Thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử theo hướng dạy học tích cực trong môn lịch sử ở trường THPT (phần lịch sử thế giới cận đại lớp 11, chương trình chuẩn)

Nghiên cứu nội dung phần Lịch sử thế giớ i câ ̣n đa ̣i lớp 11 và đề xuất quy trình thiết kế bài giảng điện tử với sự hỗ trợ của phần mềm Adobe Presenter và định hướng biện pháp

1

dạy học tích cực trong môn Lịch sử ở trường THPT (Phần Lịch sử thế giới cận đại lớp 11,

chương trình chuẩn) Designing and using e-lesson in teaching History in secondary schools adapts to active teaching

(Early Modern History, standardized History program for grade 11)

NXB H : ĐHGD, 2012 Số trang 108 tr +

Hoàng Thị Hằng

Trường Đại học Giáo dục

Luận văn ThS ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (bộ môn Lịch sử) ;

Mã số: 60 14 10 Người hướng dẫn: TS Hoàng Thanh Tú

Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Tìm hiểu cơ sở lý luận của việc thiết kế bài giảng điện tử và những yêu cầu cần

thiết khi sử dụng Bộ Giáo dục Đào tạo (BGĐT) vào dạy học môn Lịch sử Khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học Lịch sử (LS) nói chung, thực trạng thiết kế và sử dụng BGĐT trong môn LS nói riêng Nghiên cứu nội dung phần Lịch sử thế giớ i câ ̣n đa ̣i lớp 11 và đề xuất quy trình thiết kế bài giảng điện tử (với sự hỗ trợ của phần mềm Adobe Presenter) và định hướng biện pháp sử dụng BGĐT theo hướng dạy học tích cực Thực nghiệm và đánh giá tính hiệu quả, khả thi của việc thiết kế, sử dụng BGĐT môn Lịch sử theo hướng dạy học tích cực

Keywords: Bài giảng điện tử; Phương pháp giảng dạy; Lịch sử thế giới cận đại; Dạy học

tích cực; Lịch sử

Content

1 Lý do chọn đề tài

Sự bùng nổ của công nghệ thông tin với nhiều ứng dụng trong ngành giáo dục đã tạo được những hiệu quả cao trong dạy học Để đáp ứng được đòi hỏi cấp thiết của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ngành giáo dục chủ trương đổi mới PPDH theo hướng sử dụng CNTT

và các trang thiết bị dạy học hiện đại nhằm phát huy mạnh mẽ tư duy sáng tạo, năng lực thực hành của học sinh, nâng cao chất lượng dạy học Chỉ thị 29/2001/CT 7/2001 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT

chỉ rõ: “CNTT là phương tiện để tiến tới một “xã hội học tập” Ngày 11/11/2009, Thứ trưởng Bộ

GD-ĐT Phạm Vũ Luận đã yêu cầu sở GD-ĐT cả nước triển khai nhiệm vụ ứng dụng CNTT trong năm học 2009-2010 với tinh thần ứng dụng CNTT và đào tạo nguồn nhân lực CNTT là công tác thường xuyên và lâu dài của ngành giáo dục Mục đích của việc làm này chính là để góp phần đổi mới PPDH, nâng cao tính trực quan sư phạm, phát huy tiềm năng cá nhân, tạo ra môi trường lí

2

tưởng cho hoạt động dạy học, “hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập

thụ động” của HS

Nghị quyết hội nghị lần thứ IV Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá VII đã chỉ rõ: Cần phải "đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học, bậc học áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề” Thực hiện chủ trương đẩy mạnh phong trào ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp dạy học một cách sáng tạo, hiện đại, tăng cường tính tích cực và tự học của học sinh, định hướng cho giáo viên và sinh viên sư phạm tiếp cận ngay vào công nghệ dạy học hiện đại và chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong cộng đồng giáo dục, Bộ giáo dục và Đào tạo đã triển khai cuộc thi “Thiết kế bài giảng E-learning” năm học 2011 – 2012

