Phòng, chống ma túy trên địa bàn huyện đông anh, thành phố hà nội dưới góc độ an ninh phi truyền thống

LỜI CẢM ƠN Được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các nhà khoa học, các giảng viên Khoa quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là sự giúp đỡ tận tình về nội dung và p

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA QUẢN TRỊ VÀ KINH DOANH

*** *** ***

NGUYỄN THỊ THẢO

PHÕNG, CHỐNG MA TÖY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

DƯỚI GÓC ĐỘ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG (MNS)

Hà Nội - 2021

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA QUẢN TRỊ VÀ KINH DOANH

*** *** ***

NGUYỄN THỊ THẢO

PHÕNG, CHỐNG MA TÖY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

DƯỚI GÓC ĐỘ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG

Chuyên ngành: Quản trị An ninh phi truyền thống

Mã số: 8900201.05QTD

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG (MNS)

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS TS BÙI MINH THANH

Hà Nội - 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả cam kết rằng kết quả nghiên cứu trong luận văn là kết quả lao động của chính tác giả thu được chủ yếu trong thời gian học và nghiên cứu và chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào

Những kết quả nghiên cứu và tài liệu của người khác (trích dẫn, bảng, biểu, công thức, đồ thị cùng những tài liệu khác) được sử dụng trong luận văn này đã

được các tác giả đồng ý và trích dẫn cụ thể

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng bảo vệ luận văn, Khoa Quản trị và Kinh doanh và pháp luật về những cam kết nói trên

Hà Nội, ngày …… tháng …… năm ………

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thảo

LỜI CẢM ƠN

Được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các nhà khoa học, các giảng viên Khoa quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là sự giúp đỡ tận tình về nội dung và phương pháp nghiên cứu khoa học, tác giả luận án đã hoàn thành việc nghiên cứu đề tài "Phòng, chống ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội dưới góc độ An ninh phi truyền thống" Đây là đề tài mà tác giả tâm huyết và gắn bó trong suốt quá trình công tác

Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy cô tại Khoa quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội; đặc biệt xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Minh Thanh, người đã hướng dẫn, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu và tận tình giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này

Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn Ban chỉ đạo 138 huyện Đông Anh, Đảng

ủy, Ban chỉ huy Công an huyện Đông Anh, Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Đội Tổng hợp, Đội Xây dựng phong trào bảo vệ An ninh Tổ quốc - Công an huyện Đông Anh đã hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi, giúp tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận án này

Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, động viên và chỉ bảo rất nhiệt tình của các thầy cô, học viên trong trường và tất cả bạn bè

Do các điều kiện và lý do khác nhau nên bản luận án còn nhiều thiếu sót nhất định, tác giả mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu từ các nhà khoa học, các thầy cô và những người quan tâm đến nội dung mà tác giả nghiên cứu để được tiếp thu và vận dụng vào thực tiễn với mục tiêu đóng góp phần công sức nhỏ bé của mình vào công tác đảm bảo an ninh trật tự, đảm bảo an ninh con người, bảo vệ cuộc sống bình yên và hạnh phúc của nhân dân trên địa bàn huyện Đông Anh./

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN i

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG GẮN VỚI CÔNG TÁC PHÕNG, CHỐNG MA TÚY 5

1.1 Nhận thức chung về ma túy và phòng, chống ma túy 5

1.1.1 Nhận thức chung về ma túy 5

1.1.2 Nhận thức về công tác phòng, chống ma túy 12

1.2 An ninh phi truyền thống và phòng, chống ma túy 16

1.2.1 Mối quan hệ giữa an ninh phi truyền thống và phòng, chống ma túy 16

1.2.2 Quản trị an ninh phi truyền thống và phòng, chống ma túy 22

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 25

Chương 2: THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH MA TÖY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH GIAI ĐOẠN 2015 - 2019 VÀ ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC PHÕNG, CHỐNG MA TÖY DƯỚI GÓC ĐỘ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG 26

2.1 Đặc điểm tình hình địa bàn huyện Đông Anh 26

2.2 Thực trạng tình hình ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019 26

2.2.1 Thực trạng địa bàn, điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy 28

2.2.2 Thực trạng đối tượng nổi, trong diện quản lý về ma túy 30

2.2.3 Thực trạng công tác quản lý người nghiện trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019 31

2.2.4 Thực trạng công tác phòng ngừa tội phạm và tệ nạn ma túy 35

2.2.5 Thực trạng công tác đấu tranh với tội phạm và tệ nạn ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019 (Xem bảng Phụ lục 2.4) 41

2.3 Đánh giá công tác phòng, chống ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019 bằng phương trình quản trị an ninh phi truyền thống 42

2.3.1 Đánh giá mức độ an toàn (S1) 42

2.3.2 Đánh giá mức độ ổn định (S2) 43

2.3.3 Đánh giá chi phí cho hoạt động quản trị rủi ro (C1) 48

2.3.4 Đánh giá chi phí cho công tác quản trị khủng hoảng (C2) 50 2.3.5 Đánh giá thang điểm chung (S) 53 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 58 Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC PHÕNG, CHỐNG MA TÖY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH 59 3.1 Quan điểm chỉ đạo của Huyện ủy, UBND huyện, Ban chỉ đạo phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm huyện Đông Anh 59 3.1.1 Dự báo tình hình ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh trong thời gian tới 59 3.1.2 Quan điểm chỉ đạo của Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện, Ban chỉ đạo

138 huyện Đông Anh 61 3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống ma túy với tư cách

là mối đe dọa An ninh phi truyền thống trên địa bàn huyện Đông Anh trong thời gian tới 63 3.2.1 Tiếp tục tổ chức thực hiện tốt các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về đảm bảo an ninh quốc gia, đảm bảo an ninh phi truyền thống, phòng, chống ma túy 63 3.2.2 Nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa đối với tội phạm và tệ nạn ma túy, đảm bảo an ninh phi truyền thống 64 3.2.3 Nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh chống tội phạm ma túy, đảm bảo

an ninh phi truyền thống 66 3.2.4 Nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện ma túy, đảm bảo an ninh phi truyền thống 67 3.2.5 Tiếp tục phát huy vai trò của các ngành, đoàn thể trong công tác, đảm bảo an ninh phi truyền thống, phòng ngừa tội phạm và tệ nạn ma túy Xây dựng, nhân rộng các mô hình, điển hình tiên tiến trong phòng, chống ma túy 68 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 70 KẾT LUẬN 71 TÀI LIỆU THAM KHẢO 72PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN

Phụ lục 1 Phân loại xã, thị trấn phức tạp về tệ nạn ma túy

Phụ lục 2 Thống kê số liệu người nghiện ma túy

Bảng 2.1 Thống kê số liệu người nghiện ma túy năm 2015

Bảng 2.2 Thống kê số liệu người nghiện ma túy năm 2016

Bảng 2.3 Thống kê số liệu người nghiện ma túy năm 2017

Bảng 2.4 Thống kê số liệu người nghiện ma túy năm 2018

Bảng 2.5 Thống kê số liệu người nghiện ma túy năm 2019

Phụ lục 3 Kết quả thực hiện chỉ tiêu cai nghiện

Phụ lục 4 Kết quả công tác đấu tranh phòng, chống ma túy

Bảng 4.1 Kết quả công tác đấu tranh phòng, chống ma túy năm 2015

Bảng 4.2 Kết quả công tác đấu tranh phòng, chống ma túy năm 2016 Bảng 4.3 Kết quả công tác đấu tranh phòng, chống ma túy năm 2017 Bảng 4.4 Kết quả công tác đấu tranh phòng, chống ma túy năm 2018

Bảng 4.5 Kết quả công tác đấu tranh phòng, chống ma túy năm 2019

Phụ lục 5 Thống kê kinh phí hoạt động phòng, chống ma túy

Phụ lục 6 Bảng tiêu chí đánh giá chất lượng quản trị

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tệ nạn ma túy không chỉ là vấn đề nhức nhối của riêng quốc gia nào mà đã trở thành vấn đề lớn cần phải giải quyết của toàn thế giới Ma túy đã len lỏi đến tất cả các quốc gia trên thế giới, phá hoại nhiều gia đình, làm băng hoại nhiều giá trị đạo đức xã hội Ma túy không chỉ gây tác hại trên lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội mà nó còn là nguyên nhân làm phát sinh, phát triển tội phạm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định, phát triển của các dân tộc Vì vậy, đấu tranh phòng, chống ma túy là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu không chỉ của mỗi quốc gia, dân tộc mà còn là nhiệm vụ của cả cộng đồng quốc tế Đây là cuộc đấu tranh gay go, quyết liệt, lâu dài và đòi hỏi sự bền bỉ, kiên trì, huy động sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị và toàn xã hội, không ngừng hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật nhằm giáo dục, nâng cao nhận thức cho các tầng lớp nhân dân, đẩy mạnh hợp tác quốc tế vì mục tiêu xây dựng một đất nước phát triển bền vững

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác này đối với việc đảm bảo trật tự

an toàn xã hội, trong thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã quan tâm chỉ đạo, đề ra nhiều chủ trương, chính sách; các ngành, các cấp đã triển khai nhiều giải pháp mạnh

mẽ, đồng bộ nhằm đẩy mạnh công tác phòng, chống tệ nạn ma túy Tuy nhiên kết quả thực sự chưa đạt như mong muốn Tệ nạn ma túy vẫn diễn biến phức tạp, gia tăng về số lượng, tính chất, mức độ ngày càng khó kiểm soát hơn Số người nghiện

ma túy liên tục gia tăng (bình quân cả nước mỗi năm tăng khoảng 6%) và có xu hướng chuyển từ ma túy truyền thống sang ma túy tổng hợp, tuổi đời của người nghiện ngày càng được trẻ hóa

Huyện Đông Anh, nằm ở khu vực phía Đông Bắc của Thủ đô Hà Nội, với diện tích tự nhiên 182,3 Km2; dân số 372.868 người, thành phần dân cư chủ yếu là nông dân, chiếm khoảng 74% dân số, sống và làm việc trải rộng trên địa bàn Tuy không phải là địa bàn trọng điểm phức tạp về ma túy của thành phố Hà Nội, song số người nghiện ma túy cũng gia tăng hàng năm và có xu hướng trẻ hóa, hình thức sử dụng cũng chuyển từ ma túy truyền thống sang các loại ma túy tổng hợp

