Thực hành giảng dạy nội dung các bài toán trong tam giác ở trung học phổ thông tiếp cận chuẩn quốc tế

Thực hành giảng dạy nội dung các bài toán trong tam giác ở trung học phổ thông tiếp cận chuẩn quốc tế Đỗ Ngọc Anh Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS.. Dạy học theo hướng tiếp cận chu

Thực hành giảng dạy nội dung các bài toán trong tam giác ở trung học phổ thông tiếp cận

chuẩn quốc tế

Đỗ Ngọc Anh

Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Toán học)

Mã số: 60 14 10 Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Vũ Lương

Năm bảo vệ: 2010

Abstract Nghiên cứu cơ sở lý luận về một số phương pháp dạy học tích cực đạt

hiệu quả cao như phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, phương pháp dạy học theo

dự án, phương pháp hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu Xây dựng nội dung và kế hoạch các bài giảng trong thực hành giảng dạy các bài Toán lượng giác trong tam giác ở Trung học phổ thông tiếp cận chuẩn quốc tế Tiến hành thực nghiệm sư phạm

để đành giá mức độ khả thi của đề tài

Keywords Phương pháp giảng dạy; Toán học; Phổ thông trung học; Chuẩn quốc tế

Content

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài

1.1 Xu thế hội nhập của thời đại về giáo dục

Trường đại học hàng đầu thế giới là Đại học Cambrigde đã đề xuất một bộ chuẩn về kỹ năng nghề nghiệp cho GV THPT Đây là bộ chuẩn có tính hiệu quả cao, hơn 150 nước trên thế giới đã sử dụng bộ chuẩn này để đưa ra những yêu cầu tối thiểu đối với trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của người giáo viên đồng thời quy định đánh giá, xếp loại GV THPT theo Chuẩn

Vì thế người ta còn gọi bộ chuẩn này là “Chuẩn quốc tế về giáo viên trung học phổ thông” Dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế là phương pháp dạy học mới đã được áp dụng ở nhiều nước có nền giáo dục hiện đại, mô hình dạy học rất hiệu quả và có chiều sâu vì trong các bước dạy học thì dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế đề cao bước chuẩn bị kế hoạch dạy học ở nhà của người giáo viên phụ trách môn học (nhiệm vụ của người đạo diễn) nét đặc thù cơ bản của chuẩn quốc tế, đây là công đoạn thể hiện một bước đột phá trong quy trình dạy học, chuẩn

bị kế hoạch càng công phu, cẩn thận thì việc thực hành giảng dạy nói riêng và quá trình dạy nói chung đạt hiệu quả cao

Ở Việt Nam ban đầu đã hướng dẫn các thầy cô giáo ở một số trường chuyên trong các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Huế …phương pháp dạy theo hướng tếp cận chuẩn quốc tế này, tuy nhiên dạy cụ thể cho giáo viên, học sinh THPT trong toàn quốc chưa được thực hiện Xét thấy trong xu thế mới của thời đại, cần phải có biện pháp

chỉnh sửa, nhân rộng phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế để nâng cao hiệu quả giáo dục trong các trường THPT trong toàn quốc

1.2 Yêu cầu của người lao động trong thời đại mới

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, công nghệ số đang đưa con người đến nền văn minh mới Một nền công nghệ sinh thái bao gồm công nghệ vi điện tử - tin học, tự động học, vật liệu mới, sinh học …, xã hội thông tin đòi hỏi nhiều năng lực, phẩm chất trí tuệ của người lao động Thời đại công nghiệp và hiện đại đòi hỏi có con người nhân văn và con người của công nghệ trên nền thể lực tốt có khả năng thích ứng cao với môi trường năng động

1.3 Yêu cầu người giáo viên trong thời đại mới

- Trong thời đại ngày nay người giáo viên không còn chỉ đóng vai trò là người truyền đạt tri thức mà phải là người tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, cố vấn, hướng dẫn cho các hoạt động học tập tìm tòi, khám phá, giúp học sinh tự học chiếm lĩnh tri thức mới Giáo viên phải có năng lực đổi mới phương pháp dạy học, chuyển từ kiểu dạy tập trung vào vai trò giáo viên và hoạt động dạy sang kiểu dạy tập trung vào vai trò của học sinh và hoạt động học, từ cách dạy thông báo - giải thích – minh hoạ sang cách dạy hoạt động tìm tòi khám phá

