Thực trạng nhân lực ngành công nghệ phần mềm ở việt nam và giải pháp phát triển nguồn nhân lực công nghệ phần mềm dựa trên bài học kinh nghệm từ ấn độ

Công trình nghiên cứu tham gia kỳ thi sinh viên nghiên cứu khoa học, đại học ngoại thương 2013 .Hy vong tài liệu này sẽ hữu ích với các bạn , mình để chế độ xem tối đa để các bạn tham khảo đc nhiều nhất , học tốt nhé !

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

-o0o -

Công trình tham d Cu c thi

Sinh viên nghiên c u khoa h c Tr ng i h c Ngo i th ng 2013

Tên công trình:

“Th c tr ng nhân l c ngành công ngh ph n m m Vi t Nam và gi i

pháp phát tri n ngu n nhân l c ngành công ngh ph n m m d a trên bài

h c kinh nghi m t n ”.

Nhóm ngành: KD2

Hà N i, tháng 5 n m 2013

M C L C

DANH M C B NG I DANH M C HÌNH I DANH M C KÍ HI U VI T T T II

L I M U 1

CH NG 1 C S LÝ LU N V NHÂN L C TRONG NGÀNH CÔNG NGH PH N M M 5

1.1 T NG QUAN V NHÂN L C, NGU N NHÂN L C VÀ QU N TR NGU N NHÂN L C 5

1.1.1 Ngu n nhân l c 5

1.1.2 Qu n tr ngu n nhân l c 8

1.2 T NG QUAN V NGÀNH CÔNG NGH PH N M M 12

1.2.1 Khái ni m ngành công ngh ph n m m 12

1.2.2 c tr ng c a ngành CNPM 14

1.3 NGU N NHÂN L C NGÀNH CÔNG NGH PH N M M 14

1.3.1 Vai trò c a ngu n nhân l c trong ngành CNPM 14

1.3.2 Yêu c u và xu h ng phát tri n ngu n nhân l c ngành CNPM 15

1.3.3 Các nhân t nh h ng đ n ngu n nhân l c ngành CNPM 17

CH NG 2 TH C TR NG NGU N NHÂN L C NGÀNH CÔNG NGH PH N M M T I VI T NAM 20

2.1 TH C TR NG NGÀNH CNPM T I VI T NAM 20

2.1.1 Quá trình phát tri n ngành CNPM Vi t Nam 20

2.1.2 Các nhân t nh h ng đ n ngành CNPM Vi t Nam 21

2.1.3 c đi m và đánh giá đi m m nh, đi m y u, c h i, thách th c c a ngành CNPM Vi t Nam 23

2.2 TH C TR NG NGU N NHÂN L C NGÀNH CNPM T I VI T NAM 27

2.2.1 C c u ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam 27

2.2.2 Ch t l ng ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam 29

2.2.3 Th c tr ng đào t o ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam 30

2.3 ÁNH GIÁ NGU N NHÂN L C NGÀNH CNPM VI T NAM 39

2.3.1 i m m nh c a ngu n nhân l c ngành CNPM và nguyên nhân 39

2.3.2 i m y u c a ngu n nhân l c ngành CNPM và nguyên nhân 40

2.3.3 Thu n l i c a nhân l c CNPM Vi t Nam và thành t u đ t đ c 41

CH NG 3 TH C TR NG NGU N NHÂN L C NGÀNH CÔNG NGH PH N M M T I N 45

3.1 C I M NGÀNH CNPM N 45

3.1.1 Quá trình phát tri n ngành CNPM n 45

3.1.2 c đi m và đánh giá đi m m nh, đi m y u, c h i, thách th c c a ngành CNPM n 48

3.1.3 M c đ h p d n c a th tr ng CNPM n 49

3.1.4 Thành t u c a ngành CNPM n 51

3.2 TH C TR NG NHÂN L C NGÀNH CNPM T I N 53

3.2.1 C c u nhân l c ngành CNPM n 53

3.2.2 Ch t l ng nhân l c ngành CNPM n 54

3.2.3 Th c tr ng đào t o nhân l c ngành CNPM n 56

3.2.4 Th c tr ng thu hút nhân l c ngành CNPM n 60

3.2.5 Th c tr ng s d ng nhân l c ngành CNPM n 61

3.3 ÁNH GIÁ NGU N NHÂN L C NGÀNH CNPM T I N 63

3.3.1 i m m nh c a ngu n nhân l c ngành CNPM n 63

3.3.2 i m y u c a ngu n nhân l c ngành CNPM n 65

CH NG 4 BÀI H C VÀ GI I PHÁP NH M PHÁT TRI N NGU N NHÂN L C NGÀNH CÔNG NGH PH N M M T I VI T NAM T KINH NGHI M C A N 67

4.1 T NG QUAN V NHÂN L C CNPM GI A VI T NAM VÀ N VÀ BÀI H C CHO VI T NAM 67

4.1.1 So sánh nhân l c ngành CNPM Vi t Nam và n 67

4.1.2 Bài h c cho Vi t Nam nh m phát tri n nhân l c ngành CNPM t

kinh nghi m c a n 69

4.2 CH TR NG C A NHÀ N C V PHÁT TRI N NGÀNH CNPM VÀ NGU N NHÂN L C NGÀNH CNPM T I VI T NAM 71

4.2.1 nh h ng phát tri n ngành CNPM Vi t Nam 71

4.2.2 nh h ng phát tri n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam 71

4.3 GI I PHÁP C TH NH M PHÁT TRI N NGU N NHÂN L C NGÀNH CNPM T I VI T NAM 72

4.3.1 Kêu g i đ u t n c ngoài đ c bi t là Vi t ki u v c v n l n tri th c 72

4.2.2 M r ng mô hình cao đ ng ngh nh m t o ngu n l c gia công ph n m m 75

4.2.3 S d ng nhân l c h p lý cho nghiên c u và phát tri n 76

4.2.4 Áp d ng, thúc đ y chu n đánh giá đ i v i nhân l c ngành CNPM78 4.2.5 G n ch ng trình đào t o chuyên nghi p v i th c ti n s d ng lao đ ng 79

4.2.6 Thúc đ y môi tr ng kh i nghi p công ngh 81

4.3 M T S KI N NGH NH M PHÁT TRI N NHÂN L C NGÀNH CÔNG NGH PH N M M VI T NAM 82

4.3.1 i v i Chính ph 82

4.3.2 i v i các tr ng đào t o 84

4.3.3 i v i các doanh nghi p trong l nh v c CNPM 85

K T LU N 87

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C B NG

B ng 2.1: Doanh thu ngành CNTT Vi t Nam (2002-2008) 20

B ng 2.2: Th ng kê sát h ch ITSS Vi t Nam 35

B ng 3.1: Giá tr xu t kh u, doanh thu n i đ a và t ng doanh thu – S lao đ ng và

s doanh thu/lao đ ng ngành ph n m m n (1993-1999) 46

B ng 3.2:C c u nhân l c c a ngành CNPM n 54

B ng 3.3: So sánh ISO và CMM 63

DANH M C HÌNH Hình 1.1: Mô hình qu n tr ngu n nhân l c chi n l c - các ho t đ ng qu n tr ngu n nhân l c c n b n 10

Hình 1.2: Quy trình s n xu t s n ph m công ngh ph n m m trên th c t 13

Hình 2.1: C c u trình đ nhân l c ngành Công ngh ph n m m Vi t Nam 29

Hình 2.2: T l đánh giá ch t l ng ngu n nhân l c ngành CNPM b i các doanh nghi p ph n m m 30

Hình 2.3: N i dung đƠo t o nhân viên CNPM 35

Hình 2.4: ánh giá c a nhân viên v chính sách đƠo t o trong doanh nghi p ph n

m m 37

Hình 3.1: M c đ h p d n ngành CNPM c a n so v i các qu c gia khác 51

Hình 3.2: Doanh thu s n ph m d ch v /ph n m m máy tính n (N m 2006 – 2011) 52

DANH M C KÍ HI U VI T T T

AICTE All India Council for

H i đ ng Chuyên môn Sát h ch k s CNTT theo chu n k n ng khu v c

g m 7 n c thƠnh viên: Nh t B n, Thái Lan, Philippine, Malaixia, Myanmar, Mông C vƠ Vi t Nam

ITSS Skill Standards for IT

Professionals

Chu n k n ng CNTT

M&A Mergers & Acquisitions Mua l i vƠ sáp nh p

NITs The National Institutes of

Technology

Tr ng H c vi n Công ngh Qu c gia

NASSCOM National Ascociation of

Software Services Companies

VINASA: - Vietnam Software

Association

Hi p h i Doanh nghi p Ph n m m Vi t Nam

VITEC Vietnam Training and

L I M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

c đánh giá lƠ m t trong nh ng l nh v c phát tri n nh t trên th gi i hi n nay, công ngh ph n m m (CNPM) h i t đ y đ m i y u t đ đ i di n cho đ nh cao tri th c và s sáng t o c a con ng i Ngày nay, ph n m m có m t kh p m i

n i, hay nói cách khác s n ph m ph n m m xâm nh p vào h u h t m i khía c nh

c a cu c s ng con ng i

Nh c t i CNPM không th không nh c t i vai trò c a con ng i nh m t y u

t c t lõi Khác v i nh ng ngành công nghi p khác đ u vào là nh ng nguyên v t

li u, đ u vào trong ngành CNPM chính là ch t xám Trên th gi i, tùy thu c vào tình hình phát tri n và kh n ng nhơn l c mà m i n c có chi n l c riêng Trong khi nh ng n c phát tri n nh M , Nh t B n, Anh đ u t vƠo các s n ph m hoàn thi n công ngh cao thì nh ng n c đi sau nh n , Trung Qu c, Philippines l i

đi theo h ng quy mô nh h n vƠ ch y u là gia công ph n m m cho các n c l n

T i Vi t Nam, CNPM có th nói là m t ngành còn khá non tr , ch th c s phát tri n trong kho ng h n ch c n m g n đơy nh ng ngƠnh đư có nh ng b c ti n

nh t đ nh đóng góp tích c c vào s th nh v ng chung c a đ t n c Trong t ng lai, v i các y u t thu n l i v con ng i, đi u ki n kinh t , xã h i,ầ Vi t Nam

