Tổ chức dạy học nội dung kiến thức chương điện học vật lý 9 trung học cơ sở theo phương pháp lamap

LAMAP Bàn tay nặn bột là một phương pháp dạy học tích cực, thích hợp cho việc giảng dạy các kiến thức khoa học tự nhiên, đặc biệt là đối với bậc tiểu học và trung học cơ sở, khi học sin

Tổ chức dạy học nội dung kiến thức chương

"Điện học" Vật lý 9 Trung học cơ sở theo

phương pháp Lamap

Dương Văn Sự

Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Vật lý)

Mã số: 60 14 10 Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Hương Trà

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Trình bày cơ sở lý luâ ̣n v ề dạy học theo LAMAP Thiết kế tiến trình da ̣y học theo LAMAP : mô ̣t số nô ̣i dung kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9; tìm hiểu thực tế da ̣y ho ̣c nô ̣i dung kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c” ; thiết kế tiến trình da ̣y ho ̣c theo phương pháp LAMAP kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9 Tiến hành thực

nghiê ̣m sư phạm

Keywords Phương pháp giảng dạy; Vật lý; Điện học; Lớp 9

Content

MỞ DẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việc hình thành cho học sinh một thế giới quan khoa học và niềm say mê khoa học,

sáng tạo là một mục tiêu quan trọng của giáo dục hiện đại khi mà nền kinh tế tri thức đang dần dần chiếm ưu thế tại các quốc gia trên thế giới LAMAP (Bàn tay nặn bột) là một phương pháp dạy học tích cực, thích hợp cho việc giảng dạy các kiến thức khoa học tự nhiên, đặc biệt

là đối với bậc tiểu học và trung học cơ sở, khi học sinh đang ở giai đoạn bắt đầu tìm hiểu mạnh mẽ các kiến thức khoa học, hình thành các khái niệm cơ bản về khoa học Song LAMAP ứng du ̣ng trong da ̣y ho ̣c các môn khoa ho ̣c ở Viê ̣t Nam còn rất ha ̣n chế nếu không

nói là bị lãng quên Mă ̣c dù là phương pháp tốt, nhưng chưa có “đất” để ứng dụng Đứng

trước tình hình trên, tôi đã ma ̣nh da ̣n cho ̣n nghiên cứu đề tài : Tổ chức dạy học nội dung kiến thức chương “Điê ̣n học” Vật lí 9 - Trung học cơ sở theo phương pháp LAMAP

2 Lịch sử nghiên cứu

Đã có mô ̣t số nghiên cứu đề câ ̣p đến tiến trình da ̣y ho ̣c Vâ ̣t lí theo phương pháp

LAMAP và đã đa ̣t được những kết quả bước đầu về da ̣y ho ̣c thực nghiê ̣m mô ̣t số bài Vâ ̣t lí

10, từ đó đề xuất những kết luâ ̣n cần thiết cho viê ̣c áp du ̣ng phương pháp này trong da ̣y ho ̣c các môn khoa học tự nhiên Cũng có một số đề tài nghiên cứu vận dụng phương pháp này

trong da ̣y ho ̣c như: Vận dụng phương pháp Lamap để tổ chức tiến trình hoạt động nhận thức

một số kiến thức “Thiên văn” chương trình vật lí phổ thông qua hoạt động ngoại khóa ; Vận dụng phương pháp dạy học theo LAMAP để tổ chức dạy học nội dung kiến thức chương

“điê ̣n học” sách giáo khoa vật lí 7 THCS Hiê ̣n chưa có đề tài nào nghiên cứu viê ̣c vâ ̣n du ̣ng

phương pháp LAMAP để da ̣y ho ̣c kiến thức chương Điê ̣n ho ̣c Vâ ̣t lí 9

3 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luâ ̣n của da ̣y ho ̣c theo LAMAP để vâ ̣n du ̣ ng vào viê ̣c tổ chức hoa ̣t

đô ̣ng da ̣y ho ̣c nô ̣i dung kiến thức chương “ Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9 nhằm phát huy tính tích cực , chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập

4 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9

- Các hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh ở trường THCS Lê Quý Đôn – Cầu Giấy – Hà Nội

5 Mẫu kha ̉ o sát

Học sinh lớp 9 tại Trường THCS Lê Quý Đôn – Cầu Giấy năm ho ̣c 2012- 2013 được chọn làm đối tượng thực nghiê ̣m

6 Vấn đề nghiên cư ́ u

Vâ ̣n du ̣ng phương pháp LAMAP trong da ̣y ho ̣c nô ̣i dung kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c”

Vâ ̣t lí 9 như thế nào để có thể phát huy được tính tích cực , chủ động, sáng tạo của học sinh trong ho ̣c tâ ̣p?