- Sự phát triển mạnh mẽ của kỹ thuật và công nghệ tạo ra sự chuyển dịch định hướng giá trị

- Người giáo viên trung học phải đạt yêu cầu cao về phẩm chất, năng lực chuyên môn nghiệp vụ, phải

có trình độ về tin học, ngoại ngữ để đáp ứng yêu cầu phát triển nội dung, đổi mới phương pháp dạy học, nhu cầu trình độ nhận thức của học sinh THPT

1.4 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học

Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị Quyết Trung ương 4 khoá VII (1- 1993), Nghị Quyết Trung ương 2 khoá VIII

(12 -1996) và được thể chế hoá trong Luật Giáo dục sửa đổi ban hành ngày 27/06/2005, điều 2.4 đã ghi “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với từng đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Nghị Quyết hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam (Khoá VIII, 1997) khẳng định: “Phải đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh …”

Phương pháp dạy học hiện đại (PPDH Tích cực) xuất hiện ở các nước phương Tây từ đầu thế kỷ thứ XX và được phát triển mạnh từ nửa sau của thế kỷ, có ảnh hưởng sâu rộng tới các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam

Sự bùng nổ thông tin, tri thức, khoa học công nghệ, người giáo viên không thể truyền thụ một khối lượng tri thức lớn cho học sinh ở khoảng thời gian ngắn trên ghế nhà trường

1.5 Hình thức tổ chức dạy học phải đổi mới để phù hợp với phương pháp dạy học hiện nay

Đổi mới phương pháp dạy học không thể không đổi mới hình thức tổ chức dạy học

1.6 Vị trí môn Toán trong Giáo dục THPT

Trong chương trình môn Toán THPT, phần Lượng giác – chương II, Hình học 10 và chương VI Đại số và giải tích 10.Đối với giáo viên và học sinh việc dạy và học phần Lương giác không bao giờ là dễ dàng và cũng có những khó khăn nhất định Đây là nội dung dạy học mang tính thực tiễn cao về mặt thực tế đời sống cũng như phát triển tư duy trí tuệ cho người học Bài tập phần lượng giác rất phong phú và đa dạng và luôn được chọn trong các kỳ thi đại học, cao đẳng, các kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố, cấp quốc gia quốc tế, các kỳ thi olimpic Toán …và luôn là những bài Toán mang lại khó khăn cho học sinh Với thời lượng hạn chế (… ) người giáo viên không thể truyền đạt hết tất cả các dạng bài tập phong phú của phần Lượng giác đến học sinh nếu không có phương pháp dạy học mang tính tích cực theo hình

thức tổ chức dạy học phù hợp

1.7 Nhiệm vụ quan trọng của Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội

Trường Đại học Giáo dục – ĐHQG Hà Nội được trao nhiệm vụ nghiên cứu bộ chuẩn do trường Đại học Cambrigde đã đề xuất , đó là bộ chuẩn về kĩ năng nghề nghiệp cho giáo viên THPT, chỉnh sửa phù hợp với thực tiễn Việt Nam, tuyên truyền rộng rãi trên các trường THPT

ở Việt Nam Trường đang thực hiện một dự án mang tính quốc gia: “ Xây dựng quy trình phát triển kỹ năng nghề nghiệp cho giáo viên trường THPT chuyên tiếp cận chuẩn quốc tế”

2 Lịch sử nghiên cứu

Năm 2009 thầy Lê tuấn Tú Trường chuyên Lý tự Trọng - Cần Thơ có giới thiệu một cuốn sách là tập hợp các công trình gnhiên cứu về Bất đẳng thức lượng giác mang tên “The inequalitles Trigonometry” Trong các bài viết này tác giả có đề cập đến các phương pháp chứng minh Bất đẳng thức Luợng giác đặc biệt là những Bất đẳng thức Lượng giác trong tam giác, việc sử dụng các BĐT thức đại số để chứng minh các Bất đẳng thức Lượng giác trong tam giác và các bài Toán liên quan

“Xây dựng một số bài toán trong tam giác” – PGS.TS Nguyễn Vũ Lương - Khối chuyên Toán Tin – ĐHKHTN –ĐHQG Hà Nội 2008