đ c đánh giá có ti m n ng phát tri n ngành CNPM r t l n phát tri n, s đ u t đúng đ n nh t chính là y u t c t lõi - ch t xám, hay chính là ngu n nhân l c Tuy nhiên, hi n nay, đơy l i chính lƠ đi m y u khi n ngành CNPM Vi t Nam v n ch a

th b t phá lên Nh n th c đ c vai trò ch ch t c a ngu n nhân l c đ i v i s phát tri n chung c a toàn ngành, nhóm nghiên c u đi sơu vƠo tìm hi u th c tr ng nhân

l c ngành CNPM v i nh ng đi m m nh, đi m y u, nh ng ti m n ng, thách th c Song song đó lƠ s đ i chi u v i n - m t n c có nhi u nét t ng đ ng v i

Vi t Nam nh ng phát tri n t r t s m, luôn n l c nâng cao ch t l ng ngu n nhân

l c c a ngành và hi n đang có v th v ng ch c trong ngành CNPM T đó có th tìm th y nh ng gi i pháp mang tính th c ti n cao nh m thúc đ y s phát tri n c a nhân l c ngành CNPM nói riêng và c a toàn ngành nói chung t i Vi t Nam trong

nh ng n m s p t i khi mà dòng v n đ u t đang có xu h ng d ch chuy n sang khu

v c châu Á – Thái Bình D ng

Do đó, nhóm nghiên c u quy t đ nh ch n đ tài: “Th c tr ng nhân l c ngành

công ngh ph n m m Vi t Nam và gi i pháp phát tri n ngu n nhân l c ngành công ngh ph n m m d a trên bài h c kinh nghi m t n ”

2 T ng quan tình hình nghiên c u

Trên th gi i hi n có khá nhi u đ tài vi t v ngành CNPM n , tuy nhiên có hai v n đ : th nh t, s li u h u h t lƠ tr c 2010; th hai, các đ tài không đi sơu vƠo m ng nhân l c trong ngành M t s bài vi t tr c ti p v đ tài ngu n nhân l c CNPM n nh ắThe Indian Software Industry: The Human Capital StoryẰ (2006) b i Ashish Aora - thu c i h c Carnegie Mellon, hay ắIT-Based Industrial Development in India and Trends in Human Resources Development with the Aim of Realizing a Knowledge-based Society” vi t b i Kanji

Takeuchi và Minoru Nomura trích trong“Science & Technology Trends” (2008),ầ

nh ng s l ng không nhi u Còn tài li u nghiên c u sơu đánh giá ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam do n c ngoài ti n hành, hi n nhóm nghiên c u ch a tìm

th y b t kì tài li u chính th c nào

T i Vi t Nam, ph n l n tài li u tìm th y nói v ngành ho c ngu n nhân l c ngành Công ngh thông tin (CNTT) ch không đi sơu vƠo CNPM Tiêu bi u đó lƠ

ắSách tr ng v Công ngh Thông tin – Truy n thông” do b Truy n thông – Thông

tin phát hành kho ng tháng 7 hƠng n m c p đ n ngành CNPM Vi t Nam và

n , và tr c ti p đi sơu vƠo khía c nh ngu n nhân l c, hi n nhóm nghiên c u ch tìm đ c nh ng bài báo nh l , không có tính t ng quát vƠ không đ m b o tính khách quan Vì v y, có th kh ng đ nh nhóm nghiên c u lƠ nhóm đ u tiên nghiêm túc đi sơu vƠo khai thác đ tài này

3 i t ng nghiên c u và m c tiêu nghiên c u

i t ng nghiên c u: i t ng nghiên c u c a đ tài là nhân l c ngành CNPM Vi t Nam và n

M c tiêu nghiên c u:

• Tìm ra bài h c đ phát tri n ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam nói riêng và ngành CNPM Vi t Nam nói chung thông qua vi c tìm hi u vƠ đánh giá

Nh m t p trung phơn tích vƠ đ a ra gi i pháp cho v n đ đƠo t o, thu hút và s

d ng ngu n nhân l c ngành CNPM t i Vi t Nam, nhóm nghiên c u gi i h n ph m

vi không gian là các doanh nghi p, tr ng đƠo t o nhân l c cho ngành CNPM

Vi t Nam, và gi i h n ph m vi th i gian t 2010 t i th i đi m hi n nay và kéo dài

đ n các th i đi m khác nhau ph thu c vƠo nhóm đ i t ng tác đ ng (Doanh nghi p, các b , ngành, )

6 K t qu nghiên c u d ki n

Sau khi phân tích th c tr ng ngành CNPM nói chung và ngu n nhân l c ngành CNPM nói riêng t i Vi t Nam và n , nhóm nghiên c u s tìm ra đ c câu tr l i cho các v n đ sau:

• Nh ng v n đ còn t n đ ng trong vi c phát tri n ngu n nhân l c ngành CNPM t i Vi t Nam

• T kinh nghi m c a n , đ a ra các gi i pháp đ xu t cho Vi t Nam và

nh ng v n đ Vi t Nam c n phòng tránh trong vi c phát tri n ngu n nhân l c ngành CNPM

• Ki n ngh đ i v i các b , ban, ngành, doanh nghi p, đ t o m t môi tr ng thu n l i cho s phát tri n c a ngƠnh c ng nh ngu n nhân l c trong ngành CNPM

7 K t c u đ tài

Ngoài ph n m đ u, k t lu n, tài li u tham kh o và ph l c, k t c u c a đ tài

g m 4 ch ng nh sau:

Ch ng 1 C s lí lu n v ngu n nhân l c ngành công ngh ph n m m

Ch ng 2 Th c tr ng ngu n nhân l c ngành công ngh ph n m m Vi t Nam

Ch ng 3 Th c tr ng ngu n nhân l c ngành công ngh ph n m m n

Ch ng 4 BƠi h c và gi i pháp phát tri n ngu n nhân l c ngành công ngh

ph n m m Vi t Nam t kinh nghi m c a n

Ch ng 1 C S LÝ LU N V NHÂN L C TRONG NGÀNHCÔNG

NGH PH N M M 1.1 T NG QUAN V NHÂN L C, NGU N NHÂN L C VÀ QU N TR NGU N NHÂN L C

1.1.1 Ngu n nhân l c

1.1.1.1 Khái ni m ngu n nhân l c

Tr c h t, ắNhân l cẰ đ c hi u chung là s c ng i đ c s d ng trong lao

đ ng s n xu t Hay nói cách khác nhân l c là nh ng ng i đang tham gia ho t đ ng

tr c ti p trong các ngƠnh, các l nh v c kinh t - xã h i c a đ t n c

Thu t ng ắNgu n nhân l cẰ (Human Resource) xu t hi n vào th p niên 80

c a th k XX khi trên th gi i có s thay đ i c n b n v ph ng th c qu n lý, s

d ng con ng i trong kinh t lao đ ng N u tr c đơy ng i lao đ ng đ c coi là

l c l ng th a hành, ph thu c, các ông ch c n khai thác tri t đ s c lao đ ng c a

h sao cho thu đ c l i ích cao nh t v i chi phí th p nh t, thì t nh ng n m 80 đ n nay, v i ph ng th c qu n lý m i, ng i lao đ ng đư th c s đ c coi nh m t ngu n l c c a doanh nghi p, bên c nh các ngu n l c khác nh tƠi chính, công ngh ầ vƠ đ c qu n lý m t cách linh ho t, m m d o h n, t o đi u ki n t t nh t đ

ng i lao đ ng có th phát huy m c cao nh t các kh n ng ti m tàng, v n có c a

h thông qua tích lu t nhiên trong quá trình lao đ ng phát tri n

Hi n nay, có khá nhi u đ nh ngh a khác nhau v ngu n nhân l c đ c đ c p trong các công trình nghiên c u trên th gi i vƠ trong n c g n đơy, ch ng h n: Theo William R.Tracey (2003), ngu n nhân l c là các ngu n l c con ng i

t o l p và v n hành m t t ch c nƠo đó

Còn theo Giáo s - Vi n s Ph m Minh H c (2001), ắNgu n nhân l c c n

đ c hi u là s dân và ch t l ng con ng i, bao g m c th ch t và tinh th n, s c

kh e và trí tu , n ng l c, ph m ch t vƠ đ o đ c c a ng i lao đ ng Nó là t ng th ngu n nhân l c hi n th c t và ti m n ng đ c chu n b s n sƠng đ tham gia phát tri n kinh t - xã h i c a m t qu c gia hay m t đ a ph ng nƠo đó Ằ Theo cách

hi u này, nh ng ng i trong đ tu i lao đ ng nh ng không có nhu c u tìm vi c

làm, hay đang tham gia các công tác nh ngh a v quân s , đi h cầ thì v n đ c tính trong ngu n nhân l c

Nh v y, xem xét d i các góc đ khác nhau có th có nh ng khái ni m khác nhau v ngu n nhân l c nh ng nh ng khái ni m nƠy đ u th ng nh t n i dung c

b n: ngu n nhân l c là ngu n cung c p s c lao đ ng cho xã h i và m i ngành l i có

nh ng đ c tr ng riêng v ngu n nhân l c

1.1.1.2 Các khía c nh c a ngu n nhân l c

Theo Tài nguyên Giáo d c M Vi t Nam – VOER, ng i ta th ng xem xét ngu n nhân l c theo các khía c nh sau: c c u, ch t l ng, đƠo t o, thu hút và s

d ng ngu n nhân l c

• C c u ngu n nhân l c: Là t ng s ng i tham gia ho t đ ng kinh t và

đ c chia theo các đ c tr ng v tu i, gi i tính, dân t c, t ng quan gi a ngu n nhân l c v i dân s Qua đó ch ra tính cơn đ i theo gi i, theo nhóm tu i hay không

vƠ xu h ng thay đ i nh th nƠo trong t ng lai S l ng ngu n nhân l c đ c xác đ nh b i ch tiêu v quy mô và t c đ t ng tr ng, ngoƠi ra còn đ c xác đ nh

nh t l % so v i t ng dân s , t c đ gia t ng bình quơn

• Ch t l ng ngu n nhân l c: bao g m nhi u y u t nh trình đ , k n ng,

ph m ch t, s c kho Ngoài ra, ch t l ng ngu n nhân l c còn th hi n tay ngh , tác phong ngh nghi p, c c u chia theo các đ c tr ng, thiên h ng ngành ngh Tuy nhiên, ch t l ng ngu n nhân l c c a m t t ch c, chung quy l i th hi n

n ng su t lao đ ng c a t ch c đó NgoƠi ra, ch t l ng ngu n nhân l c còn đ c đánh giá thông qua ch tiêu bi u hi n n ng l c ph m ch t c a ng i lao đ ng

