GIÁO TRÌNH ĐO LƯỜNG ĐIỆN

Rm:ăN iătr ăc ăc uăđo Khi Rx 0, Im Imaxdòngăl nănh tăđiăquaăc ăc uăđo Khi Rx , Im 0ăkhôngăcóădòngăăđiăquaăc ăc uăđo Gíaătr ăthangăđoăđi nătr ăkhôngătuy nătínhătheoădòngăđi n 1.2.2.

YăBANăNHÂNăDÂNăTHÀNHăPH H CHệăMINH

THÀNHăPH H CHệăMINH

 

Tp HCM – 2019

GIÁOăTRÌNH

B C TRUNG C P

(L UăHÀNHăN I B )

YăBANăNHÂNăDÂNăTHÀNHăPH H CHệăMINH

PH H CHệăMINH

 

GIÁOăTRÌNH

THÔNGăTINăNG IăBIÊNăSO N

H tên:ăV NGăTH H NG VÂN

H c v : TH C S năv : KHOAăă I N – T NGăHịA

TR NG KHOA T TR NG

B MÔN CH NHI M TÀI

Ph m Thanh H i Nguy n Th Kim Oanh V ngăTh H ngăVân

HI UăTR NG DUY T

L IăNÓIă U

Vi căbiênăso năgiáoătrìnhănh m ph c v nhu c u gi ng d yăngƠnhăđi năcôngănghi p iăt ng s d ng lƠăh c sinh b c trung c p ăGiáoătrìnhătrìnhăbƠyăki n th c , k n ngă liênăquanăđ n vi c s d ngăcácăd ng c đoăl ngăthôngăd ng

N i dung g măcóă3ăch ng;

- Ch ngă1:ă oăđi n tr

- Ch ngă2:ă oădòngăđi nă,ăđi năáp

- Ch ngă3:ă oăcôngăsu t,ăđi năn ng

Gíáoătrìnhăđ cătrìnhăbƠyătíchăh p gi aălýăthuy tăvƠăth căhƠnh,ăgiúpăsinhăviênăcóă

đi u ki nănghiênăc uăcácăki n th căvƠăm t s bƠiăt p ng d ngăc ăb n, th c t ăTrênă

c ăs đóărènăluy năcácăk n ngăc ăb năđ sauăkhiăraătr ngăcóăkh n ngăápăd ngăvƠoă côngăvi c th c t ăăTrongăgiáoătrìnhăcóăgi i thi uătƠiăli u tham kh oăđ sinhăviênăc p

nh tăthêmăki n th cămônăh c

Dùăđƣăcóănhi u c g ng trong so n th oăgiáoătrìnhănƠyăănh ngăch c ch năkhôngătránhă

kh i nh ng khi m khuy t,ătôiămongănh năđ c s đóngăgópăýăki n c aăquýăđ ng nghi păvƠăsinhăviênăv s thi uăsótăc aăgiáoătrình

Sau h tăxinăchơnăthƠnhăc mă năkhoaă i n- t đ ngăhóaăđƣăt oăđi u ki n thu n l i cho tôiăhoƠnăthƠnhăgiáoătrìnhănƠy

Tácăgi

M C L C

L IăNịIă U ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.1

Ch ngă1:ă Oă I N TR ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 5

BƠiă1:ă Oă I N TR B NGăÔMăK ầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.5

