Thiết kế sách điện tử (e book)chương dòng điện xoay chiều vật lý lớp 12 nhằm tăng cường năng lực tự học của học sinh

Thiết kế sách điện tử E-bookchương “Dòng điện xoay chiều” vật lý lớp 12 nhằm tăng cường năng lực tự học của học sinh Abstract: Tập hợp và lựa chọn các tài liệu hướng dẫn sử dụng các phần

Thiết kế sách điện tử (E-book)chương “Dòng điện xoay chiều” vật lý lớp 12 nhằm tăng cường năng lực tự học của học sinh

Abstract: Tập hợp và lựa chọn các tài liệu hướng dẫn sử dụng các phần mềm thiết kế

và hỗ trợ cho việc xây dựng E -book từ đó nêu rõ ưu điểm khi sử du ̣ng các phần mềm Nghiên cứu lý luận về quá trình dạy học, các xu hướng đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá , ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lý Phân tích nội dung chương trình Vật lý lớp 12 chương “Dòng điê ̣n xoay chiều” Tìm kiếm các tư liệu hỗ trợ cho HS khi học chương “Dòng điê ̣n xoay chiều” Vật lý lớp 12 Thiết kế E -book chương “Dòng điê ̣n xoay chiều” Vật lý lớp 12 (xuất bản năm 2008) dưới dạng website với nhiều kênh thông tin, hình thức đa dạng, giao diện đơn giản, dễ sử dụng Đánh giá năng lực tự học của HS khi sử dụng E-book trên trong học tập thông qua thực nghiệm

mà sách in thông thường không thể có được đó là: rất gọn nhẹ, có thể tinh chỉnh về kích cỡ, màu sắc và các thao tác cá nhân tùy theo sở thích của người học Một đặc điểm nổi bậc đó là khả năng lưu trữ thông tin, chuyển tải được thông tin kiến thức đầy đủ thông qua các media Tuy nhiên trong quá trình dạy học có những điểm khác biệt giữa học tập theo lớp học có GV giảng dạy và học tập từ xa thông qua E-book

Vật lý là một môn khoa học thực nghiệm, việc áp dụng các phương tiện trực quan vào quá trình dạy học là cần thiết, đặc biệt là việc sử dụng các thí nghiệm Tuy nhiên trong quá trình dạy học không phải lúc nào giáo viên cũng có thể dùng các mô hình, tranh vẽ hay thí nghiệm cho HS sử dụng nhất là các thí nghiệm phức tạp không thể thực hiện do các điều kiện về thời gian, CSVC Nhờ sự phát triển của CNTT ứng dụng vào quá trình dạy học sử dụng các video ghi lại các quá trình Vật lý cho phép ta quan sát cẩn thận và có thể nghiên cứu sâu và rộng hơn, xoá bỏ ngăn cách giữa nhà trường và tự nhiên gây hứng thú học tập cho học sinh, tiết kiệm thời gian, giải phóng học sinh khỏi những thao tác không cần thiết

Về phần mềm dạy học có thể khai thác từ nhiều nguồn: Sản phẩm nước ngoài hiện bán

tự do trên thị trường khá phong phú và rẻ, nhưng nói chung không sát với chương trình giáo dục Việt nam; sản phẩm nội địa về hướng dẫn tự học đặc biệt là E-book Vật lý chưa nhiều Trong các E-book Vật lý lớp 12 thì có E-book nội dung theo SGK cũ, có E-book chưa chú ý tới nội dung luyện tập cho HS, chưa hướng dẫn HS cách tự học, chưa sát chương trình sách giáo khoa Vật lý 12 xuất bản năm 2008…

Từ những lý do trên để góp phần nâng cao chất lượng dạy học Vật lý, chúng tôi lựa

chọn đề tài: Thiết kế sách điện tử (e-book) chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12 nhằm tăng cường năng lực tự học của học sinh

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất một cách thiết kế sách điện tử (E-book), đưa ra giải pháp hoàn thiện sách điện

tử (E-book) chương “Dòng điện xoay chiều ” Vật lý lớp 12 nhằm tăng cường năng lực tự học của học sinh

