Biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông ngoài công lập trên địa bàn thành phố nam định

Biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông ngoài công lập trên địa bàn thành phố Nam Định Tô Thị Thơm Trường Đại học Giáo dục Luận văn Thạc sĩ ngành: Quản lý giáo

Biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông ngoài công lập trên địa bàn

thành phố Nam Định

Tô Thị Thơm

Trường Đại học Giáo dục Luận văn Thạc sĩ ngành: Quản lý giáo dục; Mã số: 60 14 05

Người hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Văn Lê

Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Tổng quan những vấn đề lý luận vào quản lý đội ngũ giáo viên trường

THPT Khảo sát thực trạng đội ngũ giáo viên và quản lý đội ngũ giáo viên trường THPT NCL trên địa bàn thành phố Nam Định Đề xuất một số biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên trong các trường THPT NCL trên địa bàn thành phố Nam Định

Keywords: Quản lý giáo dục; Giáo viên; Trường dân lập; Nam Định

Content

1 Lý do chọn đề tài

“Giáo dục là một hoạt động xã hội rộng lớn có liên quan trực tiếp đến lợi ích, nghĩa vụ và quyền lợi của mọi người dân, mọi tổ chức kinh tế - xã hội, đồng thời tác động mạnh mẽ đến tiến trình phát triển nhanh hay chậm của một quốc gia Giáo dục phải đi trước một bước, giáo dục là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển Do vậy bất cứ quốc gia nào trên thế giới, dù lớn hay nhỏ, dù giàu hay nghèo, dù phát triển hay đang phát triển, bao giờ cũng phải quan tâm đến giáo dục”.[1]

Ở Việt Nam, sau Đại hội Đảng VI (1986) sự phát triển KT – XH của đất nước ta bước vào một thời kỳ mới: xoá bỏ nền kinh tế bao cấp, từng bước chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đứng trước tình hình đó ngành Giáo dục - Đào tạo phải khẳng định được vị thế của mình, thể hiện vai trò đột phá cho cuộc cách mạng trí tuệ đang dần được hình thành và khởi sắc, dẫn đến nền kinh tế tri thức ngày càng phát triển mạnh mẽ và rộng lớn ở phạm vi toàn cầu Nghị quyết TW 2 khoá VIII, với việc khẳng định sự cần thiết “đa dạng hoá các loại hình trường lớp”, đã tạo ra động lực để phát triển các cơ sở trường học nói chung và phát triển các trường ngoài công lập nói riêng [10]

Chính vì vậy chúng tôi đã chọn hướng nghiên cứu với tên đề tài: “Biện pháp quản lý đội

ngũ giáo viên trường trung học phổ thông ngoài công lập trên địa bàn thành phố Nam Định”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp tăng cường quản lý giáo viên nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, giúp cho hệ thống các trường THPT NCL ngày càng phát triển đáp ứng nhu cầu học tập của toàn địa phương

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1.Khách thể nghiên cứu

Quản lý đội ngũ giáo viên của các trường THPT ngoài công lập

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Mối quan hệ giữa công tác quản lý và chất lượng đội ngũ giáo viên trong các trường THPT NCL trên địa bàn thành phố Nam Định

4 Giả thuyết khoa học

Đội ngũ giáo viên trường THPT ngoài công lập trên địa bàn thành phố Nam Định đang

có xu hướng phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây Nếu đề xuất được các biện pháp đồng bộ, khả thi và có cơ sở khoa học phù hợp với thực tế địa phương thì chất lượng đội ngũ giáo viên trường THPT NCL trên địa bàn thành phố Nam Định sẽ được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1.Tổng quan những vấn đề lý luận vào quản lý đội ngũ giáo viên trường THPT

5.2 Khảo sát thực trạng đội ngũ giáo viên và quản lý đội ngũ giáo viên trường THPT NCL trên

địa bàn thành phố Nam Định

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên trong các trường THPT NCL trên địa bàn

thành phố Nam Định

6 Phạm vi và giới hạn đề tài nghiên cứu

6.1 Phạm vi

Nghiên cứu thực trạng đội ngũ giáo viên và công tác quản lý đội ngũ giáo viên trong các trường THPT NCL sau:

- THPT dân lập Nguyễn Công Trứ

- THPT dân lập Trần Nhật Duật

- THPT dân lập Trần Quang Khải

6.2 Giới hạn của đề tài

Quản lý trong nhà trường là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều hoạt động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi chỉ nghiên cứu công tác quản lý đội ngũ giáo viên 3 trường THPT NCL đã chọn trên địa bàn thành phố Nam Định

7 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài chúng tôi lựa chọn các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu thập và đọc các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu: các văn bản, sách báo, tài liệu, báo cáo của nhà trường, các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến đề tài

Phân tích, tổng hợp và kết luận tài liệu

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Điều tra bằng phiếu thăm dò ý kiến cán bộ quản lý và giáo viên ở 3 trường THPT NCL

đã chọn trên địa bàn thành phố Nam Định để làm rõ thực trạng và các giải pháp quản lý đội ngũ giáo viên góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

7.2.2 Phương pháp quan sát

Tham dự một số tiết dạy của giáo viên, các hoạt động của các tổ chuyên môn và các hoạt động của học sinh

7.2.3 Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn

Tiến hành gặp gỡ Ban Giám hiệu nhà trường, tổ trưởng chuyên môn về vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên trong trường

7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê

Thống kê, phân tích và xử lý số liệu thu thập được để rút ra kết luận

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục Nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông ngoài

công lập

Chương 2: Đánh giá thực trạng việc quản lý đội ngũ giáo viên của trường trung học phổ

thông ngoài công lập trên địa bàn thành phố Nam Định

Chương 3: Các biện pháp quản lý đội ngũ giáo viên trường các trường trung học phổ thông

ngoài công lập trên địa bàn thành phố Nam Định

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN

CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGOÀI CÔNG LẬP

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Ở phương Đông cổ đại, nhất là ở Trung Hoa và ấn Độ đã xuất hiện tư tưởng quản lý từ rất sớm Những tư tưởng về phép trị nước của Khổng Tử (551 – 479 TrCN), Mạnh Tử (372 –

289 TrCN), Hàn Phi Tử (280 – 233 TrCN) theo đánh giá của các nhà nghiên cứu hiện đại vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc và đậm nét trong phong cách quản lý và văn hóa của nhiều quốc gia Châu

Á, nhất là các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam, Triều Tiên

Ở phương Tây cổ đại (vào thế kỷ IV – III TrCN) nhà triết học nổi tiếng Xôcơrat trong tập nghị luận của mình viết rằng: những người nào biết cách sử dụng con người sẽ điều khiển được công việc, hoặc cá nhân hay tập thể một cách sáng suốt Những người không biết làm như vậy sẽ mắc sai lầm trong công việc

Vào thế kỷ thứ XVII, có những nhà nghiên cứu về quản lý tiêu biểu như: Rober Owen (1771- 1858), Charles Babbage (1792- 1871), F Taylor (1856- 1915) - người được coi là “cha đẻ” của “Thuyết quản

lý theo khoa học”

1.1.2 Ở Việt Nam

Khoa học quản lý ở Việt Nam tuy được nghiên cứu muộn, nhưng tư tưởng về quản lý cũng như “Phép trị nước an dân” đã có từ lâu đời Trong “Bình ngô đại cáo” Nguyễn Trãi viết:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” qua đó chúng ta cũng thấy rằng các ông vua hiền tài đất Việt

từ xa xưa đã biết lấy dân làm gốc trong việc quản lý đất nước

Các công trình nghiên cứu giáo dục như “Cơ sở khoa học quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Minh Đạo, “Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang, “Quản lý, quản lý giáo dục tiếp cận từ những mô hình” của tác giả Đặng Quốc Bảo,

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

1.2.1.1 Quản lý

Một xu hướng nghiên cứu phương pháp luận quản lý ở Việt Nam trong cuốn “Khoa học tổ chức và quản lý” của nhiều tác giả: Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Văn Bình, Nguyễn Quốc Chí (Nxb thống kê, Hà Nội 1999, tr 176) cho rằng: hoạt động quản lý nhằm làm cho hệ thống vận động theo mục tiêu đặt ra, tiến đến trạng thái có chất lượng mới Quản lý về bản chất bao gồm quá trình “Quản” và quá trình “Lý”