1.4.3.Xácăđ nhăđ uădơyăc aăđ ngăc ăqu t ầầầầầầầầầầầầầầ 14

1.4.4 oăđi n tr m c n i ti p,ăsongăsongăầầầầầầầầầầầầầầầ15

BƠiă2:ă Oă I N TR B NGăVÔNăK VÀăAMPEăK ầầầầầầầầầầ 17ă

2.2.1.M chăđoăđi n tr b ng cáchăm c vônăk tr c, ampe k sauăầầầầầ 17

2.2.2.M chăđoăđi n tr b ng cáchăm c ampe k tr c, vônăk sauăầầầầầ 17

Ch ngă2:ă OăDÕNGă I N,ă Oă I NăÁP ầầầầầầầầầầầầầầầ20

BƠiă1:ă OăDÕNGă I N,ă I NăÁPăM T CHI U ầầầầầầầầầầầầ 20

1.3.BƠiăt păầầầầầầầầầ.ăầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ24

1.3.1.BƠiăt pă1.ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 24

1.3.2.BƠiăt pă2ầầầầầ.ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ26

1.4.Th căhƠnhăđoădòngăđi n,ăđi năápăm t chi u ầầầầầầầầầầầầầ 28

1.4.1 oăđi năápăm t chi u ăầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 28

1.4.2 oădòngăđi n m t chi u ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 29

1.4.3 oădòngăđi n,ăđi năápăm t chi u ầầầầầăăăăầầầầầầầầầầ.30

1.4.4 oăcácăđ iăl ngăU,Iăầầầầầầầầầầầầầầầầ ầầầầă.32

BƠiă2: OăDÕNGă I N,ă I NăÁPăXOAYăCHI U ầầầầầầầầầầầầ34

2.3.BƠiăt păầầầầầ ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 38

2.4.2 oădòngăđi n,ăđi năápăxoayăchi uăvƠăđi n tr ầầầầầầầầầầ 40 2.4.3.Cáchăs d ngăampeăkìm ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ42 2.4.4 oădòngăb ngăampeăkìmăầầầầăầầầầầầầầầầầầầầầ 43 2.4.5.Cáchăs d ngăđ ng h v năn ngăs ầầầầầầầầầầầầầầầầ44

Ch ngă3:ă OăCÔNGăSU T,ă Oă I NăN NG ầầầầầầầầầầầầầ.47 BƠiă1:ă OăCÔNGăSU T ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 47

1.2.1 oăcôngăsu tătácăd ng m ch m t chi u ầầầầầầầầầầầầầ 47 1.2.2.ă oăcôngăsu tătácăd ng m ch xoay chi u ầầầầầầầầầầầầầ49 1.2.3 oăcôngăsu t ph năkháng ầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 52

1.3.1.BƠiăt p 1 ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 54 1.3.2.BƠiăt pă2ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.55

BƠiă2:ă Oă I NăN NG ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ59

2.2.1.Côngăd ng c aăcôngăt ăđi n ầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.59

2.2.3.Nguyênălýăho tăđ ng c aăcôngăt ăđi n ầầầầầầầầầầầầầầ.60 2.2.4 uădơyăcôngăt ăđi n ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ61 2.2.5.Cách ch năcôngăt ăđi n ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 62

2.2.7 c ch s vƠătínhăđi năn ngătiêuăth ăầầầầầầầầầầầầầầ 63 2.3.BƠiăt p ầầầăầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.63 2.3.1.BƠiăt pă1:Tínhăđi năn ngătiêuăth ầ.ầầầầầầầầầầầầầầầ 63 2.3.2.BƠiăt pă2ăầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 64

2.4.3.Cáchăn iădơyăcôngăt ăđi n 3ăphaăăăăầầầầầầầầầầầầầầầầ 68

TÀIăLI UăTHAMăKHÀOăầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 69

Ch ng 1: Oă I N TR

Gi i thi u:

i n tr hi n di n trong m chăđi n t , trong thi t b đi n Doăđóăđoăđi n tr lƠăvi c luônăcó trong s a ch a.ă ng th iăđoăđi n tr cònăđ phátăhi n ch mămát,ăng n m ch giúpăng iăcôngănhơnătrongăs a ch aăvƠăb oăđ măanătoƠnăkhiăv năhƠnhăm ngăđi n, thi t b đi n

M cătiêu: Sau khi h căxongăch ngănƠyăng i h căcóăkh n ng:

- Nh n bi tăđ căph ngăphápăđoăđi n tr ;

- oăđ c tr s đi n tr

Bàiă1: Oă I N TR B NG OHM K

1.1.M cătiêu:ăSau khi h căxongăch ngănƠyăng i h căcóăkh n ng:

- Nh n bi tăđ căph ngăphápăđoăđi n tr b ng ohm k ;

- oăđ c tr s đi n tr

1.2.N i dung:

Trongămáyăđoăv năn ngă(multimeterăV.O.m)ăcóăph năđoăđi n tr (Ohm k ) Trong

tr ng h pădùngăohmăk đ đoăđi n tr thìătr ngătháiăđoălƠăph n t đi n tr đoă(Rx) khôngăcóăn ngăl ngă(ăđoăngu i) m chăđoăs cóăngu năn ngăl ngăriêngă(ăngu n pin)

1.2.1.M ch ohm k m c n i ti p

Hình 1.1: M ch ohm k n i ti p

ơyălƠăm ch Ohm k ki u m c n i ti p,ădòngăđi năquaăc ăc u ch th Im :

=

R1 :ă i nătr ăchu năc aăt măđo

Rm:ăN iătr ăc ăc uăđo

Khi Rx 0, Im Imax(dòngăl nănh tăđiăquaăc ăc uăđo)

Khi Rx , Im 0ă(khôngăcóădòngăăđiăquaăc ăc uăđo)

Gíaătr ăthangăđoăđi nătr ăkhôngătuy nătínhătheoădòngăđi n

1.2.2.M ch đo đi n tr th c t

Hính 1.2: M ch đo có ch nh 0

Trongăth căt ăngu năpinăEb cóăth ăthayăđ i.ăKhiăRx 0, Im quaăc ăc uăkhôngăb ngă

Imax,ădoăđóăm chăđoăcóăth ăm căthêmăR2,ăbi nătr ănƠyădùngăđ ăch nhăđi măắ0Ằăchoă

m chăđoăkhiăEb thayăđ i.ăNh ăv yătr căkhiăđoăph iăng năm chăAB,ăđi uăch nhăR2 sao cho ohm k ch ắ0Ằ

Theo m chătrênădòngăIb:

N u R2//Rm << R1,ăthì:

Nh ăv yăđi năápăUm:

Um = Ib ( R2 // Rm )

S cóădòngăImquaăc ăc uăđo:

Doăđóăm i l năđoăkhiăng n m ch cho Rx =ă0,ăđi u ch nh R2đ cho khi Eb cóăs thay

đ iăthìăk t qu đoăRx v n khôngăthayăđ i

1.3.B àiăt p:ăă

1.3.1.Bài t p 1

01 Khiăđoăđi nătr ăph ăt iăb ngăohmăk ,ătaăph iăđoălúc:

a M chăđangămangăđi n;

c M chăđangălƠmăvi ;

d M chăđƣăđ căc tăm tăpha

02 Khiăđoăđi nătr ,ăgócăquay c aăkimăcƠngăl năthìăk tălu n:

a i nătr ăr tăl n

b i nătr ăcƠngăl n

d Tùyălo iămáyăđo

03 Khiăđoăđi nătr ăb ngămáyăđoăchìăth ăkim,ătr ăs ăph iăđ că

đ c:

a T ătráiăquaăph i;

b T ăph iăquaătrái;

c T ăgi aăraă2ăbiên

d. T i v trí kim d ng l i

04 Mu năki mătraăch mămátă(ch măv )ăcácăthi tăb ăđi n,ădùngă

đ ngăh ăđoăđi nătr ăđ tă ăthangăđo:

a X1ăho căX1K;

b. X1 ho c X10;

c X10ăho căX10k;

d X1K ho că10K

05 Khiăđi nătr ăc năđoăcóăgiáătr ăl n,ăđ ngăh ăVOMăđ ă ăthangă

đoăquáănh ăthìăkimăs ăch :