Với sự trợ giúp của công nghệ thông tin, giáo viên có thể tích hợp multimedia để xây dựng những bài giảng điện tử giúp học sinh tự học hiệu quả Ngoài ra giáo viên còn có thể thiết kế các câu hỏi tương tác, cung cấp tài liệu, bài tập để học sinh tự tìm hiểu và tự kiểm tra đánh giá kiến thức của mình

Môn Lịch sử với đặc thù nhiều mốc thời gian, sự kiện, nên HS dễ nhầm lẫn hoặc chưa biết cách ghi nhớ, phân tích để hiểu bản chất, ý nghĩa của các sự kiện Bài giảng điện tử trợ giúp hiệu quả việc tái hiện lại các sự kiện, mốc thời gian bằng hình ảnh, âm thanh, các đoạn phim tư liệu giúp học sinh học tập dễ dàng và hứng thú với môn học

Hiện tay, vị trí của môn Lịch sử ở trường phổ thông vẫn chưa được đánh giá đúng, do đó vấn đề nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử chưa thực sự được giáo viên quan tâm và thực hiện hiệu quả Thực tế dạy học bộ môn cho thấy nhiều GV vẫn chọn cách dạy “đọc, chép” Ngoài

ra cũng có nhiều giáo viên sử dụng bài giảng điện tử nhưng hiệu quả chưa cao do chưa phát huy nhiều được sự tương tác, tính sáng tạo cũng như khả năng định hướng học tập cho học sinh

Xuất phát những những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Thiết kế và sử dụng bài giảng

điện tử theo hướng dạy học tích cực trong môn Lịch sử ở trường THPT (Phần li ̣ch sử thế giới cận đại lớp 11, chương trình chuẩn)” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trên thế giới, việc nghiên cứu ứng dụng CNTT làm phương tiện hỗ trợ quá trình dạy học

đã được triển khai từ rất sớm, ví dụ như Pháp (1970), Newzeland (1975), Anh (1980)… Máy vi tính được sử dụng từ cấp cơ sở đến bậc Đại học, thậm chí cả bậc giáo dục mầm non Về những tài liệu nghiên cứu một cách toàn diện về việc ứng dụng CNTT vào dạy học, trước hết phải kể đến bộ

giáo trình “Teach to the Future” (Dạy học cho tương lai) của Intel và bộ giáo trình “Partner in

Learning” của Microsoft Tuy nhiên, các tài liệu này chủ yếu nêu ra các ứng dụng CNTT vào dạy

học các môn học nói chung, chưa nhấn mạnh đến vấn đề đặc thù bộ môn

Ở Việt Nam, CNTT đã được quan tâm nghiên cứu và ứng dụng ở nhiều ngành, trong đó có giáo dục Có thể kể những nhà nghiên cứu nổi bật như: GS.VS Phạm Minh Hạc, GS Hoàng Tuỵ,

TS Phạm Ngọc Ánh, TS Hoàng Mai Lê… Một số công trình nghiên cứu mang tính quốc gia về

3

ứng dụng CNTT vào dạy học gồm: đề án “Giáo dục tin học” do PGS Đinh Gia Phong chủ trì, đề tài cấp Bộ “Tin học và sử dụng máy tính điện tử trong dạy học” do PGS Lê Công Triêm chủ trì, đề tài “Giáo dục tin học” do GS.TS Hồ Ngọc Đại chủ trì Những nghiên cứu này đã tiếp cận và góp

phần định hướng rõ hơn cho việc ứng dụng CNTT vào từng môn học cụ thể

Vấn đề phát huy tính tích cực trong học tập cho học sinh đang là vấn đề được các nhà giáo dục rất quan tâm Với quan điểm dạy học lấy “học sinh làm trung tâm” hay hướng vào sự phát triển của người học, giáo viên là người hướng dẫn, trợ giúp thì sự chủ động trong học tập của học sinh càng trở nên quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học nói chung, chất lượng dạy và học môn Lịch sử nói riêng Quan điểm dạy học tích cực đã được khẳng định trong điều 5, Luật giáo dục (2010): “Phương pháp giáo dục phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”

