ÔN TẬP TUYỂN SINH SAU ĐẠI HỌC MÔN CƠ SỞ: SINH LÝ HỌC

Phân tích sự điều hòa sản sinh HC và sự tạo thành hồng cầu 5.. Nguồn gốc hồng cầu Vị trí sản xuất hồng cầu trong cơ thể Tuần đầu thai: từ túi thai.. Các giai đoạn trưởng thành của HC

Tài liê ̣u ôn ta ̣p :

- Sách Sinh lý học Y khoa, BM SL-SLB MD, ĐHYD TPHCM, NXB Y học (2019, 2020)

- Sách Trác nghiê ̣m Sinh lý học Y khoa, BM SL-SLB MD, ĐHYD TPHCM (2020)

- Lịch ôn: \ \ \ \3 BỘ MÔN SL-SLBMD\1 GIẢNG DẠY SAU ĐẠI HỌC\2019-2020\LỊCH ÔN TẬP TUYỂN SINH SAU ĐẠI HỌC 2020.docx

ÔN TẬP TUYỂN SINH SAU ĐẠI HỌC

MÔN CƠ SỞ: SINH LÝ HỌC

c TPHCM

SINH LÝ HỒNG CẦU

PGS.TS Mai Phương Thảo

BM Sinh lý-Sinh lý bệnh Miễn dịch

MỤC TIÊU ÔN TẬP

1 Trình bày hình dạng, thành phần cấu tạo HC

2 Nêu các yếu tố ảnh hưởng đến số lượng HC

3 Phân tích 4 chức năng của HC

4 Phân tích sự điều hòa sản sinh HC và sự tạo

thành hồng cầu

5 Trình bày sự bảo quản HC để truyền máu

c TPHCM

Các thành phần của máu

Memler’s Structure and function of Human Body, 12 th ed, (2021), p.534

c TPHCM

Các tế bào máu

c TPHCM

I Hồng cầu

1.1 Đặc điểm:

• Hình dạng, cấu trúc màng

• Đời sống:120 ngày

Human Physiology intergrated approach, 8 th ed, (2019), p.519

c TPHCM

Dd Ưu trương Đẳng trương Nhược trương

Sinh tổng hợp chuỗi globin

1.2 Nguồn gốc hồng cầu

Vị trí sản xuất hồng cầu trong cơ thể

Tuần đầu thai: từ túi thai

Thai kỳ giữa: gan , lách

Tháng cuối và sau sinh: tủy xương

c TPHCM

1.3 Các giai đoạn

trưởng thành của HC

Junqueira’s Basic Histology- text and atlas 13 th edition, page 255

c TPHCM

 Vận chuyển O2, CO2, CO

 Miễn dịch

 Tạo áp suất keo

 Cân bằng kiềm - toan

Hồng cầu

c TPHCM

- Hb vận chuyển O 2 từ phổi  mô

- 1 phân tử Hb gắn được với 4 phân tử

* Các yếu tố ảnh hưởng ái lực Oxy - Hb

 Nhiệt độ 

 pH 

 Hợp chất phosphate

  ái lực  Hb giao O2cho mô dễ hơn

 2,3 DPG   nhả O2

từ HbO2

 PCO 2    phân ly HbO2

c TPHCM

- Hb vận chuyển CO 2 từ mô  phổi

b CN miễn dịch

- Bắt giữ phức hợp KN + KT + BT

 Tạo thuận lợi cho qtrình thực bào

c CN điều hòa cân bằng toan kiềm

máu

d CN tạo AS keo

pH ít thay đổi

c TPHCM

* Folic acid - vitamin B12

Vander Human Physio., 8 th

c TPHCM

Vai trò của B12

và Folic đ/v sự

tổng hợp thymidylate

Hesdorffer CS, Longo DL N Engl J Med 2015;373:1649-1658

c TPHCM

Hấp thu

B12

và Folic

Hesdorffer CS, Longo DL N Engl J Med 2015;373:1649-1658

c TPHCM

Vander Human Physio., 8 th

* Erythropoietin

Human physiology from cells to systems, 4 th ed (2019), p.466)

c TPHCM

Human physiology from cells to systems, 4 th ed (2019), p.493

c TPHCM

Có 5 loại BC trong máu ngoại biên:

1 BC đa nhân trung tính (Neutrophil)

2 BC ưa acid (Eosinophil)

3 BC ưa kiềm (Basophil)

4 BC đơn nhân (Monocyte)

Human physiology from cells to systems, 4 th ed (2019), p.495

c TPHCM

Bạch cầu

2.4 Chức năng của BC:

Neutrophil Eosinophil Basophil Monocyte Lymphocyte

12-15μm 12-15μm 12-15μm 15-25μm 7-10μm Nhiễm

trùng, viêm,

ung thư,

stress

Dị ứng, nhiễm ký sinh trùng

Nhiễm độc Nhiễm

trùng, viêm, ung

Kolaczkowska E & Kubes P Nat Rev Immunology 2013, 13:159-175

Kháng lại sự xâm nhập của VSV Neutrophil tiêu diệt VSV bằng:

- Thực bào

- Phóng hạt chứa các enzyme, phân tử độc tế bào

- Sản xuất chất oxy hoá (oxydative burst)