a Quayăv tăkh iăthangăđo;

b Kimădaoăđ ngăquanhăv ătríă0Ω;

c. Kim quay r t ít g n nh vô cùng;

d căgiáătr ăbìnhăth ng

06 ngăh ăv năn ngădùngăđ ăđo:

a i nă tr ,ă đi nă ápă xoayă chi u,ă đi nă ápă m tă chi u,ă

dòngăđi năm tăchi u,ădòngăđi năxoayăchi u;

b i nătr ,ăđi năápăxoayăchi uăvƠădòngăđi năm tăchi u

c i nă tr ,ă đi nă ápă xoayă chi u,ă đi nă ápă m tă chi u,ă

dòngăđi năxoayăchi u;

d i nătr ,ăđi năápăxoayăchi u,ăđi năápăm tăchi u,ăvƠă

dòngăđi năm tăchi u

07 Ngu năpinăbênătrongămáyăđoăv năn ngăVOMăs ăd ngăchoă

m chăđo:

a i năápăxoayăchi u;

b Dòngăđi năm tăchi u;

c i nătr ;

d. Choăt tăc ăcácăch căn ng

08 Trongă máyă đoă v nă n ngă VOMă cóă s ă d ngă bi nă tr ă đi uă

ch nhă0ΩălƠănh măm căđích:

a Hi uăch nhăl iăph năc ăkhíăc aăc ăc uăđo

b Hi uăch nhăngu năcungăc păchoăm iăm chăđo;

c T ngăđi nătr ăn iăc aămáy đo;

d Gi măsaiăs

09 DùngămáyăđoăVOMăđ ăđoăđi nătr ,ăđ tă ăthangăđoăth păr iă

đi uăch nhăkimăv ă0Ω.ăKhiăchuy năsangăthangăđoăl năh nă

kimăkhôngăcònă ăv ătríăc ,ălƠ do:

a Ngu năpinăb ăy u;

b Bi nătr ăđi uăch nhăb ăhòng;

c N iătr ăc aăm iăthangăđoăkhácănhau;

d Máy đoăh

09 N i tr c aăÔmăk :

a. Thay đ i theo t m đo

b Thayăđ iătheoăd ngătínăhi u

c Khôngăthayăđ i theo t măđo

d Khôngăthayăđ iătheoăd ngătínăhi u

1.3.2 Bài t p 2:

1.3.2.1 M ch đo đi n tr nh hình v :

Hình 1.3

Cho bi t trong m chăđo:ăEb=3V; Rm=1k; Imax=100A; R2=1000 , R1=10000 Tínhăgiáătr Rx khi kim l ch h tăthangăđo S:ă0Ω

1.3.2.2 M ch đo đi n tr nh hình v :

Hình 1.4

Cho bi t trong m chăđo:ăEb=3V; Rm=1k; Imax=100A; R2=1000, R1=10000.ăTínhă giáătr Rx khi kim l chă½ăthangăđo S:ă1950

1.3.2.3.M t ohm k lo i n i ti păcóăm chăđoănh ăhìnhăăv Ngu n Eb =ă1,5ăV,ăc ăc u đoăcóăăăIfs = 100 A.ă i n tr R1 + Rm=ă15KΩ

aă)ăTínhădòngăđi n ch yăquaăc ăc uăđoăkhiăRX = 0

bă)ăTínhăgiáătr RX đ cho kim ch th cóăđ l ch b ng (1/2)FSD; (1/4)FSD; (3/4)FSD

Hình 1.5

1.3.2.4 : M t ohm-k cóăm chăđoănh ăhìnhăsau.ăBi t Eb =1,5V, R1=ă15kΩ;ăRm=ă50Ω;ă

R2=ă50Ω;ăc ăc uăđoăcóăIfs =ă50µÂ

Tínhătr giáăRx khi kim ch th cóăđ l ch t iăđa:ă(FSD);ă1/2ăăFSDăvƠă3/4ăFSD

Hình 1.6

1.3.2.5: Trong m chăđoăsau:ăBi t Eb = 1,5V; Rm = 50; R1 = 15k; Im = 50A;