3 Phạm vi nghiên cứu

Thiết kế sách điện tử (E-book) chương “Dòng điện xoay chiều ” Vật lý lớp 12 gồm 8 bài, mỗi bài có các mô đun mục tiêu bài học, mô đun nội dung bài học, mô đun bài tập, mô đun tài liệu bổ sung; bên cạnh đó là các môđun Thí nghiệm, Graph, Thi trắc nghiệm, Diễn đàn thảo luận nhằm chuyển tải được thông tin kiến thức một cách đầy đủ, sinh động, phong phú

và đa dạng các media: văn bản, hình ảnh, âm thanh, thí nghiệm mô phỏng …; tạo đươc giao tiếp hai chiều, dễ dàng đưa vào các thư viện điện tử hiện đang rất phổ biến

Thời gian: từ ngày 05/11/2011 đến ngày 11/12/2011

4 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy và học chương “Dòng điện xoay chiều ” Vật lý lớp12 của giáo viên và học sinh lớp 12

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng hệ thống bài học chương “Dòng điện xoay chiều ” Vật lý lớp 12 dưới dạng

số hóa hỗ trợ quá trình tự học của học sinh

5 Giả thuyết nghiên cứu ( Luận điểm khoa học)

Việc thiết kế được sách điện tử (E-book) chương “Dòng điện xoay chiều ” Vật lý lớp 12 theo hướng tăng cường năng lực tự học của học sinh, kết hợp dạy học bằng E-book này với các hình thức dạy học khác sẽ tăng cường năng lực tự học của HS và nâng cao chất lượng việc dạy học Vật lý ở trường phổ thông

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu lý luận

6.2 Nghiên cứu thực tiễn

- Tìm hiểu việc dạy, việc học trên lớp và tự học chương “Dòng điện xoay chiều ” Vật lý lớp 12 ở trường THPT nhằm sơ bộ đánh giá tình hình dạy học chương này

- Tìm hiểu việc sử dụng hệ thống mạng máy tính và máy tính phục vụ giảng dạy các môn học ở trường THPT

- Quan sát, dự giờ, phỏng vấn và điều tra bằng phiếu đối vớ i GV và HS về viê ̣c áp dụng CNTT trong dạy học Vật lý ở trường phổ thông hiện nay; đánh giá của GV, HS về giờ học có

sử dụng CNTT; ý kiến của GV, HS về vấn đề ứng dụng CNTT

- Thực nghiệm sư phạm: Tiến hành giảng dạy song song lớp đối chứng và lớp thực nghiệm ở trường THPT Tân Lập theo phương án đã thiết lập Phân tích định tính và định lượng kết quả thu được trong quá trình thực nghiệm sư phạm, từ đó rút ra kết luận của đề tài

7 Những đóng góp mới của đề tài

Về mặt lí luận:

- Tổng quan về cơ sở lí luận của việc đổi mới PPDH Vật lý

- Giới thiệu về E – learning và tình hình ứng dụng E – learning trong dạy học

Về mặt thực tiễn:

- Sử dụng CNTT để thiết kế các bài học dưới dạng E-book

- Thiết kế E-book chương “Dòng điện xoay chiều ” Vật lý lớp 12

- Tiến hành áp dụng E-book chương “Dòng điện xoay chiều ” Vật lý lớp 12 vào giảng dạy tại các trường THPT

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong ba chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

Chương 2: Thiết kế sách điê ̣n tử (e-book) chương “Dòng điê ̣n xoay chiều” Vâ ̣t lý lớp 12 nhằm tăng cường năng lực tự học của học sinh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Đổi mới phương pháp dạy học – yêu cầu cấp bách của thời đại

1.2.1 Xác định nhu cầu, phong cách học môn Vật lý của học sinh

1.2.2 Xây dựng hệ thống mục tiêu dạy học môn Vật lý

Xây dựng hệ thống mục tiêu dạy học môn Vật lý được coi là khâu trọng tâm cho việc lập kế hoạch dạy học và kiểm tra đánh giá sau này

Mục tiêu dạy học được xây dựng nhằm thực hiện 2 chức năng chính:

- Định hướng trong dạy và học

- Căn cứ để kiểm tra đánh giá kết quả tiến bộ của học sinh

Dựa trên mục tiêu yêu cầu của phân phối chương trình, giáo viên cần cụ thể hóa các mục tiêu đáp ứng các chỉ số về các tiêu chí hành vi (làm được gì?), tiêu chí thực hiện (làm được bao nhiêu là đủ) và tiêu chí điều kiện (làm được trong điều kiện nào?)

