Sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử việt nam từ năm 1930 đến năm 1945 ở trường trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

Tìm hiểu lý luận của các nhà giáo dục và giáo dục lịch sử về sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh trong các tài liệu giáo dục, giáo dục lịch sử và các

1

Sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 ở trường trung học phổ thông (chương trình chuẩn) Use relevant knowledge to inspire learning the history of Vietnam from 1930 to 1945

in middle school (standard program) NXB H : ĐHGD, 2012 Số trang 112 tr +

Nguyễn Thị Nhung

Trường Đại học Quốc gia Hà Nội; Trường Đại học Giáo dục Luận văn ThS ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Lịch sử; Mã số: 60 14 10

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Thị Côi

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Tìm hiểu lý luận của các nhà giáo dục và giáo dục lịch sử về sử dụng kiến thức

liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh trong các tài liệu giáo dục, giáo dục lịch sử và các tài liệu lịch sử có liên quan đến đề tài Nghiên cứu thực tiễn việc dạy học lịch

sử nói chung và việc sử dụng kiến thức liên môn nói riêng tại các trường phổ thông hiện nay, chất lượng giảng dạy bộ môn, tình hình hứng thú học tập lịch sử của học sinh (trung học phổ thông) THPT Tìm hiểu nội dung chương trình, (sách giáo khoa) SGK lịch sử lớp

12 - phần lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 để lựa chọn những nội dung cần và

có thể sử dụng kiến thức liên môn nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh.Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở một lớp để kiểm chứng các biện pháp sư phạm

Keywords: Phương pháp giảng dạy; Lịch sử; Kiến thức liên môn; Hứng thú học tập

Content

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ phát triển ngày càng nhanh Tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất Trong bối cảnh đó, giáo dục và đào tạo đã trở

thành nhân tố quyết định đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Bởi “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh

nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển xã hội” [26, tr 77]

2

Có thể khẳng định, đổi mới cơ bản, toàn diện nền giáo dục hiện nay là nhu cầu bức thiết, là

mệnh lệnh của cuộc sống Đảng ta nhấn mạnh: “Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục tư tưởng

đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Coi trọng hơn nữa các môn

về khoa học xã hội và nhân văn, nhất là Tiếng Việt, Lịch sử dân tộc, Địa lý, Văn hóa Việt Nam [22,

tr 30] “Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo , coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống,

năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp”[26, tr 131] Được sự quan tâm của

Đảng, nhà nước sự nghiệp giáo dục nước ta đã phát triển nhanh chóng và đạt được những thành tựu

to lớn song còn bộc lộ những hạn chế, thiếu sót: “Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu

cầu phát triển, nhất là đào tạo nhân lực trình độ cao vẫn còn hạn chế, chưa chuyển mạnh sang đào tạo theo nhu cầu của xã hội Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng số lượng, quy mô với nâng cao chất lượng, giữa dạy chữ và dạy người Chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lạc hậu, đổi mới chậm ” [26, tr 167]

Chính vì lẽ đó, những năm gần đây chương trình, SGK các môn học ở trường phổ thông đã

được đổi mới Điều này đặt ra sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học, trong đó cần “ coi

trọng năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” [26,

tr 216] Đây là yêu cầu quan trọng nhất, là chìa khóa giúp nâng cao chất lượng dạy học

Lịch sử là một trong những môn học có ưu thế đặc biệt trong việc phát triển con người toàn

diện: “ giàu lòng yêu nước, có ý thức làm chủ có tri thức, sức khỏe, lao động giỏi; sống có văn

hóa, nghĩa tình; có tinh thần quốc tế chân chính” [26, tr 76 – 77] Đây là hành trang cần thiết để

hình thành nhân cách con người và văn hóa Việt Nam, giúp thế hệ trẻ vươn lên trong cuộc sống và hội nhập với thế giới