R2=50

1.4 Th căhànhăđoăđi n tr :

1.4.1 Kh o sát đ ng h VOM

1.4.1.1 Ch c n ng c a đ ng h v n n ng kim

ng h v năn ngăch th kimălƠăđ ng h đoăđi năt ngăt , ch th th b ng kim

V iăcácăthôngăs đoăc ăb n :

+ă i năápă:ăAC,ăDC,ăDCă(Null)

+ăDòngăđi n : DC (mA, uA), AC(mA, uA), DC (A), AC (A), Hi nănayăcácălo i

đ ng h kimăđaăph n ch ph c păđoăDC(mA,uA)

+ă i n tr :ă oăthôngăm ch, Ki m tra Diode, LED

+ T đi n : T hóa,ăt g m

+ăădBă:ă oătínăhi uăđ u ra v i t n s th p

+ăLIă:ă oădòngăròăc a Transitor

+ăHVă:ă oăđi năápăcaoăápăDCă(S d ng queăđoăcaoăáp)

+ăhFeă:ă oăh s khu chăđ i Transistor

Hình ng h v n n ng ch th kim.

1.4.1.2 Cách đ c thông s c a đ ng h v n n ng kim

ng h v năn ngăt ng t :ăcóăkimăch th ,ăThangăchiaătrênăm t ch th ,ăthangăđoă númăxoay.ăThangăđo,ăgi iăđoătrênănúmăxoayăt ngă ng,ăđ ng b v iăthangăchiaătrênă

m t ch th

Hình 1.8: Thang đo và cung v ch ch th

Trênăm t ch th cóăhi n th phơnăchiaărõăcácătínhăn ngăđoă(ăOhm,ăV,ăAầ).ăGi a

gi iăđoăch căn ngăvƠăthangăchiaăch th cóăh s 10,ă100,ă1000ătùyătheoăgi iăđoăch n Khiăđoăm tătínăhi u c năxácăđ nh :

+ Lo iătínăhi u thu c ch căn ngăđoănƠoăc aăđ ng h

+ăTínăhi uăđoăthu c gi iăđoănƠoăđ ch n gi iăđoătrênăđ ng h

+ăXácăđ nh chi u c aătínăhi u (N uăcó).ă k t n iăqueăđoăchoăđúng.ăTránhăng c chi u h ngăđ ng h

Cácăđ căgiáătr đoă:

Trênănúmăxoayăch năthangăđoăvƠăgi iăđoă v tríănƠoăthìăchúngătaănhìnătrênăm t hi n

th ch n ph năthangăđoăvƠăgi iăđoăt ngăx ng.ă căgiáătr đoăkimăch trênăthangăđó.ă

N uătrênănúmăxoayăch n gi iăđoăth p, m t hi n th l iăcóăthangăđoăcaoăho căng c l i

nh ngăđ uălƠăh s nhơnăho c chia (10, 100, 1000) T đóăgiáătr đ căc ngănhơnăho c chia (10,100,100)

Ch n gi iăđoăcƠngăsátăm cătínăhi uăđoăs cho k t qu chínhăxácănh t

Víăd nh ăsauă:ă oăđi năápăDCă1.5V

Trênănúmăxoayătaăch n ph năthangăđoăđoăđi năápăDC,ăch n gi iăđoăg n nh t v iăgiáă

tr đo,ătaăch n gi iăđoă2.5V,ăK t n iăqueăđoăđ vƠoăc căd ng,ăQueăđoăđenăvƠoăc căơm KhiăđóătrênămƠnăhìnhăhi n th taănhìnăvƠoăph n hi n th DC,ănhìnăvƠoăthangăchiaă250ă (Vìăkhôngăcóăthangăchiaăhi n th 2.5, do 250 g p 100 l nă2.5).ă căgiáătr kim ch th trênăcungăthangă250.ăGiáătr đoăkimăch th :ă150V.ăNênăgiáătr đoălƠ: 150V/100 = 1.5V Cácăthangăđo,ăgi iăđoăkhácăđ uăđ căt ngăt nh ăv y

