số bản án/số bị án Tòa án đã ra quyết định thi hành án, số bản án/số bị
án còn lại chưa ra quyết định thì hành án, trong đó chú ý đến những trường hợp người bị kết án phạt tù nhưng đang tại ngoại
Căn cứ vào kết quả theo dõi việc tiếp nhận bản án, quyết định đơn vị kiểm sát thi hành án hình sự thực hiện nhiệm vụ kiểm sát việc Tòa án cùng cấp ra quyết định hoặc ủy thác ra quyết định thi hành án hình sự theo quy định tại Điều 11 của Quy chế công tác kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự ban hành kèm theo Quyết định số 501/QĐ – VKSTC của Viện trưởng VKSND tối cao1
Thứ hai, về quan hệ chế ước Chế ước được hiểu là hạn chế, quy định trong
những điều kiện nhất định2 Quan hệ chế ước được coi là rất quan trọng trong công tác kiểm sát của Viện kiểm sát đối với Tòa án Mối quan hệ này được thể hiện bằng việc Viện kiểm sát có đầy đủ quyền hạn như sau:
Một là, quyền yêu cầu ra quyết định thi hành án phạt tù trong trường hợp Tòa
án không ra quyết định trên theo thời hạn quy định tại Điều 364 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 được quy định tại khoản 3 Điều 38 Quy chế số 501 ban hành kèm Quyết định 501/QĐ – VKSTC
1 Cổng thông tin điện tử Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát chủ động phối hợp với Tòa án cùng cấp đối
chiếu, rà soát kết quả chuyển bản án và ra quyết định thi hành án, 2020, www.vksndtc.gov.vn
2 Viện ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2003, tr 150
9
Trang 10Hai là, trong quá trình kiểm sát quyết định thi hành án phạt tù hay quyết định
ủy thác thi hành án phạt tù của Chánh án Tòa án cấp sơ thẩm, nếu phát hiện ra vi phạm của Tòa án thì Viện kiểm sát có quyền kiến nghị hoặc kháng nghị tùy theo mức độ vi phạm được phát hiện Theo quy định tại Điều 41 Quy chế 501 thì có thể thấy Viện kiểm sát được thực hiện quyền kháng nghị đối với quyết định thi hành án phạt tù, quyết định ủy thác thi hành án phạt tù của Tòa án khi quyết định này vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm quyền con người, quyền công dân, lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân để yêu cầu Tòa án chấm dứt, khắc phục vi phạm
Trong trường hợp quyết định thi hành án phạt tù, quyết định ủy thác thi hành
án phạt tù của Tòa án có vi phạm nhưng mức độ ít nghiêm trọng không thuộc trường hợp kháng nghị đã nêu trên thì Viện kiểm sát tiến hành kiến nghị để khắc phục
Với một số luận điểm được đưa ra như trên có thể thấy trong quan hệ chế ước, hầu như chỉ có Viện kiểm sát mới là chủ thể có tác động trực tiếp đối với Tòa án mà lại không có chiều tác động ngược lại Điều này xuất phát từ chức năng kiểm sát việc thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân và trong mối quan hệ cụ thể với Tòa án thì Viện kiểm sát tất yếu phải thực hiện sự chế ước của mình đối với Tòa án để đảm bảo Tòa án có thể thực hiện đúng và đầy đủ nhiệm vụ
Thông qua hoạt động kiểm sát thì Viện kiểm sát phát hiện, xác định được các
vi phạm trong việc ra quyết định thi hành án phạt tù cũng như ủy thác thi hành án phạt tù để có hướng xử lý phù hợp, theo đó Viện kiểm sát đã ngăn ngừa hạn chế, loại bỏ các vi phạm pháp luật, buộc Tòa án phải chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về thi hành án phạt tù và ủy thác thi hành án phạt tù, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân đặc biệt là người chấp hành án phạt tù được bảo đảm