Một số biện pháp phát triển kỹ năng sử dụng phương tiện công nghệ theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên lịch sử tốt nghiệp trường đại học giáo dục – đại học quốc gia hà nội

1 Một số biện pháp phát triển kỹ năng sử dụng phương tiện công nghệ theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội Some m

1

Một số biện pháp phát triển kỹ năng sử dụng phương tiện công nghệ theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội

Some measures to improve skills of using technology tools for positive teaching of History Teachers who graduate from College of Education, Vietnam National University, Hanoi

Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng một số biện pháp phát

triển kỹ năng sử dụng Phương tiện công nghệ (PTCN) theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN Xây dựng nội dung và tiêu chí đánh giá sự phát triển kỹ năng sử dụng PTCN Đề xuất một số biện pháp cụ thể nhằm phát triển kỹ năng sử dụng PTCN theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN Thực nghiệm đánh giá hiệu quả của các biện pháp phát triển kỹ năng sử dụng PTCN theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN

Keywords: Phương tiện công nghệ; Dạy học tích cực; Giáo viên; Phương pháp giảng dạy;

Trước hết, do tri thức LS mang tính quá khứ, tính không lặp lại… nên HS không thể trực tiếp quan sát được LS mà chỉ có thể nhận thức chúng một cách gián tiếp thông qua các tài liệu được lưu truyền lại GV có kĩ năng sử dụng PTCN thành thạo sẽ đem lại cho HS những thông tin

LS phong phú, đa dạng và có tính trực quan cao… tăng khả năng tương tác và giúp hoạt động dạy

tiến, “tiếp cận và khai thác tiềm năng của CNTT và TT để nâng cao chất lượng học tập và giảng dạy”

được xem là một trong những nhiệm vụ chiến lược của giáo dục nước nhà Phát triển kĩ năng sử dụng PTCN của GV môn Lịch sử cũng là từng bước thực hiện nhiệm vụ chiến lược trên

Nhận thức rõ vai trò của kĩ năng sử dụng PTCN đối với GV và nắm bắt xu thế thời đại, trong chương trình đào tạo GV Lịch sử của trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN đã xác định

mục tiêu đào tạo đội ngũ GV có“kĩ năng sử dụng một số phương pháp, công nghệ cơ bản hiện đại

để tiến hành các công việc chuyên môn về Lịch sử và dạy học Lịch sử” Trong gần 15 năm phát

triển trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN đã đào tạo được đội ngũ đông đảo GV có kĩ năng cơ bản trong việc sử dụng PTCN

Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy ở trường THPT do nhiều lý do khác nhau nên phần lớn GV ít có điều kiện phát triển kĩ năng đã được trang bị từ trường đại học

Với mong muốn xây dựng một số biện pháp giúp GV Lịch sử (tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN) phát triển kĩ năng sử dụng PTCN trong quá trình dạy học, nghiên cứu này sẽ là

cơ sở bước đầu để xây dựng biện pháp phát triển kĩ năng sử dụng PTCN cho GV Lịch sử ở trưởng

THPT hiện nay, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài nghiên cứu: Một số biện pháp phát triển kĩ

năng sử dụng PTCN theo hướng dạy học tích cực cho GV Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐH Quốc gia Hà Nội cho luận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu

Vấn đề rèn luyện, phát triển kĩ năng sử dụng PTCN trong dạy học đã được nhiều học giả trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu

Trong các tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài, đáng chú ý là những ý kiến của tác giả Chris

Kyriacou trong cuốn “Essential Teaching Skills” (Các kĩ năng dạy học cần thiết) (2007) Tác giả

đã đưa ra định nghĩa cơ bản về kĩ năng dạy học, ba yếu tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển các kĩ năng và hệ thống các kĩ năng dạy học cần thiết của người giáo viên Trong đó, kĩ năng sử dụng CNTT và TT (Using ICT) được đánh giá là một kĩ năng quan trọng trong quá trình lên kế hoạch và chuẩn bị bài dạy (planning and preparation) của người giáo viên với mục đích khuyến khích học sinh học tập có kết quả cao hơn