Sau khi kh oăsátăVOMăhƣyătr l i nh ngăcơuăh i sau:

- Cho bi t s khácănhauăgi a nh ngăthangăđoătrênăVOM

- ThangăđoăX1ăvƠăX1K đ c ng d ng trong nh ngătr ng h pănƠo?ăGi iăthích

- T i sao mu năđoăchínhăxácăgiáătr đi n tr chínhăxácăph iăđ aăkimăđ ng h v 0 t i cácăthangăđo?

Ngh aăcácăt ti ng Anh:

- Handăstrap:ăDơyăđeoămáy

- Meter cover: Ph n hi n th

- Pointer: kim ch th kim

- ZeroăPositionăadjusteră:ă i u ch nhăđi m 0 cho kim ch th

- Range selector knob : Ch năthangăđo,ăgi iăđo

- Panel:ăThơnăthi t b đo

- Test lead storage space: Ch đ queăđoăkhiăkhôngăs d ng

- 0ăOhmăadjusterăknob:ă i u ch nhăđi n tr v 0

- Testăprobe:ăQueăđoăđ , Queăđoăđen

- Test pins Đ υ κι m τρα

Hình 1.9: Giao di n s d ng c a đ ng h v n n ng

1.4.2 Th c hành đo đi n tr có vòng màu b ng VOM

1.4.2.1 Chú ý:

- Khôngăbaoăgi ăđ căđoăđi nătr ătrongăm chăđangăđ căc păđi n.Tr căkhiăđoă

đi nătr ătrongăm chăhƣyăt tăngu nătr c

- Khôngăđ ăđ ngăh ă ăthangăđoăđi nătr ămƠăđoăđi năápăvƠădòngăđi nă- đ ngăh ă

s ăh ngăngayăl păt c

- Khiăđoăđi nătr ănh ă(c ă<10 )ăc năđ ăchoăqueăđoăvƠăchơnăđi nătr ăti p xúcăt tă

n uăkhôngăk tăqu ăkhôngăchínhăxác

- Khiăđoăđi nătr ăl nă(c ă>ă10k ),ătayăkhôngăđ căti păxúcăđ ngăth iăvƠoăc ă2ă queăđo,ăvìăn uăti păxúcănh ăv yăđi nătr ăc aăng iăs ăm căsongăsongăv iăđi nătr ăc nă đoălƠmăgi măk tăqu ăđo

1.4.2.2 Cách th c hi n đo đi n tr có vòng màu

- C măqueăđoămƠuăđenăvƠoăđ uăCOM,ăqueăđoămƠuăđ ăvƠoăđ uă(+)

- tă2ăqueăđoăvƠoă2ăđ uăđi nătr ă( oăsongăsong).ăCh năthangăđoăsaoăchoăkhiăđoă

đi nătr ăc năxácăđ nh,ăđ ăl chăc aăkimă ăkho ngă½ thangăđo

- Gi ănguyênăthangăđoănƠy,ăb ăđi nătr ,ăch păqueăđoăv nănúmăch nhă0

(ADJ) đ ăkimăch ă ăđi mă0ăđ ng

- oăđi nătr ăl iăm tăl năn a,ăk tăqu ăl nănƠyălƠăchínhăxác

- Tínhăk tăqu ăđoăđ c

R = A x B

R - Giáătr ăth căc aăđi nătr

A - LƠăs ăch ăc aăkimătrênăcungăchiaăđ

B - LƠăthangăđo