Hiện nay chương trình, SGK lịch sử ở trường phổ thông nói chung, lớp 12 nói riêng đã có nhiều đổi mới về nội dung và phương pháp biên soạn Tuy nhiên vẫn còn hạn chế: nhiều nội dung trùng lặp ở lớp dưới và lớp trên, của nhiều môn học khác nhau Do vậy, từ năm học 2011 – 2012 Bộ

Giáo dục và Đào tạo đã đưa Chuẩn kiến thức, kĩ năng và Hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung

dạy học môn lịch sử để đảm tính lôgic, tính thống nhất giữa các bộ môn, tránh những nội dung trùng

lặp, góp phần khắc phục tình trạng quá tải trong giảng dạy, học tập Đồng thời tạo điều kiện để giáo viên và học sinh thực hiện tốt yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng giáo dục trung học Chương trình lịch sử lớp 12 có 24/27 bài được điều chỉnh, trong đó có nội dung không dạy hoặc đọc thêm Những sự thay đổi cơ bản này đặt ra một vấn đề quan trọng trong phương pháp dạy học của giáo viên là phải có kiến thức liên môn sâu rộng, tổ chức cho học sinh có khả năng sử dụng kiến thức của các môn học có liên quan vào học tập lịch sử để tránh

sự trùng lặp, mất thời gian, giúp học sinh lĩnh hội kiến thức nhẹ nhàng, sinh động mà vững chắc

3

Thực tế dạy học lịch sử ở trường phổ thông trước đây cũng như từ khi

triển khai chương trình giảm tải, nhiều giáo viên vẫn chưa hiểu hết tầm quan trọng của kiến thức liên môn và tìm phương pháp sử dụng thích hợp để góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Xuất phát

từ những lí do trên chúng tôi đã chọn vấn đề: “Sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập

lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 ở trường trung học phổ thông (chương trình chuẩn)”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Vấn đề sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học nói chung và trong dạy học lịch sử nói riêng

đã được đề cập đến trong các công trình giáo dục học, giáo dục lịch sử Trong quá trình nghiên cứu, tìm tòi chúng tôi đã tiếp cận một số tài liệu ngoài nước thông qua tài liệu dịch, tài liệu trong nước liên quan đến vấn đề sử dụng kiến thức liên môn như:

2.1 Tài liệu nước ngoài

2.1.1 Tài liệu giáo dục học

Nhà giáo dục học T.A.I Lina nhấn mạnh: “Ngày nay không có một khoa học nào được giảng dạy

mà lại không sử dụng những số liệu của các khoa học tiếp cận khác, những tài liệu, những sự kiện và những thí dụ lấy từ trong cuộc sống hàng ngày và từ các lĩnh vực tri thức khác nhau [23, tr 245] Trong

phần nhiệm vụ của việc giảng dạy kĩ thuật tổng hợp tác giả cho rằng: “Việc xác lập mối liên hệ giữa các

bộ môn nhằm vạch ra cho học sinh thấy mối liên hệ qua lại của các khoa học” [23, tr 153]

Nhà giáo dục học I.A Cai - Rốp, N.K Gôn – Sa - Rốp - B.P.Ét - Si- Pốp, L.V Dan - Cốp nêu

ra những yêu cầu đối với trình độ của giáo sư trong đó các ông nhấn mạnh: “Giáo sư không chỉ có tri

thức phong phú về chuyên môn nghiệp vụ của mình mà phải chú ý đến sự phát triển của những môn khoa học gần gũi với môn chuyên nghiệp chủ yếu của mình” [8, tr 87]

Nhà giáo dục học N.U.Savin nêu rõ: Nền học vấn phổ thông phán ánh đầy đủ và chính xác

nhất tri thức khoa học và thực tiễn của nhân loại và nó thực sự là toàn diện “Ở đó đã kết hợp một

cách hữu cơ các tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy con người đã đạt được sự hài hòa giữa học vấn

về nhân văn và về tự nhiên ” [21, tr 99]