7 Giả thuyết nghiên cứu

Vâ ̣n du ̣ng cơ sở lý luâ ̣n của phương pháp LAMAP có thể tổ chức da ̣y ho ̣c nô ̣i dung kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9 nhằm phát huy tính tích cực , chủ động, sáng tạo của học sinh trong ho ̣c tâ ̣p

8 Phương pha ́ p nghiên cứu

8.1 Phương pha ́ p nghiên cứu tài liê ̣u

- Nghiên cứ u các tài liê ̣u về da ̣y và ho ̣c tích cực cũng như đổi mới phương pháp da ̣y học, các tại liệu dạy học nói chung và lý luận dạy học môn Vật lí nói riêng để l àm sáng tỏ những quan điểm về sử du ̣ng phương pháp LAMAP trong quá trình da ̣y ho ̣c Vâ ̣t lí

8.2 Phương pha ́ p nghiên cứu thực nghiê ̣m

- Tiến hành da ̣y ho ̣c thực nghiê ̣m sư pha ̣m để kiểm tra giả thuyết khoa h ọc của đề tài

8.3 Điều tra, khảo sát

Trao đổi với giáo viên , phân tích sản phẩm của ho ̣c sinh để đánh giá hiê ̣u quả ho ̣c tâ ̣p kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9 của học sinh lớp 9

8.4 Phương pha ́ p chuyên gia

Thông qua trao đổi với giáo viên , qua dự giờ đ ể đánh giá tình hình dạy và học chương

“Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9 tại trường THCS

9 Dư ̣ kiến luâ ̣n cứ

9.1 Luâ ̣n cứ lý thuyết

- Vận du ̣ng cơ sở lý luâ ̣n về da ̣y ho ̣c theo LAMAP

- Lý luận về tâm lí học dạy học để làm cơ sở cho n hững tác đô ̣ng sư pha ̣m nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh

- Các biện pháp nhằm phát huy khả năng sáng tạo , tính tích cực, chủ động của học sinh trong ho ̣c tâ ̣p

9.2 Luâ ̣n cứ thực tế

- Phiếu điều tra khảo sát, phiếu dự giờ

- Biên bản quan sát da ̣y ho ̣c , tư liê ̣u ảnh chu ̣p , băng hình, các sản phẩm của học sinh , phiếu đánh giá kết quả ho ̣c tâ ̣p của ho ̣c sinh

10 Cấu tru ́ c luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luâ ̣n, phụ lục và tài liê ̣u tham khảo, luâ ̣n văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về dạy học theo LAMAP

Chương 2: Thiết kế tiến trình da ̣y ho ̣c theo LAMAP mô ̣t số nô ̣i dung kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9

Chương 3: Thực nghiê ̣m sư pha ̣m

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO LAMAP 1.1 LAMAP Là gì?

1.1.1 Lịch sử ra đời

Phương pháp dạy học LAMAP tiếng Pháp là La main à la pâte - viết tắt là LAMAP;

tiếng Anh là Hand’s on approach; tiếng Việt dịch “Bàn tay nặn bột” là phương pháp dạy học

khoa học dựa trên cơ sở của sự tìm tòi - nghiên cứu, áp dụng cho việc dạy học các môn khoa học tự nhiên

1.1.2 Các nguyên tắc của dạy học LAMAP

1.1.2.1 Nguyên tắc về tiến trình sư phạm

a) Học sinh quan sát một sự vật hay một hiện tượng của thế giới thực tại, gần gũi với đời sống, dễ cảm nhận và các em sẽ thực hành trên những cái đó

b) Trong quá trình tìm hiểu, học sinh lập luận, bảo vệ ý kiến của mình, đưa ra tập thể thảo luận những ý nghĩ và những kết luận cá nhân, từ đó có những hiểu biết mà nếu chỉ có những hoạt động, thao tác riêng lẻ không đủ tạo nên

c) Những hoạt động do giáo viên đề xuất cho học sinh được tổ chức theo tiến trình sư phạm nhằm nâng cao dần mức độ học tập Các hoạt động này làm cho các chương trình học tập được nâng cao lên và dành cho học sinh một phần tự chủ khá lớn

d) Cần một lượng tối thiểu là 2 giờ/tuần trong nhiều tuần liền cho một đề tài Sự liên tục của các hoạt động và những phương pháp giáo dục được đảm bảo trong suốt thời gian học tập

e) Học sinh bắt buộc có mỗi em một quyển vở thí nghiệm do chính các em ghi chép theo cách thức và ngôn ngữ của chính các em

f) Mục tiêu chính là sự chiếm lĩnh dần dần của học sinh các khái niệm khoa học và kĩ thuật được thực hành, kèm theo là sự củng cố ngôn ngữ viết và nói