Gợi ý xây dựng mục tiêu dạy học môn Vật lý

- Xác định mục tiêu chuẩn (trung bình) cần phải đạt

- Bắt đầu bằng tuyên bố: “sau bài học này (phần này, chương này ) người học sẽ/có thể/phải:……….”

- Sử dụng các động từ chỉ hành vi, có thể quan sát, lượng hóa được

- Sử dụng 6 thang bậc tư duy nhận thức của B.J.Bloom để phân cấp mức mục tiêu:

- Gộp nhóm các mục tiêu cùng cấp

- Hệ thống hóa các mục tiêu theo ma trận

- Chia sẻ ý kiến đồng nghiệp

1.2.3 Xác định yêu cầu về nội dung bài dạy học môn Vật lý

1.2.4 Lựa chọn phương pháp, phương tiện, môi trường dạy học

1.2.4.1 Yêu cầu của việc lựa chọn hình thức tổ chức dạy học

1.2.4.2 Yêu cầu của việc lựa chọn phương pháp dạy học

1.2.4.3 Yêu cầu của việc lựa chọn phương tiện dạy học

1.2.4.4 Yêu cầu tạo dựng môi trường học tập

1.3 Cơ sở lý thuyết của tự học

- Tự học có hướng dẫn : Có giáo viên ở xa hướng dẫn người học bằng tài liệu hoặc bằng

các phương tiện thông tin khác

- Tự học có hướng dẫn trực tiếp : Có tài liệu và giáp mặt với giáo viên một số tiết trong

ngày, trong tuần, được thầy hướng dẫn giảng giải sau đó về nhà tự học

1.3.3 Chu trình tự học của học sinh

1.3.4 Nội dung, vai trò của tự học

1.3.4.1 Nội dung của tự học

Một là: Chuẩn bị cho hoạt động tự học:

- Xác định nhu cầu và động cơ, kích thích hứng thú học tập

- Xác định mục đích và nhiệm vụ dạy học

- Xây dựng kế hoạch

Hai là: Tự lực nắm vững nội dung học vấn:

- Lựa chọn tài liệu và hình thức tự học

- Tiếp cận thông tin

- Xử lý thông tin

- Phổ biến thông tin

Ba là: Kiểm tra và đánh giá

1.3.4.2 Vai trò của tự học

- Tự học có ý nghĩa quyết định quan trọng đối với sự thành đạt của mỗi người

- Tự học là con đường tự khẳng định của mỗi người

- Tự học khắc phục nghịch lý: học vấn thì vô hạn mà tuổi học đường thì có hạn - Tự học là con đường tạo ra tri thức bền vững cho mỗi người

- Người học phải biết cách tự học vì học tập là một quá trình suốt đời

- Tự học của học sinh THPT còn có vai trò quan trọng đối với yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng đào tạo tại các trường phổ thông

1.3.5 Tự học qua mạng và lợi ích của nó

1.3.5.1 Tự học qua mạng

Tự học qua mạng là hình thức của tự học mà không dùng lời nói trực tiếp để giao lưu với nhau,

mà dùng các phương tiện khác đó là máy tính có kết nối mạng Internet Người học chủ động tìm kiếm tri thức để thỏa mãn những nhu cầu hiểu biết của mình tự củng cố, tự phân tích, tự đào sâu, tự đánh giá, tự rút kinh nghiệm…với sự hỗ trợ của máy tính

1.3.5.2 Lợi ích của tự học qua mạng

Tự học qua mạng ra đời nhằm cung cấp sự hướng dẫn cho bất cứ ai muốn học một chương trình nào đó hoặc xem lại, bổ sung, mở rộng phần kiến thức đã học ở trường lớp

Tự học qua mạng, người học không bị ràng buộc vào thời khóa biểu chung, một kế hoạch chung, có thời gian để suy nghĩ sâu sắc một vấn đề, phát hiện ra những khía cạnh xung quanh vấn đề đó và ra sức tìm tòi học hỏi thêm Dần dà, cách tự học đó trở thành thói quen, giúp người học phát triển được tư duy độc lập, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo

Tự học qua mạng giúp người học có thể tìm kiếm nhanh chóng và dễ dàng một khối lượng lớn thông tin bổ ích Về mặt này, người học hoàn toàn thuận lợi so với việc tìm kiếm trên sách báo