• Ơo t o ngu n nhân l c: ơy lƠ m t trong nh ng y u t r t quan tr ng và liên h tr c ti p đ n ch t l ng ngu n nhân l c Nhân l c b t kì ngƠnh nƠo c ng

ch u s tác đ ng đƠo t o t hai ngu n c b n đó lƠ tr ng h c và doanh nghi p Thông th ng tr ng h c cung c p nh ng ki n th c n n t ng trong m t l nh v c

nh t đ nh, còn doanh nghi p v i nh ng đ c tr ng riêng l i ch d n cho nhân viên

nh ng kh n ng c th đ đáp ng công vi c Kho ng cách đƠo t o gi a nhƠ tr ng

và doanh nghi p ph n ánh ch t l ng giáo d c c a m t qu c gia

• Thu hút ngu n nhân l c: Gi chơn ng i tài luôn là v n đ đau đ u c a các nhà qu n lý, th hi n s n đ nh trong môi tr ng làm vi c và t o đi u ki n cho s phát tri n thông su t lƠm đ c đi u đó, các doanh nghi p c n đ a ra nh ng chính sách thu hút nhân l c h p lý và h p d n nh chính sách l ng, đưi ng , th ng

ti n, t o môi tr ng làm vi c lỦ t ng, các thi t b h tr ,

• S d ng ngu n nhân l c: Là khái ni m ch s kh d ng lao đ ng trong n n kinh t qu c dân, bao hàm giá tr v s l ng và kh n ng thu hút lao đ ng trong các ngành kinh t Ngày nay Ủ ngh a c a vi c bi t khai thác s d ng lao đ ng vô cùng quan tr ng, có th hi u hai góc đ v s l ng và ch t l ng, trong đó bi t

b trí s d ng cơn đ i hài hòa v i các ngu n l c khác và vi c s d ng ph i g n li n

v i phát tri n b n v ng

1.1.1.3 Vai trò c a ngu n nhân l c

a Vai trò c a ngu n nhân l c đ i v i s phát tri n c a doanh nghi p

Trong m i t ch c, ngu n nhân l c đ u đ c xem là ngu n l c ch y u, hay

có th nói, nhân l c tr c h t là ngu n hình thành nên t ch c Con ng i đ c xem là ngu n l c c n b n và có tính quy t đ nh c a m i th i đ i Ngu n l c t con

ng i là y u t b n v ng vƠ khó thay đ i nh t trong m i t ch c

Trong doanh nghi p, ngu n nhân l c không ch là ngu n l c ch y u, mà còn

là ngu n l c đ c bi t Doanh nghi p s d ng ngu n lao đ ng không ch nh lƠ ch

th trong quá trình tác đ ng lên v t ch t, công ngh đ t o ra s n ph m, mà còn là cách qu n lỦ, đƠo t o và s d ng h p lý vì nh ng k n ng, ki n th c, trình đ và thái đ c a ng i lao đ ng chính là y u t quy t đ nh n ng su t, ch t l ng và hi u

qu s d ng các y u t khác c a doanh nghi p Ngu n nhân l c đ c xem là ngu n

l c đ c bi t b i l n ng l c s n xu t c a ngu n nhân l c có kh n ng khai thác vƠ phát huy vô h n n u s d ng h p lỦ vƠ đ c t o đ ng l c Trí tu , tinh th n, tâm lý

t o nên n ng l c ti m tàng vô t n c a con ng i

b Vai trò c a ngu n nhân l c đ i v i s phát tri n c a đ t n c

Phát tri n kinh t - xã h i c n d a trên các ngu n l c: nhân l c (ngu n l c con

ng i), v t l c (ngu n v t ch t), tài l c (ngu n tƠi chính)ầ song trong đó, các ngu n l c mu n phát huy vai trò ch có th thông qua ngu n l c con ng i B i l ,

đ t n t i và phát tri n, con ng i không ng ng s n xu t v t ch t Quá trình s n

xu t v t ch t là s k t h p gi a hai y u t c b n: t li u s n xu t và s c lao đ ng, trong đó y u t con ng i có Ủ ngh a quy t đ nh nh t đ i v i s t ng tr ng và phát tri n kinh t M t khác, quá trình s n xu t v t ch t đòi h i s n ph m s n xu t ra ngày càng ph i nhi u và t t h n, đ đáp ng ngƠy cƠng đ y đ h n nhu c u s ng

c a con ng i Nh v y, b n ch t ngu n nhân l c còn là m c tiêu, đ ng l c cho s phát tri n c a xã h i

1.1.2 Qu n tr ngu n nhân l c

1.1.2.1 Khái ni m

Ngay t đ u nh ng n m 80 th k 19, câu h i th nào là qu n tr ngu n nhân

l c và làm th nƠo đ qu n tr ngu n nhân l c m t cách hi u qu đư đ c đ t ra b i các nhà nghiên c u, các nhƠ lưnh đ o Hi u m t cách đ n gi n, theo nhóm tác gi (Raymond A Noe, John R Hollenbeck, Barry Gerhart và Patrick M Wright) trong

cu n ắFundamentals of Human Resource ManagementẰ (2011), ắqu n tr ngu n nhân l c là các chính sách, ho t đ ng và h th ng gây nh h ng t i hành vi, thái

s mà t ch c vƠ các cá nhơn lƠm trong đó nh n đ c t các cách ti p c n và cách

th c qu n tr ngu n nhân l c

Có th th y, ngu n nhân l c khác v i các ngu n l c khác c a doanh nghi p (máy móc, thi t b , nguyên v t li u, ph ng pháp công ngh ,ầ) do chính b n ch t con ng i Nhơn viên có các n ng l c, đ c đi m cá nhân khác nhau, có ti m n ng phát tri n, có kh n ng hình thƠnh các nhóm h i, các t ch c (nh công đoƠn) nh m

b o v quy n l i cho h , có th đánh giá vƠ đ t câu h i đ i v i ho t đ ng c a các nhà qu n tr , và hành vi c a h có th thay đ i ph thu c vào chính b n thân c a h

ho c s tác đ ng c a môi tr ng xung quanh Qu n tr ngu n nhân l c do v y khó

kh n vƠ ph c t p h n nhi u so v i qu n tr các y u t khác trong ho t đ ng c a các

t ch c

1.1.2.2 Vai trò c a c a qu n tr ngu n nhân l c

Con ng i đ c coi là y u t c t lõi trong m i ho t đ ng Do đó, qu n tr ngu n nhân l c hi u qu đ ng ngh a v i nh ng tác đ ng tích c c không ch v i doanh nghi p mà còn v i xã h i v i qu c gia

góc đ doanh nghi p, trong nhi u n m, ng i ta v n tách r i qu n tr ngu n nhân l c v i v n đ l i nhu n Th c t đư ch ng minh r ng con ng i là tài s n l n

nh t trong m i t ch c Con ng i t o ra l i nhu n, vì v y m t doanh nghi p mu n phát tri n, vai trò con ng i ph i đ c đ t lên hƠng đ u

góc đ cá nhân, qu n lý hi u qu ngu n nhân l c thúc đ y làm vi c nhóm

và tinh th n đ ng đ i gi a các nhơn viên, đ ng th i cung c p các c h i phát tri n tuy t v i cho nh ng ng i có n ng l c th c s

góc đ xã h i, xã h i luôn luôn h ng l i t chính vi c qu n lý ngu n nhân

l c hi u qu C h i vi c làm nhân lên, nh ng tƠi n ng đ c s d ng m t cách t t

nh t, đ c bi t các chính sách chi tr vƠ đ i x v i nhân viên c a công ty đ c th c

hi n t t s thúc đ y n ng l c c nh tranh cùng v n lên trong c ng đ ng

góc đ qu c gia, qu n tr ngu n nhân l c có vai trò tích c c trong vi c khai thác các ngu n l i tài nguyên thiên nhiên, v t ch t vƠ tƠi chính Con ng i có k

n ng phù h p, thái đ đúng đ n và giá tr thích h p giúp qu c gia v ng m nh tiên phong, có th c nh tranh và kh ng đ nh đ c v th c a mình

1.1.2.3 Các ho t đ ng qu n tr ngu n nhân l c c b n

Qu n tr ngu n nhân l c là m t l nh v c r t r ng, tuy nhiên theo cu n sách ắFundamentals of Human Recource ManagementẰ (2011), có m t s ho t đ ng chính nh sau:

Hình 1.3: Mô hình qu n tr ngu n nhân l c chi n l c - các ho t đ ng

qu n tr ngu n nhân l c c n b n

Ngu n: Raymond A Noe, John R Hollenbeck, Barry Gerhart và Patrick M Wright,

“Fundamentals of ảuman Resource Management” (2011), Nxb McGraw

Hill/Irwin

a Phân tích và thi t k công vi c

Phân tích công vi c là quá trình thu th p, phân tích và s p x p m t cách h

th ng thông tin v đ c đi m m t công vi c c th Phân tích công vi c là công c c

s cho vi c thi t l p h th ng ch n l a vƠ ch ng trình hu n luy n vƠ đ m b o r ng

h th ng đánh giá vƠ thù lao đ c xây d ng trên c s nhu c u công vi c

b Lên k ho ch ngu n nhân l c

Sau khi đ nh hình các công vi c c n làm, m t b c không th thi u chính là lên k ho ch ngu n nhân l c, ví d nh s l ng, trình đ , l trình phát tri n quy

mô nhân viên, k ho ch đƠo t o nhân l c, ti p c n ngu n cung nhân l c,ầ

c Tuy n d ng

Nhi m v c a tuy n m là xúc ti n các ho t đ ng nh m thu hút các ng viên thích h p cho t ch c Các yêu c u v s công b ng và dân ch trong vi c l a ch n các ng viên ngƠy cƠng đ c chú tr ng, làm cho quy trình l a ch n nhân viên ngày càng tr lên ch t ch , h p lý

d L a ch n

Quá trình l a ch n g m m t s b c c b n nh ng r t quan tr ng B c đ u tiên đó lƠ xác đ nh nhu c u các v trí m i vƠ xác đ nh nh ng k n ng nƠo lƠ c n thi t