Ở đây, nguyên tắc 6 nhấn mạnh mối liên hệ giữa dạy học kiến thức và rèn luyện ngôn ngữ (nói và viết) cho học sinh

1.2 Cơ sơ ̉ lí luâ ̣n da ̣y ho ̣c và cơ sở tâm lí ho ̣c

1.2.1 Cơ sơ ̉ lí luận

Dạy học khoa học dựa trên tìm tòi nghiên cứu là sự dạy học dựa trên hiểu biết về các cách thức học tập của học sinh

a) Bản chất của nghiên cứu khoa học trong phương pháp LAMAP

Tiến trình tìm tòi nghiên cứu khoa học trong phương pháp LAMAP là một vấn đề cốt lõi, quan trọng

b) Lựa chọn kiến thức khoa học trong phương pháp LAMAP

Việc xác định kiến thức khoa học phù hợp với học sinh theo độ tuổi là một vấn đề quan trọng đối với giáo viên

c) Cách thức học tập của học sinh

Phương pháp LAMAP dựa trên Phương pháp LAMAP cho thấy cách thức học tập của học sinh là tò mò tự nhiên, giúp các em có thể tiếp cận thế giới xung quanh mình qua việc tham gia các hoạt động nghiên cứu

e) Học sinh bộc lộ quan niệm ban đầu

Biểu tượng ban đầu của học sinh thường là quan niệm hay khái quát chung chung về

sự vật hiện tượng, có thể sai hoặc chưa thực sự chính xác về mặt khoa học

1.2.2 Cơ sơ ̉ tâm lí học

1.2.2.1 Mối quan hê ̣ giữa giáo dục và sự phát triển trí thông minh, óc sáng tạo của học sinh

Quá trình tư duy đã sử dụng toàn bộ các phần khác nhau trên não bộ Mỗi bán cầu não có một vai trò hết sức khác nhau Chức năng chủ yếu của não phải và não trái phân công như sau:

- Lập luâ ̣n

- Toán học

- Sự kiê ̣n

- Ngôn ngữ

- Chuỗi số

- Phân tích

- Âm nhạc

- Sáng tạo

- Mơ mộng

- Tưở ng tươ ̣ng

- Màu sắc

- Tình cảm

Do đó viê ̣c vâ ̣n du ̣ng mô hình da ̣y ho ̣c tích cực sẽ không những làm cho ho ̣c sinh có não phải phát triển trội tìm thấy sự thích ứng mà còn làm sao để mọi học sinh được phát triển cân bằng chức năng cả hai bán cầu não, bởi vì chức năng của hai bán cầu não đều cần thiết để con người giải quyết các vấn đề khác nhau , thành công trong các lĩnh vực hoạt động thực tiễn khác nhau

1.2.2.2 Cơ chế pha ́ t huy tính tích cực hoạt động của học sinh

Để tất cả ho ̣c sinh đều có cơ hô ̣i phát triển toàn diê ̣n thì quá trình ho ̣c tâ ̣p cần phải trải qua đầy đủ cả 3 giai đoa ̣n sau:

1 Nhập dữ liê ̣u: Nghe, nhìn, đo ̣c

2 Xử lí: Qua não bô ̣; phân tích, tổng hợp, khái quát hóa

3 Xuất dữ liê ̣u: Nói, viết, các hoạt động ngoài ngôn ngữ

1.2.2.3 Các yếu tố thúc đẩy dạy và học tích cực

Sư ̣ gần gũi với thực tê

Sư ̣ phù hợp với mức độ phát triển

Không khi ́ và mối quan hê ̣ trong nhóm

Mư ́ c độ và sự đa dạng của hoạt động

Phạm vi tự do sáng tạo

Ngoài ra việc thay đổi cách kiểm tra đánh giá

1.2.2.4 Các biểu hiện của tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập

Dấu hiệu nhận biết tính tích cực, chủ động trong học tập của học sinh:

- Biểu hiê ̣n bên ngoài qua thái độ, hành vi và hứng thú: Học sinh chú ý lắng nghe, quan

sát, theo dõi thầy cô giáo, khao khát tự nguyê ̣n tham gia trả lời các vấn đề , góp ý bổ sung các câu trả lời của ba ̣n, nêu thắc mắc đòi hỏi giải quyết vấn đề còn chưa rõ

- Biểu hiê ̣n bên trong : Tư duy có sự chuyển biến , có sự sáng tạo trong học tập hơn

trước, tâ ̣p trung chú ý vào vấn đề đang ho ̣c

- Biểu hiê ̣n qua kết quả học tập : Học sinh chủ động vận dụng linh hoạt những kiến

thức, kĩ năng đã học để nhận thức vấn đề mới, kiên trì hoàn thành các bài tâ ̣p, không nản lòng trước những tình huống khó khăn và đa ̣t được kết quả ho ̣c tâ ̣p tốt hơn

1.2.3 Các thuyết học tập

1.2.3.1 Thuyết hành vi

-Mô hình học tập theo thuyết hành vi:

Thông tin đầu vào → HS → GV kiểm tra kết quả đầu ra

1.2.3.2 Thuyết nhận thức

- Mô hình học tập theo thuyết nhận thức

Thông tin đầu vào → HS (quá trình nhận thức, giải quyết vấn đề ) → Kết quả đầu

ra

1.2.3.3 Thuyết kiến tạo

Cơ chế của quá trình học tập: Học tập là sự kiến tạo tri thức

1.3 Tiến tri ̀nh da ̣y ho ̣c theo LAMAP

1.3.1 Cơ sở sư phạm của tiến trình dạy học

Phương pháp Lamap đề xuất một tiến trình sư phạm ưu tiên xây dựng những tri thức (hiểu biết, kiến thức) bằng khai thác, thực nghiệm và thảo luận

Đó là sự thực hành khoa học bằng hành động, hỏi đáp, tìm tòi, thực nghiệm, xây dựng tập thể chứ không phải phát biểu lại các kiến thức có sẵn xuất phát từ sự ghi nhớ thuần túy

1.3.2 Các bước của tiến trình dạy học theo LAMAP

Căn cứ vào các cơ sở trên, ta có thể làm rõ tiến trình sư phạm của phương pháp

LAMAP theo các bước cụ thể sau đây:

Bước 1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề

Tình huống xuất phát hay tình huống nêu vấn đề là một tình huống do giáo viên chủ động đưa ra như là một cách dẫn nhập vào bài học Tình huống xuất phát phải ngắn gọn, gần gũi dễ hiểu đối với học sinh Tình huống xuất phát nhằm lồng ghép câu hỏi nêu vấn đề Tình huống xuất phát càng rõ ràng thì việc dẫn nhập cho câu hỏi nêu vấn đề càng dễ

Bước 2: Dự đoán và nêu giả thuyết nghiên cứu

Giáo viên cho học sinh viết các dự đoán, giả thuyết vào vở thí nghiệm sau đó làm việc nhóm, rồi thảo luận chung cả lớp về các giả thuyết của mình, của bạn, để cùng nhau tìm hướng giải quyết vấn đề

Ở bước này giáo viên khuyến khích học sinh suy nghĩ, nêu quan điểm cá nhân và phải chú ý tới những kinh nghiệm sẵn có của học sinh mà trong đó có thể tiềm ẩn mâu thuẫn với giả thuyết để từ đó có thể yêu cầu học sinh đề xuất phương án giải quyết vấn đề

Một số chú ý khi lựa chọn biểu tượng ban đầu:

- Không chọn hoàn toàn các biểu tượng ban đầu đúng với câu hỏi

Không lựa chọn hoàn toàn các biểu tượng ban đầu sai so với câu hỏi

- Nên lựa chọn các biểu tượng vừa đúng vừa sai, chỉ cần chọn một biểu tượng ban đầu đúng với câu hỏi (nếu có), vì đa số các biểu tượng ban đầu đều sai so với kiến thức vì học sinh chưa được học kiến thức

- Tuyệt đối không có bình luận hay nhận xét gì về tính đúng sai của các ý kiến ban đầu (biểu tượng ban đầu) của học sinh