Các bài giảng về phương pháp dạy học môn Toán của PGS.TS Bùi Văn Nghị

Tiếp theo một số học viên cao học của ĐHGD – ĐHQG Hà Nội có luận văn liên quan như:

“Xây dựng quy trình gảng dạy phần tổ hợp THPT theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế” – Cao Thị Mai Len, “Xây dựng quy trình giảng dạy phần phương trình mũ và logarit lớp 12 THPT theo hướng tiếp cận chuẩn quốc tế” – Bùi Thế Anh do PGS.TS Nguyễn Vũ Lương Hướng dẫn khoa học

3 Mục tiêu nghiên cứu

Trong luận văn này tôi đưa ra các mục tiêu sau:

Một là: Nêu tóm tắt các nội dung chính của chuẩn quốc tế về giáo viên THPT môn Toán

Hai là: Nghiên cứu cơ sở lý luận về một số phương pháp dạy học tích cực đạt hiệu quả cao như phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, phương pháp dạy học theo dự án, phương pháp hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu

Ba là: Xây dựng nội dung và kế hoạch các bài giảng trong thực hành giảng dạy các bài Toán lượng giác trong tam giác ở THPT tiếp cận chuẩn quốc tế

4 Câu hỏi nghiên cứu

Thực tế giảng dạy các bài Toán trong tam giác ở THPT đang gặp những khó khăn gì? Thực hành giảng dạy các bài toán trong tam giác ở THPT tiếp cận chuẩn quốc tế như thế nào?

5 Khách thể nghiên cứu và đối tượng khảo sát

5.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình giảng dạy các bài toán trong tam giác ở THPT

5.2 Đối tượng khảo sát

7 Giả thuyết khoa học

Nếu tổ chức thực hành giảng dạy các bài toán trong tam giác ở THPT tiếp cận chuẩn quốc tế theo hướng đã nêu ra trong luận văn thì sẽ phát huy hết năng lực của học sinh và đạt hiệu quả cao trong học tập đồng thời tiết kiệm thời gian cho giáo viên

Giả thuyết này sẽ được chúng tôi triển khai cụ thể trong luận văn

8 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu dựa trên tài liệu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm giáo dục

- Phương pháp phân tích thống kê

9 Những đóng góp của luận văn

- Hệ thống lại lí thuyết để chứng tỏ và phân tích định hướng đổi mới phương pháp dạy học tiếp cận chuẩn quốc tế hiện nay

- Tìm ra những khó khăn của học sinh khi học các bài toán trong tam giác cũng như việc học tập môn toán hiện nay, đề xuất các giả thuyết về thực hành giảng dạy các bài toán trong tam giác tiếp cận chuẩn quốc tế

- Thiết kế các tiết dạy và các ví dụ minh hoạ cho các phương pháp sử dụng trong đề tài

- Có thể là tài liệu tham khảo cho giáo viên khi giảng dạy các bài toán trong tam giác

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày trong ba chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

Chương 2 Một số bài giảng về các bài Toán Lượng giác trong tam giác tiếp cận chuẩn quốc tế

1.1.2 Một số quan điểm dạy và học

1.1.3 Quy trình dạy học

LẬP KẾ HẠCH GIẢNG

DẠY

THÔNG TIN PHẢN HỒI

ĐÁNG GIÁ CẢI TIẾN HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ

KHÂU QUYẾT ĐỊNH

1.1.4 Phương pháp dạy học

1.1.5 Giảng dạy

1.1.6 Hình thức tổ chức dạy học (HTTCDH)

1.2 Một số phương pháp dạy học tích cực

1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học tích cực

PPDH tích cực hướng tới việc hoạt đọng hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào việc phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy

1.2.2 PPDH theo dự án

1.2.2.1 Nguồn gốc ra đời

1.2.2.2 Một số quan điểm của PPDH theo dự án

1.2.2.3 Khái niệm phương pháp

Dạy học theo dự án (DHDA) được hiểu là một phương pháp hay là một hình thức tổ chức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra sản phẩm có thể giới thiệu

* Các đặc điểm của dạy học theo dự án

Trong các tài liệu về DHDA có rất nhiều đặc điểm được đưa ra Các hà sư phạm Mỹ đầu thế kỷ 20 khi xác lập cơ sở lý thuyết của phương pháp dạy học này đã nêu ra ba đặc điểm cốt lõi của DHDA đó là:

Yêu cầu của xã hội và động cơ học tập của học

sinh

NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH

MỤC TIÊU, NỘI DUNG BÀI HỌC

MỤC TIÊU ĐÀO TẠO

HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC

PHƯƠNG PHÁP DẠY PHƯƠNG PHÁP HỌC

KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ

ĐÁNH GIÁ TỔNG KẾT

+ Gắn lý thuyết và thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội

+ Kích thích động cơ và hứng thú học tập của học sinh

+ Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm của người học

+ Phát triển khả năng sáng tạo của người học

+ Rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề phức hợp của người học

+ Rèn luyện tính bền bỉ kiên nhẫn của người học

+ Rèn luyện năng lực cộng tác của người học

+ Phát triển năng lực đánh giá của người học

+ Tính chuyên cần, nâng cao tính tự lực, thái độ học tập của học sinh

+ Kiến thức học sinh thu được tương đương hoặc nhiều hơn so với mô hình dạy học khác do khi tham gia vào dự án học sinh sẽ có trách nhiệm hơn trong học tập so với các hoạt động truyền thống khác trong lớp học

+ Có cơ hội cho học sinh phát triển những kỹ năng phức hợp, như tư duy bậc cao, giải quyết vấn đề, hợp tác và giao tiếp

+ Có cơ hội rộng mở hơn trong lớp học, tạo ra chiến lược thu hút những học sinh thuộc các nền văn hóa khác nhau

+ Tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với các phương tiện dạy học, công nghệ thông tin hiện đại hỗ trợ quá trình học tập

+ DHDA đòi hỏi phương tiện vật chất tài chính phù hợp

+ Dạy học theo dự án đòi hỏi chuẩn bị công phu , người dạy và người học có thói quen phù hợp mới có hiệu quả

1.2.3 Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

1.2.3.1 Nguồn gốc ra đời

1.2.3.2 Một số quan điểm về PPDH giải quyết vấn đề

1.2.3.3 Khái niệm PPDH giải quyết vấn đề

1.2.3.4 Ưu nhược điểm của phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

+ Bồi dưỡng năng lực về giải quyết vấn đề cho học sinh, giúp học sinh biết khoanh vấn đề, xác định rõ nguồn gốc làm nảy sinh vấn đề, có khả năng thấy trước vấn đề và nghĩ ra chiến lược đáp ứng thích ứng

+ Phát triển tính tự lực nhận thức và tư duy sáng tạo cho học sinh

+ Rèn luyện cho học sinh làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học

+ Đảm bảo cho học sinh nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo ở trình độ vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt và có khả năng biến đổi cao

+ Học sinh có thể thu được những kiến thức tốt nhất, cập nhật nhất

+ Tính chủ động, tinh thần tự giác của người học được nâng cao

+ Động cơ học tập và tinh thần trách nhiệm của học sinh được nâng cao

1.2.4 Phương pháp dạy học hướng dẫn học sinh học tự nghiên cứu

1.2.4.1 Nguồn gốc ra đời

1.2.4.2 Một số quan niệm về phương pháp

1.2.4.3 Khái niệm phương pháp

Tự học là một hình thức hoạt động nhận thức của cá nhân nhằm nắm vững hệ thống tri thức và kỹ năng do chính người học tiến hành ở trên lớp hoặc ở ngoài lớp, theo hoặc không theo chương trình sách giáo khoa đã được quy định

* Ưu nhược điểm phương pháp

1.3 Kiểm tra đánh giá là động lực đổi mới phương pháp dạy học; góp phần cải thiện nâng cao chất lượng đào tạo con người theo mục tiêu giáo dục

Chương 2: THỰC HÀNH GIẢNG DẠY NỘI DUNG “CÁC BÀI TOÁN LƯỢNG GIÁC

TRONG TAM GIÁC” TIẾP CẬN CHUẨN QUỐC TẾ

Áp dụng các phương pháp giảng dạy tiên tiến đạt chuẩn quốc tế vào các hoạt động giảng dạy cụ thể hàng ngày là một chặng đường dài đầy thử thách và có nhiều công việc cần nghiên cứu Kết quả của quá trình học, hiệu quả thực hành của học sinh là mục đích cuối cùng