Trong cuốn “Tám đổi mới để trở thành người giáo viên giỏi” của Giselle O Martin – Kniep có đề cập đến quy trình xây dựng các đơn vị bài học tích hợp là gì có nêu: Tích hợp chương trình có nhiều hình

thức khác nhau “Tích hợp nội dung là hình thức kết nối nội dung trong nội bộ môn học và giữa các môn

học với nhau” [4, tr 27]

2.1.1 Tài liệu giáo dục lịch sử

Tiến sĩ giáo dục học N.G.Đai - ri trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử

4

như thế nào” đã nêu ý nghĩa của việc sử dụng các nguồn tư liệu: phải sử dụng không ngừng và có hệ

thống tất cả mọi nguồn tư liệu muôn hình muôn vẻ… “Toàn bộ công tác dạy học sẽ vô cùng có lợi,

nếu thầy giáo hiểu môn học trên cơ sở tất cả các nguồn tư liệu hiện nay” [18, tr 13]

Khi trình bày về sự phát triển của khoa học lịch sử N.A E- Rô- Phê- Ép đã đề cập đến rất nhiều vấn đề về lịch sử xã hội, về văn hóa, tư tưởng, triết học, về nhiều lĩnh vực chuyên môn của

khoa học lân cận, “họ hàng” với khoa học lịch sử Trong cuốn “Lịch sử là gì” ông khẳng định:

“Không có một bộ môn khoa học nào có thể phát triển một cách đơn độc” [17, tr 147] Tác giả nêu

rõ mối quan hệ giữa lịch sử với các khoa học nghiên cứu xã hội khác nhau, như xã hội học, dân tộc học, tâm lí xã hội…rất chặt chẽ “Sở dĩ các ngành khoa học này xích gần nhau vì chúng cùng nghiên

cứu một đối tượng như nhau” [17, tr 147]

I.Ia Lécne trong cuốn sách “Phát triển tư duy của học sinh trong dạy học lịch sử” cũng đề cập

đến mối liên hệ giữa các tri thức: “Ở chỗ nào nếu tài liệu cho phép, chỗ nào có những vấn đề gần gũi với

nhau thì khả năng đó phải được sử dụng” [9, tr 149] “Bất kì tri thức lịch sử nào là thông tin lĩnh hội đầu tiên được thực hiện nếu như nó được sử dụng tổng hợp với các tri thức khác nhau của chúng Cần phải dần dần dạy cho học sinh hiểu được tính đa diện, đa dạng của các quan hệ đó” [9, tr 177]

I.F Kharlamôp trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào” đã nêu

rõ tác dụng, ý nghĩa của việc vận dụng kiến thức các môn học: “Việc giáo viên có khả năng tìm được

mối liên hệ giữa các vấn đề mà các nhà bác học đã nghiên cứu với điều mà các em đã học ở nhà trường thuộc một môn học nào đó cũng gây cho học sinh niềm hứng thú đặc biệt đối với việc học tập tài liệu mới [11, tr 102]

Vấn đề nguyên tắc liên môn cũng được đề cập trong cuốn “Phát triển tư duy học sinh” Các tác giả M.Alêcxêep, Ônhisúc cho rằng “Việc sử dụng rộng rãi các môn học như vậy để bồi dưỡng

cho học sinh các thủ thuật và phương pháp tư duy lôgic sẽ góp phần thực hiện một trong những yêu cầu quan trọng nhất của lí luận dạy học là xác lập các mối liên hệ chặt chẽ giữa các bộ môn trong dạy học”[ 15, tr 100]

Tác giả N.M Iacôplep trong “Phương pháp và kĩ thuật lên lớp trong trường phổ

thông” cũng rất coi trọng mối liên hệ giữa các bộ môn “ giữ vai trò to lớn về mặt này là hệ thống

công tác liên hệ hữu cơ giữa các giáo viên các bộ môn khác nhau – tức là mối liên hệ giữa các bộ môn” [20, tr 35]

2.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

Thống nhất với các quan điểm lý luận trên, rất nhiều tài liệu của các nhà giáo dục học Việt Nam đã nêu rõ vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử

5

Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt trong cuốn “Giáo dục học” nêu một cách khái quát nhất và tương

đối đầy đủ về vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn: “Tiềm năng giáo dục thế giới

quan cho học sinh đặc biệt được khai thác trong mối liên hệ giữa các môn học Các mối liên hệ giữa các môn học, phản ánh bản chất biện chứng của nhận thức khoa học, giúp xem xét một sự vật hay một hiện tượng từ nhiều quan điểm khác nhau [19, tr 123]

Đặng Thành Hưng cho rằng: “Trong khoa học giáo dục còn có những bộ môn, chuyên ngành,

liên môn lấy những liên hệ qua lại làm đối tượng [7, tr 15] Trần Bá Hoành trong “Đổi mới phương

pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa” nhấn mạnh phương pháp tích cực trong đó đề cập vấn

đề giáo dục theo mục tiêu với nội dung “liên môn” và “xuyên môn”

Trong cuốn “Hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở” của Trịnh Đình Tùng (chủ biên), Đặng Văn Hồ, Trần Văn Cường và đặc biệt cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”, tập 1 của các tác giả Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi có đề cập đến nguyên

tắc dạy học liên môn: “Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học ở

trường phổ thông nói chung, môn lịch sử nói riêng Đối với bộ môn Lịch sử, mà chức năng cung cấp những kiến thức cơ bản về quá trình phát triển của xã hội loài người (và dân tộc), việc nắm vững các

sự kiện lịch sử liên quan chặt chẽ với việc hiểu biết tri thức về môn khoa học xã hội và nhân văn (văn học, giáo dục công dân, triết học, địa lí) và cả về khoa học tự nhiên (những kiến thức về sự phát triển khoa học - kĩ thuật [12, tr 259]

Ngoài ra, vấn đề trên còn được đề cập đến trong các bài báo, tạp chí giáo dục như bài viết của

Nguyễn Quang Vinh “Dạy học các môn học theo quan điểm liên môn” (trên tạp chí NCGD số 10/1986), Trần Văn Cường “Vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học lịch sử ở trường

THPT”(trên tạp chí NCGD số 7/1997), Trần Đức Minh “Vận dụng quan điểm liên môn - một yếu tố nâng cao tính tích cực học tập của học sinh” (trên tạp chí NCGD số 4/1999), Trần Viết Thụ “Vận dụng nguyên tắc liên môn khi dạy học các vấn đề văn hóa trong SGK lịch sử PTTH” (trên tạp chí

NCGD số 12/1997) Mỗi bài viết tuy chỉ nghiên cứu sâu một khía cạnh của vấn đề, nhưng đều khẳng định sự cần thiết và nêu rõ vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng bộ môn

Ngoài ra, vấn đề trên cũng được một số luận văn cao học, khóa luận tốt nghiệp của sinh viên

đề cập tới như: Phạm Văn Thiện “Sử dụng kiến thức Văn học, Địa lí, Chính trị trong giờ học lịch sử

ở trường PTTH theo nguyên tắc liên môn”, luận văn thạc sĩ khoa lịch sử, 1989, Trần Viết Thụ

“Giảng dạy những nội dung văn hóa trong khóa trình lịch sử dân tộc ở trường PTTH”,

luận án tiến sĩ, 1997

6

Các tài liệu giáo dục học, phương pháp dạy học và các tạp chí, luận văn đã nêu ở trên đều đề cập đến vấn đề sử dụng phương pháp liên môn, và nguyên tắc liên môn ở các góc độ khác nhau Tuy nhiên, chưa có một công trình nào đề cập toàn diện đến việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học phần lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 (SGK lịch sử lớp 12 chương trình chuẩn) Kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học đã nêu ở trên là những gợi mở quý báu về lý luận cũng như các biện pháp sử dụng kiến thức liên môn giúp chúng tôi đi vào nghiên cứu đề tài

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 ở trường THPT (chương trình chuẩn)