- Khi viết (đối với biểu tượng ban đầu bằng lời), vẽ hay gắn hình vẽ của học sinh (đối với các biểu tượng ban đầu biểu diễn bằng hình vẽ) lên bảng, giáo viên nên chọn một vị trí thích hợp, dễ nhìn và đảm bảo không ảnh hưởng đến các phần ghi chép khác Giữ nguyên các biểu tượng ban đầu này để đối chiếu và so sánh sau khi hình thành kiến thức cho học sinh

Bước 3: Nghiên cứu giải quyết vấn đề

Căn cứ vào những đề xuất của học sinh các em thảo luận rồi cùng nhau giải quyết vấn

đề theo những cách thức khác nhau Có thể học sinh lựa chọn các con đường khác nhau như sau:

Bước 4: Trao đổi, lập luận về kết quả nghiên cứu

Sau khi thực hiện giải quyết vấn đề theo phương án đề xuất học sinh thảo luận nhóm,

thảo luận chung cả lớp thống nhất kết quả nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Bước 5: Kết luận, hợp thức hóa kiến thức

Sau khi thực hiện thí nghiệm tìm tòi - nghiên cứu, các câu trả lời dần dần được giải quyết, kiến thức được hình thành, tuy nhiên vẫn chưa có hệ thống hoặc chưa chuẩn xác một cách khoa học

Tóm lại dạy học theo LAMAP người học luôn được đặt vào những tình huống gần gũi với đời sống khiến các em có khao khát tìm hiểu giải quyết

1.3.3 Mối quan hệ giữa phương pháp LAMAP với các phương pháp dạy học khác

Phương pháp da ̣y ho ̣c là mô ̣t hê ̣ thống các hành đô ̣ng có mu ̣c đích của giáo viên tổ chức các hoạt động trí óc và tay chân của học sinh , đảm bảo cho ho ̣c sinh chiếm lĩnh được nô ̣i

dung da ̣y ho ̣c, đa ̣t được mu ̣c tiêu xác đi ̣nh

1.4 Vai tro ̀ của giáo viên và ho ̣c sinh trong LAMAP

1.4.1 Vai tro ̀ của giáo viên

Giáo viên tổ chức tình huống (giao nhiệm vụ cho học sinh): học sinh hăng hái đảm nhận nhiệm vụ, gặp khó khăn, nảy sinh vấn đề cần tìm tòi giải quyết Dưới sự chỉ đạo của giáo viên, vấn đề được diễn đạt chính xác hóa, phù hợp với mục tiêu dạy học và các nội dung

cụ thể đã xác định

1.4.2 Vai tro ̀ của học sinh

Học sinh tự chủ tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra Với sự theo dõi, định hướng, giúp đỡ của giáo viên, hoạt động học của học sinh diễn ra theo một tiến trình hợp lí, phù hợp với những đòi hỏi phương pháp luận

1.5 Vai tro ̀ của thí nghiê ̣m trong LAMAP

Học sinh cần thiết phải tự thực hiện và điểu khiển các thí nghiệm của mình phù hợp với hiện tượng, kiến thức mà học sinh quan tâm nghiên cứu

Học sinh sẽ ghi nhớ sâu sắc, lâu dài những thí nghiệm do mình tự làm Mặt khác, học sinh đã có những ý tưởng về một số hiện tượng từ rất sớm

1.6 Vai tro ̀ của vở thí nghiê ̣m trong LAMAP

Vở thí nghiê ̣m cho phép ho ̣c sinh ghi la ̣i những ý tưởng của mình theo những điều đã đươ ̣c sửa chữa la ̣i, cho phép giữ la ̣i vết tích của những thử nghiê ̣m liên tiếp của mình , sự tiến

bô ̣ trong sử du ̣ng ngôn ngữ, trong chất lượng của lí lẽ và nhâ ̣n thức khoa học

1.7 Điều kiê ̣n vâ ̣n du ̣ng phương pháp da ̣y ho ̣c theo LAMAP

1.7.1 Lựa chọn chủ đề dạy học theo phương pháp LAMAP

Việc lựa chọn các chủ đề dạy học cần phải đảm bảo một số yêu cầu sau đây:

- Các chủ đề dạy học phải gần gũi với đời sống mà học sinh dễ cảm nhận và đã có ít

nhiều những quan niệm ban đầu về chúng Việc lựa chọn nội dung dạy học ở đây là lựa chọn

theo chủ đề chứ không phải theo bài học trong sách giáo khoa

- Việc lựa chọn các chủ đề dạy học cần phải được tổ chức thành hệ thống từ thấp đến cao trong phạm vi một lớp cũng như cả cấp học

1.7.2 Lựa chọn và sử dụng thiết bị dạy học trong phương pháp LAMAP

1.7.2.1 Yêu cầu chung khi sử dụng thiết bị dạy học trong phương pháp LAMAP

Khi sử dụng phương pháp LAMAP, thiết bị dạy học có ý nghĩa to lớn đối với quá trình dạy học vì học sinh được tri giác trực tiếp đối tượng Con đường nhận thức này được thể hiện qua việc học sinh quan sát các đối tượng nghiên cứu, thông qua các thiết bị dạy học để tiến hành các thí nghiệm nghiên cứu

1.7.2.2 Phát triển thiết bị dạy học tự làm trong phương pháp LAMAP

Thiết bi ̣ da ̣y ho ̣c tự làm giúp giáo viên chủ động hơn trong quá trình xây dựng tiến trình cho bài học và quá trình tổ chức hoạt động học cho học sinh lên lớp

1.8 Như ̃ng thuâ ̣n lơ ̣i và khó khăn khi áp du ̣ng LAMAP

1.8.1 Thuâ ̣n lợi

- Việc ho ̣c tâ ̣p có thể diễn ra cả ở trong và ngoài không gian lớp ho ̣c

- Gia đình và đi ̣a phương có thể giúp các hoa ̣t đô ̣ng của lớp ho ̣c theo khả năng của mình

- Đồ dùng thí nghiệm để thực hiện viê ̣c da ̣y – học đơn giản, có thể tự làm

1.8.2 Khó khăn

Cần nhiều thời gian trong khi phân phối chương trình của môn ho ̣c có ha ̣n

- Giáo viên phải biết lựa chọn vấn đề sao cho gần gũi với cuộc sống thực

- Cách kiểm tra đánh giá còn chưa phù hơ ̣p

- Đòi hỏi ho ̣c sinh cần phải làm viê ̣c thực sự, điều này còn ít ho ̣c sinh làm được

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO PP LAMAP NỘI DUNG KIẾN THỨC CHƯƠNG “ĐIỆN HỌC” VẬT LÍ 9 2.1 Tổng quan nô ̣i dung kiến thức chương “Điê ̣n ho ̣c” Vâ ̣t lí 9

2.1.1 Cấu trúc nô ̣i dung kiến thức chương “Điê ̣n học”

Nội dung kiến thức chương điện học lớp 9 gồm 19 bài, chia thành 7 nội dung cơ bản

như sau:

1 Định luật Ôm Điện trở của dây dẫn

2 Điện trở của đoạn mạch mắc nối tiếp và song song

3 Điện trở của dây dẫn phụ thuộc vào chiều dài, tiết diện và chất liệu làm dây dẫn Biến trở Các loại biến trở trong kĩ thuật

4 Công suất của dòng điện

5 Công của dòng điện Điện năng tiêu thụ

6 Định luật Jun – Len xơ

7 Sử dụng an toàn điện và tiết kiệm điện năng

2.1.2 Chuẩn kiến thức, kĩ năng

2.1.2.1 Mục tiêu kiến thức

2.1.2.2 Mục tiêu kĩ năng

2.2 Tìm hiểu thực tế dạy học nội dung kiến thư ́ c chương “Điê ̣n ho ̣c”

2.2.1 Mục đi ́ch điều tra

Điều tra thực tế da ̣y ho ̣c nô ̣i dung chương Điê ̣n ho ̣c thuô ̣c sách giáo khoa vâ ̣t lí 9 THCS để thu được các thông tin

2.2.2 Phương pha ́ p điều tra

- Trao đổi vớ i giáo viên , dùng phiếu điều tra , tham khảo kế hoa ̣ch da ̣y học của giáo viên

- Dự giờ mô ̣t số tiết da ̣y

- Phân tích sản phẩm của ho ̣c sinh để đánh giá hiê ̣u quả ho ̣c tâ ̣p kiến thức chương “Điê ̣n học” Vật lí 9

2.2.3 Kết qua ̉ điều tra

Tháng 8 năm 2012 tôi tiến hành điều tra tại trường THCS Lê Quý Đôn - Cầu Giấy – Hà Nội