Để giúp học sinh phát huy được tính tích cực trong học tập, các nhà giáo dục tập trung nghiên cứu những sản phẩm dạy học ứng dụng công nghệ thông tin như xây dựng các website điện tử, làm các bộ phim tư liệu, sách điện tử PGS.TS Phó Đức Hòa và TS Ngô Quang Sơn trong cuốn “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tích cực đã trình bày rõ về việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong việc đổi mới các phương pháp dạy học cũng như

ưu điểm của việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học để đạt những mục tiêu dạy học Đồng thời các tác giả cũng lí giải sự cần thiết của việc thiết kế giáo án điện tử, cách thức thiết kế

và sử dụng giáo án điện tử Đây là những gợi ý quý báu để đề tài luận văn vận dụng và đề xuất cách thức thiết kế, sử dụng bài giảng điện tử trong môn LS

Hiện nay việc xây dựng giáo án, bài giảng điện tử cho các môn học đã trở nên phổ biến không chỉ trong các trường đại học mà còn rất phổ biến trong dạy học ở phổ thông Tháng 12 năm

2011, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động cuộc thi “Thiết kế bài giảng E-Learning” trong năm học 2011-2012 với mục đích đẩy mạnh phong trào ứng dựng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp dạy học một cách sáng tạo, hiện đại, tăng cường tính tích cực học tập của học sinh

Trong cuốn “Rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử” (GS.TS Nguyễn Thị Côi chủ biên), các tác giả đã cung cấp cho chúng ta quy trình xây dựng bài giảng điện tử, những tiêu chí đánh giá một bài giảng điện tử… và còn đưa ra một số ví dụ về cách thiết kế bài giảng mà giáo viên có thể áp dụng vào từng bài trong môn Lịch sử

Các công trình nghiên cứu kể trên là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho đề tài nghiên cứu của chúng tôi

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Quy trình thi ết kế và những biện pháp sử dụng bài giảng điện tử phần Lịch sử thế giới câ ̣n

đa ̣i (lớp 11 THPT) theo hướng dạy học tích cực

4

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, đề tài tập trung vào thiết kế bài giảng đi ện tử cho các bài: Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc, Chiến tranh thế giới thứ nhất, Những thành tựu văn hóa thời câ ̣n đa ̣i thuô ̣c phần Lịch sử thế giới câ ̣n đa ̣i lớp 11- chương trình chuẩn

Về hình thức tổ chức dạy học: tập trung vào bài học nội khóa

Về phạm vi điều tra, khảo sát thực trạng và thực nghiệm: tiến hành tại 2 trường THPT Lục Nam (Bắc Giang) và THPT Bắc Duyên Hà (Thái Bình)

4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích

Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của bài giảng điện tử, đề tài lựa chọn nội dung và

đề xuất cách thức thiết kế, sử dụng bài giảng điện tử phần Lịch sử thế giới câ ̣n đa ̣i (Lớp 11) theo hướng dạy học tích cực, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử ở trường trung

học phổ thông

4.2 Nhiệm vụ

- Tìm hiểu cơ s ở lý luận của việc thiết kế bài giảng điện tử và những yêu cầu cần thiết khi

sử dụng BGĐT vào dạy học môn Lịch sử

- Khảo sát, đánh giá thực trạng dạy học LS nói chung, thực trạng thiết kế và sử dụng BGĐT trong môn LS nói riêng

- Nghiên cứu nội dung phần Lịch sử thế giớ i câ ̣n đa ̣i lớp 11 và đề xuất quy trình thiết kế bài giảng điện tử (với sự hỗ trợ của phần mềm Adobe Presenter) và định hướng biện pháp sử dụng BGĐT theo hướng dạy học tích cực

- Thực nghiệm và đánh giá tính hiệu quả, khả thi của việc thiết kế, sử dụng bài giảng điện tử môn Lịch sử theo hướng dạy học tích cực

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận

Dựa trên những quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng và Nhà nước ta về lịch sử, giáo dục

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lí thuyết: đọc và phân tích, tổng hợp tài liệu sách báo, tạp chí, internet… về tâm lý học, giáo dục học, phương pháp dạy học LS; phân tích nội dung chương trình, SGK lớp 11