Trong những năm qua, Huyện ủy, UBND huyện Đông Anh đã tập trung chỉ đạo, Công an huyện Đông Anh triển khai đồng bộ, quyết liệt nhiều biện pháp phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và tệ nạn ma túy, giải quyết tình trạng người nghiện

ma túy trên địa bàn, đã thu được những kết quả tích cực Tuy nhiên, tệ nạn ma túy vẫn tiềm ẩn diễn biến phức tạp, người nghiện vẫn có xu hướng gia tăng, gây ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình an ninh trật tự trên địa bàn, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân Do đó, vẫn cần tập trung các giải pháp để giải quyết ổn định tình hình

Xuất phát từ tình hình trên, em xin chọn đề tài: "Phòng, chống ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội dưới góc độ An ninh phi truyền thống" cho

Luận án Thạc sỹ An ninh phi truyền thống với mong muốn đóng góp một phần vào công tác phòng, chống ma túy, từng bước làm giảm tệ nạn ma túy trên địa bàn huyện

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Trong những năm gần đây, hoạt động phòng, chống ma túy ở địa bàn cả nước nói chung, Thủ đô nói riêng đã được quan tâm nghiên cứu ở nhiều góc độ và cách tiếp cận Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như: Luận án

Tiến sỹ Luật học, Đại học Luật Hà Nội: "Đấu tranh phòng, chống các tội phạm về

ma túy ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Tuyết Mai (2007); Luận án Tiến sỹ hành chính công, Học viện Hành chính quốc gia: "Quản lý Nhà nước về công tác phòng, chống ma túy ở Việt Nam trong thời kỳ hội nhập" của tác giả Phan Thị Mỹ Hạnh (2016); Sách: "Tội phạm về ma túy, thực trạng, nguyên nhân và giải pháp", Nxb

Thanh niên Hà Nội 2005 của tác giả Vũ Quang Vinh

Tuy nhiên chưa có một công trình nào nghiên cứu, đánh giá về công tác phòng, chống ma túy dưới góc độ quản trị an ninh phi truyền thống, cũng chưa có công trình nào nghiên cứu, đánh giá về công tác phòng, chống ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

3 Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ những nhận thức chung về ma túy, tác hại của ma túy

Dùng phương trình quản trị an ninh phi truyền thống đánh giá thực chất tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019

Nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống

ma túy với tư cách là mối đe dọa An ninh phi truyền thống trên địa bàn huyện Đông Anh thời gian tới

4 Đối tượng nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn phòng, chống ma túy; tình hình, kết quả công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm ma túy; quản lý, giải quyết người nghiện ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh

6.2 Phương pháp nghiên cứu

+ Nghiên cứu các văn bản về chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, chỉ đạo liên quan đến công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy; các văn bản chính sách đối với việc giải quyết người nghiện ma túy

+ Tập hợp và hệ thống hóa các báo cáo tổng kết, bộ số liệu thống kê của huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019 Trên cơ sở phân tích và khai thác thông tin từ các tư liệu sẵn có này, đề tài sẽ phác họa một bức tranh tổng thể về vấn đề nghiên cứu

+ Phỏng vấn không chuẩn bị trước thông qua Phiếu khảo sát để tham khảo ý kiến của người dân về thực trạng tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy trên địa bàn, mức độ an toàn của người dân trong thực trạng tình hình trên

+ Sử dụng phương trình quản trị An ninh phi truyền thống để đánh giá thực trạng công tác phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy trên địa bàn

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, nội dung luận văn có cấu trúc gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về An ninh phi truyền thống gắn với công tác phòng, chống ma túy

Chương 2: Thực trạng tình hình ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019

Chương 3: Phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG GẮN

VỚI CÔNG TÁC PHÕNG, CHỐNG MA TÖY

1.1 Nhận thức chung về ma túy và phòng, chống ma túy

1.1.1 Nhận thức chung về ma túy

1.1.1.1 Khái niệm ma túy

Trước khi tìm hiểu khái niệm về ma túy, có thể xem xét một số khái niệm liên quan, như:

Chất tác động tâm thần: Bao gồm tất cả những chất có tác dụng trên hệ thần kinh trung ương Các chất này có thể là hóa dược, thảo dược mà việc sử dụng các chất này có thể gây ra trạng thái phụ thuộc (nghiện) về tâm lý hay thể chất (Theo Bác sỹ chuyên khoa II Nguyễn Thị Vân - Bộ môn Nội tâm thần, Bệnh viện Quân y 108)

Chất gây nghiện: Là bất kỳ chất nào khi hấp thụ vào cơ thể của một sinh vật sống có thể làm thay đổi chức năng bình thường của cơ thể Không có định nghĩa chính xác duy nhất nào về chất gây nghiện vì có nhiều giải thích khác nhau trong luật quy định về chất gây nghiện, trong y học và trong cách sử dụng Chất gây nghiện có nhiều loại như: Chất ma túy, chất gây nghiện khác, thuốc…

Chất ma túy, theo Chương trình kiểm soát ma túy quốc tế của Liên hợp quốc

(UNDCP) năm 1991 đã xác định: "Ma túy là những chất độc có tính gây nghiện, có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo, khi xâm nhập vào cơ thể người thì có tác dụng làm thay đổi tâm trạng, ý thức và trí tuệ, làm cho con người bị lệ thuộc vào chúng gây nên những tổn thương cho từng cá nhân và cộng đồng" Còn theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO): "Ma túy là bất kỳ chất gì mà khi đưa vào cơ thể sống có thể làm thay đổi một hay nhiều chức năng sinh lý của cơ thể" [21]

Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần, có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành, các chất này khi xâm nhập vào cơ thể người sẽ làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý, có thể dẫn đến nghiện và từ đó gây tác hại về nhiều mặt đối với xã hội

Danh mục các chất ma túy được quy định tại Nghị định số 82/2013/NĐ-CP ngày 19/7/2013 của Chính phủ về ban hành các danh mục ma túy và tiền chất (thay

thế cho các Nghị định số 67/2001/NĐ-CP; 133/2003/NĐ-CP; 163/2007/NĐ-CP) và Nghị định số 126/2015/NĐ-CP ngày 9/12/2015 của Chính phủ về sửa đổi danh mục các chất ma túy và tiền chất ban hành theo Nghị định số 82/2013/NĐ-CP

Theo Nghị định số 82/2013/NĐ-CP và Nghị định số 126/2015/NĐ-CP phân loại ma túy thành 4 nhóm với tổng số 293 chất:

Danh mục 1 (45 chất): Gồm các chất ma túy tuyệt đối cấm sử dụng trong y học

và đời sống xã hội Việc sử dụng các chất này trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm theo quy định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền

Danh mục 2 (136 chất): Gồm các chất ma túy được dùng hạn chế trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm theo quy định đặc biệt của cơ quan có thẩm quyền

Danh mục 3 (69 chất): Gồm các chất hướng thần được dùng trong phân tích, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học, điều tra tội phạm hoặc trong lĩnh vực y tế theo quy định của cơ quan có thẩm quyền

Danh mục 4 (43 chất): Gồm các tiền chất, là các hóa chất được sử dụng làm nguyên liệu để điều chế ra ma túy bán tổng hợp (heroin) và ma túy tổng hợp (ecstasy, amphetamine, methamphetamine ) Các loại hóa chất này hiện nay được

sử dụng rộng rãi, hợp pháp trong các ngành công nghiệp, y tế, mỹ phẩm, hàng tiêu dùng [17;18]

1.1.1.2 Đặc điểm chung của ma túy:

Ma tuý có hai đặc trưng cơ bản là:

(1) Gây sự lệ thuộc về mặt thể chất hoặc về mặt tâm lý:

Người nghiện nếu đã quen dùng khó lòng ngưng, không sử dụng chất gây nghiện Về mặt tâm lý, người nghiện luôn có sự ham muốn không kiềm chế được là phải sử dụng ma túy Còn về mặt thể chất, nếu quen dùng mà lại ngưng, không sử dụng tiếp, sẽ bị các rối loạn mà từ chuyên môn y dược gọi là bị "hội chứng cai thuốc" gây cơn vật vã dữ dội như bị tiêu chảy, ói mửa, đau nhức cơ xương, tim đập hỗn loạn làm người nghiện đau đớn khổ sở không chịu được phải tiếp tục dùng

ma túy, thậm chí gây tội ác, cướp của, giết người để có tiền mua ma túy

(2) Có khuynh hướng phải tăng liều:

Tức là, người sử dụng chất gây nghiện cần phải tăng liều sử dụng lên mới đạt được tác dụng mong muốn Thí dụ, lúc đầu chỉ cần hút một hai điếu cần sa trong ngày là thấy đủ, nhưng dần dần phải hút cả một hai chục điếu cần sa trở lên mới thấy đủ hay nói theo người nghiện là mới thấy "phê" Không những thế, người nghiện không chỉ tăng liều mà còn thay đổi chất gây nghiện, thay đổi phương cách

sử dụng để tăng cảm giác khoái cảm Ví dụ lúc đầu chỉ là hút, hít, uống, rồi sau đó người nghiện sẽ đi đến sử dụng phương cách tiêm chích, bởi vì tiêm chích là cách đạt đến cảm giác "phê" nhanh và mạnh nhất

Như vậy, nghiện ma túy không chỉ là "sử dụng ma túy nhiều" mà nghiện ma túy là một rối loạn mãn tính, tái diễn, được biểu hiện bằng hành vi bắt buộc phải tìm kiếm và sử dụng ma túy bất chấp những hậu quả bất lợi của việc sử dụng

1.1.1.3 Phân loại các chất ma túy

Theo nguồn gốc xuất hiện, ma túy được phân thành 3 nhóm: Ma túy tự nhiên,

ma túy bán tổng hợp, ma túy tổng hợp

Ma túy tự nhiên: Là các chất ma túy có nguồn gốc tự nhiên, có được bằng cách

nuôi trồng, thu hái, tách chiết, tinh chế từ các sản phẩm tự nhiên; gồm cây thuốc phiện, cần sa, coca và các cây có chứa chất ma túy khác có nguồn gốc từ thiên nhiên

Ma túy bán tổng hợp: Là các chất ma túy được điều chế từ ma túy tự nhiên

bằng cách cho ma túy tự nhiên tác động với một số hóa chất để thu được chất ma túy mới thường có tác dụng mạnh hơn chất ma túy ban đầu; như: heroin, cocain…

Ma túy tổng hợp: Là chất ma túy được điều chế bằng phương pháp tổng hợp

hóa học từ các hóa chất ban đầu (gọi là tiền chất), nhóm MTTH gọi tắt là ATS (chữ viết tắt của tên tiếng Anh là Amphetamine Typy Stimulants)