4 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

4.1 Mục đích của đề tài là:

Trên cơ sở tìm hiểu những vấn đề lí luận về kiến thức liên môn để khẳng định rõ vai trò - ý nghĩa của kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở

trường THPT nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh Đề tài đi sâu vào xác định những kiến thức liên môn có liên quan cần sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 ở trường THPT (chương trình chuẩn) Đồng thời đề xuất các biện pháp sư phạm sử dụng kiến thức liên môn để tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học giai đoạn lịch sử này

4.2 Nhiệm vụ:

Để đạt được mục đích trên, đề tài tập trung giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau:

- Tìm hiểu lý luận của các nhà giáo dục và giáo dục lịch sử về sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh trong các tài liệu giáo dục, giáo dục lịch sử và các tài liệu lịch sử có liên quan đến đề tài

- Tìm hiểu thực tiễn việc dạy học lịch sử nói chung và việc sử dụng

kiến thức liên môn nói riêng tại các trường phổ thông hiện nay, chất lượng giảng dạy bộ môn, tình hình hứng thú học tập lịch sử của học sinh THPT

- Tìm hiểu nội dung chương trình, SGK lịch sử lớp 12 - phần lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 để lựa chọn những nội dung cần và có thể sử dụng kiến thức liên môn nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở một lớp để kiểm chứng các biện pháp sư phạm đề xuất trong luận văn, trên cơ sở đó rút ra kết luận khoa học

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Cơ sở phương pháp luận

7

Cơ sở phương pháp luận của đề tài là lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhận thức, giáo dục và tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng về vấn đề giáo dục nói chung, giáo dục lịch

sử nói riêng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý thuyết

Phương pháp phân tích: đọc và phân tích các tài liệu về Tâm lý - Giáo dục, Giáo dục lịch sử, chương trình sách giáo khoa lịch sử lớp 12, phần lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945, các tài liệu tham khảo có liên quan đến đề tài để xây dựng hệ thống kiến thức liên môn phù hợp

Phương pháp tổng hợp: chúng tôi sẽ lựa chọn những kiến thức ở các môn học có liên quan đến kiến thức lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 để tổng hợp nội dung kiến thức cần và có thể sử dụng kiến thức liên môn

- Nghiên cứu thực tiễn

Đề tài khảo sát thực tế việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay Đối tượng khảo sát

là giáo viên trên địa bàn huyện Thạch Thất, một số huyện lân cận và học sinh trường THPT Hai Bà Trưng - Thạch Thất

Đối với giáo viên: đề tài khảo sát thực tế việc dạy học lịch sử nói chung và sử dụng kiến thức liên môn nói riêng trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 thông qua phỏng vấn, điều tra xã hội học, dự giờ, thăm lớp

Đối với học sinh: tiến hành điều tra tình hình học tập, tâm lý của học sinh lớp 12 trường THPT Hai Bà Trưng thông qua sổ điểm, kiểm tra miệng, kiểm tra viết và trắc nghiệm khách quan

- Thực nghiệm sư phạm

Soạn một bài thực nghiệm theo những dự kiến về biện pháp mà luận văn đưa ra, tiến hành dạy học thực nghiệm ở trường THPT Hai Bà Trưng nhằm kiểm chứng những biện pháp mà đề tài nêu ra, từ đó rút ra những kết luận khoa học và khẳng định tính khả thi của đề tài

- Sử dụng phương pháp toán học thống kê trên cơ sở so sánh các giá trị thu được giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng để đánh giá hiệu quả của những biện pháp dạy học mà đề tài đưa ra

6 Giới hạn và phạm vi của đề tài

Do điều kiện thời gian hạn chế và trình độ bản thân có hạn nên đề tài không đi sâu tìm hiểu tất cả kiến thức liên môn có liên quan tới lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 mà chỉ tập chung vào kiến thức một số môn gần gũi đến lịch sử đó là: Văn học, Địa lí, Chính trị, đề xuất các biện pháp sử dụng kiến thức liên môn trong các bài nội khóa