- Nghiên cứu thực tiễn: quan sát, dự giờ, trao đổi với giáo viên, học sinh, điều tra xã hội học để đánh giá về thực trạng ứng dụng CNTT nói chung và việc sử dụng bài giảng điện tử nói riêng trong dạy học Lịch sử ở trường THPT; Thực nghiệm SP nhằm kiểm tra, đối chứng kết quả nghiên cứu của luận văn

5

6 Giả thuyết khoa học

Nếu giáo viên thiết kế bài giảng điện tử và sử dụng theo hướng dạy học tích cực sẽ đáp ứng được mục tiêu dạy học lịch sử nói chung, dạy học phần Lịch sử thế giới câ ̣n đa ̣i (lớp 11) nói riêng, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay

7 Đo ́ ng góp của đề tài

Thực hiện tốt những nhiệm vụ đề ra, luận văn góp phần:

- Khẳng định vai trò, ý nghĩa, sự cần thiết của việc thiết kế và sử dụng bài giảng điê ̣n tử trong dạy học Lịch sử ở trường THPT

- Đánh giá được thực trạng dạy học LS nói chung, thực trạng thiết kế và sử dụng BGĐT trong môn LS nói riêng

- Đề xuất quy trình thiết kế bài giảng điện tử phần Lịch sử thế giới cận đại bằng phần mềm Adobe Presenter và các biện pháp sử du ̣ng BGĐT theo hướng dạy học tích cực

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

- Ý nghĩa khoa học: làm phong phú thêm lí luận PPDHLS nói chung và vấn đề thiết kế, sử dụng BGĐT trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học Sư phạm, Đại học Giáo dục; GV môn LS và bản thân tác giả luận văn vận dụng trong quá trình DHLS ở trường THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 2 chương

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử môn Lịch sử theo hướng dạy học tích cực ở trường Trung học phổ thông

Chương 2: Thiết kế, sử dụng bài giảng điện tử phần Lịch sử thế giới câ ̣n đa ̣i (Lớp 11, chương trình Chuẩn) theo hướng dạy học tích cực – Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ MÔN LỊCH SỬ THEO HƯỚNG

DẠY HỌC TÍCH CỰC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Xu hươ ́ ng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

Đổi mới PPDH là một trọng tâm của đổi mới giáo dục Luật giáo dục (điều 28- sửa đổi và bổ

sung năm 2010) yêu cầu: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,

chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS”

6

Để thực hiện yêu cầu trên đây, có thể coi việc chuyển từ dạy học lấy GV làm trung tâm của quá trình dạy học sang dạy học định hướng vào người học (dạy học định hướng HS), phát huy tính

tích cực, tự lực, sáng tạo của HS là quan điểm lý luận dạy học có tính định hướng chung cho việc đổi mới PPDH

Thứ nhất là kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

Không có một PPDH toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung dạy học Mỗi phương pháp và hình thức dạy học có những ưu, nhựơc điểm và giới hạn sử dụng riêng Vì vậy việc phối hợp đa dạng các PP và hình thức dạy học trong toàn bộ quá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng dạy học

Sử dụng BGĐT trong dạy học, giúp GV kết hợp nhuần nhuyễn có hiệu quả các phương pháp dạy học khác nhau Trong giờ học Lịch sử, nhờ sự trợ giúp của BGĐT, GV có thể kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan như thuyết trình về một trận đánh, một chiến dịch Lịch sử với bản đồ động sẽ gấy hứng thú hơn cho học sinh Ngoài ra, nhờ sự tích hợp tài liệu trong bài giảng điện tử, cũng có thể giao bài tập cho học sinh hoàn thiện với sự với sự tìm hiểu tài liệu trong bài giảng kết hợp với sách giáo khoa