Ma túy tổng hợp có tác dụng kích thích nhất thời với hệ thống thần kinh trung ương gây hưng phấn và ảo giác hoang tưởng Do vậy, chúng còn được gọi là "các chất loạn thần", "ma túy điên", "ma túy bạo lực" Khi sử dụng lâu ngày, người nghiện ma túy tổng hợp sẽ bị loạn thần với các biểu hiện như ảo thị, ảo thanh, ảo giác, bị hoang tưởng, có thể dẫn đến hành vi giết người

Theo tác động của các loại ma túy đối với người sử dụng, ma túy có 3 loại:

Nhóm các chất ma túy gây trầm cảm/an thần (sedative/ hypnotic), như: Thuốc

phiện, Morphine, Heroine, các chất ma tuý tổng hợp toàn phần trong nhóm có thể thay thế Morphine, Heroine và các Opiat khác (như Methadon, Pethidine, Phenazocine, Diazepam, Dolagan ) Nhóm ma túy này khi được đưa vào cơ thể có tác dụng giải âu, trấn an, gây ngủ và giãn cơ, chống co giật Lạm dụng ma túy này trong một thời gian dài sẽ gây hậu quả mất trí nhớ, nói năng khó khăn, phản ứng chậm chạp, khả năng điều khiển kém Khả năng gây nghiện của ma túy nhóm này khá cao, sự lệ thuộc của cơ thể, kể cả độ dung nạp phát triển rất nhanh

Nhóm các chất ma túy gây kích thích (stimulant), còn gọi là chất kích thích

thần kinh trung ương, như Amphetamine và Methamphetamine, có tác động kích thích tăng cường hoạt động hệ thần kinh trung ương và nhiều tác động sinh lý khác như thay đổi nhịp tim, giãn đồng tử, tăng huyết áp, đổ mồ hôi, ớn lạnh, buồn nôn, ói mửa Nếu dùng liều cao gây nên cảm giác giả tạo về sức mạnh và ảo tưởng Ngừng thuốc sau một thời gian dài sử dụng liều cao có thể gây ra các hội chứng cai, tinh thần sa sút, cơ thể mệt mỏi, mất ngủ và hay mê sảng

Nhóm các chất ma túy gây ảo giác (hallucinogen) thường có nguồn gốc hóa

học, gây ra sự thay đổi về nhận thức, tư duy và cảm giác giống như ở người bệnh loạn tâm thần và các cảm giác rất nguy hại, như: (1) Bad trip - cảm giác khó chịu,

sợ hãi, hoang tưởng; (2) Rối loạn nhận thức hay xuất hiện các cơ hồi phát hậu ảo giác; (3) Rối loạn hoang tưởng, nhất là sau khi đã trải qua cảm giác "bad trip"; trạng thái hoang tưởng có thể kéo dài từ 1 đến 2 ngày hoặc dai dẳng hơn; (4) Tâm trạng bực bội, lo âu, trầm cảm hay cuồng loạn xảy ra sau khi dùng chất gây ảo giác và tồn tại hơn 24 tiếng đồng hồ Đặc biệt người dùng có cảm giác bất lực không thể nào trở lại trạng thái bình thường được nữa

Cách phân chia theo tác động cũng chỉ mang tính chất tương đối vì trên thực tế nhiều chất ma túy có tác động khác nhau với liều dùng khác nhau (ví dụ như cần sa) hoặc vừa có tác dụng gây ảo giác, vừa có tác dụng gây kích thích

Phân loại theo quy định của pháp luật:

Pháp luật của mỗi nước quy định khác nhau nên có chất ở nước này bị coi là

ma túy, nhưng ở nước khác lại chỉ bị coi là chất gây nghiện (ví dụ: cần sa) Các chất

khi sử dụng đúng mục đích y học thì được gọi là chất gây nghiện nhưng khi sử dụng sai mục đích y học thì bị coi là chất ma túy (ví dụ: morphin, codein )

Theo quy định của pháp luật có thể chia thành ba loại:

Chất gây nghiện hợp pháp, như: Rượu, thuốc lá, cà phê

Chất gây nghiện được sử dụng trong y học nhằm mục đích chữa bệnh, như:

Thuốc giải lo âu (benzodiazepin), thuốc ngủ, chống động kinh (barbituric) Các thuốc này chịu sự quản lý nghiêm ngặt của Bộ y tế, theo quy chế kê đơn Mức độ quản lý khác nhau tùy theo hàm lượng chất gây nghiện có trong thuốc đó, cũng như mức độ lệ thuộc nhiều hay ít của chất gây nghiện có trong thuốc đó

Chất gây nghiện bất hợp pháp (ma túy): Chất dạng thuốc phiện, ma túy tổng hợp 1.1.1.4 Tác hại của ma túy

Đối với bản thân người nghiện:

Ma túy trực tiếp hủy hoại sức khỏe của người nghiện: Nghiện ma tuý dẫn đến tình trạng nhiễm độc ma tuý mãn tính, suy nhược toàn thân, người gầy gò, xanh xao, mắt trắng, môi thâm, nước da tái xám, dáng đi xiêu vẹo, cơ thể gầy đét do suy kiệt hoặc phù nề do thiếu dinh dưỡng, rối loạn nhịp sinh học, thức đêm ngủ ngày, sức khoẻ giảm sút rõ rệt

Đối với hệ hô hấp, các chất ma túy kích thích hô hấp gây tăng tần số thở trong thời gian ngắn, sau đó sẽ gây ức chế hô hấp, nhất là khi dùng quá liều

Đối với hệ tim mạch, các chất ma túy kích thích làm tăng nhịp tim, ảnh hưởng trực tiếp lên tim, gây co thắt mạch vành tạo nên cơn đau thắt ngực, nặng hơn

có thể gây nhồi máu cơ tim

Đối với hệ thần kinh, ngoài tác dụng kích thích thần kinh giai đoạn đầu gây hưng phấn, sảng khoái, lệ thuộc thuốc…, cũng có thể gây các tai biến như: co giật, xuất huyết não, đột quỵ

Đối với hệ sinh dục, không như người ta thường lầm tưởng, dùng ma túy sẽ làm tăng khả năng tình dục; ở người nghiện ma túy, khả năng tình dục suy giảm một cách rõ rệt, và hậu quả này vẫn tồn tại sau khi ngưng dùng thuốc một thời gian khá lâu Ở những nam giới dùng ma túy trong thời gian dài sẽ bị chứng vú to

(gynecomastia) và bất lực Còn ở phụ nữ sẽ bị rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, rong

kinh, tăng tiết sữa bất thường và vô sinh

Tiêm chích ma tuý dùng chung bơm kim tiêm có thể dẫn đến việc lây nhiễm các bệnh viêm gan B, C, đặc biệt là HIV

Người nghiện ma tuý bị suy giảm sức lao động, giảm hoặc mất khả năng lao động và khả năng tập trung trí óc Trường hợp sử dụng ma tuý quá liều có thể bị chết đột ngột

Bên cạnh đó, người nghiện ma túy còn bị thoái hoá nhân cách, rối loạn hành

vi, lối sống buông thả, dễ vi phạm pháp luật Người nghiện có xu hướng mâu thuẫn

và bất hoà với bạn bè, thầy cô giáo và gia đình; gây mất lòng tin với mọi người, dễ

bị người khác lợi dụng, học tập giảm sút hoặc bỏ học, ảnh hưởng đến tương lai tiền

đồ, nếu đã có việc làm thì dễ bị mất việc làm

Nghiện ma tuý còn gây tác hại lâu dài cho con cái, nòi giống: Các chất ma tuý ảnh hưởng đến hệ thống hoocmon sinh sản, làm giảm khả năng sinh hoạt tình dục, ảnh hưởng đến quá trình phân bào hình thành các giao tử, tạo cơ hội cho các gien độc có điều kiện hoạt hoá, dẫn tới suy yếu nòi giống

Sử dụng ma tuý làm cho người nghiện thay đổi trạng thái tâm lý, sa sút về tinh thần Họ thường xa lánh nếp sống, sinh hoạt lành mạnh, xa lánh người thân, bạn bè tốt Khi đã lệ thuộc vào ma tuý thì nhu cầu cao nhất đối với người nghiện là

ma tuý, họ dễ dàng bỏ qua những nhu cầu khác trong cuộc sống đời thường Vì vậy,

để đáp ứng nhu cầu bức bách về ma tuý của bản thân, họ có thể làm bất cứ việc gì

kể cả trộm cắp, lừa đảo, cướp giật, thậm chí giết người, miễn là có tiền mua ma tuý

để thoả mãn cơn nghiện Hành vi, lối sống của họ bị sai lệch so với chuẩn mực đạo đức của xã hội và luật pháp Họ là những người bị tha hoá về nhân cách

Ảnh hưởng đến gia đình:

Người nghiện ma túy làm tiêu hao tiền bạc của bản thân và gia đình Nhu cầu cần tiền để mua ma tuý của người nghiện là rất lớn, mỗi ngày ít nhất từ 50.000 đồng -100.000 đồng, thậm chí từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng/ngày, trong khi người nghiện ma tuý mất dần khả năng lao động, trở thành gánh nặng cho gia đình

Vì vậy khi lên cơn nghiện người nghiện ma tuý có thể tiêu tốn hết tiền của, tài sản,

đồ đạc của gia đình vào việc mua ma tuý để thoả mãn cơn nghiện của mình, hoặc để

có tiền sử dụng ma tuý, nhiều người đã trộm cắp, hành nghề mại dâm, hoặc thậm chí giết người, cướp của Đồng thời họ còn gây tổn thất về tình cảm trong gia đình (thất vọng, buồn khổ, hạnh phúc gia đình tan vỡ, ly thân, ly hôn, con cái không ai chăm sóc )

Khi trong gia đình có người nghiện, sức khoẻ các thành viên khác trong gia đình sẽ bị giảm sút vì lo lắng, mặc cảm, ăn không ngon, ngủ không yên Bản thân gia đình sẽ tốn thời gian, chi phí chăm sóc và điều trị các bệnh của người nghiện do

ma tuý gây ra

Ảnh hưởng đến xã hội:

Người nghiện ma túy được xem là một trong những nhân tố bổ sung cho "đầu vào" của tội phạm cũng như vi phạm pháp luật Qua nghiên cứu thấy rằng, đa số các đối tượng nghiện ma túy đều thực hiện hành vi phạm tội, và thường thực hiện các tội phạm thuộc Chương các tội xâm phạm sở hữu, Bộ luật Hình sự Lý do chính là

do các đối tượng rất cần tiền để mua ma túy về sử dụng Theo báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, mỗi người nghiện ma túy sử dụng trung bình khoảng 230.000 đồng/ ngày Trong khi các đối tượng này hầu hết không có việc làm hoặc có việc làm không ổn định, vì vậy, để có tiền sử dụng ma túy, họ sẽ thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật để có tiền thỏa mãn nhu cầu của mình Đây là một trong những nguyên nhân của các loại tội phạm gây mất trật tự an toàn xã hội, như: Lừa đảo, trộm cắp, giết người, cướp tài sản ; đồng thời là nguyên nhân, điều kiện nảy sinh, phát triển các tệ nạn xã hội khác như mại dâm, cờ bạc

Nghiện ma túy còn ảnh hưởng đến đạo đức, thuần phong mỹ tục lâu đời của dân tộc, làm giảm sút sức lao động sản xuất trong xã hội, tăng chi phí ngân sách xã hội cho các hoạt động ngăn ngừa, khắc phục, giải quyết các hậu quả do ma tuý đem lại Ma tuý còn là nguồn gốc, là điều kiện nảy sinh, lan truyền đại dịch HIV/AIDS, một hiểm họa toàn cầu chưa có thuốc chữa Tính đến tháng 12/2019, ở Việt Nam có trên 200.000 người nhiễm HIV/AIDS thì có 72% là do tiêm chích ma tuý - số liệu theo báo cáo tổng kết 20 năm công tác điều trị HIV/AIDS tại Việt Nam (1999 - 2019) [26]

Nghiện ma túy cũng ảnh hưởng đến giống nòi, huỷ diệt giống nòi: Do các chất ma tuý ảnh hưởng đến hệ thống hoocmon sinh sản, làm giảm khả năng sinh hoạt tình dục, ảnh hưởng đến quá trình phân bào hình thành các giao tử, tạo cơ hội cho các gien độc có điều kiện hoạt hoá, dẫn tới suy yếu nòi giống.

Nghiện ma túy làm suy giảm lực lượng lao động của gia đình và xã hội cả về

số lượng và chất lượng; làm cho thu nhập quốc dân cũng giảm, chi phí cho dự phòng và chăm sóc y tế lại tăng Hàng năm Nhà nước phải chi phí hàng ngàn tỷ đồng cho việc xóa bỏ cây thuốc phiện, cho công tác cai nghiện ma tuý, công tác phòng, chống và kiểm soát ma tuý

1.1.2 Nhận thức về công tác phòng, chống ma túy

1.1.2.1 Nhận thức chung về phòng, chống ma túy

Luật phòng, chống ma túy quy định tại Điều 2, khoản 7: "Phòng, chống ma túy là phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh chống tệ nạn ma túy và kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy" [9]

Kiểm soát ma túy là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo các hoạt động sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng các chất ma túy theo đúng quy định của pháp luật

Kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy là việc cho phép, theo dõi, kiểm tra, giám sát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy như nghiên cứu, giám định, sản xuất, vận chuyển, bảo quản, tàng trữ, mua bán, phân phối, sử dụng, xử lý, trao đổi, nhập khẩu, xuất khẩu, quá cảnh các chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và phòng ngừa, ngăn chặn việc lợi dụng các hoạt động đó vào mục đích khác (Điều 2, Luật Phòng chống ma túy) [9]

Chỉ thị số 21-CT/TW ngày 26/3/2008 của Bộ Chính trị về "Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy trong tình hình mới" đã

đưa ra yêu cầu các mục tiêu của công tác phòng, chống ma túy là:

"Nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về hậu quả, tác hại của ma túy, để mỗi người tích cực tham gia và tự phòng, chống ma túy, tạo nên phong trào hành động phòng, chống ma túy rộng khắp trong cả nước, làm giảm thiểu tệ nạn ma túy

Nêu cao tinh thần trách nhiệm của các cấp, các ngành, đồng thời kiên trì sử dụng đồng bộ các biện pháp, giải pháp, huy động sức mạnh tổng hợp và tạo sự đồng thuận của toàn xã hội trong phòng, chống ma túy, nhằm từng bước kiềm chế, ngăn chặn, tiến tới đẩy lùi cho được tệ nạn ma túy, tạo môi trường lành mạnh, phục

vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, vì cuộc sống bình yên và hạnh phúc của nhân dân

Kiểm soát, ngăn chặn có hiệu quả nguồn ma túy thẩm lậu vào nước ta, phát hiện, bắt giữ tội phạm về ma túy ở khu vực biên giới bằng mọi biện pháp, xóa bỏ triệt để các tổ chức, tụ điểm sản xuất, mua bán, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng trái phép chất ma túy trong nước Không để tái trồng cây có chất ma túy

Kiểm soát và quản lý chặt chẽ các loại tiền chất của ma túy, chất gây nghiện, chất hướng thần

Tổ chức cai nghiện cho tất cả những người nghiện ma túy, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác cai nghiện, đồng thời coi trọng và nhân rộng các mô hình cai nghiện có hiệu quả; chặn đứng tình trạng gia tăng số người nghiện mới, từng bước giảm dần số người nghiện ma túy ở các địa bàn dân cư" [1]

Chương trình Quốc gia phòng, chống ma túy giai đoạn 2012 - 2015 quy định

mục tiêu tổng quát của chương trình gồm: "Nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, các tầng lớp nhân dân về tác hại và hậu quả của tệ nạn ma túy, trách nhiệm của chính quyền xã, phường, thị trấn, cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức trong tham gia phòng, chống ma túy; đẩy mạnh xã hội hóa công tác phòng, chống ma túy

để huy động nguồn lực cho công tác này; kiềm chế sự gia tăng phức tạp về tội phạm

ma túy; giảm số người nghiện ma túy; ngăn chặn có hiệu quả ma túy xâm nhập qua biên giới; thu hẹp địa bàn có tệ nạn ma túy; nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra, truy tố, xét xử đối với tội phạm về ma túy; nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện ma túy, giảm tác hại của ma túy đến sức khỏe, gia đình và

an ninh trật tự" [19] Trong Chương trình mục tiêu Quốc gia phòng, chống ma túy

giai đoạn 2012 - 2015, Chính phủ đã cho xây dựng Đề án "Xây dựng xã, phường, thị trấn không có tệ nạn ma túy", với mục tiêu kiềm chế sự gia tăng của tệ nạn ma túy

và người nghiện ma túy; duy trì số xã, phường, thị trấn không có tệ nạn ma túy hiện có; nâng dần số xã, phường, thị trấn không có tệ nạn ma túy; giảm số xã, phường, thị trấn trọng điểm phức tạp về ma túy

Chiến lược Quốc gia phòng, chống và kiểm soát ma túy ở Việt Nam đến năm

2020 và định hướng đến năm 2030 quy định mục tiêu chung là: "Nâng cao ý thức trách nhiệm cá nhân, gia đình và toàn xã hội để chủ động phòng, chống và kiểm soát ma túy Từng bước ngăn chặn, tiến tới đẩy lùi tệ nạn ma túy, hạn chế đến mức thấp nhất tác hại do ma túy gây ra nhằm tạo môi trường xã hội trong sạch lành mạnh phục vụ phát triển đất nước Chặn đứng tốc độ gia tăng người nghiện mới; giảm tỷ lệ người sử dụng trái phép chất ma túy trong cộng đồng, đặc biệt là trong nhóm có hành vi nguy cơ cao; tổ chức cai nghiện ma túy theo hướng có hiệu quả, bền vững" [20]

1.1.2.2 Quy định của pháp luật về tội phạm ma túy

Tội phạm về ma túy được quy định tại Chương XX của Bộ luật Hình sự năm

2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, gồm 13 điều, từ Điều 247 đến Điều 259

Điều 247: Tội trồng cây thuốc phiện, cây cô ca, cây cần sa hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy

Điều 248: Tội sản xuất trái phép chất ma túy

Điều 249: Tội tàng trữ trái phép chất ma túy

Điều 250: Tội vận chuyển trái phép chất ma túy

Điều 251: Tội mua bán trái phép chất ma túy

Điều 252: Tội chiếm đoạt chất ma túy

Điều 253: Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán hoặc chiếm đoạt tiền chất dùng vào việc sản xuất trái phép chất ma túy

Điều 254: Tội sản xuất, tàng trữ, vận chuyển hoặc mua bán phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy

Điều 255: Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy

Điều 256: Tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy

Điều 257: Tội cưỡng bức người khác sử dụng trái phép chất ma túy

Điều 258: Tội lôi kéo người khác sử dụng TP chất ma túy

Điều 259: Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần

So với Bộ luật hình sự năm 1999, BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm

2017 nhiều hơn 4 điều luật, một số hành vi phạm tội đã được giảm nhẹ mức hình phạt (như: bỏ hình phạt tử hình đối với tội tàng trữ trái phép chất ma túy và tội chiếm đoạt trái phép chất ma túy; bỏ hình phạt chung thân đối với tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần)

1.1.2.3 Quy định về cai nghiện ma túy

Luật Phòng, chống ma túy quy định các biện pháp cai nghiện ma túy gồm: Cai nghiện ma túy tự nguyện và cai nghiện ma túy bắt buộc

Đối với biện pháp cai nghiện ma túy tự nguyện, gồm có các hình thức: Cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình; cai nghiện ma túy tự nguyện tại cộng đồng; cai nghiện ma túy tự nguyện tại cơ sở cai nghiện

Đối với biện pháp cai nghiện ma túy bắt buộc, gồm có các hình thức: Cai nghiện ma túy bắt buộc tại cộng đồng theo quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã và cai nghiện ma túy bắt buộc tại cơ sở cai nghiện theo quyết định của Tòa án nhân dân cấp huyện nơi lập hồ sơ cai nghiện Hiện nay, trình tự, thủ tục, hồ

sơ cai nghiện bắt buộc được quy định tại Nghị định số 221/2013/NĐ-CP ngày 30/12/2013 của Chính phủ quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và Nghị định số 136/2016/NĐ-CP ngày 9/9/2016 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 221/2013/NĐ-CP

1.1.2.4 Điều trị nghiện ma túy

Ngoài các biện pháp cai nghiện tự nguyện, cai nghiện bắt buộc, còn có phương pháp điều trị nghiện ma túy Có 3 loại thuốc phổ biến dùng để điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện là Methadone, Buprenorphine và Naltrexone

Hiện nay, ở Việt Nam đang áp dụng phương pháp điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone (gọi tắt là điều trị Methadone)