2.2.3.1 Tình hình giáo viên

100% giáo viên Vật lí của trường đều được đào tạo chính quy tại trường CĐ sư phạm

Hà Nội, Đại học sư phạm Hà Nội, được phân công dạy đúng chuyên môn, nhiệt tình với công việc

2.2.3.2 Tình hình học sinh

- Học sinh rất thụ động trong quá trình học tập: các em lười suy nghĩ, hoạt động thì thực hiện theo cảm tính, chưa chú ý tới mục đích và nhiệm vụ của mình trong hoạt động

2.2.3.3 Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học

Trường được trang bị các đồ dùng dạy học khá đầy đủ theo danh mục tối thiểu

2.2.3.4 Nguyên nhân và đề xuất giải pháp

* Nguyên nhân

- Hầu hết các giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về đổi mới phương pháp dạy học Mặt khác do tâm lí ngại thay đổi của một số giáo viên nên khi chuyển sang các PDH chưa thực sự tốt

* Đề xuất giải pháp

Vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học phải chú ý những yêu cầu sau:

- Xuất phát từ các quan niệm vốn có của học sinh để tìm hiểu

- Tổ chức được các tình huống làm bộc lộ quan niệm ban đầu

- Người học phải đưa vào hoạt động tìm tòi, nghiên cứu phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp

2.3 Thiết kế tiến tri ̀nh da ̣y ho ̣c theo phương pháp LAMAP kiến thức chương “Điê ̣n học” Vật lí 9

2.3.1 Bài học 1: Điện trở của dây dẫn, định luật Ôm

2.3.1.1 Kiến thức cần xây dựng

2.3.1.2 Mục tiêu dạy học

2.3.1.3 Thiết bị dạy học

- Bộ thí nghiê ̣m gồm : 1 vôn kế, 1 ampe kế, 1 nguồn điê ̣n có thể thay đổi hiê ̣u điê ̣n thế 3V,6V,9V,12V, 2 bóng đèn khác nhau

2.3.1.4 Tiến trình dạy học cụ thể

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Tình huống vấn đề

Giáo viên nêu vấn đề: Trong mạch điện dùng một bóng đèn thắp sáng, khi thay đổi hiệu

điện thế đặt vào hai đầu đèn thì hiện tượng gì sẽ xảy ra? Em có nhận xét gì về dòng điện chạy qua đèn khi đó?

Dự đoán ( nêu giả thuyết)

GV: Quan sát vở thí nghiệm của một số

học sinh để nắm bắt nhanh các quan

Làm việc cá nhân: Học sinh đã được học kiến thức này ở lớp 7, nên vấn đề đặt ra các

niệm ban đầu của học em có thể suy luận

Giáo viên: Hãy đề xuất phương án kiểm

tra những nhận xét trên và nêu cách làm?

Làm việc cá nhân: Thiết kế phương án kiểm tra

Làm việc nhóm nhỏ: - Thảo luận cùng thống nhất ý kiến và có được phương án kiểm tra phù hợp

Làm việc chung cả lớp: Các nhóm trình bày

ý kiến của mình để các nhóm nhận xét

Tiến hành nghiên cứu giải quyết vấn đề

Giáo viên cung cấp cho học sinh các

dụng cụ thí nghiệm theo yêu cầu của

nhóm

Làm việc nhóm: Sau khi đã thống nhất phương án thí nghiệm, trình bày cách mắc mạch, các nhóm tiến hành thí nghiệm ghi kết quả vào bảng số liệu trong vở thí nghiệm cá nhân

Trao đổi, lập luận về kết quả nghiên cứu

GV Yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả

thí nghiệm và kiểm tra giả thuyết

GV Yêu cầu nhóm lặp lại thí nghiệm và

không ngắt khóa K; đồng thời ghi lại kết

quả đo rồi vẽ đồ thị biểu diễn quan hệ

giữa I và U trên cùng một đồ thị trong

hai trường hợp làm thí nghiệm

GV Từ đồ thị vẽ được có nhận xét gì về

quan hệ giữa I và U trong mỗi trường

hợp?

Làm việc nhóm: Học sinh phát hiện thấy:

- U tăng đèn càng sáng

- Tăng U thì đèn sáng mạnh, số chỉ của vôn

kế, ampe kế tăng

Làm việc cá nhân: Ghi kết quả và vẽ đồ thị trên phiếu học tập được phát đã có kẻ ô li

Giáo viên tiếp tục nêu vấn đề: Nếu thay bóng đèn trên bằng một bóng đèn khác thì hiện

tượng xảy ra như thế nào? Vì sao ?