Ngoài ra, trong kết quả của cuộc khảo sát của Sở giáo dục và Đào tạo Tây Úc về kĩ năng sử

dụng CNTT của GV Teacher ICT Skills (Evaluation of the Information and Communication

Technology (ICT) Knowledge and Skills Levels of Western Australian Government School Teachers) cũng đã khẳng định và nhấn mạnh vai trò của kĩ năng sử dụng phương tiện công nghệ

3

trong quá trình dạy học của người giáo viên Đồng thời nghiên cứu cũng đưa ra tám kĩ năng sử dụng ICT thiết yếu: xử lý văn bản; khai thác Internet; chuyển đổi định dạng tập tin; sử dụng thư điện tử; sử dụng PowerPoint; sử dụng Excel; xử lý dữ liệu và quản lý chương trình giảng dạy (Word processing; Internet; File navigation; Email; Presentation packages; Spreadsheets; Databases and Curriculum Manager) và các số liệu nghiên cứu thực tế về việc sử dụng các kĩ năng này của giáo viên Tây ÚC

Ở Việt Nam, đề tài về phát triển kĩ năng sử dụng PTCN cho GV tuy không phải là mới

nhưng các công trình nghiên cứu một cách hệ thống từ cơ sở lý luận đến các biện pháp và quy trình phát triển kĩ năng này chưa thực sự phổ biến Vì nhiều lý do khác nhau, các tác giả chủ yếu tập trung nghiên cứu các biện pháp rèn luyện kĩ năng dạy học cho sinh viên sư phạm, các công trình nghiên cứu về việc phát triển kĩ năng dạy học cho GV nói chung và kĩ năng sử dụng PTCN nói riêng còn hạn chế

Thứ nhất sách chuyên khảo về kĩ năng dạy học môn Lịch sử

Cuốn “Rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử” (2009) do tác giả Nguyễn Thị

Côi (chủ biên), ngoài mục đích nâng cao trình độ nhận thức, khoa học cho người học và đưa ra một số biện pháp, con đường để nâng cao trình độ nghiệp vụ ở những kĩ năng cho là quan trọng như: nói, viết, vẽ, sử dụng bảng đen… Tác giả cũng đã đề cập đến việc bồi dưỡng một số kĩ năng

sử dụng và khai thác phương tiện công nghệ như: khai thác thông tin Internet và sử dụng phần mềm MS PowerPoint trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Mới đây, trong bài viết “Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông – Một hướng tích

cực trong đổi mới dạy học lịch sử ở trường phổ thông” của tác giả Trần Quốc Tuấn và Đoàn Văn

Hưng (trong cuốn Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học lịch sử ở trường Phổ thông, GS.TS

Phan Ngọc Liên (chủ biên), trang 463 - 478) đã nêu ra biện pháp xây dựng một đoạn phim tư liệu phù hợp với nội dung và mục đích giảng dạy bằng cách sử dụng phần Hero để cắt, nối các đoạn PTL LS có sẵn

Thứ hai là một số đề tài luận án và luận văn có cùng hướng nghiên cứu với đề tài luận văn

của chúng tôi Kết quả nghiên cứu của các công trình này được chúng tôi kế thừa, trên cơ sở có điều chỉnh một số chi tiết cho phù hợp với đối tượng giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN và thực tiễn dạy học Lịch sử hiện nay

Đề tài luận án: “Hệ thống kĩ năng giảng dạy trên lớp về môn giáo dục học và quy trình rèn

luyện các kĩ năng đó cho sinh viên khoa Tâm lý – Giáo dục” (1992) của tác giả Nguyễn Như An

Đây là công trình nghiên cứu tương đối cơ bản, có hệ thống về vấn đề luyện tập các kĩ năng giảng dạy cho sinh viên khoa Tâm lý – Giáo dục

4

Đề tài luận án của tác giả Trần Anh Tuấn: “Xây dụng quy trình luyện tập các kĩ năng

giảng dạy cơ bản trong các hình thức thực hành thực tập sư phạm” (1996) đã đưa ra quy trình

luyện tập các kĩ năng giảng dạy cơ bản cho sinh viên trong quá trình thực hành, thực tập sư phạm