1.4 Ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lý

1.4.1 Giáo dục và công nghệ

1.4.2 Vai trò của CNTT trong dạy học Vật lý

1.4.3 Tình hình sử dụng máy tính và khai thác các phần mềm để dạy học ở nước ta hiện nay

1.4.3.1 Tình hình sử dụng máy tính ở nước ta hiện nay

1.4.3.2 Khai thác và sử dụng một số phần mềm để dạy học môn Vật lý

1.5 Ưu điểm và hạn chế của việc ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lý

1.5.1 Ưu điểm

- Là công cụ đắc lực, hỗ trợ cho việc xây dựng kiến thức

- Giúp HS dễ hiểu bài, hiểu một cách sâu sắc hơn và nhớ bài lâu hơn

- Giúp HS tiếp cận và làm việc với các khoa học kỹ thuật công nghệ hiện đại

- Giúp cho bài học của HS thêm sinh động, phong phú, hấp dẫn đối với HS

- Giúp tiết kiệm thời gian trong mỗi tiết học

- Giải phóng được người thầy khỏi khối lượng công việc tay chân, do đó làm tăng khả năng nâng cao chất lượng dạy học

1.5.2 Hạn chế

- Chi phí đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất lớn

- Đòi hỏi đội ngũ GV và HS phải có trình độ tin học, ngoại ngữ; nhất là tiếng Anh ở mức độ nhất định

- Khi sử dụng máy tính điện tử, người ta dễ đánh mất cảm giác chân thực thiếu đi những cảm xúc, xúc giác và ấn tượng thực Do đó CNTT chỉ hỗ trợ chứ không thay thế được các thí nghiệm thực hành

1.6 Giới thiệu về E-Learning

1.6.1 Khái niệm E-learning

1.6.2 Một số hình thức E-learning

1.6.3 Tình hình phát triển và ứng dụng E-learning trên thế giới

1.6.4 Tình hình phát triển và ứng dụng E-learning ở Việt Nam

1.7 Cơ sở lí thuyết về E-Book

1.7.1 Khái niệm về E-book

E-book là từ viết tắt của electronic book (E - book) Hiểu theo cách đơn giản nhất,

E - book (E-books hay digital books) là phiên bản dạng số ( hay điện tử) của sách

1.7.2 Ưu và nhược điểm của E – book

1.7.2.1 Ưu điểm của E – book:

- E-book có những lợi thế mà sách in thông thường không có được: rất gọn nhẹ, có thể tinh chỉnh về kích cỡ, màu sắc và các thao tác cá nhân hóa tùy theo sở thích của người đọc Một đặc điểm nỗi bật của E-book chính là khả năng lưu trữ thông tin một cách đồ sộ của

- Chuyển tải được thông tin kiến thức bằng đầy đủ các media: văn bản, hình ảnh, âm thanh, tiếng nói …

- Tạo đươc giao tiếp hai chiều, đối thoại người – máy

- Có thể sử dụng nhiều lần, sử dụng nọi nơi, mọi lúc lặp lại từng phần cụ thể của từng người học

- Kích thước gọn nhẹ, dễ mang đi, dễ dàng sử dụng chỉ cần một máy tính với cấu hình vừa phải

- Giá thành rất rẻ có hiệu quả về mặt kinh tế

- Tính tái sử dụng cao: Có thể chỉnh sửa nếu cần, sử dụng độc lập trên web, sử dụng trên các LMS khác

- Dễ vận chuyển mọi nơi thông qua e – mail hoặc truyền tệp trên internet

- Dễ dàng đưa vào các thư viện điện tử hiện đang rất phổ biến

1.7.2.2 Nhược điểm của E – book:

Người tự học (học tại nhà, HS từ xa , HS cô độc – isolated learner) thiếu hẳn những tương tác hết sức quan trong như: Tương tác thầy – trò; Tương tác trò - bạn đồng học; Tương tác Trò – môi trường học tập

1.7.3 Các yêu cầu của việc thiết kế E – book

1.8 Các phần mềm sử dụng thiết kế E-book

1.8.1 Phần mềm hệ thống Windows

1.8.2 Phần mềm thiết kế Web Macromedia Dreamweaver

1.8.3 Phần mềm trình diễn Power Point

VẬT LÝ LỚP 12 NHẰM TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH

2.1 Giới thiệu khái quát chương trình SGK Vật lý lớp 12

2.1.1 Quan điểm xây dựng và phát triển chương trình Vật lý lớp 12

2.1.2 Mục tiêu xây dựng chương trình môn Vật lý lớp 12

- Về kiến thức: Đạt được một hệ thống kiến thức Vật lý phổ thông , cơ bản và phù hợp với những quan điểm hiện đại bao gồm:

+ Các khái niệm về các sự vật, hiện tượng và quá trình Vật lý thường gặp trong đời sống và sản xuất

+ Các đại lượng, các định luật và nguyên lí Vật lý cơ bản

+ Những nội dung chính của một số thuyết Vật lý quan trọng nhất

+ Những ứng dụng phổ biến của Vật lý trong đời sống và trong sản xuất

+ Các phương pháp chung của nhận thức khoa học và những phương pháp đặc thù của Vật lý, trước hết là phương pháp thực nghiệm và phương pháp mô hình

- Về kĩ năng:

+ Biết quan sát hiện tượng và quá trình Vật lý trong tự nhiên, trong đời sống hằng ngày hoặc trong các thí nghiệm; biết điều tra, sưu tầm, tra cứu tài liệu từ các nguồn khác nhau

để thu thập thông tin cần thiết cho việc học tập môn Vật lý

+ Sử dụng được các dụng cụ đo phổ biến của Vật lý; biết lắp ráp và tiến hành các thí nghiệm Vật lý đơn giản

+ Biết phân tích, tổng hợp và xử lí các thông tin thu được để rút ra kết luận, đề ra các

dự đoán đơn giản về các mối quan hệ hay về bản chất của các hiện tượng hoặc quá trình Vật

lý cũng như đề xuất phương án thí nghiệm để kiểm tra dự đoán đã đề ra

+ Vận dụng được kiến thức để mô tả và giải thích các hiện tượng và quá trình Vật lý, giải các bài tập Vật lý và giải quyết các vấn đề đơn giản trong đời sống và sản xuất ở mức độ phổ thông

+ Sử dụng các thuật ngữ Vật lý, các biểu bảng, đồ thị để trình bày rõ ràng chính xác những hiểu biết cũng như những kết quả thu được qua thu thập và xử lí thông tin

+ Có ý thức vận dụng những hiểu biết Vật lý vào đời sống nhằm cải thiện điều kiện sống, học tập cũng như bảo vệ và giữ gìn môi trường sống tự nhiên

2.1.3 Nội dung SGK Vật lý lớp 12

2.1.4 Điểm mới của SGK Vật lý lớp 12 ( theo chương trình chuẩn) so với SGK CCGD

2.2 Đặc điểm cấu trúc nội dung chương “ Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12

2.2.1 Vị trí chương “Dòng điện xoay chiều” trong chương trình vật lý phổ thông

2.2.2 Sơ đồ cấu trúc nội dung của chương “ Dòng điện xoay chiều” vật lý lớp 12

Dòng điện xoay chiều là một phần của Điện học, trong đó người ta đi nghiên cứu nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều, các đại lượng vật lý đặc trưng cho mạch điện xoay chiều, nghiên cứu phương thức sản xuất ra dòng điện xoay chiều, cách biến đổi dòng điện xoay và phương thức truyền tải dòng điện xoay chiều đi xa Lôgíc nội dung kiến thức của chương có thể được mô tả bằng sơ đồ sau:

2.3 Nội dung khoa học của các kiến thức trong chương “ Dòng điện xoay chiều”

2.3.3.1 Hiện tượng

2.3.3.2 Phương trình của dao động điện từ cưỡng bức

2.3.3.3 Hiện tượng cộng hưởng điện

2.3.4 Các máy điện

2.3.4.1 Máy điện không đồng bộ

2.3.4.2 Máy biến áp

2.4 Nội dung về kiến thức chương “ Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12

2.4.1 Khái niệm về các đại lượng vật lý đặc trưng cho dòng điện xoay chiều

2.4.1.1 Giá trị tức thời của dòng điện xoay chiều

2.4.1.2 Giá trị cực đại của dòng điện xoay chiều

2.4.1.3 Khái niệm về giá trị hiệu dụng của dòng điện xoay chiều

2.4.1.4 Khái niệm về cảm kháng và dung kháng

2.4.1.5 Độ lệch pha 

2.4.1.6 Công suất của dòng điện xoay chiều

2.4.2 Mạch điện xoay chiều sơ cấp

2.4.2.1 Mạch điện xoay chiều chỉ có điện trở thuần

2.4.2.2 Mạch điện xoay chiều chỉ có tụ điện

2.4.2.3 Mạch điện xoay chiều chỉ có cuộn dây thuần cảm

2.4.3 Mạch điện xoay chiều không phân nhánh

2.4.3.1 Mạch RC

2.4.3.2 Mạch RL

2.4.3.3 Mạch RLC

2.4.4 Sản xuất dòng điện xoay chiều

2.4.4.1 Nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều

2.4.4.2 Nguyên tắc cấu tạo của máy phát điện xoay chiều một pha

2.4.4.3 Nguyên tắc cấu tạo của máy phát điện xoay chiều ba pha

2.4.5 Biến đổi dòng điện xoay chiều

2.4.5.1 Động cơ điện xoay chiều

2.4.5.2 Máy biến thế điện

2.4.5.3 Biến đổi dòng điện xoay chiều thành dòng điện một chiều

2.4.6 Truyền tải điện năng đi xa

2.4.6.1 Công suất hao phí khi truyền tải điện năng đi xa

2.4.6.2 Truyền tải điện năng đi xa không dùng máy biến thế

2.5 Chuẩn kiến thức, kĩ năng chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12

2.5.1 Chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình

2.5.2 Hướng dẫn thực hiện

2.6 Tìm hiểu tình hình dạy chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12 ở trường

2.6.1 Nội dung tìm hiểu

Các nội dung được tiến hành tìm hiểu:

- Thực trạng trang thiết bị, CSVC (đặc biệt quan tâm tới trang thiết bị phòng thí nghiệm phục vụ bộ môn Vật lý và phòng máy tính) và phong trào chung của nhà trường

- Tình hình dạy : Tìm hiểu về mục tiêu dạy học, phương pháp dạy học chủ yếu mà giáo viên sử dụng; việc sử dụng các phương tiện dạy học, các hình thức kiểm tra đánh giá khi dạy chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12

- Tình hình học tập của học sinh: Tìm hiểu nhu cầu, phong cách học của HS trên lớp

và ở nhà; những khó khăn sai lầm phổ biến của học sinh trong quá trình học tập chương

“Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12

- Tìm hiểu thực trạng của việc ứng dụng Tin học vào dạy và học môn Vật lý

- Tìm hiểu khả năng sử dụng máy tính của giáo viên và học sinh

2.6.2 Phương pháp điều tra tìm hiểu

- Gặp gỡ lãnh đạo nhà trường, tham quan phòng thí nghiệm, phòng máy tính của nhà trường

- Vào trang Web của trường

- Dự giờ, gặp và trao đổi với tổ bộ môn và giáo viên bộ môn

- Quan sát học sinh học trên lớp và gặp gỡ trao đổi với một số học sinh

2.6.3 Kết quả điều tra tìm hiểu

2.6.4 Nguyên nhân dẫn đến những khó khăn và sai lầm của học sinh

Sau khi tìm hiểu và phân tích nội dung chương trình chúng tôi nhận thấy rằng học sinh hay mắc phải các sai lầm trên là do các nguyên nhân sau:

- Các kiến thức chương “Dòng điện xoay chiều” trình bày trong sách giáo khoa còn chưa nhiều, phần ứng dụng thực tế trong sách còn ít, thường chỉ dừng lại ở việc nêu tên ứng dụng, vì vậy học sinh cảm thấy rất trừu tượng, khó tiếp thu

- Giáo viên dạy học đôi khi chưa thực sự xuất phát từ sai lầm của học sinh, chưa hướng dẫn tổ chức được hoạt động để từng bước giúp các em vượt qua khó khăn việc cụ thể hóa kiến thức

Tuy nhiên qua trao đổi với các giáo viên chúng tôi thấy rằng có nhiều giáo viên biết rất rõ những sai lầm của học sinh có thể khắc phục trong quá trình dạy như: dùng các thí nghiệm ảo, sử dụng phương pháp mô hình, phương pháp giải bài tập nhưng vì hạn chế về thời gian, các dạng bài tập lại phong phú, đa dạng, điều kiện cơ sở vật chất không cho phép, trình

độ Tin học hạn chế …

2.6.5 Ý tưởng sư phạm của việc xây dựng E-book chương “Dòng điện xoay chiều”