Methadone là chất đồng vận với chất dạng thuốc phiện, nghĩa là có tác dụng tương tự các chất dạng thuốc phiện như Heroin và Moocphin Sự khác biệt lớn nhất giữa Methadone và những chất gây nghiện khác là nó tác động kéo dài hơn và người

sử dụng không có xu hướng tăng liều khi dùng Methadone có tác dụng giảm đau, giảm

ho, êm dịu, giảm hô hấp và cũng gây nghiện, nhưng gây khoái cảm yếu và ko tăng liều lượng dùng Tuy nhiên, Methadone chỉ có tác dụng điều trị đối với những người nghiện

ma túy dòng Opiat, không dùng để điều trị nghiện ma túy tổng hợp

Liều Methadone được bác sỹ kiểm soát và kê đơn phù hợp với từng người bệnh Methadone không gây cho người bệnh nhân cảm giác “phê” và làm giảm tác động của chất thuốc dạng thuốc phiện khác như heroin Người bệnh uống Methadone hàng ngày (thuốc ở dạng nước) tại cơ sở điều trị Methadone Do thuốc có tác dụng chậm nên chỉ cần dùng một liều một ngày là có thể giảm cơn thèm nhớ heroin Điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone là chương trình điều trị lâu dài, điều trị càng lâu, kết quả càng tốt Đây là chương trình hoàn toàn tự nguyện Methadone được coi là phương pháp điều trị “tiêu chuẩn vàng” đối với người nghiện heroin, vì nó có thể giúp những người nghiện Heroin: Dừng sử dụng hoặc giảm đáng kể lượng heroin sử dụng; dừng tiêm chích Heroin (hoặc giảm đáng kể tần suất tiêm chích và giảm nguy cơ lây nghiễm các bệnh truyền qua đường máu và nguy cơ quá liều); cải thiện tình trạng sức khỏe, dinh dưỡng; dừng các hành

vi phạm pháp liên quan đến việc kiếm tiền mua Heroin; có những mối quan hệ ổn định hơn và hoà thuận hơn với gia đình; có công việc ổn định hơn và tiến bộ hơn trong học tập

1.2 An ninh phi truyền thống và phòng, chống ma túy

1.2.1 Mối quan hệ giữa an ninh phi truyền thống và phòng, chống ma túy

1.2.1.1 Khái niệm An ninh truyền thống và An ninh phi truyền thống

An ninh (Security) là khái niệm dùng để chỉ trạng thái ổn định, an toàn, bình

an, không có dấu hiệu nguy hiểm đe dọa sự tồn tại và phát triển bình thường của cá nhân, của từng tổ chức, của từng lĩnh vực hoạt động xã hội hoặc của toàn xã hội

An ninh quốc gia (national security): Là sự ổn định và phát triển bền vững của chế độ xã hội; độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích quan trọng khác của một quốc gia Trong quan hệ quốc tế, khi phân loại khái niệm

an ninh theo chủ thể quốc gia và yếu tố thời gian, người ta chia thành an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống

An ninh truyền thống (traditional security) lấy Nhà nước làm đơn vị (quốc gia) và chủ yếu đề cập những quan hệ chính trị, tương quan sức mạnh quân sự giữa các quốc gia Các lợi ích đều phải đặt dưới lợi ích quốc gia Như vậy có thể hiểu an ninh truyền thống theo quan điểm truyền thống là sự tồn tại và phát triển ổn định của một quốc gia trên các lĩnh vực: An ninh chính trị, an ninh quân sự, an ninh kinh

tế, an ninh văn hóa tư tưởng

An ninh phi truyền thống là một quan niệm mới về một trạng thái an ninh khác với an ninh truyền thống, nó phản ánh sự thay đổi nhận thức của con người về

an ninh và sự mở rộng nội hàm khái niệm an ninh quốc gia Nếu an ninh truyền thống coi an ninh quốc gia là bảo vệ đất nước từ các mối đe dọa hoặc tấn công bằng chính trị, quân sự từ bên ngoài và bên trong thì an ninh phi truyền thống không chỉ bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn bảo vệ con người, bảo vệ cộng đồng, nó mang tính xuyên quốc gia do những mối uy hiếp, đe dọa của các nhân tố bên trong và bên ngoài đối với môi trường sinh tồn và phát triển của cộng đồng xã hội và công dân của mỗi quốc gia trong mối quan hệ chặt chẽ với khu vực và thế giới

Khái niệm an ninh phi truyền thống lần đầu tiên được đề cập trong báo cáo

"Phát triển con người" năm 1994 của UNDP Theo đó, an ninh phi truyền thống

được hiểu là sự an toàn, ổn định và phát triển bền vững cá nhân, con người, doanh nghiệp, cộng đồng, quốc gia và cả loài người trong bối cảnh cạnh tranh, hội nhập, biến đổi toàn cầu và biến đổi khí hậu Quan niệm này liệt kê 7 thành tố của an ninh phi truyền thống là: An ninh kinh tế - trước mối đe dọa nghèo khổ; an ninh lương thực - trước đe dọa đói kém; an ninh sức khỏe - trước đe dọa thương tích và bệnh tật; an ninh môi trường - trước đe dọa ô nhiễm, xuống cấp môi trường và cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên; an ninh cá nhân, bảo vệ trước các hình thức bạo hành khác nhau; an ninh cộng đồng, bảo vệ sự toàn vẹn văn hóa; an ninh chính trị, bảo vệ trước sự bị trấn áp chính trị

Sách trắng Quốc phòng Việt Nam năm 2004 xác định: "Những vấn đề chưa được giải quyết, liên quan đến tranh chấp biên giới, lãnh thổ trên bộ, trên biển cùng những vấn đề an ninh phi truyền thống khác như buôn bán và vận chuyển trái

phép vũ khí, ma túy, cướp biển, tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, khủng bố,

nhập cư và di cư trái phép, suy thoái môi trường, sinh thái… cũng là những mối quan tâm an ninh của Việt Nam" [22]

Trước Đại hội IX, Đảng Cộng sản Việt Nam tuy chưa chính thức sử dụng khái niệm an ninh phi truyền thống trong văn kiện chính trị của mình nhưng đã từng chỉ ra những dấu hiệu, những vấn đề của an ninh phi truyền thống Đại hội VIII (6-

1996) đã chỉ ra rằng: “Thế giới đứng trước nhiều vấn đề có tính toàn cầu (bảo vệ môi trường, hạn chế sự bùng nổ về dân số, phòng ngừa và đẩy lùi những bệnh tật hiểm ngh o ), không một quốc gia nào có thể tự giải quyết, mà phải có sự hợp tác

đa phương” [3] Đại hội IX (tháng 01-2001) tiếp tục khẳng định các tinh thần của

Đại hội VIII và bổ sung thêm vấn đề chống tội phạm quốc tế vào nội dung này Đại

hội X bổ sung và phát triển: “Nhiều vấn đề toàn cầu bức xúc đòi hỏi các quốc gia

và các tổ chức phối hợp giải quyết; khoảng cách chênh lệch giữa các nhóm nước giàu và nước ngh o ngày càng lớn; sự gia tăng dân số cùng với các luồng di cư; tình trạng khan hiếm nguồn năng lượng, cạn kiệt tài nguyên, môi trường tự nhiên bị hủy hoại; khí hậu di n biến ngày càng xấu, k m theo những thiên tai khủng khiếp; các dịch bệnh lớn, các tội phạm xuyên quốc gia có chiều hướng tăng” [4] Phải đến Đại hội XI của Đảng (tháng 4-2011) mới chính thức sử dụng khái niệm an ninh phi

truyền thống, trong đó nêu rõ: "Các yếu tố đe dọa An ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao tiếp tục gia tăng Những vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh… sẽ tiếp tục di n biến phức tạp" "Những căng thẳng, xung đột tôn giáo, sắc tộc, ly khai, chiến tranh cục bộ, bạo loạn chính trị, can thiệp, lật đổ, khủng bố vẫn

sẽ di n ra gay gắt; các yếu tố đe dọa an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao trong các lĩnh vực tài chính - tiền tệ, điện tử - vi n thông, sinh học, môi trường… còn tiếp tục gia tăng" [7] Đại hội XII (tháng 01-2016) đặt an ninh phi

truyền thống bên cạnh an ninh truyền thống, chỉ ra một số vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, an ninh mạng, xung đột sắc tộc, tôn giáo, khủng

bố Đồng thời có lưu ý đến “các hình thái chiến tranh kiểu mới” với hàm ý khả

năng chuyển hóa giữa an ninh phi truyền thống và an ninh truyền thống

Cuốn “Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng” do Phùng Hữu Phú, Nguyễn Văn Đặng, Nguyễn Viết Thông làm đồng chủ biên định nghĩa: “An ninh phi truyền thống có thể hiểu là một loại hình an ninh xuyên quốc gia do những yếu tố phi chính trị và phi quân sự gây ra, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định, phát triển và an ninh của mỗi nước, cả khu vực

và toàn cầu Nội dung của an ninh phi truyền thống là những vấn đề bức thiết đang nổi lên hiện nay như: cạn kiệt tài nguyên, bùng nổ dân số, môi trường sinh thái cạn kiệt, xung đột tôn giáo, dân tộc, ngh o đói, bệnh tật, tội phạm rửa tiền,… An ninh phi truyền thống ngày càng có biểu hiện sâu đậm trong đời sống quốc tế và thành vấn đề toàn cầu, an ninh toàn cầu Quá trình toàn cầu hóa càng phát triển thì theo

đó, an ninh phi truyền thống càng lan rộng hơn và đậm nét hơn” [8]

Có nhiều quan niệm khác nhau về an ninh phi truyền thống, song có thể định

dạng một số đặc điểm chủ yếu sau của an ninh phi truyền thống:

- Các vấn đề an ninh phi truyền thống diễn ra ảnh hưởng trên phạm vi khu

vực hoặc toàn cầu, mang tính xuyên quốc gia Nó có thể phát sinh từ một quốc gia này

nhưng có khả năng lan tỏa với tốc độ nhanh, phạm vi rộng đến quốc gia khác (biến đổi khí hậu, tội phạm mạng, dịch bệnh lây lan nhanh ở người, gia súc và cây trồng )

- Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống thường do các tác nhân tự nhiên hoặc do các tổ chức ngoài nhà nước, nhóm người hoặc cá nhân tiến hành;

còn an ninh truyền thống là xung đột giữa quân đội các nhà nước

- Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống uy hiếp trực tiếp đến cá nhân con người hoặc cộng đồng, rồi quốc gia - dân tộc; còn an ninh truyền thống uy hiếp trực tiếp đến chủ quyền lãnh thổ quốc gia - dân tộc, uy hiếp an ninh quốc gia

- Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống có cả những vấn đề mang tính phi bạo lực (kinh tế, văn hóa, môi trường, an ninh mạng, dịch bệnh ) và những vấn

đề mang tính bạo lực, nhưng đó là bạo lực phi quân đội (khủng bố, tội phạm có tổ

- Về mặt thời gian, an ninh phi truyền thống xuất hiện muộn hơn an ninh truyền thống Tuy nhiên, cần phải thấy rằng, nhiều mối đe dọa an ninh phi truyền

thống đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử (dịch bệnh, khan hiếm lương thực, khủng bố ) nhưng do diễn ra ở phạm vi nhỏ hẹp, quy mô chưa lớn, truyền thông chưa phát triển hoặc vấn đề quyền con người chưa được quan tâm, nên ít hoặc không được quan tâm Còn ngày nay, do tác động của toàn cầu hóa, mặt trái của sử dụng thành tựu cách mạng khoa học - công nghệ, sự mở rộng các phương tiện truyền thông đa phương tiện, các vấn đề an ninh phi truyền thống có điều kiện phát tác nhanh, lan tỏa rộng, ảnh hưởng lớn, trở thành mối quan tâm toàn nhân loại

- Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống hủy hoại an ninh quốc gia dần dần và lâu dài, vì nó tác động đến các yếu tố mang tính hạt nhân hoặc bệ đỡ cho ổn

định và phát triển (cá nhân con người, cộng đồng xã hội, hệ thống thể chế, hạ tầng

kỹ thuật chiến lược và môi trường sống)

Từ những đặc điểm chủ yếu trên có thể khái quát: "An ninh phi truyền thống

là việc bảo đảm an toàn, không có hiểm nguy cho cá nhân con người, quốc gia dân tộc và toàn nhân loại trước các mối đe dọa có nguồn gốc phi quân sự như biến đổi khí hậu, ô nhi m môi trường, khan hiếm nguồn lực, dịch bệnh lây lan nhanh, khủng hoảng tài chính, an ninh mạng, tội phạm nguy hiểm xuyên biên giới, chủ nghĩa khủng bố… Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống thường lan tỏa nhanh, ảnh hưởng rộng mang tính khu vực hoặc toàn cầu, do tác động bởi mặt trái của kinh tế thị trường, của toàn cầu hóa, của sử dụng thành tựu khoa học - công nghệ"

Các mối đe dọa từ an ninh phi truyền thống được hiểu là các vấn đề an ninh mới xuất hiện và có khả năng tác động tiêu cực tới sự an toàn, tồn tại, ổn định và phát triển bền vững của cá nhân, con người, doanh nghiệp, cộng đồng, quốc gia và

cả loài người trong bối cảnh biến đổi toàn cầu và biến đổi khí hậu

Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống tuy không thách thức trực tiếp chủ quyền lãnh thổ quốc gia nhưng uy hiếp và hủy hoại các yếu tố tạo nền tảng cho sinh tồn và phát triển của cá nhân con người, cộng đồng xã hội, quốc gia dân tộc và toàn nhân loại Khác với an ninh truyền thống giải quyết chủ yếu bằng biện pháp quân

sự, còn biện pháp ngoại giao chỉ đóng vai trò hỗ trợ, thì an ninh phi truyền thống lại

chỉ có thể giải quyết bằng biện pháp ngoại giao, hợp tác giữa các quốc gia và các tổ chức quốc tế

Có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng nhìn chung, mối đe dọa an ninh phi truyền thống có những tính chất cơ bản sau:

Thứ nhất, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống vừa có nguồn gốc tự

nhiên vừa có nguồn gốc xã hội, mang tính tổng hợp; vừa mang tính phi bạo lực vừa mang tính bạo lực, vừa đe dọa trực tiếp vừa đe dọa gián tiếp đến an ninh quốc gia

Thứ hai, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống lan tràn nhanh, mang tính

xuyên quốc gia

Thứ ba, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống ảnh hưởng lẫn nhau, tác

động cộng hưởng; có thể bùng phát đột xuất, kích thích lây lan

Thứ tư, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống mang tính nguy hiểm cao,

phạm vi rộng, trực tiếp uy hiếp, gây hậu quả nghiêm trọng đối với sinh mệnh con người, đời sống xã hội các nước và toàn nhân loại

Thứ năm, giải quyết, ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống

đòi hỏi sự quan tâm, hợp tác, nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế và trách nhiệm của từng quốc gia, với các giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, pháp luật, khoa học - kỹ thuật, ngoại giao và an ninh, quốc phòng…

1.2.1.2 Mối quan hệ giữa an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống

An ninh phi truyền thống và an ninh truyền thống là hai mặt của khái niệm

an ninh toàn diện An ninh phi truyền thống khác biệt với an ninh truyền thống ở việc đặt con người làm trọng tâm của các vấn đề an ninh như an ninh nhà nước, an ninh cộng đồng (cá nhân) và an ninh doanh nghiệp Tuy nhiên, an ninh phi truyền thống và an ninh truyền thống cùng tác động đến xây dựng chiến lược an ninh quốc gia, bảo đảm ổn định và phát triển của quốc gia Có thể thấy rằng khái niệm an ninh phi truyền thống là một bước phát triển mới và bổ sung cho khái niệm an ninh nói chung, không phải đối lập hay mang tính loại trừ và thay thế nhau Trong nhiều trường hợp, các vấn đề an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống có mối quan hệ mật thiết với nhau, không thể phân biệt rạch ròi đâu là an ninh truyền thống, đâu là an ninh phi truyền thống Trong điều kiện nhất định, vấn đề an ninh

phi truyền thống và an ninh truyền thống có khả năng chuyển hóa lẫn nhau Nếu một khi mâu thuẫn an ninh phi truyền thống tăng lên đến một mức độ nhất định thì

nó có thể chuyển hóa thành mối đe dọa an ninh truyền thống và sử dụng sức mạnh quân sự để đối phó, thậm chí phát triển thành xung đột vũ trang hay chiến tranh cục

bộ (ví dụ trong lĩnh vực an ninh tài nguyên - môi trường)

1.2.1.3 Tệ nạn ma túy - mối đe dọa an ninh phi truyền thống điển hình hiện nay

Tệ nạn ma túy hiện nay là mối đe dọa đối với không chỉ cá nhân mà cả cộng đồng, không chỉ đối với quốc gia nào mà còn đe dọa đến tất cả các quốc gia trên thế giới Cũng như các mối đe dọa an ninh phi truyền thống khác, tệ nạn ma túy có các điểm cơ bản như:

Thứ nhất, tội phạm và tệ nạn ma túy đe dọa nghiêm trọng đến sự phát triển

bền vững, ổn định xã hội, môi trường sinh thái và thể chế xã hội; làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của con người, tác động tiêu cực đến đời sống sinh hoạt của đông đảo nhân dân và làm suy giảm tăng trưởng kinh tế của quốc gia

Thứ hai, tệ nạn ma túy có phạm vi tác động rộng, liên quan đến nhiều quốc gia,

vùng lãnh thổ, vượt ra khỏi lợi ích, phạm vi An ninh truyền thống và trở thành vấn đề toàn cầu, có tác động trực tiếp, cả trước mắt và lâu dài đối với An ninh quốc gia

Thứ ba, việc giải quyết tội phạm và tệ nạn ma túy đòi hỏi sự quan tâm, hợp

tác, nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế và trách nhiệm của từng quốc gia, bằng các giải pháp phù hợp với điều kiện, đặc điểm tình hình mỗi nước

1.2.2 Quản trị an ninh phi truyền thống và phòng, chống ma túy

1.2.2.1 Quản trị an ninh phi truyền thống:

Quản trị an ninh phi truyền thống là việc các nhà lãnh đạo và quản trị được giao nhiệm vụ nghiên cứu, tổ chức nghiên cứu, ban hành và tổ chức thực hiện các chính sách, chiến lược và kế hoạch ứng phó với các mối nguy cơ để đảm bảo an ninh phi truyền thống của Nhà nước, con người (cộng đồng) và doanh nghiệp

1.2.2.2 Phương trình quản trị an ninh phi truyền thống

S = (S1 + S2 + S3) - (C1 + C2 + C3)

S = 3S - 3C

Trong đó: S: Security = An ninh của chủ thể

S1: Safety = An toàn của chủ thể S2: Stability = Ổn định của chủ thể S3: Sustainability = Phát triển bền vững của chủ thể C1: Cost for Risk Management Activities = Chi phí cho hoạt động quản trị rủi ro

C2: Cost for Crisis Management Activities = Chi phí cho quản trị khủng hoảng

C3: Cost for Management of Crisis Recovery = Chi phí cho quản trị khắc phục khủng hoảng [41]

Với phương trình cơ bản này, có thể suy ra hầu hết các phương trình khác, sau khi phân tích các yếu tố cấu thành của lĩnh vực an ninh đó và đối chiếu với các tham số của phương trình an ninh của chủ thể

Phương trình an ninh của chủ thể có thể được sử dụng như một công cụ để hiểu về lĩnh vực an ninh phi truyền thống và đồng thời cũng có thể được sử dụng để hình dung ra các công thức bậc 2, bậc 3 cụ thể với nhiều ngành nghề liên quan đến chi tiết của các lĩnh vực an ninh, từ đó hình thành các phương trình cụ thể, có khả năng ứng dụng cao với đối tượng trong phương trình

Tiêu chí và thang điểm đánh giá chung về công tác quản trị an ninh phi truyền thống trong công tác phòng, chống ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019 sẽ được sử dụng trong luận văn này được đánh giá như sau:

Thang điểm đánh giá: 5 điểm

S1: Mức độ an toàn hay yếu tố an toàn:

1: Rất thấp 2: Thấp 3: Trung Bình 4: Cao 5: Rất cao

S2: Mức độ ổn định:

1: Rất thấp 2: Thấp 3: Trung Bình 4: Cao 5: Rất cao

S3: Mức độ bền vững (phát triển bền vững):

1: Rất thấp 2: Thấp 3: Trung Bình 4: Cao 5: Rất cao

C1: Chi phí cho các hoạt động quản trị rủi ro:

1: Rất thấp 2: Thấp 3: Trung Bình 4: Cao 5: Rất cao

C2: Chi phí mất do khủng hoảng và các hoạt động quản trị khủng hoảng:

1: Rất thấp 2: Thấp 3: Trung Bình 4: Cao 5: Rất cao

C3: Chi phí cho các hoạt động khắc phục hậu quả sau khủng hoảng:

1: Rất thấp 2: Thấp 3: Trung Bình 4: Cao 5: Rất cao

1.2.2.3 Phòng chống ma túy dưới góc độ quản trị An ninh phi truyền thống

Có nhiều phương pháp đánh giá năng lực quản trị, cụ thể là quản trị an ninh phi truyền thống trong lĩnh vực phòng, chống ma túy

Trong luận văn, tác giả ứng dụng phương pháp đánh giá dựa trên kết quả, xây dựng trên nền tảng của phương trình an ninh phi truyền thống

Để phù hợp với khuôn khổ và phạm vi luận văn cũng như nguồn lực của tác giả, luận văn sẽ tập trung phân tích về S1, S2 và C1, C2 của phương trình quản trị công tác phòng chống ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh, thời gian trong 5 năm,

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong Chương 1, tác giả đã đưa ra những nhận thức chung về ma túy, về an ninh phi truyền thống và mối quan hệ giữa an ninh phi truyền thống và phòng, chống ma túy

Ma túy là chất gây nghiện, đa dạng về chủng loại, hình thức, mà hậu quả, tác hại do nó gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế - xã hội và an ninh truyền thống của mỗi quốc gia Ma túy còn là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm phát sinh tội phạm, tệ nạn xã hội và lây nhiễm HIV/AIDS Do đó, phòng, chống tệ nạn ma túy là trách nhiệm của mọi cá nhân, tổ chức, trong đó quan trọng nhất là vai trò, trách nhiệm quản lý của cơ quan Nhà nước các cấp

An ninh phi truyền thống là một quan niệm mới về một trạng thái an ninh khác với an ninh truyền thống An ninh phi truyền thống không chỉ bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn bảo vệ con người, bảo vệ cộng đồng, nó mang tính xuyên quốc gia

Tệ nạn ma túy cũng mang các đặc điểm cơ bản như các mối đe dọa an ninh phi truyền thống khác: là mối đe dọa đối với không chỉ cá nhân mà cả cộng đồng, không chỉ đối với quốc gia mà còn đe dọa đến tất cả các quốc gia trên thế giới Từ

đó, tác giả đưa ra phương trình quản trị an ninh phi truyền thống, ứng dụng cụ thể đối với công tác phòng, chống ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh trong thời gian

5 năm (2015 - 2019), đó là S = (S1+S2) - (C1+C2)

Chương 2: THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH MA TÖY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐÔNG ANH GIAI ĐOẠN 2015 - 2019 VÀ ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC PHÕNG, CHỐNG MA TÖY DƯỚI GÓC ĐỘ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG 2.1 Đặc điểm tình hình địa bàn huyện Đông Anh

Huyện Đông Anh nằm ở khu vực phía bắc Thủ đô Hà Nội, phía Bắc giáp huyện Sóc Sơn, phía Đông Bắc giáp huyện Yên Phong và thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Minh; phía Đông Nam giáp huyện Gia Lâm, phía Nam giáp quận Bắc Từ Liêm và quận Tây Hồ; phía Tây giáp huyện Mê Linh Diện tích tự nhiên của huyện là 182,3

km2, dân số có 104.275 hộ với 372.868 nhân khẩu Huyện có 23 xã, 01 thị trấn với 155 thôn, làng và 40 tổ dân phố, 01 khu công nghiệp lớn (khu công nghiệp Thăng Long)

và 01 cụm công nghiệp vừa và nhỏ (Nguyên Khê) Huyện Đông Anh có nhiều thuận lợi về vị trí địa lý: nằm trong vùng quy hoạch phát triển đô thị thuộc Thành phố trung tâm của Thủ đô Hà Nội, có tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh chóng; là đầu mối giao thông quan trọng giữa Thủ đô với các tỉnh phía Bắc, có tuyến đường nối giữa trung tâm Hà Nội với sân bay quốc tế Nội Bài Trong những năm qua, huyện Đông Anh có tốc độ đô thị hóa nhanh, nhiều dự án lớn được đầu tư, đưa vào sử dụng như: Dự án cầu Đông Trù và đường QL 5 kéo dài, cầu Nhật Tân và đường Võ Nguyên Giáp, đường Quốc lộ 3 mới Hà Nội – Thái Nguyên; Một số dự án chuẩn bị và đang được triển khai như: Dự án xây dựng công viên Kim Quy; Trung tâm triển lãm quốc gia, Dự án xây dựng thành phố thông minh, Tổ hợp y tế chăm sóc sức khỏe công nghệ cao là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế, xã hội của huyện

Trên địa bàn có 2 khu vực tập trung đông dân là Thị trấn Đông Anh và khu vực Bắc Thăng Long Thị trấn Đông Anh là trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của huyện; Khu vực Bắc Thăng Long có Khu công nghiệp Thăng Long tập trung khoảng

59 nghìn người từ các tỉnh, thành phố trên cả nước về địa bàn lao động, học tập, sinh sống

2.2 Thực trạng tình hình ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015

- 2019

Tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh so với các

quận, huyện khác trên địa bàn thành phố Hà Nội không phải là địa bàn phức tạp Số

người nghiện dao động từ khoảng 550 đến 750 người, chiếm khoảng 0,15 đến 0,2% tổng số dân Hàng năm, phát hiện, bắt giữ trên địa bàn từ 40 - 60 vụ phạm tội về ma túy, hầu hết các vụ đều là mua bán, vận chuyển hoặc tàng trữ trái phép chất ma túy nhỏ lẻ, số lượng ma túy ít Tuy nhiên, huyện Đông Anh nằm giáp ranh với một số địa bàn phức tạp về ma túy như: thị xã Từ Sơn (tỉnh Bắc Ninh), huyện Mê Linh, huyện Gia Lâm (Hà Nội); tiềm ẩn phức tạp trong việc các đối tượng có sự quan hệ móc nối với nhau trong việc mua bán, vận chuyển, tàng trữ trái phép chất ma túy giữa các địa bàn Đồng thời, huyện Đông Anh lại có các tuyến giao thông quan trọng từ Thủ đô Hà Nội đi sân bay Nội Bài và các tỉnh phía Bắc nên tiềm ẩn nguy

cơ là tuyến đường vận chuyển ma túy của tội phạm

Những năm gần đây, ngày càng có sự chuyển hóa từ ma túy truyền thống sang

ma túy tổng hợp Tình trạng bán lẻ, vận chuyển, tàng trữ trái phép ma túy tổng hợp diễn biến phức tạp, phương thức thủ đoạn hoạt động của tội phạm ngày càng tinh vi, liều lĩnh, gây khó khăn cho việc phát hiện, điều tra, xử lý

Huyện Đông Anh có 23 xã, 1 thị trấn, trong đó có 01 xã (Vân Hà) là xã không

có tệ nạn ma túy (không có đối tượng phạm tội về ma túy, không có vụ việc phạm tội và vi phạm pháp luật về ma túy trên địa bàn, không có người nghiện ma túy) Theo Kế hoạch số 94/KH-UBND ngày 9/7/2010 của UBND Thành phố Hà Nội và công văn hướng dẫn số 08/BCĐ ngày 26/4/2011 của Ban chỉ đạo Thành phố,

xác định phân loại đối với các xã như sau:

Năm 2015:

Xã, thị trấn trọng điểm loại II: 01

Xã trọng điểm loại III: 15

Xã ít phức tạp về tệ nạn ma túy: 7

Xã không có tệ nạn ma túy: 01

Trên địa bàn huyện có thị trấn Đông Anh, là địa bàn được UBND thành phố

Hà Nội xác định là 1 trong 15 phường, xã, thị trấn trọng điểm về ma túy cần được tập trung đấu tranh giải quyết

Năm 2016:

Xã, thị trấn trọng điểm loại II: 02

Xã trọng điểm loại III: 16

Xã ít phức tạp về tệ nạn ma túy: 5

Xã không có tệ nạn ma túy: 01

Năm 2017:

Xã, thị trấn trọng điểm loại II: 0

Xã trọng điểm loại III: 12

Xã ít phức tạp về tệ nạn ma túy: 11

Xã không có tệ nạn ma túy: 01

Năm 2018:

Xã, thị trấn trọng điểm loại II: 0

Xã trọng điểm loại III: 10

Xã ít phức tạp về tệ nạn ma túy: 13

Xã không có tệ nạn ma túy: 01

Năm 2019:

Xã, thị trấn trọng điểm loại II: 0

Xã trọng điểm loại III: 10

Xã ít phức tạp về tệ nạn ma túy: 14

Xã không có tệ nạn ma túy: 0

Từ năm 2015, huyện Đông Anh đã triển khai kế hoạch điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone và khai trương điểm uống Methadone tại phòng khám miền Tây, thuộc xã Kim Chung, huyện Đông Anh; cho đến nay vẫn tiếp tục duy trì điểm uống này

(Xem bảng Phụ lục 2.1)

2.2.1 Thực trạng địa bàn, điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy

2.2.1.1 Khái niệm địa bàn, điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy

Địa bàn phức tạp về ma túy: là khu vực không phụ thuộc vào địa giới hành

chính, mà ở đó thường xuyên xảy ra nhiều vụ, việc liên quan đến ma túy và phải thỏa mãn 1 trong 3 tiêu chí:

+ Là nơi tồn tại tụ điểm hoặc nhiều điểm phức tạp về ma túy

+ Là nơi tập trung nhiều đối tượng trong diện quản lý của lực lượng công an

về ma túy, người nghiện ma túy câu kết với nhau hoạt động

+ Là nơi có nhiều yếu tố, là nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm và tệ nạn ma túy

Điểm phức tạp về ma túy: Là địa điểm cụ thể, như góc vườn hoa, công viên,

bến tàu, bến xe, nhà ga, nghĩa trang, bãi đất trống, nhà bỏ hoang hình thành một ổ nhóm tội phạm ma túy đang hoạt động (có nhiều đối tượng tụ tập), có sự phân công, thỏa thuận trước cùng cố ý thực hiện hành vi phạm tội về ma túy, hoặc là nơi tập trung nhiều đối tượng sử dụng trái phép ma túy trong một khoảng thời gian nhất định gây bức xúc trong khu vực dân cư

Tụ điểm phức tạp về ma túy: Là địa bàn, khu vực nhất định, không phụ

thuộc vào địa giới hành chính, tập trung từ 2 điểm phức tạp về ma túy trở lên, khoảng cách giữa các điểm dưới 1km đối với khu vực nội thành và 3 km đối với khu vực ngoại thành; hoặc là khu vực có nhiều vụ việc về ma túy xảy ra, tập trung nhiều đối tượng đang có biểu hiện nghi vấn hoạt động hoặc đang hoạt động mua bán ma túy, tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định, gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng xấu đến TTATXH, cần tập trung lực lượng đấu tranh, triệt xóa