- Lưới DNA ngoại bào (neutrophil extracellular DNA trap)

c TPHCM

Junqueira’s Basic Histology- text and atlas 13 th edition, page 258

Phân bố của bạch cầu trung tính trong cơ thể

(1) Trong tủy hoạt động

(2) Dự trữ tb trưởng thành trong tủy xương cho đến khi phóng thích

(3) Lưu hành trong tuần hoàn

- Chống lại các ký sinh trùng và tham gia vào phản ứng

viêm trong các bệnh dị ứng (hen, viêm mũi viêm xoang, )

- Chức năng của Eosinophil chủ yếu là phóng hạt và sản xuất chất oxy hoá (khả năng thực bào kém)

c TPHCM

IL-4, IL-13

Histamine Heparin Bradykinin Serotonin

• Giãn mạch

• Tăng tính thấm thành mạch

Máu Mô

Đại thực bào (Macrophage)

- Thực bào

- Sản xuất các enzyme, phân tử gây độc tế bào, oxydative burst

- Trình diện kháng nguyên: qua phức hợp phù hợp mô chính

(Major histocompatibility complex, MHC)

Tuỷ xương

Phổi ĐTB phế nang Gan Kuffer

Da niêm Langerhans

Hệ TK Microglia Xương Osteoclast

c TPHCM

Nguồn gốc của BC lympho

Source: Essentials of Anatomy & Physiology, 2018, p.484

c TPHCM

Tc

T CD4

T CD8

Lympho T

Th17 Th1

Th2

IL-17

IL-4, IL-5, IL-10, IL-13

ĐƯMD qua

trung gian tế bào

Source: Essentials of Anatomy &

Tc

T CD4

T CD8

Lympho T

Th17 Th1

Th2

IL-17

IL-4, IL-5, IL-10, IL-13

Trình diện kháng nguyên

cho lympho T

Hoạt hoá lympho B

1 BC là thành phần tế bào của máu giữ vai trò bảo vệ cơ thể

xương  biệt hoá  phóng thích vào máu ở thể trưởng thành

biến động nhẹ Các thay đổi lớn thường liên quan đếc các bệnh lý

chức năng khác nhau Tuy nhiên, các loại BC đều có 4 chức năng cơ bản: hoá hướng động, di chuyển bằng chân giả, xuyên mạch và thực bào

Di truyền học ABO và KN H (KN O)

 Gen nằm trên NST số 9 qui định mã hóa men tổng hợp phân tử đường đặc hiệu  nhóm máu ABO (ABH)

 KN H là tiền thân của KN ABO

 Sự hiện diện của KN H trên màng HC do gen H

(allele H, h) qui định, độc lập với KN A và B

c TPHCM

Glucose Galactose N-acetylglucosamine Galactose

Thành phần cơ bản

Sự hình thành KN H (O)

Glucose Galactose N-acetylglucosamine Galactose

Kháng nguyên A – kháng nguyên B

Sự thành lập KN A

Glucose Galactose N-acetylglucosamine Galactose

Kháng nguyên A – kháng nguyên B

Glucose Galactose N-acetylglucosamine Galactose

Nhóm máu Bombay

• Được mô tả lần đầu vào năm 1952 tại Bombay bởi Bhende

• Tần suất: 1:7600 tại Bombay

• Di truyền lặn

• Không mang KN H, A & B  Không ngưng kết với KT anti-A, anti-B, anti-H

• Trong huyết thanh có KT anti-A, anti-B, anti-H

• Không tương hợp với các nhóm máu trong hệ ABO

c TPHCM

b Sự thành lập KT hệ ABO :

- Khi xác định nhóm máu ở trẻ SS 4 – 6 ms

Hoạt tính anti A / anti B thấp là BT

Cao  anti A / anti B miễn dịch (IgG) từ mẹ truyền qua thai nhi

c TPHCM

Anti A, anti B tự nhiên Anti A, anti B miễn dịch

Bản chất

hóa học

 - Globulin (IgM) IgG

Nguồn gốc Tb MD của cơ thể

c PP xác định nhóm máu

(Định nhóm xuôi - PP Beth-Vincent )

(Định nhóm ngược - PP Simonin )

c TPHCM

* Nghiệm pháp hồng cầu

chuẩn hóa chứa KT anti A, anti B,

* Nghiệm pháp huyết thanh

người cần xác định nhóm máu

c TPHCM

Hiện tượng ngưng kết HC

c TPHCM

Nhóm máu

3.2 Nhóm máu Rhesus

• HC người có ytố Rh  Rh +

• HC người không có ytố Rh  Rh -

• Ytố Rh: có hơn 20 loại KN (D, E, F);

KN D mạnh nhất

• KT anti D không có sẵn trong máu

c TPHCM

(1) Truyền nhầm nhóm máu

PƯ do Rh thường xảy ra trong :

c TPHCM

(2) Bất đồng nhóm máu mẹ-thai

c TPHCM

Bộ môn Sinh lý - Sinh lý b

c TPHCM

3.3 Nguyên tắc truyền máu:

+ Làm PƯ chéo trước khi truyền máu

+ Truyền đúng số lượng máu BN cần

+ Tốc độ truyền thích hợp với tình trạng BN

TÓM TẮT (NHÓM MÁU)

các phân tử oligosaccharide đặc hiệu gắn trên màng HC

Tài liệu tham khảo

1.Sách Sinh lý học y khoa của Bộ môn SLH Đại học Y

Dược Tp.HCM, 2018

2 Principles of Anatomy and Physiology 12 th

edition, Tortora & Derrickson

3 Fox Human Physiology 8 th edition, McGraw

-Hill, 2003

4 Essentials of Anatomy and Physiology 9 th

edition, McGraw -Hill, 2012

c TPHCM