Giáo viên yêu cầu trình bày quan điểm

trước lớp theo nhóm

Làm việc cá nhân: Học sinh có thể cho rằng:

- Kết quả thu được tương tự như trên, vì dây tóc bóng đèn là dây dẫn có điện trở xác định Giáo viên giao cho mỗi học sinh bản giấy

A4 có kẻ ô sẵn, yêu cầu từ kết quả đo vẽ

đồ thị biểu diễn quan hệ của I và U ( I

trục tung, U trục hoành)

Làm việc nhóm: Học sinh thay đèn khác vào mạch tiến hành đo và quan sát hiện tượng

Tổng hợp, cấu trúc kiến thức

Giáo viên: Yêu cầu học sinh tổng kết lại

kết quả nghiên cứu của nhóm mình

Làm vệc cá nhân: Đại diện các nhóm học sinh báo cáo kết quả nghiên cứu

- Thấy I tỉ lệ thuận với U;vI tỉ lệ nghịch với

R

TỔNG KẾT KIẾN THỨC

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm

Trên cơ sở tiến trình dạy học đã được thiết kế, tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá khả năng áp dụng dạy học theo LAMAP đối với các môn khoa học thực nghiệm ở trường phổ thông và giả thuyết khoa học mà đề tài đã đặt ra

3.2 Đối tượng thực nghiệm

Học sinh lớp 9 THCS Lê Quý Đôn – Cầu Giấy- Hà Nội

Lớp thực nghiệm: 9G có 45 học sinh do tôi trực tiếp dạy

Lớp đối chứng: 9E có 43 học sinh do cô Nguyệt Ánh dạy

3.3 Phương pháp thực nghiệm

Tiến hành thực nghiệm song song giữa hai lớp với cùng nội dung các bài dạy trong chương 1 “Điện học” Vật lí 9

3.4 Thơ ̀ i điểm thực nghiê ̣m

Bắt đầu từ tuần học đầu tiên 15/8 đến tuần thứ 10 ngày 25/10

3.5 Như ̃ng khó khăn gă ̣p phải và cách khắc phu ̣c khi làm thực nghiê ̣m sư pha ̣m

Phòng học bộ môn Vật lí thiếu trang thiết bị, đồ dùng thực nghiệm cũ nên gặp nhiều khó khăn khi thực hành

Học sinh lần đầu tiên làm quen với phương pháp mới lên lúng túng, phòng học thực hành còn khó khăn do trùng giờ học của với lớp khác

3.6 Diễn biến và kết quả thực nghiệm sư phạm

3.6.1 Tiêu chi ́ đánh giá

3.6.2 Diễn biến quá trình thực nghiệm sư phạm

3.6.2.1 Bài 1“Điện trở của dây dẫn – Định luật Ôm”

Hoạt động 1: Xây dựng mối quan hệ giữa cường độ dòng điện chạy qua đèn với hiệu điện thế đặt vào hai đầu đèn

Dạy học theo LAMAP trong đó sử dụng hình thức hoạt động nhóm Lớp được chia thành 6 nhóm trong đó 5 nhóm 7 học sinh, 1 nhóm 6 học sinh

* Tình huống vấn đề:

Để làm xuất hiện vấn đề giáo viên nêu tình huống và câu hỏi yêu cầu: “Trong mạch

điện dùng một bóng đèn thắp sáng, khi thay đổi hiệu điện thế đặt vào hai đầu đèn thì hiện tượng gì sẽ xảy ra? Em có nhận xét gì về dòng điện chạy qua đèn khi đó?”

* Xây dựng giả thuyết:

Sau khi nhận được vấn đề nghiên cứu học sinh làm việc cá nhân nêu các quan điểm của mình vào vở thí nghiệm trong thời gian 3 phút

Hình 3.1: Hoạt động cá nhân Hình 3.2: Hoạt động nhóm

Cá nhân trình bày ý kiến với nhóm mình để tổng hợp những ý kiến chung nhất của nhóm

Hình 3.3: Đại diện nhóm trình bày

Đại diện nhóm trình bày quan điểm đã được thống nhất trong nhóm Trong hoạt động này các nhóm đều có một số lựa chọn đúng và lựa chọn sai Sự lựa chọn của các nhóm nổi