Đề tài luận án “Các biện pháp rèn luyện kĩ năng dạy học cho sinh viên Cao đẳng Sư

phạm” của tác giả Phan Thanh Long (2003) chỉ rõ cơ sở lý luận về kĩ năng dạy học và thống các

kĩ năng dạy học cần thiết cho sinh viên Trên cơ sở đó đưa ra một số biện pháp thiết thực để rèn luyện hệ thống kĩ năng này

Luận văn sau đại học của tác giả Lê Thị Nhật: “Tìm hiểu năng lực dạy học của giáo viên

tâm lý – giáo dục” (1985) đã bước đầu khái quát năng lực dạy học của người giáo viên nói chung

và giáo viên tâm lý – giáo dục nói riêng Nhưng do yêu cầu và điều kiện nghiên cứu nên đề tài này còn những hạn chế nhất định cả về cơ sở lý luận và thực tiễn

Gần đây, có nghiên cứu của tác giả Trần Thị Hương Thủy trong đề tài “Xây dựng quy trình

luyện tập các kĩ năng dạy học cơ bản trong quá trình thực tập sư phạm cho học viên sư phạm nghề

“ (2010) Trong đó, tác giả tìm hiểu thực trạng các kĩ năng dạy học cơ bản, đưa ra một số nguyên

tắc thiết kế quy trình luyện tập các kĩ năng dạy học cơ bản Trên cơ sở đó, đề xuất quy trình luyện tập các kĩ năng dạy học cơ bản trong quá trình thực tập sư phạm cho học viên sư phạm nghề tại trường Cao đẳng nghề Điện cơ Hà Nội

Thứ ba tạp chí, báo cáo nghiên cứu về kĩ năng dạy học lịch sử và kĩ năng sử dụng một số phần mềm cụ thể có nhiều bài viết đề cập Trong bài viết của tác giả Nguyễn Thị Thế Bình: “Một

số biện pháp rèn luyện kĩ năng dạy học cho sinh viên khoa Lịch sử trường Đại học Sư phạm Hà Nội” (Tạp chí Giáo dục số 236/2010) đã khái quát chín biện pháp rèn luyện các kĩ năng dạy học

cơ bản cho sinh viên khoa Lịch sử như kĩ năng soạn giáo án, kĩ năng diễn đạt viết, kĩ năng xây dựng và sử dụng đồ dùng dạy học

Cụ thể hơn về các định hướng sử dụng máy vi tính hỗ trợ dạy học Lịch sử ở trường THPT như:

sử dụng máy vi tính trong việc khai thác nguồn tư liệu; sử dụng máy vi tính làm phương tiện củng cố,

kiểm tra, đánh giá kết quả học tập có bài viết: “Khả năng hỗ trợ của máy vi tính trong dạy học lịch

sử ở trường trung học phổ thông” của tác giả Lê Thị Thu Hà (Tạp chí Giáo dục số 108/ 2005) Tuy

nhiên dung lượng trang viết có hạn nên nội dung mới chỉ dừng lại ở mức độ khái quát

Qua tìm hiểu lịch sử nghiên cứu vấn đề, chúng tôi nhận thấy hầu hết các tác giả đều đã đặt vấn đề và chú trọng đến việc phát triển kĩ năng dạy nói chung và kĩ năng sử dụng PTCN nói riêng Song các nghiên cứu trước đây cũng cho thấy việc phát triển kĩ năng sử dụng PTCN theo hướng dạy học tích cực cho GV môn Lịch sử còn nhiều vấn đề cụ thể chưa được giải quyết

Các công trình kể trên là nguồn tài liệu tham khảo quý giá để chúng tôi nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phát triển kĩ năng sử dụng PTCN cho GV Lịch sử tốt nghiệp trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN

5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình phát triển kĩ năng sử dụng PTCN của GV Lịch sử nói chung và GV Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN nói riêng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Đề xuất biện pháp phát triển kĩ năng sử dụng phương tiện công nghệ cho GV Lịch sử tốt

nghiệp Đại học Giáo dục – ĐHQGHN mà cụ thể là kĩ năng sử dụng các phần mềm tin học phổ biến hỗ trợ dạy học: MS PowerPoint, Adobe Presenter, Proshow Gold, Easy Video Splitter, Paint, Hot Potatoes… và Internet