đ th c hi n công vi c h u hi u Xác đ nh đ c các n ng l c và kh n ng c n thi t, các qu n tr viên ngu n nhân l c s d dàng thi t l p đ c nhi u chi n l c tuy n

m khác nhau Quy trình xem xét vƠ đánh giá đ l a ch n ng viên có th g m vi c thu nh n đ n c a ng viên, ki m tra n ng l c và ph ng v n

e ào t o và phát tri n nhân viên

Ơo t o và phát tri n có th đ c tri n khai m t cách chính th c ho c không chính th c Hình th c đƠo t o chính th c liên quan đ n nh ng h ng d n th c hi n

m t công vi c m i hay đ m b o đáp ng nh ng thay đ i v công ngh và quy trình

Ơo t o chính th c đ c tri n khai b i các chuyên gia ngu n nhân l c hay có th là chuyên gia k thu t hay là t ch c đ a ng i lao đ ng đƠo t o nh ng ch ng trình đƠo t o c a các t ch c ngh nghi p ho c các c s đƠo t o Ơo t o không chính

g Ho ch đ nh các l i ích, l ng b ng

ánh giá n ng l c lƠ c s quan tr ng cho vi c phát tri n h th ng thù lao thích h p Có hai lo i là thù lao tr c ti p, t c là ti n l ng vƠ thù lao gián ti p, t c

là các d ng l i ích khác nhau cho ng i lao đ ng ụ ngh a c a thù lao không đ n

gi n là y u t đ m b o cho nhân viên th c hi n các nhi m v c a mình mà thông qua đó lƠm đ ng l c cho s n l c c a nhân viên, s v n lên kh ng đ nh vai trò

c a h vì m c tiêu chung

h Các m i quan h nhân viên

i u nƠy đ c bi t quan tr ng đ i v i nh ng công vi c yêu c u làm nhóm M c đích cu i cùng đó chính lƠ nhơn viên h tr t t cho nhau, vui v , t o m t môi

tr ng làm vi c thân thi n song v n không làm m t đi tính c nh tranh, hi u qu đơy không d ng l i ch là m i quan h gi a nhân viên v i nhân viên mà còn m

r ng ra toàn th nh ng ng i làm trong t ch c, t lưnh đ o các c p t i nhân viên phòng ban, và th m chí c b ph n h tr nh b o v , lao công,ầ Duy trì đ c m i quan h t t đ p trong t p th s t o m t môi tr ng n đ nh, v ng ch c cho công ty phát tri n

1.2.1 Khái ni m ngành công ngh ph n m m

1.2.1.1 Ph n m m

Theo đ nh ngh a c a R.Pressman (2001), ph n m m (Software) là t p h p

nh ng câu l nh đ c vi t b ng m t ho c nhi u ngôn ng l p trình theo m t tr t t xác đ nh nh m t đ ng th c hi n m t s ch c n ng ho c gi i quy t m t bài toán nƠo đó; Có 3 thƠnh ph n chính là: các mã l nh đ th c thi các ho t đ ng vƠ đ a ra các k t qu mong mu n khi thao tác trên máy tính; các c u trúc d li u ho c c s

d li u mà các mã l nh s th c thi trên chúng; các tài li u mô t thao tác và cách dùng ph n m m

1.2.1.2 Công ngh ph n m m

Khái ni m v CNPM (Software Engineering) đ c đ a ra l n đ u tiên vào H i ngh kh ng ho ng ph n m m do NATO t ch c vào tháng 10/1968 t i Garmisch,

c và t đó CNPM đ c hình thƠnh nh m t chuyên môn riêng

Theo T đi n Máy tính - Computer Dictionary c a Microsoft Press® (1994), CNPM là vi c thi t k và phát tri n ph n m m (ch ng trình máy tính) xuyên su t

t khi hình thƠnh Ủ t ng t i vi c th c hi n và l p h s

T đi n Larousse (1996) đ nh ngh a chi ti t h n: CNPM lƠ t p h p các

ph ng pháp, mô hình, k thu t, công c và th t c liên quan đ n các giai đo n xây

d ng m t s n ph m ph n m m Các giai đo n đó lƠ: đ c t , thi t k , l p trình, th nghi m, s a sai, cƠi đ t đ đem vƠo ng d ng, b o trì và l p h s

Trên th c t , theo s c thái công ngh , vi c tri n khai s n xu t CNPM g m các giai đo n th hi n trong mô hình sau:

Hình 1.4: Quy trình s n xu t s n ph m công ngh ph n m m trên th c t

Ngu n: K Kawamura, Nh p môn Công ngh h c Ph n m m, 2001, Nxb

Theo Datamonitor (2012), kích th c c a ngành CNPM trên toàn th gi i 808,3 t USD Châu M chi m 42,6% giá tr th tr ng ph n m m toàn c u

Có nhi u lo i hình khác nhau c a các doanh nghi p trong ngành CNPM Ph n

m m c s , bao g m h đi u hành, ph n m m trung gian vƠ c s d li u có các t p đoƠn l n Microsoft, Google, IBM, SAP AG, EMC,ầ; ph n m m t đ ng hóa, dùng trong quy trình kinh doanh c a l nh v c tài chính, s n xu t, h u c n, bán hàng và

4 Giao vi c thi t k vƠ s n

ti p th có Oracle, SAP AG, Sage,ầ; và ph n m m b o m t có s tham gia c a Symantec, Trend Micro, Kaspersky,ầ

1.2.2 c tr ng c a ngành CNPM

Vì s n ph m ph n m m r t đ c bi t vƠ mang các đ c tr ng nh phơn tích trên, nên ngƠnh CNPM c ng có nh ng đi m l u Ủ nh sau:

M t là, trong các s n ph m c a ngành CNPM hàm ch a m t hƠm l ng lao

đ ng sáng t o cao mà s d ng r t ít nguyên v t li u thô ban đ u Cái quan tr ng

nh t đơy lƠ ch t xám Theo nhà khoa h c M McCorduck (2005) thì ắNgƠnh CNPM là ngành công nghi p lỦ t ng Nó t o ra giá tr b ng cách bi n đ i n ng l c trí não c a con, tiêu th r t ít n ng l ng và nguyên li u thôẰ

Hai là, n n t ng c a công nghi p nói chung lƠ phơn x ng, máy móc, dây chuy n công ngh , còn trong ngƠnh CNPM thì c s v t ch t quan tr ng nh t là trí

tu c a con ng i

Ba là, các s n ph m ngƠnh CNPM đ c tiêu th trên th tr ng th gi i m t cách mau chóng, t n kém r t ít chi phí chuyên ch t n i s n xu t đ n n i tiêu th Còn trong công nghi p, vi c chuyên ch s n ph m chi m chi phí r t đáng k , nh t

là trong công nghi p n ng

B n là, s n ph m c a ngành CNPM không b tiêu hao trong quá trình s d ng

mƠ ng c l i, s lƠm t ng giá tr c a các thành ph n s d ng nó lên g p nhi u l n

N m lƠ, ngƠnh CNPM lƠ s n ph m c a m t n n kinh t toàn c u hóa, trong đó

th ng m i đi n t đóng vai trò trung tơm c a n n th ng m i th gi i

Sáu là, ngành CNPM t o đi u ki n cho các n c tuy công nghi p ch a phát tri n cao, c ng có th tham gia, n u có m t ti m n ng ch t xám và m t chính sách phù h p t m qu n lỦ v mô

1.3.1 Vai trò c a ngu n nhân l c trong ngành CNPM

L ch s nhân lo i đư ch ng ki n nh ng b c nh y v t quan tr ng lƠm thay đ i toàn b n n kinh t th gi i, t đó góp ph n thay đ i toàn b c c u lao đ ng, hình thành nh ng l c l ng lao đ ng m i v i k n ng vƠ trình đ m i Cu c các m ng

l n th 3 – Cách m ng Khoa h c k thu t c a th k 20 c ng v y T khi chi c máy

tính đ u tiên xu t hi n, Internet đ c ph sóng đ n nay, khoa h c k thu t và công ngh thông tin đư s n sinh ra m t l c l ng hùng h u lao đ ng m i các nhà l p trình viên và làm vi c trong l nh v c CNTT

Tùy vƠo trình đ phát tri n, m c đ phân công công vi c c a các công ty, các

qu c gia khác nhau, v c b n vai trò c a nhân l c ngành CNPM bao g m:

• L p trình: ơy lƠ đ i ng đông đ o nh t vƠ có vai trò đ c bi t quan tr ng trong l c l ng nhân l c ngành CNPM Ch c n ng c a l c các l p trình viên là s

d ng ngôn ng l p trình đ vi t nên các s n ph m là web hay ng d ng di đ ng và các ng d ng khác đáp ng nhu c u ng i dùng ho c yêu c u c a khách hàng

• Phát tri n s n ph m: D a trên nh ng xu h ng th gi i, ph n ng ng i tiêu dùng và hi u bi t c a b n thân mình, nh ng ng i phát tri n s n ph m s xác đ nh

nh ng tính n ng c a s n ph m ho c c i thi n chúng theo nh ng xu h ng và nhu

c u c a khách hàng

• Phát tri n các gi i pháp riêng cho khách hàng, t v n Công ngh thông tin (CNTT): i v i m t s doanh nghi p có trình đ và có kinh nghi m trong l nh v c này, h có th cung c p các gi i pháp riêng đ ng th i t v n chi n l c v CNTT cho khách hàng thông qua các gói ph n m m Ho t đ ng này ch y u đ c th c

hi n b i nh ng doanh nghi p l n, có nhi u ngu n nhân l c c p cao

Nh ng công vi c nƠy đòi h i ng i lao đ ng c n có nh ng ki n th c v chuyên môn, ch không đ n gi n lƠ lao đ ng chân tay, vì v y, lao đ ng ngành CNPM đ c xem là l c l ng lao đ ng khó có th thay th Mu n ngành CNPM phát tri n, ng i lao đ ng c n ph i đ c nâng cao v kh n ng vƠ kinh nghi m đ

gi i quy t nh ng bài toán ph n m m m t cách nhanh chóng, hi u qu nh t.Có th nói, ngu n nhân l c chính là y u t then ch t có Ủ ngh a quy t đ nh đ i v i vi c