- Vận dụng lý luận phương pháp dạy học tích cực, đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực: dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của HS, dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học, tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác, kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Trong các điều kiện có thể, giáo viên có thể sử dụng máy tính và E-book như là một công cụ hỗ trợ giảng dạy, mô phỏng các hiện tượng, thí nghiệm Vật lý mà trong điều kiện hiện tại không thể thực hiện được do các yếu tố kỹ thuật, trang thiết bị

- Nghiên cứu các nguyên tắc và kỹ thuật thiết kế E-book nhằm kết hợp các yếu tố sư phạm và kỹ thuật Tin học để thiết kế E-book có tính sư phạm cao; chương trình hoá quá trình dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” giúp học sinh có thể tăng cường năng lực tự học

Việc lựa chọn phương pháp thiết kế E-book chương “Dòng điện xoay chiều” dựa trên

cơ sở

- Nhu cầu, phong cách học, vốn kiến thức, kinh nghiệm sẵn có và trình độ tư duy, những khó khăn trong khi học và những sai lầm thường gặp của HS

- Mục tiêu dạy học

- Nội dung kiến thức cần xây dựng

- Khả năng ứng dụng Tin học vào dạy và học của giáo viên và học sinh

- Tình hình trang thiết bị, sử dụng máy tính ở trường phổ thông

- Các hình thức kiểm tra đánh giá

- Mục đích sư phạm cần đạt được sau khi dạy học

Qua phân tích ở trên, chúng tôi thấy cùng với sự phát triển về công nghệ phần mềm, việc thiết kế E-book hỗ trợ học tập là không quá phức tạp Với khả năng Tin học của giáo viên và học sinh phổ thông, họ có thể tự thiết kế E-book để phục vụ dạy và học

2.7 Thiết kế và sử dụng E-book chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12 THPT

2.7.1 Xây dựng cấu trúc nội dung của khóa học

2.7.2 Quy trình thực hiện E-book

2.7.2.1 Thiết kế kịch bản dạy học

- Động cơ học tập của HS chủ yếu là thi tốt nghiệp, đại học và cao đẳng, đồng thời muốn vận dụng được kiến thức đã học áp dụng vào giải thích các hiện tượng Vật lý diễn ra trong thực tế và các ứng dụng khác trong cuộc sống Khả năng học tập của các HS lại khác nhau nên trước tiên E-book phải dùng được cho HS ôn thi tốt nghiệp, đại học và cao đẳng,

GV dạy ôn thi tốt nghiệp, đại học và cao đẳng Đồng thời E-book phải cung cấp kiến thức để

có thể áp dụng vào giải thích các hiện tượng Vật lý diễn ra trong thực tế và các ứng dụng khác trong cuộc sống ở các mức độ khác nhau

- Xuất phát từ hệ thống mục tiêu dạy học chương “Dòng điện xoay chiều” đảm bảo các yêu cầu quan sát được, lượng hóa được, mức mục tiêu được phân cấp dựa theo 6 thang bậc tư duy, gộp nhóm các mục tiêu cùng loại, các mục tiêu được công bố trước cho HS

- Xuất phát từ nội dung :

+ Nội dung kiến thức chương “Dòng điện xoay chiều” có nhiều khái niệm trừu tượng (ví dụ: khái niệm pha dao động, độ lệch pha của các dao động ), để HS hiểu và vận dụng được kiến thức, nội dung bài học được “cấu trúc hóa” lại nội dung cho phù hợp với điều kiện dạy học cụ thể với sự hỗ trợ của các phần mềm dạy học, các thí nghiệm ảo, các video về Vật lý trong thực tế được lựa chọn đưa vào phù hợp với nội dung bài học

+ Bài tập chương “Dòng điện xoay chiều” có nhiều, đa dạng HS thường giải một cách lơ mơ không hình dung được dạng bài tập, không phân tích được hiện tượng, không biết cách tìm các mối liên hệ giữa các đại lượng

+ Khi HS làm bài tập không phải chỉ đơn thuần là tập vận dụng kiến thức cũ mà cả tập tìm kiếm kiến thức mới, tập các hành động, các phương pháp hoạt động để chiếm lĩnh tri thức mới nên trong nội dung bài học trong E-book sử dụng cả các bài tập và câu hỏi

- Xuất phát từ lựa chọn phương pháp, phương tiện, môi trường dạy học

+ E-book dạy học định hướng việc sử dụng máy tính và Internet vào việc học tập một cách tự lực, tích cực Gạt bỏ hiện tượng sử dụng máy tính vào những việc giải trí hoặc tìm kiếm những thông tin văn hoá ngoài luồng có hại cho việc phát triển nhân cách của học sinh