- Về phạm vi điều tra, khảo sát thực trạng và thực nghiệm: tiến hành với 35 giáo viên Lịch

sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN từ khóa QH – 2003 - S (2003– 2007) đến khóa

sử dụng PTCN trong quá trình DH Lịch sử ở trường THPT theo hướng dạy học tích cực

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn cần thực hiện những nhiệm vụ

cơ bản sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng một số biện pháp phát triển kĩ năng sử dụng PTCN theo hướng dạy học tích cực cho GV Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN

- Xây dựng nội dung và tiêu chí đánh giá sự phát triển kĩ năng sử dụng PTCN

- Đề xuất một số biện pháp cụ thể nhằm phát triển kĩ năng sử dụng PTCN theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN

- Thực nghiệm đánh giá hiệu quả của các biện pháp phát triển kĩ năng sử dụng PTCN theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận

Dựa trên những quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm đường lối của Đảng và Nhà nước ta về lịch sử, giáo dục

6

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý thuyết: Đọc, sưu tầm và phân tích những tài liệu từ sách báo, tạp chí, Internet…

về lý luận phương pháp dạy học, kĩ năng dạy học, đặc biệt là lý luận về kĩ năng sử dụng PTCN

- Nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp quan sát: Dự giờ để thu thập thông tin, đánh giá kĩ năng sử dụng PTCN của

6 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu GV quan tâm đến việc sử dụng PTCN theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh sẽ tạo nên hiệu quả bài học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường THPT Các biện pháp phát triển kĩ năng sử dụng PTCN theo hướng dạy học tích cực được đề xuất trong đề tài có ý nghĩa với GV môn Lịch sử nói chung và GV Lịch sử tốt nghiệp ĐH Giáo dục – ĐHQGHN nói riêng

7 Đóng góp của đề tài

Thực hiện tốt những nhiệm vụ đề ra, luận văn góp phần:

- Khẳng định vai trò, ý nghĩa, sự cần thiết của kĩ năng sử dụng PTCN theo hướng DHTC cho GV Lịch sử tốt nghiệp trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN nói riêng và GV Lịch sử ở trường THPT nói chung

- Đánh giá được thực trạng kĩ năng sử dụng PTCN trong dạy học của giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục - ĐHQG Hà Nội

- Đề xuất một số biện pháp phát triển kĩ năng sử dụng PTCN theo hướng DHTC cho GV Lịch sử tốt nghiệp trường Đại học Giáo dục – ĐHQGHN

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: Làm phong phú thêm lý luận PPDHLS nói chung và vấn đề phát triển

kĩ năng sử dụng PTCN theo hướng DHTC cho GV Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: Là tài liệu tham khảo cho sinh viên sư phạm ngành Lịch sử, cho GV ở trường THPT nói chung, GV môn Lịch sử tốt nghiệp trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội nói riêng, cũng như bản thân tác giả luận văn vận dụng trong quá trình giảng dạy môn PPDHLS

7

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển kỹ năng sử dụng phương tiện công nghệ theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội

Chương 2: Một số biện pháp phát triển kỹ năng sử dụng phương tiện công nghệ theo hướng dạy học tích cực cho giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội - Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG

SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN CÔNG NGHỆ THEO HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC CHO GIÁO VIÊN LỊCH SỬ TỐT NGHIỆP TRUỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC –

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1.1 Phương tiện công nghệ

Khái niệm

Tuy còn nhiều ý kiến trái chiều nhau về khái niệm công nghệ dạy học nhưng hầu hết các nhà nghiên cứu đều thống nhất ba cách hiểu cơ bản về bản chất của công nghệ dạy học[9, tr 24 -31]

Thứ nhất đó là một quá trình "công nghệ hoá" dạy học

Công nghệ dạy học ở đây được hiểu như một quá trình cung cấp đầy đủ thông tin cần thiết cho một đơn vị kiến thức, sự tương tác khoa học giữa người dạy và người học và sự đảm bảo một môi trường học tập thuận lợi