• N m v ng chuyên môn: Nhân l c làm vi c trong ngành CNPM c n bi t và

s d ng thành th o các ngôn ng l p trình Ngoài ra còn c n s d ng và sáng t o linh ho t các thu t toán nh m đ a nh ng Ủ t ng trên gi y tr thành nh ng tính

n ng th c s c a s n ph m Các ngôn ng l p trình nh lƠ công c còn thu t toán và kinh nghi m là cách th c đ m t lao đ ng trong l nh v c này hoàn thành công vi c

c a mình

• Am hi u, luôn c p nh t v công ngh và các ch c n ng c a s n ph m: i

v i ngu n nhân l c ngành CNPM, ắtr m hay không b ng tay quenẰ lƠ ch a đ mà

c n ắh c c đ iẰ Công ngh luôn thay đ i t ng ngày t ng gi Có th nói, vòng đ i

c a các s n ph m CNPM lƠ t ng đ i ng n n u so sánh v i các s n ph m khác trên

th tr ng Vì v y, ngu n nhân l c trong ngƠnh nƠy c ng đòi h i c n ph i liên t c

c p nh t nh ng tin t c, xu h ng m i trên th gi i và th tr ng công ngh , c ng

nh h c h i nh ng ki n th c m i v các n n t ng ngôn ng c n s dung cho công

vi c l p trình, thi t k ,

• K n ng giao ti p ngo i ng : K n ng ngo i ng , đ c bi t là ti ng Anh là

m t k n ng bu c ph i có đ i v i nhân l c ngƠnh CNPM khi đa s tài li u, v n b n

h ng d n, k thu t, công ngh c ng nh n i dung các môn h c, ph n m m v công ngh thông tin - truy n thông và các công vi c th c t đa s dùng ti ng Anh H n

n a ti ng Anh còn thông d ng trao đ i v i khách hƠng, đ i tác qu c t trong ngành

nh Nh t B n, Th y S , cầ

• K n ng m m, kh n ng t duy vƠ lƠm vi c đ c l p: Nhân l c ngành CNPM

c n m t "t duy m " Các k s CNPM th ng gi i v t duy logic, lƠm vi c đ c

l p, nh ng l i kém v giao ti p, k n ng trình bƠy vƠ s thuy t ph c hi u qu Bên

c nh t duy logic vƠ lƠm vi c đ c l p, yêu c u xã h i c n nhân l c CNPM ph i có

t duy t ng th , kh n ng lƠm vi c nhóm, t duy kinh doanh vƠ t duy d ch v khách hàng

Có th th y, trong nh ng n m g n đơy, s phát tri n nh v bưo c a ngành

CNPM đư kh ng đ nh đ c ti m n ng c a ngành này là vô cùng l n, đ c bi t trong giai đo n s p t i nh h ng phát tri n chung c a toàn th gi i là phát tri n kinh t tri th c, vì th CNTT và CNPM là y u t không th tách r i Cùng v i đó, s c nh

tranh kh c nghi t trên th tr ng th gi i c ng t o đi u ki n đ các hãng công ngh

l n liên t c đ i m i mình vƠ đ a ra nh ng s n ph m mang tính cách m ng cho toàn

th gi i Ng i dùng t đó c ng đ c h ng nh ng l i ích ngƠy cƠng gia t ng Xét trên b i c nh y, ngu n nhân l c ngành CNPM càng có nh ng đòi h i

kh t khe h n theo h ng nơng cao hƠm l ng tri th c và tính sáng t o Thay vì làm

vi c m t cách b đ ng là nh n công vi c t khách hƠng vƠ ng i qu n lý, trong

t ng lai, l p trình viên s có th phát huy kh n ng sáng t o c a mình nhi u h n vƠ chuy n đ i d n t vi c gia công ph n m m sang h ng t phát tri n s n ph m theo

t duy vƠ Ủ t ng c a mình, đ ng th i có kh n ng kinh doanh trên chính s n ph m

đó ó chính lƠ nh ng gì đang di n ra t i nh ng c ng qu c công ngh l n trên th

gi i nh M , Hàn Qu c hay Nh t B n T ng m c đ ph c t p và ch t xám trong

m t s n ph m CNPM, đ ng th i c ng t ng tính th c ti n và kh n ng áp d ng th c

ti n c a s n ph m đó, đơy chính lƠ xu h ng vƠ lƠ t ng lai c a ngành CNPM Nhân t làm lên s thay đ i đó không ai khác chính lƠ ngu n nhân l c ngƠnh đang ngày càng l n m nh

1.3.3 Các nhân t nh h ng đ n ngu n nhân l c ngành CNPM

1.3.3.1 Các nhân t nh h ng đ n s l ng nhân l c

C ng gi ng nh ngu n nhân l c nhi u ngành khác, ngu n nhân l c CNPM

tr c h t c n tr i qua quá trình đ o t o ngh t các c p b c trung c p, cao đ ng,

tr ng d y ngh , đ i h c vƠ sau đ i h c Y u t nh h ng l n nh t đ n s l ng ngu n nhân l c ngành chính là y u t tác đ ng đ n s l ng h c sinh, sinh viên

đ c tr i qua đƠo t o và h c ngh m i n m vƠ s l ng ngu n l c ti p t c duy trì

ho t đ ng trong l nh v c qua t ng n m, đó lƠ:

• M c đ , xu h ng và tri n v ng phát tri n c a ngành CNPM trên th gi i nói chung và c a t ng qu c gia nói riêng S phát tri n này s tác đ ng đ n nhu c u

v nhân l c trong xã h i

• S đ nh h ng ngh nghi p c a xã h i, gia đình đ i v i gi i tr S tác đ ng nƠy đ c bi t có Ủ ngh a đ i v i nh ng th h thanh – thi u niên đang đ ng tr c

ng ng c a c a s l a ch n l nh v c h c t p và ngh nghi p trong t ng lai N u

m t xã h i có s đ nh h ng rõ ràng trong nh ng giai đo n th c hi n ắb c nh yẰ

v h c t p c a gi i tr , s góp ph n phân ph i l c l ng lao đ ng xã h i theo m t chi u h ng nƠo đó

• M c đ quan tâm và yêu thích c a ng i h c đ i v i l nh v c CNTT nói chung và ngành CNPM nói riêng

• nh h ng và ch tr ng phát tri n ngành c a xã h i, nhƠ n c trong t ng giai đo n c th c a đ t n c Y u t nƠy có Ủ ngh a r t l n trong s phát tri n s

l ng nhân l c c a b t c ngành nào T nh ng ch tr ng c a nhƠ n c, s d n

đ n nh ng chính sách c th đi vƠo đ i s ng tác đ ng đ n vi c đ nh h ng ngh nghi p, chính sách đƠo t o, d y ngh , t đó t o đi u ki n cho ngành phát tri n và các y u t khác

1.3.3.2 Các nhân t nh h ng đ n ch t l ng ngu n nhân l c

Ch t l ng ngu n nhân l c luôn là v n đ quan tâm c a b t c ngành ngh nƠo, đ c bi t đ i v i CNTT nói chung và CNPM nói riêng – ngành mà y u t con

ng i chi m vai trò vô cùng quan tr ng trong s phát tri n Có nhi u nhân t nh

h ng t i ch t l ng ngu n nhân l c ngƠnh CNPM, đó là:

• Ch t l ng đƠo t o c a các c s đƠo t o, d y ngh : Y u t đƠo t o luôn là

y u t đ u tiên và quan tr ng nh t tác đ ng đ n ch t l ng ngu n nhân l c Tùy

t ng trình đ và m c đ đƠo t o, tính ch t giáo trình gi ng d y, ch t l ng h c t p;

m c đ k t h p tính lý thuy t và th c hành trong gi ng d y vƠ đƠo t o,ầ đ u có tác

đ ng l n đ n ch t l ng ngu n nhân l c đ u ra

• Môi tr ng làm vi c: Môi tr ng làm vi c có vai trò quan tr ng tác đ ng đ n

ch t l ng ngu n nhân l c thông qua vi c nâng cao tay ngh , k n ng vƠ t duy c a ngu n nhân l c trong ngƠnh nƠy c bi t m t môi tr ng v i nhi u c h i ti p c n

nh ng s n ph m m i trong ngành c ng nh c p nh t nh ng tính n ng m i, đ c làm vi c v i nh ng chuyên gia trong ngành s nhanh chóng nâng cao ch t l ng nhân l c

• M c đ ph c t p v s n ph m: Trên phân khúc th tr ng c a b t c ngành ngh nào, các qu c gia luôn có s phân chia nh t đ nh v s n ph m d a trên l i th

c nh tranh c a các qu c gia Và m c đ ph c t p c ng nh đòi h i cao c a khách hƠng đ i v i t ng th tr ng, t ng công ty c ng nh h ng r t l n đ i v i ch t

l ng ngu n nhân l c nói chung c a qu c gia, công ty đó S n ph m càng yêu c u

đ ph c t p cao, ngu n nhân l c cƠng có c h i đ c nơng cao trình đ và phát tri n k n ng b n thân, t đó nâng cao ch t l ng c a chính ngu n nhân l c

• Ngoài các y u t trên, ch t l ng ngu n nhân l c còn ch u nh h ng c a

m c đ yêu thích, ham h c h i và y u t môi tr ng xung quanh c a t ng cá nhân

ng i làm trong ngh Nh ng y u t không th đong đ m này có s nh h ng nh t

đ nh đ i v i s t nâng cao tay ngh c a t ng cá nhân

Nh v y, qua ch ng 1, nhóm nghiên c u đ a ra lí lu n c s v nhân l c, ngu n nhân l c, qu n tr ngu n nhân l c, v ngành CNPM và c th h n lƠ ngu n nhân l c ngƠnh CNPM, đ d a trên các c s này nh m đánh giá tình hình th c ti n

c a ngành CNPM, ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam c ng nh n , t đó

đ a ra gi i pháp – ki n ngh th c ti n, mang tính ng d ng cao đ phát tri n ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam

Ch ng 2 TH C TR NG NGU N NHÂN L C NGÀNH CÔNG

NGH PH N M M T I VI T NAM

2.1.1 Quá trình phát tri n ngành CNPM Vi t Nam

CNPM là m t ngành kinh t m i t i Vi t Nam (ra đ i t cu i nh ng n m 90)

nh ng l i có t c đ t ng tr ng k l c trong nh ng n m g n đơy vƠ cao h n r t nhi u so v i các ngành khác Quá trình phát tri n c a ngành có th chia thành 2 giai

đo n chính nh sau

2.1.1.1 Giai đo n 2000 - 2009

Ngành CNPM Vi t Nam giai đo n này phát tri n r t m nh m , khi Chính ph

ch tr ng đ y m nh phát tri n, ban hành nhi u c ch , chính sách u đưi phát tri n CNPM, đ c bi t k t khi ban hành Ch th 58-CT/TW c a B Chính tr hay Ngh quy t s 07/2000/NQ-CP v vi c Xây d ng và phát tri n công nghi p ph n m m