7 Giả thuyết khoa học của đề tài

8

Nếu vận dụng các biện pháp sử dụng kiến thức liên môn theo đúng yêu cầu đề tài nêu ra thì sẽ gây hứng thú cho học sinh trong học tập lịch sử, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn ở trường THPT

8 Đóng góp của đề tài

Luận văn sẽ có những đóng góp cơ bản sau:

- Đề tài khẳng định rõ hơn vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử để gây hứng thú học tập cho học sinh

- Qua điều tra đề tài sẽ góp phần đánh giá đúng thực trạng việc dạy học và sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

- Xác định được nội dung kiến thức văn học, địa lí, chính trị cần và có

thể sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 ở trường THPT (chương trình chuẩn), đồng thời đề xuất các biện pháp sử dụng kiến thức liên môn nhằm gây hứng thú học tập lịch sử cho học sinh

9 Ý nghĩa của đề tài

9.1 Ý nghĩa khoa học

Đề tài góp phần làm phong phú thêm lí luận về phương pháp dạy học lịch sử nói chung và biện pháp sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử nói riêng nhằm

gây hứng thú học tập cho học sinh từ đó nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn

9.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của đề tài giúp bản thân và đồng nghiệp vận dụng vào dạy học lịch sử ở trường phổ thông để nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm 2 chương

Chương 1: Vấn đề sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử ở trường trung học phổ thông - lý luận và thực tiễn

Chương 2: Một số biện pháp sử dụng kiến thức liên môn nhằm gây hứng thú học tập lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945 ở trường trung học phổ thông (chương trình chuẩn)

CHƯƠNG 1 VẤN ĐỀ SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP LỊCH SỬ Ở

TRƯỜNG THPT - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Cơ sở lý luận của việc sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập lịch sử ở trường trung học phổ thông

1.1.1 Một số khái niệm

9

1.1.2 Xuất phát điểm của vấn đề

1.1.2.1 Mục tiêu, nhiệm vụ của bộ môn lịch sử ở trường phổ thông

Mục tiêu của bộ môn lịch sử trường phổ thông nhằm giúp học sinh có được những kiến thức

cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng năng lực tư duy, hành đông, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội

Mục tiêu của việc dạy học lịch sử ở trường THPT thể hiện qua ba nhiệm vụ cơ bản: giáo dưỡng, giáo dục và phát triển

1.1.2.2 Đặc trưng của bộ môn lịch sử

Đặc trưng của việc học tập lịch sử ở trường phổ thông là những sự kiện, hiện tượng mang tính quá khứ Kiến thức lịch sử có hai yếu tố sử và luận, giữa hai yếu tố này có quan hệ thống nhất với nhau Nội dung kiến thức lịch sử rất phong phú và mang tính toàn diện Điều này đòi hỏi giáo viên lịch sử phải có kiến thức liên môn sâu rộng để cung cấp cho học sinh những tri thức lịch sử mang tính hệ thống và hoàn chỉnh

1.1.2.3 Đặc điểm tâm lý của học sinh trung học phổ thông

Đặc điểm tâm lý của học sinh THPT được biểu hiện cụ thể như:

- Về hoạt động học tập: Các em đã có năng lực hoạt động độc lập, có khả năng tư duy, trừu

tượng hóa, có ý thức rõ hơn ở cấp dưới , hứng thú đối với môn ho ̣c đã phân hóa rõ , bước đầu hình thành khuynh hướng nghề nghiệp Do đó, người giáo viên phải khơi gợi được hứng thú, khiến các

em tự tin, say mê nghiên cứu lĩnh vực mình ưa thích và môn ho ̣c mà các em sẽ lựa cho ̣n cho nghề nghiê ̣p trong tương lai

- Về hoạt động tư duy: Các em có tâm lý ưa thích được tìm hiểu và khám phá, biết nhận định,