2.2.1.2 Thực trạng địa bàn, điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019

Năm 2015: Địa bàn huyện Đông Anh có thị trấn Đông Anh được Ban chỉ đạo phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm thành phố Hà Nội xác định là 1 trong 15 phường, xã, thị trấn trọng điểm về tệ nạn ma túy cần tập trung đấu tranh giải quyết từ năm 2012 (theo Kế hoạch chỉ đạo điểm số 07/KH-BCĐ ngày 25/4/2012 của Ban chỉ đạo thành phố Hà Nội)

Sau hơn 3 năm tập trung thực hiện kế hoạch chỉ đạo điểm, với nhiều biện pháp, giải pháp được triển khai đồng bộ, có hiệu quả, đến cuối năm 2015, Ban chỉ đạo phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm thành phố Hà Nội

đã có quyết định đưa địa bàn thị trấn Đông Anh ra khỏi diện trọng điểm, phức tạp

về tệ nạn ma túy

Trên địa bàn huyện không có điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy

Năm 2016, trên địa bàn huyện Đông Anh không phát sinh địa bàn, điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy Không bị tái phức tạp trở lại các địa bàn, điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy đã được đấu tranh triệt xóa trước đây

Năm 2017: Đầu năm trên địa bàn huyện Đông Anh phát sinh 01 điểm phức tạp

về ma túy tại thôn Hậu Dưỡng, Kim Chung Trong năm, các lực lượng Công an huyện

đã triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ để đấu tranh triệt xóa điểm phức tạp này Kết quả: Cuối năm 2017 đã giải quyết triệt để điểm phức tạp về ma túy tại thôn Hậu Dưỡng, xã Kim Chung Không có địa bàn, tụ điểm phức tạp về ma túy

Năm 2018, 2019: trên địa bàn huyện không phát sinh địa bàn, điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy, không bị tái phức tạp trở lại các địa bàn, điểm, tụ điểm phức tạp

về ma túy đã được triệt xóa

2.2.2 Thực trạng đối tượng nổi, trong diện quản lý về ma túy

Đối tượng nổi về ma túy là những đối tượng có biểu hiện nghi vấn về hoạt động mua bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép chất ma túy lớn theo tính chất đường dây, ổ nhóm; những đối tượng có nghi vấn về mua bán trái phép chất ma túy có tính chất "đại lý", mua bán lẻ ở những địa bàn, tụ điểm phức tạp về ma túy; đối tượng

có nghi vấn chứa chấp, tổ chức sử dụng trái phép các chất ma túy, lợi dụng các cơ

sở kinh doanh có điều kiện để hoạt động; đối tượng có biểu hiện nghi vấn điều chế, sản xuất ma túy và trồng cây có chứa chất ma túy; đối tượng tù tha, đặc xá, hoãn thi hành án về tội ma túy hiện đang sinh sống trên địa bàn

Đối tượng "ngáo đá" là người sử dụng ma túy tổng hợp bị mất hoặc suy giảm chức năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi, bị chứng hoang tưởng ảo giác, loạn thần Khi rơi vào trạng thái "ngáo đá", con người không còn là chính mình, khiến một người hiền lành, nhút nhát cũng có thể trở nên cực kỳ hung hãn, sẵn sàng làm bất cứ việc gì, những việc mà bình thường họ không bao giờ dám làm, như: phóng xe điên cuồng trên phố; tự gây thương tích cho bản thân; leo lên nóc nhà, trèo lên cột điên, chui xuống cống ; đặc biệt là sẵn sàng tấn công, chém giết người khác, kể cả giết vợ con, cha mẹ đẻ một cách dã man, tàn bạo, vô nhân tính; gây ra những vụ án đặc biệt nghiêm trọng Chính vì đặc điểm, tính chất của đối tượng

"ngáo đá" có thể gây ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự và tâm lý lo ngại trong

nhân dân nên Công an thành phố Hà Nội đã xác định đối tượng "ngáo đá" là một diện đối tượng về ma túy cần phải tập trung quản lý chặt chẽ và có biện pháp phòng ngừa, xử lý hiệu quả

Năm 2015: Trên địa bàn huyện có 2 đối tượng nổi về ma túy, 8 đối tượng

chuyên bán lẻ ma túy

Năm 2016: Địa bàn huyện vẫn còn 2 đối tượng nổi về ma túy, 8 đối tượng bán

lẻ ma túy và 2 đối tượng có biểu hiện "ngáo đá" Riêng đối với 2 đối tượng có biểu hiện "ngáo đá", đã lập hồ sơ quản lý và vận động 01 đối tượng đi chữa bệnh tại Bệnh viện tâm thần Hà Nội, 01 đối tượng đi cai nghiện tự nguyện tại Trung tâm giáo dục lao động xã hội của Thành phố Trên địa bàn không xảy ra vụ án nào do đối tượng có biểu hiện "ngáo đá" gây ra

Năm 2017: Do tập trung các biện pháp đấu tranh triệt phá, địa bàn huyện còn

01 đối tượng trọng điểm về ma túy, 3 đối tượng bán lẻ ma túy và không có đối tượng có biểu hiện "ngáo đá"

Năm 2018: Trên địa bàn huyện không còn đối tượng trọng điểm về ma túy, có

7 đối tượng bán lẻ ma túy, không có đối tượng có biểu hiện "ngáo đá"

Năm 2019: Trên địa bàn huyện có 5 đối tượng bán lẻ ma túy, 02 đối tượng có

biểu hiện "ngáo đá"

2.2.3 Thực trạng công tác quản lý người nghiện trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn 2015 - 2019

2.2.3.1 Thực trạng người nghiện trên địa bàn huyện Đông Anh giai đoạn

2015 - 2019 (Xem bảng Phụ lục 2.2)

Năm 2015: Tổng số người nghiện trong danh sách quản lý: 705 người

Phân tích cụ thể:

Người nghiện ở cộng đồng: 422 người;

Người nghiện đang cai nghiện tại các trung tâm của thành phố: 171 người; Người nghiện đang ở trại giam, cơ sở giáo dục: 73 người;

Người nghiện vắng mặt tại địa phương: 39 người

(Xem Phụ lục 2.2.1)

Năm 2016: Tổng số người nghiện trong danh sách quản lý: 728 người

Phân tích cụ thể:

Người nghiện ở cộng đồng: 512 người;

Người nghiện đang cai nghiện tại các trung tâm của thành phố: 101 người; Người nghiện đang ở trại giam, cơ sở giáo dục: 73 người;

Người nghiện vắng mặt tại địa phương: 42 người

(Xem Phụ lục 2.2.2)

Năm 2017: Tổng số người nghiện trong danh sách quản lý: 552 người

Phân tích cụ thể:

Người nghiện ở cộng đồng: 425 người;

Người nghiện đang cai nghiện tại các trung tâm của thành phố: 52 người; Người nghiện đang ở trại giam, cơ sở giáo dục: 56 người;

Người nghiện vắng mặt tại địa phương: 19 người

(Xem Phụ lục 2.2.3)

Năm 2018: Tổng số người nghiện trong danh sách quản lý: 515 người

Phân tích cụ thể:

Người nghiện ở cộng đồng: 372 người;

Người nghiện đang cai nghiện tại các trung tâm của thành phố: 86 người; Người nghiện đang ở trại giam, cơ sở giáo dục: 48 người;

Người nghiện vắng mặt tại địa phương: 9 người

(Xem Phụ lục 2.2.4)

Năm 2019: Tổng số người nghiện trong danh sách quản lý: 522 người

Phân tích cụ thể:

Người nghiện ở cộng đồng: 361 người;

Người nghiện đang cai nghiện tại các trung tâm của thành phố: 106 người; Người nghiện đang ở trại giam, cơ sở giáo dục: 46 người;

Người nghiện vắng mặt tại địa phương: 9 người

(Xem Phụ lục 2.2.5)

Người nghiện trên địa bàn huyện chủ yếu sử dụng heroin, tuy nhiên càng về sau này số người nghiện heroin càng giảm, số người nghiện mới sử dụng ma túy tổng hợp có xu hướng gia tăng Độ tuổi người nghiện cũng ngày càng được trẻ hóa

2.2.3.2 Công tác cai nghiện tại gia đình và cộng đồng

Năm 2015: Trên địa bàn huyện Đông Anh có 15 người nghiện tự cai nghiện

tại gia đình

Năm 2016: Có 20 người nghiện tự cai nghiện tại gia đình

Năm 2017: Có 12 người nghiện tự cai nghiện tại gia đình

Năm 2018: Có 16 người nghiện tự cai nghiện tại gia đình

Năm 2019: Có 40 người nghiện tự cai nghiện tại gia đình

Trong 5 năm, từ 2015 - 2019, không có trường hợp nào được tổ chức cai nghiện tự nguyện tại cộng đồng, vì các quy định liên quan đến việc tổ chức cai nghiện cũng như điều kiện về cơ sở vật chất, nhân lực phục vụ công tác này gặp nhiều khó khăn

2.2.3.3 Công tác vận động người nghiện đi cai nghiện tự nguyện

Năm 2015: Vận động 87 người nghiện đi cai nghiện tự nguyện tại các Trung

tâm của thành phố

Năm 2016: Vận động 104 người nghiện đi cai nghiện tự nguyện tại các Trung

tâm của thành phố

Năm 2017: Vận động đưa 84 người nghiện đi cai nghiện tự nguyện

Năm 2018: Vận động đưa 10 người nghiện đi cai nghiện tự nguyện tại các

Trung tâm giáo dục lao động xã hội của Thành phố

Năm 2019: Vận động đưa 29 người nghiện đi cai nghiện tự nguyện tại các

Trung tâm giáo dục lao động xã hội của Thành phố;

2.2.3.4 Công tác lập hồ sơ đưa người nghiện đi cai nghiện bắt buộc:

Từ năm 2013, Luật Xử lý vi phạm hành chính được ban hành và có hiệu lực từ ngày 01/1/2014, trong đó có một số nội dung mới liên quan đến công tác lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc

Sau đó đã có Nghị định số 221/2013/NĐ-CP ngày 30/12/2013 của Chính phủ quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, Thông tư liên tịch số 17/TTLT-BYT-BLĐTBXH-BCA ngày 9/7/2015 Quy định thẩm quyền, thủ tục và quy trình xác định tình trạng nghiện ma túy hướng dẫn thi hành, tuy nhiên việc triển khai thực hiện có nhiều khó khăn, vì quy trình xác