B ng 2.2: Doanh thu ngành CNTT Vi t Nam (2002-2008)( n v : tri u USD)

t ng tr ng GDP c a đ t n c

C ng trong 10 n m t 2000, ngành CNPM Vi t Nam đư ch ng ki n s t ng

tr ng v t b c v s l ng c ng nh quy mô c a nhi u doanh nghi p N m 2000,

ngành CNPM ch có 25 doanh nghi p v i quy mô r t nh ch kho ng 20-30

ng i/doanh nghi p, thì đ n 2009, Vi t Nam đư có nh ng doanh nghi p v i quy mô hƠng nghìn lao đ ng Theo B Thông tin – Truy n thông, tính chung trên c n c,

n m 2009 có h n 1000 doanh nghi p ph n m m, trong đó có 200 công ty ph n m m

v i quy mô t 150-200 lao đ ng, có kho ng 10 doanh nghi p quy mô x p x h n

1000 ng i, tiêu bi u nh FPT Software, FPT Information System, TMA, PSV,ầ;

Vi t Nam th ng xuyên đ c các t ch c t v n hƠng đ u th gi i nh A.T.Kearney,KPMG, Gatner đánh giá cao trong danh sách các đi m đ n h p d n v gia công ph n m m

2.1.1.2 T 2010 t i nay

Sau 10 n m phát tri n m nh m , ngành CNPM v n ti p t c phát tri n tuy nhiên không còn gi đ c t c đ t ng tr ng cao nh tr c N m 2012, doanh thu CNPM ch đ t 1,45 t USD, t ng tr ng khiêm t n 10% (do th tr ng tiêu th trong n c và xu t kh u b nh h ng b i suy thoái kinh t c ng nh ch tr ng c t

gi m ch tiêu công t i Vi t Nam) S lao đ ng c a ngƠnh đ t 79.000 vƠ đang có xu

h ng ch ng l i N ng su t c ng ch đ t 18.855 USD/ng i/n m, t ng không đáng

k c bi t, do suy thoái kinh t và t giá USD/VN t ng, nên m c l ng bình quân gi m đi chút ít ch đ t 5.034 USD/ng i/n m

Theo ắBáo cáo đánh giá 100 thƠnh ph h p d n nh t th gi i v gia công ph n

m mẰ (Công ty t v n Tholons, 6/2012), thành ph H Chí Minh v trí 17 (t t 1

b c) còn Hà N i v trí 21 (gi nguyên) VƠ sau giai đo n phát tri n t các khu

ph n m m t p trung, đ n nay c n c còn t n t i 7 khu ph n m m t p trung v i 499 doanh nghi p (279 doanh nghi p trong n c và 220 doanh nghi p n c ngoài)

2.1.2 Các nhân t nh h ng đ n ngành CNPM Vi t Nam

Có r t nhi u các nhân t nh h ng đ n m t ngƠnh nh môi tr ng kinh t , chính tr , lu t pháp, v n hóa xư h i, khoa h c – k thu t, đi u ki n t nhiên, c s h

t ng,ầ Khi đánh giá các nhơn t nh h ng đ n ngành CNPM Vi t Nam, ta có th

đ a ra 2 nhóm nhơn t l n: nhân t ch quan và nhân t khách quan, c th :

2.1.2.1 Nhân t ch quan nh h ng đ n ngành CNPM Vi t Nam

a Chính ph

Vi t Nam, Chính ph đóng vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n đ i v i các doanh nghi p nói chung c ng nh các doanh nghi p ph n m m nói riêng Có

th nói, nh m gây d ng và t o b c đƠ v ng ch c cho m t ngƠnh đ y tri n v ng

nh phơn tích trên, Chính ph đư có nh ng chính sách vƠ b c đi r t quy t li t, c

th qua Ngh quy t 07/NQ-CP v xây d ng và phát tri n công nghi p ph n m m (n m 2000) vƠ Quy t đ nh 51/2007/Q -TTg (n m 2007)

b Hi p h i Ph n m m và d ch v CNTT Vi t Nam

Hi p h i Ph n m m và D ch v CNTT Vi t Nam (VINASA), ti n thân là Hi p

h i Doanh nghi p Ph n m m Vi t Nam – v i Ch t ch đ ng nhi m lƠ ông Tr ng Gia Bình – Ch t ch H QT Công ty c ph n FPT VINASA là t ch c xã h i ngh nghi p c a các doanh nghi p ph n m m Vi t Nam, đ c thành l p tháng 4/2002 VINASA lƠ n i quy t đ c doanh nghi p ph n m m, trong đó có h u h t các doanh nghi p ph n m m ch l c c a đ t n c (235 doanh nghi p), v i nhi m v ra

đ nh h ng phát tri n chung và h tr các doanh nghi p ph n m m Vi t Nam, nh m thúc đ y ngành ph n m m phát tri n

2.1.2.2 Nhân t khách quan nh h ng đ n ngành CNPM Vi t Nam

gi m xu ng m c 39% vƠ 5 n c thu c OECD gi m ch còn 27% Thành công c a CNPM n , Trung Qu c và nhi u n c đang phát tri n đư kh ng đ nh, t p trung phát tri n ngành công nghi p này là m t h ng đi đúng đ n

b Xu h ng xã h i

B t kì m t ngƠnh nƠo thì khi đ t trong b i c nh xã h i c ng b nh h ng r t nhi u, ngƠnh CNPM c ng không n m ngoài quy lu t đó LƠ m t n c đang phát tri n nhanh và trên ti n trình h i nh p qu c t , Vi t Nam đang b t k p xu h ng th

gi i đ c bi t là gi i tr - đ i t ng nh h ng l n đ n ngành CNPM

c Xu h ng th tr ng

Th tr ng ph n m m g m 3 m ng l n: ph n m m ng d ng c a doanh nghi p trong nơng cao n ng l c qu n lý, hi u qu trong s n xu t kinh doanh; ph n

m m trong d án c a Chính ph ; và ph n m m nhúng

V m ng ph n m m doanh nghi p, các doanh nghi p Vi t Nam hi n nay đư

b t đ u xem CNTT là gi i pháp nơng cao n ng l c c nh tranh Dù kh ng ho ng kinh t toàn c u nh ng m t s doanh nghi p ph n m m có t ng tr ng n t ng

nh l nh v c Ho ch đ nh ngu n l c doanh nghi p (ERP) M ng ph n m m đóng gói

c a các doanh nghi p nh và v a c ng t ng tr ng i u này cho th y th tr ng

ph n m m Vi t Nam còn nhi u phơn khúc ch a đ c khai thác đúng vƠ hi u qu

V m ng ph n m m ng d ng c a Chính ph , NhƠ n c hi n nay đang h tr khá l n, t o c h i cho nhi u doanh nghi p tham gia, không còn t p trung vào s ít doanh nghi p nh tr c

V m ng ph n m m nhúng, Vi t Nam hi n đang ch m h n th gi i khá nhi u

v s l ng c ng nh ch t l ng (đ ph c t p) Hi n nay, ph n m m nhúng r t ph

bi n trên các s n ph m nh : đi n tho i di đ ng, máy gi t, máy tính ti n, t l nh thông minh,ầ ph n m m ho t đ ng theo yêu c u c a khách hàng Vì m ng này phù

h p v i trình đ hi n t i c a ngƠnh CNPM n c nhƠ nên đơy lƠ h ng đi c n l u Ủ

vƠ lƠ c h i l n cho nhi u doanh nghi p Vi t Nam

2.1.3 c đi m vƠ đánh giá đi m m nh, đi m y u, c h i, thách th c c a ngành CNPM Vi t Nam

V i ch ng đ ng h n 10 n m phát tri n, ngành CNPM Vi t Nam đư tr ng thƠnh vƠ thu đ c nh ng th ng l i nh t đ nh Song bên c nh đó còn không ít khó

kh n, thách th c phía tr c Sau đơy lƠ nh ng nét chính v đi m m nh, đi m y u

c ng nh nh ng c h i, thách th c đang đ t ra đ i v i ngành CNPM t i Vi t Nam

2.1.3.1 i m m nh

• Chi phí nhơn công t ng đ i r , t l dân s tr l n ơy lƠ m t y u t r t quan tr ng thu hút s đ u t vƠo ngƠnh nƠy t i Vi t Nam

• Con ng i Vi t Nam có kh n ng ti p thu công ngh hi n đ i t t, nhanh chóng b t kp xu h ng th gi i

ph n l n các doanh nghi p ph n m m ch a đ n ng l c tƠi chính đ có th t ng

m c đ u t cho các ho t đ ng marketing, nghiên c u phát tri n s n ph m (R&D) và đƠo t o nhân l c Ph n l n doanh nghi p ch a có chi n l c đ u t lơu dƠi v s n

ph m c ng nh th tr ng.H t ng c a Vi t Nam v n đ c đánh giá lƠ kém phát tri n

• H t ng vi n thông còn nhi u b t c p, giao thông đi l i còn ch a th c s thu n ti n Không nh ng th , h th ng đi n, đ ng cáp n i ra qu c t l i thi u n

đ nh, T t c nh ng lý do này ph n nƠo đư c n tr s phát tri n c a ngành

• Vi t Nam lâu nay v n đ c coi là m t "đi m đen" v s d ng ph n m m l u,

v nh ng l h ng trong an toƠn thông tin vƠ ch a có đ c h ng kh c ph c tình

s doanh nghi p không bi t đ n hai ch ng trình quan tr ng c a ngƠnh lƠ Ch ng trình phát tri n công nghi p ph n m m Vi t Nam đ n n m 2010 vƠ Ch ng trình phát tri n công nghi p n i dung s Vi t Nam đ n n m 2010 đư đ c B Thông tin

và Truy n thông đ xu t và Th t ng Chính ph thông qua đ u n m 2007 (Theo Công b K t qu kh o sát toàn c nh ngành CNPM Vi t Nam l n th nh t n m 2009

c a B Truy n thông - Thông tin) Th m chí nhi u đ c khu/công viên ph n m m

đ c đ u t hƠng tr m t đ ng nh ng ho t đ ng không hi u qu i u này ph n ánh

c ch qu n lý y u kém và s h p tác l ng l o c a các c quan ch c n ng

2.1.3.3 C h i

• Chính tr n đ nh, n n kinh t m , nhanh chóng h i nh p v i th gi i, đ c

bi t sau khi Vi t Nam gia nh p WTO (11/2006)