Thứ hai đó là sản phẩm (kết quả) được "đóng gói" để chuyển giao

Các mô hình, cách thức, kỹ thuật, qui trình dạy học đã được nghiên cứu, thử nghiệm để cho ra những kết quả tương đương trong những điều kiện cụ thể, đã được "đóng gói" để sử dụng

Thứ ba, công nghệ dạy học được hiểu là việc tích hợp các yếu tố, sản phẩm công nghệ vào quá trình dạy học

Đó là việc sử dụng, tích hợp các phương tiện, sản phẩm công nghệ vào trong các quá trình dạy học, các hình thức tổ chức dạy học, trong và ngoài lớp học

Theo đó, có thể khẳng định: PTCN là tập hợp các công cụ, thiết bị, vật liệu, sản phẩm

công nghệ được sử dụng theo những quy trình chặt chẽ hướng đến những mục tiêu dạy học nhất định

8

Phân loại

Có nhiều cách phân loại PTCN khác nhau, dựa vào mục đích sử dụng trong DH Lịch sử có thể chia thành 4 loại:

* PTCN hỗ trợ tìm kiếm và lưu trữ thông tin

Google Search là công cụ tìm kiếm nổi tiếng Người sử dụng có thể tìm kiếm thông tin mà

họ muốn thông qua các từ khóa và thuật toán đơn giản, với nhiều định dạng khác nhau như: văn bản, hình ảnh, âm thanh, phim tư liệu…

Google Drive là công cụ giúp lưu trữ thông tin mới được đưa vào sử dụng nhưng nó đã thể

hiện sự tiện dụng và linh hoạt vượt trội của mình Google Drive có tính năng cho phép tạo các thư mục có khả năng đồng bộ tự động với tất cả các file liên quan đến tài khoản Google của người dùng

* PTCN hỗ trợ hiệu chỉnh tư liệu dạy học

Để hiệu chỉnh hình ảnh, lược đồ, bản đồ… GV sử dụng phần mềm Paint

Phần mềm Paint là phần mềm ứng dụng dùng để vẽ và chỉnh sửa hình ảnh, luôn có trong

hệ điều hành Microsoft Windows Phần mềm có cách sử dụng đơn giản và nhanh chóng, phù hợp nhiều người có kĩ năng về tin học không cao, muốn chỉnh sửa ảnh ở mức cơ bản

Để hiệu chỉnh và xây dựng các đoạn phim tư liệu, GV có thể sử dụng phần mềm Phần mềm Easy Video Splitter và phần mềm Proshow Gold

Phần mềm Easy Video Splitter có thể giúp chia nhỏ các tập tin lớn với nhiều định dạng

khác nhau như: AVI/DIVX, MPEG (MPG) và WMV/ASF thành những tập tin nhỏ hơn theo ý

muốn với tốc độ hoạt động nhanh và chất lượng hình ảnh sắc nét

Phần mềm Proshow Gold là giải pháp hoàn chỉnh về sử dụng các đoạn PTL hay các định

dạng ảnh số có khả năng trình diễn “liên khúc” các đoạn PTL kết hợp với file nhạc số làm âm thanh nền và âm thanh ghi âm có tác dụng hỗ trợ thuyết trình

* PTCN hỗ trợ thiết kế và triển khai bài dạy

Hiện nay, phần mềm MS PowerPoint được đa số GV lựa chọn vì sự đơn giản, dễ sử dụng

và thu được nhiều kết quả khả quan

Phần mềm MS PowerPoint 2007 là một công cụ trình diễn đa năng cho phép tích hợp đa

dạng các đối tượng, chèn các hiệu ứng giúp cho quá trình trình diễn nội dung sinh động, đáp ứng ý

đồ sư phạm trong DH

* PTCN hỗ trợ thiết kế công cụ hỗ trợ kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

Sử dụng PTCN mà cụ thể là các phần mềm hỗ trợ kiểm tra đánh giá kết quả học tập trên lớp như: Hot Potatoes hay Qedoc Quiz Maker với các chức năng thông minh, sinh động tăng khả năng tương tác và tạo hứng thú và lôi cuốn được HS