Thứ hai, tăng cường sử dụng phương tiện công nghệ trong dạy học

Phương tiện dạy học (PTDH) có vai trò quan trọng trong việc đổi mới PPDH, nhằm tăng cường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong dạy học Việc sử dụng các PTDH cần phù hợp với mối quan hệ giữa PTDH và PPDH, việc trang bị các PTDH mới cho các trường học được tăng cường Tuy nhiên các PTDH tự tạo của GV luôn có ý nghĩa quan trọng, cần được phát huy Phương tiện dạy học mới cũng hỗ trợ việc tìm ra và sử dụng các PPDH mới BGĐT là một ví dụ về PPDH mới với phương tiện mới là dạy học sử dụng tích hợp multimedia trong dạu học, trong đó HS được khám phá tri thức trên mạng một cách có định hướng

Thứ ba, cải tiến các phương pháp kiểm tra đánh giá

Cần bồi dưỡng cho HS những kỹ thuật thông tin phản hồi nhằm tạo điều kiện cho HS tham gia đánh giá và cải tiến quá trình dạy học

Trong đánh giá thành tích học tập của HS không chỉ đánh giá kết quả mà chú ý cả quá trình học tập

Cần sử dụng phối hợp các hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá khác nhau Kết hợp giữa kiểm tra miệng, kiểm tra viết và bài tập thực hành Kết hợp giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan

1.1.2 Khái niệm bài giảng điện tử

* Giáo án: là bản thiết kế của một bài giảng, trong đó nêu rõ các bước chủ yếu của các hoạt động của GV và HS, đồng thời cũng nêu lên những điểm cơ bản về nội dung và phương pháp

GV và HS nhằm đạt được mục đích cụ thể mà người giáo viên xác định trước theo yêu cầu của chương trình học

7

* Bài giảng: là sự thực thi một giáo án (kế hoạch dạy học) nào đó trên đối tượng học sinh Nói cách khác, một giáo án chỉ có thể trở thành bài giảng khi nó được thực thi

* Bài giảng điện tử

Hiện nay, vẫn chưa có một đinh nghĩa chính thức, thống nhất về BGĐT Theo Bộ GD&ĐT thì “BGĐT e- Learning là bài giảng được soạn ra từ các công cụ soạn giảng e - Learning, tuân thủ tiêu chuẩn đóng gói SCORM, AICC BGĐT e – Learning tích hợp đa phương tiện một cách đồng bộ và có thể xuất bản dưới dạng trực tuyến (on-line), ngoại tuyến (off-line, như dùng trên đĩa CD/DVD) hoặc tài liệu theo định dạng pdf” (Điều 4 - Quyết định về việc ban hành cuộc thi “Thiết kế bài giảng e-Learning” năm học 2011- 2012)

1.1.3 Vai tro ̀, ý nghĩa c ủa việc sử dụng bài giảng điện tử theo hướng dạy học tích cực trong môn Lịch sử

1.1.3.1 Vai trò

- Làm cho nội dung bài học có nhiều thông tin với số lượng văn bản phong phú

- Người học có thể chủ động lựa chọn cấp độ và tiến độ học tập của mình

- Có thể giúp người học chủ động lựa chọn thời gian thích hợp cho mình

- Người học có thể chủ động lựa chọn các phương pháp học tập phù hợp với bản thân

1.1.3.2 Ý nghĩa

*Trong việc hình thành tri thức của học sinh

Sử dụng BGĐT trong dạy học sẽ giúp bài học đảm bảo được kiến thức cơ bản theo chương trình và sách giáo khoa

*Trong việc định hướng học tập, tạo hứng thú với môn học cho học sinh

Ở mỗi bài giảng hoặc mỗi chủ đề, GV có thể thiết kế các sile về mục tiêu cần đạt về kiến thức, kỹ năng cũng như thái độ mà HS cần đạt được sau khi học xong bài học hoặc chủ đề đó BGĐT với việc tích hợp Multimedia với những âm thanh, hình ảnh sống động, đúng chủ đề

sẽ giúp HS cảm thấy hứng thú với bài học

*Trong việc rèn luyện kỹ năng của học sinh

Với các công cụ hỗ trợ của BGĐT, GV có thể tích hợp được nhiều phương pháp dạy học trong một bài học như sử dụng đồ dùng trực quan, phim tư liệu, thảo luận nhóm…sẽ giúp HS được hình thành và rèn luyện nhiều kỹ năng hơn việc GV chỉ sử dụng thường xuyên một phương pháp dạy học