Để có thể thực hành giảng dạy tốt thì công đoạn chuẩn bị kế hoạch cho giờ lên lớp là công đoạn quyết định Sự chuẩn bị về mặt phương pháp về kiến thức bài giảng thể hiện khả năng sư phạm, sự tổ chức tốt của giáo viên Trong chương này chỉ là một đóng góp nhỏ của tác giả trong quá trình giảng dạy

Trong chương 2 này tác giả áp dụng phương pháp giảng dạy tiếp cận chuẩn quốc tế để dạy một nội dung lượng giác trong chương trình THPT là : “ Các bài toán trong tam giác” Nội dung của chương này bao gồm:

§1 KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY THEO MÔ HÌNH GIÁO DỤC TÍCH CỰC

1.Kế hoạch bài dạy nội dung “ Đẳng thức trong tam giác”

2.Kế hoạch bài dạy nội dung “ Bất đẳng thức của các hàm số lượng giác trong tam giác” 3.Kế hoạch bài dạy nội dung “ Bất đẳng thức của các yếu tố hình học trong tam giác”

§ 2 KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY THEO DỰ ÁN

Dự án 1: “ Sử dụng tính chất của hàm số bậc hai chứng minh các bất đẳng thức trong tam giác”

Dự án 2: “ Mối liênquan giữa các yếu tố p, r, R”

§ 3 KẾ HOẠCH HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC, TỰ NGHIÊN CỨU

Đề tài 1: “ Áp dụng hình học chứng minh một số bất đẳng thức trong tam giác”

Đề tài 2: “ Bất đẳng thức hình học”

2.Kế hoạch bài dạy nội dung “ Bất đẳng thức của các hàm số lượng giác trong tam giác” ( Theo mô hình giáo dục tích cực )

Lớp thực hiện: Lớp 10 ( Ban nâng cao) Thời gian: 5 tiết

Tên bài dạy: Bất đẳng thức của các hàm số lượng giác trong tam giác

MỤC ĐÍCH: Giảng dạy, gợi ý thông qua các bài tập rèn luyện kỹ năng các bài toán về bất đẳng thức của các hàm số lượng giác trong tam giác

1 MỤC TIÊU DẠY HỌC

Bậc 1 Hiểu một cách cơ bản về các bất đẳng thức của các hàm số

lượng giác trong tam giác và nguồn gốc của chúng

Bậc 2 Giải được các bất đẳng thức cơ bản

Bậc 3 Tổng kết kỹ năng giải dạng bài tập này

2 PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC: Phương pháp giải quyết vấn đề và làm việc theo nhóm

3 NỘI DUNG CHI TIẾT ( Bài soạn 1)

Bước 1: Xây dựng các bất đẳng thức cơ bản từ đẳng thức và bất đẳng thức đã biết

Bước 2: Xây dựng kỹ năng giải các bất đẳng thức của các hàm số lượng giác trong tam giác

§ 2 KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY THEO DỰ ÁN

Dự án 1: “ Sử dụng tính chất của hàm số bậc hai chứng minh các bất đẳng thức trong

tam giác”

TỔNG QUAN VỀ BÀI DẠY

Tiêu đề bài dạy Sử dụng tính chất của hàm số bậc hai chứng

minh các bất đẳng thức trong tam giác

Xây dựng nhóm các bất

đẳng thức đơn giản của

các hàm số lượng giác

trong tam giác

Xây dựng các kỹ năng giải các bài toán bất đẳng thức của các hàm số lượng giác

trong tam giác

Giải các bài toán khó liên quan

Tóm tắt bài dạy Bài dạy nhằm giúp học sinh trang bị thêm một

Phương pháp đơn giản trong hệ thống các Phương pháp CM các BĐT trong tam giác, đó là

sử dụng tính chất của hàm số bậc hai mà HS đã được học từ chương II Đại số 10 HS thấy được ứng dụng của hàm số bậc hai Dự án đòi hỏi sự hợp tác của các HS trong các nhóm và việc nắm kiến thức cơ bản của HS

Lĩnh vực bài dạy Toán học

Cấp/Lớp Lớp 10- Ban Nâng Cao

Thời gian dự kiến 2 tuần

III.CHUẨN KIẾN THỨC CƠ BẢN

1 Chuẩn nội dung