Phần mềm Hot Potatoes (phiên bản 6.0) là một chương trình để tạo các ứng dụng

E-learning Phần mềm hỗ trợ việc tạo các bài tập trắc nghiệm điện tử đa dạng, sinh động Sau đó có

9

thể xuất thành dạng web (.htm) GV có thể sử dụng để kiểm tra ngay trong giờ dạy tăng khả năng

tương tác và tạo hứng thú và lôi cuốn được HS tham gia hoạt động học tập

1.1.1.2 Khái niệm kĩ năng sử dụng PTCN

“Kĩ năng” là khái niệm được nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm,

cho đến nay có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm này

Khái niệm “kĩ năng” có thể được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức… và kĩ xảo đã có

xác lập một hệ thống hành động, thao tác phù hợp với mục đích hoạt động, điều kiện, phương tiện

cụ thể và thực hiện được hệ thống hành động, thao tác đó để giải quyết được nhiệm vụ đặt ra

Kĩ năng sử dụng PTCN trong dạy học được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức, kinh nghiệm đã có về PTCN để thực hiện được các hành động, thao tác với PTCN phù hợp với điều kiện nhất định nhằm đạt được mục tiêu dạy học đặt ra

1.1.1.3 Khái niệm phát triển

Khái niệm “phát triển” có nhiều cách định nghĩa, xuất phát từ những cấp độ xem xét khác nhau Trong phạm vi đề tài khái niệm “phát triển” có thể được hiểu theo hướng cải thiện tình

trạng chất lượng từ cũ sang tình trạng chất lượng mới cho những đối tượng cần được phát triển, giúp họ nâng cao nhận thức và kĩ năng hoạt động trên cơ sở những kiến thức, kĩ năng đã có để bổ sung, hoàn thiện, phát triển năng lực và kĩ năng hoạt động theo yêu cầu cần đạt

Có thể khái quát sự phát triển của kĩ năng sử dụng PTCN qua ba giai đoạn cụ thể, được mô

tả trong bảng dưới đây:

Bảng 1.2 Các giai đoạn phát triển kĩ năng sử dụng PTCN

- Có hiểu biết về các phương thức sử dụng PTCN

- Hình thành được thao tác sử dụng PTCN chuẩn xác nhưng còn mang tính riêng lẻ, chưa hệ thống và không theo quy trình cụ thể

3 Giai đoạn thứ ba:

10

1.1.2 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

Đổi mới PPDH là một trong những mục tiêu lớn được ngành giáo dục và đào tạo đặt ra

trong giai đoạn hiện nay và là một mục tiêu chính đã được khẳng định trong “Chiến lược phát

triển giáo dục 2011 – 2020” của Chính phủ ban hành ngày 13/06/2012: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học… , rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học, đến năm 2015, 100% giảng viên đại học, cao đẳng và đến năm 2020, 100% giáo viên giáo dục nghề nghiệp và phổ thông có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học…” [40] Song đổi mới như thế nào? Và cụ thể phải làm những gì?

Xây dựng các biện pháp phát triển kĩ năng sử dụng PTCN cho GV trong DHLS là một trong những biện pháp phù hợp với các định hướng đó

1.1.3 Hệ thống các kĩ năng sử dụng PTCN cần phát triển cho GV Lịch sử nói chung và GV Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN nói riêng

Căn cứ vào quy trình triển khai hoạt động dạy học nói chung (Chuẩn bị-Triển khai-Đánh giá), đặc trưng của môn học và các PTCN có thể sử dụng trong dạy học môn Lịch sử ở trường phổ thông để xác định những kĩ năng sử dụng PTCN cơ bản của GV gồm:

Kĩ năng khai thác và lưu trữ thông tin

Nhờ sự phát triển mạnh mẽ của CNTT và truyền thông, hiện nay trên thế giới đã có hàng tỉ trang web với lượng thông tin khổng lồ, hỗ trợ tích cực cho GV trong quá trình giảng dạy Tuy nhiên, nhiều GV chưa biết cách khai thác và lưu trữ thông tin hiệu quả Phát triển kĩ năng khai thác và lưu trữ thông tin giúp GV chọn lọc kiến thức đồ sộ trên Internet, xác định được tính chính xác và mức độ phù hợp của kiến thức với nội dung bài học, đồng thời lưu trữ thông tin một cách khoa học, hợp lý