1.1.4 Quan niệm về dạy học tích cực

1.1.4.1 Khái niệm về tính tích cực, tính tích cực trong học tập

* Tính tích cực

Tính tích cực là một phẩm chất của con người trong đời sống xã hội

Tính tích cực được biểu hiện thông qua các hoạt động của con người diễn ra hàng ngày, đặc biệt là hoạt động mang tính chủ động của chủ thể

8

* Phát huy tính tích cực trong học tập lịch sử của HS

Phát huy tính tích cực của HS là làm cho HS chủ động trong học tập, chủ động tìm tòi, khám phá để thu nhận tri thức mới

Dạy và học tích cực tạo điều kiện rèn luyện cho HS có những phẩm chất, năng lực để thích ứng với thời đại

1.1.1.1 Những yêu cầu cơ bản của việc phát huy tính tích cực của HS trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

- Dạy và học được tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của người học

- Dạy và học chú trọng việc hướng dẫn và rèn luyện phương pháp tự học của người học

- Dạy học và phân hóa đối tượng HS kết hợp với học tập hợp tác

- Kết hợp đánh giá của GV, của bạn học và tự đánh giá

- Sử dụng các phương tiện công nghệ hỗ trợ việc dạy và học

1.1.5 Một số yêu cầu khi thiết kế bài giảng điện tử theo hướng dạy học tích cực trong môn Lịch sử

* Yêu cầu về nội dung

Sử dụng BGĐT phải hướng đến đảm bảo tốt mục tiêu giáo dục của bộ môn Lịch sử ở trường THPT

Nội dung của BGĐT phải bám sát những kiến thưc cơ bản trong chương trình SGK LS và góp phần làm rõ những kiến thức đó

BGĐT phải đảm bảo sự phong phú nhưng vừa đủ các dạng thông tin, tư liệu lịch sử

* Yêu cầu về hình thức

Cần tránh lạm dụng kỹ thuật khi sử dụng BGĐT, song cũng cần phải biết sử dụng hợp lý nhất những tính năng của phần mềm có tác dụng tích cực đên nhận thức của HS

Lựa chọn và trình bày các nội dung trên Slide phải đảm bảo tính chính xác, ngắn gọn, súc tích, thể hiện được những kiến thức cơ bản, trọng tâm của bài học

Sử dụng khung nền (background) thống nhất có màu sáng kết hợp với một font chữ phổ biến, màu sắc hài hòa

1.2 Thực trạng sử dụng thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử trong dạy học môn Lịch sử ở trường THPT

1.2.1 Nội dung, kết quả khảo sát

Để tìm hiểu việc thiết kế, sử dụng BGĐT trong dạy học lịch sử ở trường THPT, chúng tôi

đã tiến hành điều tra, khảo sát để từ đó rút ra những kết luận khách quan, chính xác về thực trạng của việc thiết kế sử dụng BGĐT trong DHLS hiện nay ở trường phổ thông, nhất là đối với HS lớp

11, từ đó đề xuất những định hướng cho thiết kế và sử dụng BGĐT, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

Do điều kiện về thời gian, việc tiến hành điều tra, khảo sát thực trạng rèn luyện kỹ năng thực hành được tiến hành ở trường THPT Lục Nam (Bắc Giang) và THPT Bắc Duyên Hà (Thái Bình)

9

Về PP tiến hành, chúng tôi chủ yếu tập trung phỏng vấn 12 GV, 215 HS; điều tra bằng phiếu thăm dò ý kiến của GV, HS tại các trường THPT nêu trên

Đối với HS, nội dung điều tra, khảo sát tập trung vào các vấn đề sau: tìm hiểu xem HS có thích môn LS hay không; GV có hướng dẫn HS tự học trên lớp hay không và mức độ hứng thú của HS với PP này; việc chủ động học tập của HS đối với môn Lịch sử; GV có sử dụng giáo án điện tử hay không và mức độ hứng thú của HS với bài học có sử dụng giáo án điện tử; quan niệm của HS để nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử

Đối với GV, nội dung điều tra, khảo sát tập trung vào các vấn đề sau: GV có thường sử dụng công nghệ trong dạy học môn LS hay không; Quan niệm của GV trong sử dụng BGĐT để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn; Tình hình thiết kế và sử dụng BGĐT của GV; Hứng thú, nhu cầu của HS với việc học tập Lịch sử có hỗ trợ của BGĐT; Những khó khăn của GV khi sử dụng BGĐT

Bảng 1.2 Khảo sát về mức độ sử dụng PPDH của GV môn Lịch sử Mức độ

Phương pháp

Ý kiến GV Ý kiến HS

Số lượng Tỷ lệ

%

Số lượng

Tỷ lệ

%

Sử dụng SGK và các tài liệu tham khảo 7 58.3 135 62.8 Tích hợp (Liên hệ kiến thức nhiều môn học) 9 75 24 11.2 Trực quan (sử dụng tranh ảnh, phim tư liệu…) 5 41.7 41 19

Dự án (HS trong vai trò khác nhau của cuộc sống

thực: đạo diễn, dẫn CT…)

Qua bảng kết quả trên, chúng ta thấy GV thường sử dụng PP thuyết trình trong các giờ Lịch sử (100% ý kiến GV và HS khẳng định) Bên cạnh đó, các PP khác cũng được GV quan tâm sử dụng như trực quan, sử dụng SGK, tài liệu tham khảo, hướng dẫn HS tự học, tự nghiên cứu Việc sử dụng nhiều PP trong giờ học Lịch sử giúp cho bài dạy của GV trở nên phong phú, tạo hứng thú đối với HS Nếu sử dụng BGĐT trong bài học, sẽ giúp GV kết hợp được nhuần nhuyễn các PP và đạt các mục tiêu dạy học

10

Biểu đồ 1.1 Hứng thú của HS đối với PP thuyết trình và PP trực quan

trong dạy học Lịch sử

Theo kết quả từ biểu đồ 1.1 có thể thấy, mặc dù GV sử dụng PP thuyết trình thường xuyên trong giờ học Lịch sử, nhưng phần lớn HS không cảm thấy hứng thú với PP này Còn đối với PP trực quan, mặc dù tỉ lệ GV sử dụng không thường xuyên, nhưng hiệu quả của PP này mang lại đã được khẳng định đối với HS, trên 2/3 số HS được trả lời “rất thích” và “thích” PP này Như vậy, để phát huy tối đa hiệu quả dạy học PP này mang lại GV nên thiết kế BGĐT để tăng thêm sự hứng thú với HS Ví dụ với bài giảng truyền thống, bản đồ được sử dụng chỉ ở dạng “tĩnh”, còn với BGĐT bản đồ sẽ được thiết kế kết hợp với hiệu ứng, hình ảnh, điều này không chỉ làm cho HS hứng thú hơn mà còn giúp HS ghi nhớ kiến thức hiệu quả hơn

1.2.2 Khái quát thực trạng

Từ kết quả điều tra, khảo sát đối với HS và GV cho thấy BGĐT đã được sử dụng ở trường phổ thông GV và HS đã bắt đầu chú trọng đến việc học tập có sử dụng BGĐT Hầu hết GV đều nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng BGĐT trong dạy học để phát huy năng lực tự học của HS Đối với HS, các em đều cảm thấy hứng thú với các tiết học có sử dụng BGĐT

Tuy nhiên việc sử dụng BGĐT trong giảng dạy môn Lịch sử ở trường THPT chưa thật sự hiệu quả GV còn gặp nhiều hạn chế khi thiết kế và sử dụng BGĐT ở trường THPT Hiện nay, HS còn chưa chủ động trong học tập, tìm tòi kiến thức bộ môn

Từ cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, chúng tôi hy vọng với sự nhận thức đúng đắn về việc thiết kế và sử dụng BGĐT trong luận văn này sẽ góp phần phát huy năng lực tự học của HS để nâng cao hiệu quả dạy và học môn Lịch sử ở trường THPT