đánh giá đúng sai kiến thức trong bài giảng của thầy Do vậy, giáo viên không chỉ am hiểu sâu rộng

về kiến thức của bộ môn mình giảng dạy mà còn phải am hiểu kiến thức của các bộ môn khoa học khác mới có đầy đủ tri thức để giảng dạy và thuyết phục học sinh

- Về khả năng quan sát: Trong học tập lịch sử, quá trình nhận thức của học sinh được bắt đầu

bằng quan sát (tri giác) tài liệu, từ đó nhớ, hình dung lại để hình thành những mối liên hệ tạm thời tương ứng (biểu tượng) Để ta ̣o được hình ảnh về sự kiê ̣n , con người trong quá khứ ho ̣c sinh cần quan sát, khai thác tư liê ̣u li ̣ch sử để tìm ra bản chất của sự kiê ̣n

1.1.2.4 Đặc điểm nhận thức của học sinh THPT trong học tập lịch sử

Trong học tập lịch sử, trước hết, học sinh tri giác tài liệu về sự kiện, quá trình lịch sử cụ thể

để tạo biểu tượng, nắm được nội hàm từng khái niệm, hệ thống khái niệm lịch sử Tiếp đó, học sinh phải vận dụng kiến thức trong đó có kiến thức liên môn để tạo ra trong tư duy những mối liên hệ giữa

10

kiến thức cũ với những điều mới, điều chưa biết để trên cơ sở đó tìm ra bản chất sự kiện, hiểu sự kiện

lịch sử một cách toàn diện

1.1.2.5 Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT

Có rất nhiều phương pháp dạy học, tuy nhiên không có phương pháp nào là vạn năng Mỗi phương pháp đều có mặt tích cực và hạn chế Vì vậy, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học là phải kết hợp các phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại, phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh Đặc biệt, đổi mới phương pháp dạy học phải phát huy được tính tích cực của học sinh

1.1.2.6 Mối quan hệ mật thiết giữa lịch sử với các bộ môn khác

- Mối quan hệ giữa kiến thức Văn học với Lịch sử

Giữa văn học và khoa học nói chung, sử học nói riêng có mối liên hệ chặt chẽ Khi sáng tác một tiểu thuyết, nhà văn phải nghiên cứu các tài liệu lịch sử Khi tìm hiểu nội dung một tác phẩm văn học phải tìm hiểu hoàn cảnh sáng tác, bối cảnh lịch sử của nó Vì vậy, vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử giúp học sinh hiểu biết đầy đủ hơn về sự kiện lịch sử

- Mối quan hệ giữa kiến thức Địa lí với Lịch sử

Khoa học địa lí có mối liên hệ đặc biệt với khoa học lịch sử, vì nghiên cứu lịch sử phải xuất phát từ những sự kiện lịch sử cụ thể, diễn ra trong một bối cảnh nhất định - diễn ra trong một thời gian và không gian nhất định vì vậy thời gian là rất quan trọng cho việc nghiên cứu lịch sử và địa điểm xảy ra sự kiện cũng rất quan trọng

- Mối quan hệ giữa Chính trị và Lịch sử

Sử học là nền tảng của tri thức công dân, lịch sử rất gần với chính trị, văn hóa và đạo đức Sử học phục vụ chính trị Học lịch sử quá khứ giúp cho học sinh nhận thức đúng, nhận thức rõ đường lối chủ trương của Đảng Trên cơ sở ấy tiến hành giáo dục lí tưởng, hướng học sinh đi theo con đường xã hội chủ nghĩa

Với mối quan hệ đã nêu trên cho thấy kiến thức văn học, địa lí, chính trị không thể tách rời môn Lịch sử

1.1.3 Vai trò và ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập cho học sinh THPT trong dạy học lịch sử

1.1.3.1 Vai trò:

Sử dụng kiến thức liên môn là một nguyên tắc cần tuân thủ trong dạy học ở trường phổ thông nói chung và môn lịch sử nói riêng

Sử dụng kiến thức liên môn được coi là một nguồn kiến thức quan trọng không thể thiếu trong dạy học lịch sử và được sử dụng như tài liệu tham khảo