Kĩ năng hiệu chỉnh tư liệu

Các nguồn tư liệu được khai thác và lưu trữ chỉ có giá trị khi được hiệu chỉnh phù hợp nội dung và mục tiêu bài học Vì vậy, GV cần xác định mục đích hiệu chỉnh tư liệu và trả lời câu hỏi: hiệu chỉnh tư liệu cho nội dung nào và nhằm đạt những mục tiêu nào của bài học? Sau đó là lựa chọn, sử dụng các phần mềm phù hợp

Kĩ năng thiết kế và triển khai bài dạy với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học

Thiết kế và triển khai bài dạy là yêu cầu bắt buộc đối với mỗi GV Với sự hỗ trợ của phần mềm: MS PowerPoint và Adobe Presenter, GV có thể xây dựng và triển khai bài giảng với đầy đủ tính tương tác, đa phương tiện, hướng dẫn HS thực hiện các nhiệm vụ học tập gắn với nội dung bài học

11

Kĩ năng thiết kế công cụ kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS

Ở mỗi thời điểm, KTĐG định kỳ hay thường xuyên có mục đích khác nhau Với sự hỗ trợ của phần mềm Hot Potatoes 6.0, một công cụ tạo nhiều loại câu hỏi trắc nghiệm khách quan có tính tương tác cao, việc thiết kế câu hỏi trở nên đơn giản và sinh động hơn, góp phần làm tăng hiệu quả của việc KTĐG thường xuyên, tạo động lực học tập cho HS

1.1.4 Hệ thống tiêu chí đánh giá kĩ năng sử dụng PTCN của GV

Để đánh giá kĩ năng sử dụng PTCN của GV và giúp quá trình rèn luyện, phát triển kĩ năng này thuận lợi hơn, chúng tôi xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá kĩ năng Trong đó, mỗi kĩ năng sẽ được cụ thể hóa thành các yêu cầu cần đạt với ba mức độ khác nhau, phát triển dần từ thấp đến cao: mức kĩ năng cơ sở, mức kĩ năng cơ bản và mức kĩ năng thành thạo Hệ thống các tiêu chí đánh giá kĩ năng là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng phiếu khảo sát GV; HS; Cán bộ quản lý và đồng nghiệp phục vụ quá trình đánh giá thực trạng kĩ năng sử dụng PTCN của GV Đồng thời, đó cũng là căn cứ để đánh giá sự phát triển kĩ năng của GV sau giờ dạy TN

Những mục tiêu này được cụ thể trong chương trình đào tạo với tổng số tín chỉ 138 cần tích luỹ Trong đó các môn học của chương trình nghiệp vụ sư phạm: Lý luận dạy học; Phương pháp – công nghệ dạy học; Chương trình, phương pháp dạy học Lịch sử

Như vậy, với mục tiêu và nội dung chương trình đào tạo đã nêu trên, GV môn Lịch sử tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục – ĐHQGHN sẽ có được kĩ năng cơ bản trong việc sử dụng PTCN vào dạy học Lịch sử ở trường THPT Trên cơ sở đó, chúng tôi xây dựng biện pháp để GV có thể phát triển những kĩ năng này cả về mặt chất lượng và số lượng

1.2.2 Thực trạng kĩ năng sử dụng PTCN trong dạy học của giáo viên Lịch sử tốt nghiệp trường

ĐH Giáo dục - ĐHQG Hà Nội

Để thực hiện đề tài luận văn này, chúng tôi đã dành thời gian khảo sát, điều tra thực trạng

kĩ năng sử dụng PTCN trong dạy học của giáo viên Lịch sử (tốt nghiệp trường ĐH Giáo dục -

ĐHQG Hà Nội) hiện đang giảng dạy ở các trường THPT trên địa bàn các tỉnh, thành phố: Hà Nội,