• Ngành CNTT nói chung và CNPM nói riêng trên th gi i và t i Vi t Nam

v n đang phát tri n m nh m

• Ngày càng có nhi u doanh nghi p n c ngoài chuy n sang th tr ng Vi t Nam thay vì Trung Qu c hay n do l i th v chi phí nhân công

• Yêu c u v n đ u t không quá l n, rào c n vào th tr ng nh

• Ngành CNPM nh n đ c nhi u s quan tâm t nhƠ n c, chính ph Bên

c nh nh ng ch tr ng phát tri n đư đ c th c hi n và có nh ng k t qu nh t đ nh, nhi u ch ng trình c ng đang đ c tri n khai nh ắK ho ch t ng th phát tri n công nghi p đi n t Vi t Nam đ n n m 2010 vƠ t m nhìn đ n n m 2020Ằ (Theo Quy t đ nh 75/2007/Q -TTg); ắQuy ch qu n lỦ Ch ng trình phát tri n công nghi p ph n m m vƠ Ch ng trình phát tri n công nghi p n i dung s Ằ (Theo Quy t đ nh 50/2009-Q /TTg); ắ nh h ng phát tri n công nghi p CNTT t i n m

2015 và t m nhìn đ n 2020Ằ, án ắ a Vi t Nam s m tr thƠnh n c m nh v CNTT-TTẰ do Th t ng Chính ph phê duy t ngày 22/9/2010 (theo Quy t đ nh s 1755/Q -TTg)

• Bên c nh đó, các doanh nghi p ho t đ ng trong l nh v c CNPM còn đ c

h ng nhi u u đưi nh 4 n m mi m thu k t khi có thu nh p ch u thu , thu u đưi cho các cá nhơn tr c ti p s n xu t ph n m m, 0% cho thu giá tr gia t ng VAT, thu nh p kh u nguyên v t li u ph c v s n xu t, thu xu t kh u ph n m mầ

• N n kinh t đang phát tri n, nhu c u v ph n m m c a các doanh nghi p dù

b nh h ng b i suy thoái kinh t nh ng v n cao

• Các v M&A cùng s đ b c a các t p đoƠn l n trên th gi i g n đơy nh IBM, Aricent, Applied Micro, Texas Instrument,ầ có th gơy khó kh n cho các doanh nghi p trong n c nh ng nhìn chung s ki n này s có nhi u tác đ ng tích

c c t i t ng th n n công nghi p ph n m m, giúp c i thi n môi tr ng c nh tranh, nâng t m CNPM Vi t Nam trên b n đ th gi i

• Vi t Nam có c ng đ ng ng i Vi t n c ngoƠi khá đông đ o, luôn h ng

v quê h ng vƠ đư tr giúp ngành CNPM trong n c không nh v v n, tri th c, kinh nghi m vƠ c h i

2.1.3.4 Thách th c

• Kh c ph c tình tr ng thi u h t nhân l c ch t l ng cao hi n nay, nâng cao

kh n ng ngo i ng , các k n ng, ki n th c th c ti n cho sinh viên ngành này

• Nâng cao ch t l ng c s h t ng

• Tình tr ng ch y máu ch t xám đang có xu h ng ngƠy cƠng t ng ơy lƠ m t

th c t t t y u khi mƠ môi tr ng trong n c không t o đi u ki n thu n l i cho nhân l c có trình đ cao phát tri n

• Các doanh nghi p CNPM đ ng tr c yêu c u ph i m r ng qui mô đ đáp

ng nh ng d án l n vƠ đòi h i tính ph c t p cao, đ ng th i nâng cao ch t l ng đ đáp ng nh ng th tr ng khó tính nh Nh t B n, M ,ầ

• N n kinh t toàn c u v n ch a có d u ki u khôi ph c, ng c l i càng lún sâu vào kh ng ho ng và n công, đ c bi t lƠ các n c phát tri n

• NhƠ n c c n s m có nh ng ch tài lu t pháp c th nh m b o v b n quy n,

th ng hi u cho các s n ph m CNPM, giúp không ch doanh nghi p trong n c mà

n c ngoƠi đ u t vƠo Vi t Nam yên tâm ho t đ ng

Có th th y Vi t Nam có m t s u th đ phát tri n, song h u h t đ u ch a

t o đ c s v t tr i, khác bi t l n v i các n c trên th gi i Khó kh n vƠ thách

th c phía tr c r t nhi u Dù v y, ngành CNPM Vi t Nam c ng có r t nhi u c h i phía tr c, n u t n d ng t t các c h i, đơy hoƠn toƠn có th tr thƠnh m i nh n trong n n kinh t Vi t Nam

2.2 TH C TR NG NGU N NHÂN L C NGÀNH CNPM T I VI T NAM

tìm hi u th c tr ng ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam, bên c nh ti p thu t các ngu n tài li u có s n, nhóm tác gi còn ti n hành hai kh o sát vào tháng

12/2012

Th nh t, kh o sát các doanh nghi p ph n m m Nhóm tác gi đư ti p c n 15

ng i đ i di n cho 15 doanh nghi p t i ba thành ph l n là Hà N i, thành ph H Chí Minh vƠ Ơ N ng nh Vietsoftware, CNC, Phalanx, CMC, FPT Software, H

đ i v i doanh nghi p đ h có th phát huy t t nh t kh n ng c a mình

K t qu kh o sát s đ c đ a vƠo ph n phân tích th c tr ng ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam d i đơy (N i dung kh o sát vui lòng xem ph n Ph l c)

2.2.1 C c u ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam

2.2.1.1 Theo đ a lý

Theo ắSách tr ng v Công ngh Thông tin - Truy n thông Vi t Nam 2012Ằ do

B Truy n thông - Thông tin phát hành, nh ng doanh nghi p ph n m m hƠng đ u

Vi t Nam hi n đ u t p trung hai thành ph l n là Hà N i (13 doanh nghi p) và thành ph H Chí Minh (8 doanh nghi p) Không ch v y, các trung tâm và các công viên ph n m m do nhƠ n c đ u t phát tri n đ u n m các thành ph l n v i

3 trung tâm thành ph H Chí Minh, 1 Ơ N ng và 1 C n Th (ch a k đ n trong các trung tâm v CNTT c ng bao g m b ph n ph n m m), vƠ các tr ng đƠo

t o c ng đ t ch y u nh ng thành ph này Do đó, đơy c ng lƠ n i thu hút nhi u nhân l c trong ngành nh t, đ c bi t là nhân l c có kinh nghi m, trình đ cao

Nh các đi u ki n h t ng thu n ti n nh c s v t ch t, đ ng truy n thông tin, giao thông,ầ cùng v i s h tr , đ u t c a nhƠ n c, ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam ch y u phát tri n các thành ph l n nh HƠ N i, thành ph H Chí Minh vƠ Ơ N ng, chi m t i trên 75% t ng s nhân l c làm trong ngành này

c a c n c

2.2.1.2 Theo đ tu i

V i l ch s phát tri n ch h n 10 n m vƠ đ c bi t đ c quan tâm trong kho ng

t n m 2005 tr l i đơy, nhìn chung ngu n nhân l c ngành CNPM t i Vi t Nam khá

tr Theo báo cáo Phát tri n nhân l c CNTT t đ u t khoa h c 4/2013 c a s Khoa

h c Công ngh B c K n, nhân l c ngành CNPM Vi t Nam r t tr tu i, 70% nhân

l c 20-30 tu i ng th i, theo k t qu kh o sát nhân l c ngành CNPM Vi t Nam

c a nhóm nghiên c u vào tháng 12/2012, có t i 74% s ng i đ c đi u tra đư lƠm trong ngƠnh nƠy d i 2 n m, 24% đư lƠm t 2-5 n m vƠ 2% lƠm trên 10 n m

2.2.1.3 Theo trình đ

Theo k t qu đi u tra c a Trung tâm D báo nhu c u nhân l c và Thông tin th

tr ng lao đ ng thành ph H Chí Minh 2012-2015 (3/2013), c c u trình đ chuyên môn c a nhân l c ngành CNTT c n c là kho ng 65% đ i h c, g n 25% cao đ ng, còn l i là trung c p vƠ k thu t viên s c p ng th i, theo k t qu kh o sát Nhân l c ngành CNPM Vi t Nam c a nhóm nghiên c u vào tháng 12/2012, có

g n 75% có trình đ đ i h c, ti p theo đó các ch ng trình liên k t n c ngoƠi, đƠo

t o chuyên sâu c p ch ng ch,ầ chi m kho ng 20% Nhân l c t t nghi p cao đ ng, trung c p ho c cao h c h u nh không đáng k K t qu nƠy c ng t ng t đ i v i

kh o sát m t s doanh nghi p CNPM c a nhóm nghiên c u vào tháng 12/2012

Hình 2.1 : C c u trình đ nhân l c ngành Công ngh ph n m m Vi t Nam

Ngu n: Kh o sát Nhân l c ngành CNPM Vi t Nam c a nhóm nghiên c u, 12/2012

2.2.2 Ch t l ng ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam

Trong báo cáo ắMeasuring the Information Society 2011Ằ c a Liên minh vi n thông qu c t ITU, ch s k n ng CNTT-TT c a Vi t Nam đ ng v trí 108/152 (gi nguyên so v i n m 2008) Trong đó, nhìn chung, ch t l ng ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam m c khá Tuy nhiên, so v i các qu c gia phát tri n v

ph n m m, nhân l c Vi t Nam ch a đ c đánh giá cao C ng theo b ng x p h ng

c a t p đoƠn t v n A.T.Kearney (2011) Vi t Nam x p th 8 trong 50 qu c gia h p

d n nh t v gia công ph n m m, tuy nhiên v i ch tiêu nhân l c, n c ta x p th 25

v i đi m s là 1,19 kém n c đ ng đ u ch tiêu này là M (2,88) 2,42 l n Trong

nh ng n m g n đơy, ch t l ng ngu n nhân l c CNPM c a Vi t Nam đư d n đ c

c i thi n v i nh ng n l c c i ti n ch t l ng t môi tr ng đ o t o vƠ môi tr ng làm vi c