+ Yêu cầu của việc lựa chọn phương pháp dạy học là khoa học và hiệu quả mục tiêu, nội dung bài học bám sát SGK, chương trình thi tốt nghiệp và cao đẳng được đưa vào E-book nên E-book phù hợp năng lực, điều kiện khách quan, chủ quan, tận dụng được thời gian thời gian nhất là khi HS làm bài tập trắc nghiệm… Hệ thống bài tập những chỗ HS thấy khó, hay mắc sai lầm có nội dung hướng dẫn được ẩn đi, những bài khó được đánh dấu * tạo cơ hội dạy học phân hóa, tương tác…

+ Những biện pháp tăng cường năng lực tự học cho HS: GV phải lưu ý có sự khác nhau giữa hoạt động nhận thức của nhà khoa học và nhận thức của HS Việc HS khám phá ra những tính chất, định luật để làm phong phú cho kho tàng kiến thức của chính bản thân HS, những kiến thức ấy có thể tìm thấy dưới dạng hoàn chỉnh trong sách vở, tài liệu HS phải “tự khám phá lại” để tập làm công việc khám phá trong hoạt động thực tiễn sau này nên chỉ mong muốn HS làm quen với cách suy nghĩ khoa học, vận dụng lí thuyết về “vùng phát triển gần” của Vưgôxki Chỗ tốt nhất của sự phát triển của trẻ em là vùng phát triển gần, vùng đó là khoảng cách giữa trình độ hiện tại của HS và trình độ phát triển cao hơn cần vươn tới, không

có con đường logic để vượt qua chỗ trống đó nhưng hoàn toàn có khả năng thu hẹp chỗ trống

đó đến mức thích hợp để mỗi người có thể thực hiện một bước nhảy vượt qua được Nội dung bài học, và hệ thống các bài tập trong E-book luôn tạo được mâu thuẫn nhận thức, gợi động cơ, hứng thú tìm cái mới bởi các“chỗ trống” được thu hẹp để HS có thể vượt qua do trình “cấu trúc hóa” lại nội dung cho phù hợp với điều kiện dạy học cụ thể

+ Để tạo điều kiện cho HS có thể giải quyết thành công nhiệm vụ được giao, rèn luyện cho HS kĩ năng thực hiện một số thao tác cơ bản: quan sát, sử dụng thiết bị, phương tiện trong dạy học nên E-book có mục hướng dẫn sử dụng và cài đặt các phần mềm tiện ích, HS sử dụng E-book đồng thời được tìm hiểu luôn cả kiến thức Tin học Các thí nghiêm đưa vào E-book dùng phương pháp tương tự, phương pháp mô hình, phương pháp thí nghiệm lí tưởng để HS làm quen với các phương pháp nhận thức được sử dụng phổ biến trong Vật lý

- Xuất phát từ kiểm tra đánh giá trong dạy học: các bài kiểm tra và thi có hai hình thức trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan thường gọi là tự luận và trắc nghiệm nên

hệ thống bài tập đưa vào E-book có hai hình thức tự luận và trắc nghiệm Các bài trong để

HS tự kiểm tra đánh giá được biên soạn sát với nội dung chuẩn kiến thức, nội dung thi tốt nghiệp và đại học

2.7.2.2 Số hóa các nội dung dạy học

2.7.2.3 Thử nghiệm sử dụng E-book

2.7.2.4 Hoàn thiện E-book

2.7.2.5 Đưa E-book vào triển khai đại trà

2.7.3 Sử dụng E-book chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp12

2.7.3.1 Giới thiệu E-book chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý lớp 12

- Trang chủ: liên kết tới trang chủ

- Hướng dẫn sử dụng: Hướng dẫn chi tiết cấu trúc ebook, cách hiển thị dữ liệu, cách

khai thác thông tin từ ebook, cách thi trắc nghiệm

- Thí nghiệm: Mô phỏng các động tác kéo thả, tháo lắp, điều chỉnh dụng cụ thí

nghiệm như thí nghiệm thực, bên cạnh đó còn có video mô phỏng cách tiến hành thí nghiệm

- Graph: Một trong các cách giúp HS nắm vững kiến thức bài học là tự mình tóm tắt