V trình đ chuyên môn, lao đ ng Vi t Nam ph n l n còn thi u kinh nghi m,

k n ng chuyên sơu vƠ trình đ ngo i ng c bi t, hi n nay CNPM Vi t Nam r t thi u các chuyên gia gi i v qu n tr d án, thi t k gi i pháp, ti p th , đ m b o ch t

i h c 73%

Tr ng đƠo t o ngh 20%

Cao đ ng 4%

Trung c p 2%

Philippines, và Vi t Nam Trong đó, Vi t Nam đ ng đ u v t l thi đ t (15,6%),

ti p đ n là Philippines (11,2%) và Thái Lan (x p x 10%) Tuy nhiên các t l này

v n m c th p, đ c bi t lƠ đ i v i SW (k s thi t k và phát tri n ph n m m) Theo kh o sát c a nhóm tác gi vào tháng 12/2012, ph n l n nhân l c trong các doanh nghiêp ph n m m (DNPM) có trình đ đ i h c tr lên (chi m kho ng 75%), kho ng 60% nhơn viên đ t yêu c u v ngo i ng khi làm vi c v i đ i tác

n c ngoài Bên c nh đó, k t qu kh o sát c ng ph n ánh các y u t khác v lao

đ ng trong các doanh nghi p nh sau:

Hình 2.2: T l đánh giá ch t l ng ngu n nhân l c ngành CNPM b i các

doanh nghi p ph n m m

c u

Ch a đ t yêu c u

Kh n ng toán h c vƠ t duy logic 67% 33% 0%

m m nh giao ti p, làm vi c nhóm,ầ vƠ Ủ th c trong công vi c, đi u này có th

nh h ng l n đ n n ng su t lao đ ng c ng nh s phát tri n c a t ng cá nhân trong doanh nghi p

Tuy v y, nhân l c ph n m m Vi t Nam đ c đánh giá lƠ n ng đ ng, thông minh, có ki n th c c b n, có kh n ng đƠo t o nơng cao trình đ nhanh, d thích nghi v i đi u ki n làm vi c c ng đ cao, và có giá nhân công th p

2.2.3 Th c tr ng đƠo t o ngu n nhân l c ngành CNPM Vi t Nam

2.2.3.1 ào t o t b c chuyên nghi p

Tr c h t ph i nói v m t đ c tr ng trong đƠo t o k s ph n m m t i Vi t Nam đó lƠ h u h t các tr ng ch đƠo t o k s CNTT chung, ít tr ng có h n

chuyên ngành v ph n m m nh i h c FPT, i h c Bách khoa Hà N i, i h c Công ngh - i h c Qu c gia Hà N i, Các tr ng đ i h c, cao đ ng ngành CNTT, cung c p cho sinh viên nh ng ki n th c c b n, sau đó khi đi lƠm sinh viên

có th ch n m t l nh v c đ theo đu i Do đó, ph n đông k s ph n m m t i Vi t Nam không ph i t t nghi p t chuyên ngành ph n m m ngay t tr ng đƠo t o

Th m chí, nhi u tr ng có chuyên ngành ph n m m riêng nh ng ch ng trình h c không khác nhi u so v i các chuyên ngành khác thu c l nh v c CNTT

a S l ng

Hi n nay Vi t Nam, ngu n đƠo t o nhân l c cho ngành CNTT nói chung hay ngành CNPM nói riêng ch y u là thông qua h th ng đƠo t o c a các tr ng đ i

h c, cao đ ng có chuyên ngành thu c h th ng giáo d c qu c gia Theo ắSách tr ng

v Công ngh Thông tin - Truy n thông Vi t Nam 2012Ằ, t l tuy n sinh ngành CNTT-TT là 11,93% và t ng s sinh viên CNTT-TT đang h c lƠ h n 173 nghìn

ng i T 192 c s đ i h c, cao đ ng đƠo t o CNTT n m 2006, tính đ n n m

2012, con s nƠy lƠ 290 c s

Tuy s l ng tr ng đƠo t o và ch tiêu tuy n sinh ngành CNTT-TT có t ng

nh ng trên th c t vƠi n m g n đơy, nhi u tr ng i h c - Cao đ ng ( H – C ) đư

g p khó kh n trong vi c tuy n sinh viên vào các ngành CNTT và s l ng tuy n sinh đ c c a các ngƠnh nƠy ít h n so v i ch tiêu c n tuy n i m tuy n sinh c a ngành CNTT th p h n m t s ngành kinh t khác nhi u tr ng đƠo t o CNTT có

uy tín, đi m tuy n sinh vƠo các ngƠnh nƠy c ng ch m c 17-24 đi m M t s

tr ng H – C dơn l p và t th c, đi m tuy n sinh ngành CNTT có khi ch m c 10-13 đi m (b ng m c đi m sàn c a B Giáo d c vƠ Ơo t o)

Ngoài ra, Vi t Nam có 13 c s đƠo t o sau đ i h c v CNTT v i s l ng ch tiêu tuy n sinh t ng 30% h ng n m T sau n m 2000 đ n nay, s cán b đ c c đi đƠo t o sau đ i h c v CNTT theo nhu c u c a các c s đƠo t o không h n ch

b Các lo i hình đào t o t th p lên cao

• Các trung tâm: tin h c v n phòng, theo nhu c u và k n ng riêng bi t (Cisco, Microsoftầ), ch ng ch

• Cao đ ng, Trung c p: K thu t viên (L p trình, ki m th , v n hành, b o trìầ)

• i h c, Sau đ i h c: C nhân, K s , Th c s , Ti n s (Phơn tích, thi t k ,

l p trình, ki m th , v n hành, b o trì; Qu n tr ; Gi ng d y; Nghiên c u c b n; R&D; CIOầ)

c Ch t l ng đào t o

T i các tr ng đ u ngƠnh nh i h c Qu c gia Hà N i, i h c Qu c gia thành ph H Chí Minh, i h c Bách Khoa Hà N i, i h c Bách Khoa Thành

ph H Chí Minh và m t s tr ng các thành ph l n đư cung c p c c ki n th c

n n t ng v CNTT khá t t Nh ng ch ng trình đƠo t o tƠi n ng, ch ng trình tiên

ti n đư cung c p đ c m t s nhân l c CNTT ch t l ng cao M t s tr ng tri n khai các ch ng trình h p tác qu c t , đƠo t o liên k t v i n c ngoài, tuy có c p

nh t công ngh m i nh ng quy mô đƠo t o v n ch a k p nhu c u nhân l c c a các doanh nghi p, c quan nhƠ n c Còn l i đa s ch ng trình đƠo t o CNTT các

tr ng H – C v n n ng v lý thuy t và ít th c hành

Thay đ i n i dung ch ng trình đƠo t o th ng m t r t nhi u th i gian và b

ph thu c vƠo khung ch ng trình c a B Giáo d c vƠ Ơo t o, kho ng m t ph n

ba ch ng trình đƠo t o là kh i l ng ki n th c giáo d c đ i c ng Th ng đ n

gi a n m th hai, sinh viên m i b t đ u h c chuyên ngành v CNTT Sinh viên ít

đ c tham gia vào các d án nên thi u kinh nghi m th c t khi t t nghi p ra tr ng Bên c nh ki n th c n n t ng, sinh viên CNTT r t c n đ c trang b các k n ng nh ngo i ng , kinh nghi m ng d ng th c t , k n ng ph i h p và làm vi c nhóm, kh

n ng qu n lý d án Trong s nh ng k n ng nƠy, ch có ngo i ng đư đ c đ a vƠo

ch ng trình đƠo t o CNTT nh m t môn h c b t bu c, còn h u h t các k n ng

m m khác là không b t bu c vƠ không đ c các tr ng ch tr ng đƠo t o

Do v y, s l ng sinh viên ra tr ng ch kho ng 15% t ng s đáp ng đ c yêu c u doanh nghi p H n 80 % l p trình viên ph i đƠo t o l i, cá bi t có nh ng

n i ph i m t t i 2 n m đ đƠo t o l i m t l p trình viên sau khi ra tr ng

Bên c nh đó, v c s v t ch t, h u h t các tr ng H – C c ng đư đ u t

l p đ t h th ng m ng máy tính, k t n i Internet và các phòng máy tính th c hành

M t s tr ng l n đư đ c s d ng các ph n m m và thi t b hi n đ i Tuy nhiên, công tác b o trì, nâng c p h th ng v n ch a đ c quan tơm đúng m c M t s

t i các b c giáo d c chuyên nghi p

N m 2009, theo s li u đi u tra t i 70 tr ng H – C có đƠo t o CNTT trên

c n c, s gi ng viên CNTT ch chi m 8,5% trong t ng s gi ng viên c a c n c Trong đó, ch có kho ng 0,59% gi ng viên lƠ giáo s ; 5,15% lƠ phó giáo s ; 14,75% gi ng viên có trình đ ti n s vƠ ti n s khoa h c, còn l i ch y u lƠ trình đ

th c s (38,25%), đ i h c vƠ cao đ ng (41,26%)

Theo k t qu nghiên c u c a Th.s Phùng Ti n H i, Th.s Nguy n Thanh

H ng ( H KTQD) (2012), t i m t s tr ng H – C có đƠo t o chuyên ngành CNTT Hà N i, TP H Chí Minh, Ơ N ng, B c Ninh, H i Phòng và C n Th đa

s gi ng viên CNTT là nam gi i vƠ có đ tu i trung bình th p, d i 40 tu i chi m kho ng 73% T l gi ng viên CNTT có trình đ th c s , ti n s lƠ t ng đ i cao Bên c nh đó, đ tu i trung bình c a gi ng viên CNTT có trình đ th c s lƠ 32-

36 tu i Gi ng viên có nhi u c h i đ c ti p t c đƠo t o nâng cao trong và ngoài

n c Ho t đ ng nghiên c u khoa h c c a gi ng viên CNTT còn nhi u h n ch a

s các đ tài nghiên c u khoa h c ch c p tr ng, có r t ít đ tài c p B và c p NhƠ n c S bƠi báo đ ng t p chí trong n c vƠ n c ngoƠi c ng còn r t ít Thu

nh p trung bình c a m t gi ng viên CNTT kho ng 60 tri u đ ng/n m M c thu

nh p nƠy ch a khuy n khích đ c gi ng viên t p trung nghiên c u khoa h c, nâng cao ch t l ng gi ng d y, nơng cao trình đ vì ph i dành nhi u th i gian đi gi ng các c s khác nhau đ n đ nh cu c s ng M t khó kh n n a lƠ trình đ ngo i ng

c a nhi u gi ng viên còn ch a thƠnh th o Trong khí đó, ngƠnh CNTT th ng