Quản: là coi sóc, giữ gìn, là duy trì - ổn định

Lý: là sửa sang, sắp xếp, là đổi mới – Phát triển

Hệ ổn định mà không phát triển tất yếu dẫn đến suy thoái

Hệ phát triển mà thiếu ổn định tất yếu dẫn đến rối ren

Như vậy: Quản lý = ổn định + phát triển

Trong quản phải có lý; trong lý phải có quản; ổn định đi tới sự phát triển, phát triển trong thế ổn định [1, tr.176]

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Theo giáo sư Đặng Quốc Bảo quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành, phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội [11]

1.2.1.3 Quản lý trường trung học phổ thông

Theo điều 87 luật giáo dục Việt Nam, các cơ quan quản lý Nhà nước về giáo dục bao gồm: Chính Phủ, Bộ Giáo Dục, các Bộ, các cơ quan ngang Bộ, cơ quan trực thuộc Chính Phủ chịu trách nhiệm quản lý Nhà Nước về giáo dục theo quy định của Chính Phủ Tiếp đến là Uỷ ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý Nhà nước về giáo dục ở địa phương theo quy định của Chính phủ [7]

1.2.2 Trường trung học phổ thông, trườngTHPT ngoài công lập

1.2.2.1 Trường trung học phổ thông

THPT là bậc học cuối cùng của giáo dục phổ thông, là cầu nối giữa giáo dục phổ thông với giáo dục đại học, sau đại học và giáo dục nghề nghiệp Như vậy trường THPT có vai trò rất quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân

1.2.2.2 Trường trung học phổ thông ngoài công lập

Trong nhiều năm qua, ở nước ta đã hình thành một hệ thống trường trung học phổ thông

đa dạng, gồm các loại hình: công lập, bán công, dân lập, tư thục Về cơ chế tổ chức hoạt động của các loại trường này có những điểm chung giống nhau và có những điểm khác biệt

1.2.3 Giáo viên trường trung học phổ thông

Theo Luật giáo dục, chương IV nói về “Nhà giáo” : “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường hoặc các cơ sở giáo dục khác.” “Nhà giáo dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên.” Từ đó có thể hiểu đội ngũ giáo viên trung học phổ thông chính là đội ngũ các nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong trường trung học phổ thông

1.3 Vai trò của trường trung học phổ thông ngoài công lập trong đời sống kinh tế xã hội hiện nay

1.3.1 Mục tiêu của trường THPT ngoài công lập

Chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về phát triển kinh tế nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa đã tạo cơ sở kinh tế – xã hội thuận lợi cho xu hướng phát triển và đa dạng hoá các loại hình trường ở các cấp học Như vậy trường phổ thông trung học ngoài công lập

đã giữ vai trò là nhân tố chủ đạo thực hiện quá trình xã hội hoá giáo dục

1.3.2 Trường trung học phổ thông ngoài công lập trong hệ thống giáo dục quốc dân

Hiến pháp nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu Nhà nước phát triển giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”

Các trường THPT NCL ra đời đã góp phần không nhỏ vào đời sống kinh tế, phát triển hệ thống giáo dục quốc dân Điều này thể hiện trên các mặt sau:

1.4 Đặc điểm lao động của đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông nói chung và trường trung học phổ thông ngoài công lập nói riêng

1.4.1 Đặc điểm chung

- Có phẩm chất chính trị

- Có trình độ chuyên môn sâu rộng, vững chắc

- Có trình độ nghiệp vụ sư phạm thành thạo, vững vàng

- Có cơ cấu đồng bộ

1.4.2 Những đặc điểm đặc trưng của đội ngũ giáo viên trong các trường trung học phổ thông ngoài công lập

Đội ngũ giáo viên cơ hữu trong các trường ngoài công lập còn mỏng và yếu, chưa thể quán xuyến tất cả các hoạt động dạy học và giáo dục chung cho toàn thể học sinh trong trường

1.5 Nội dung quản lý đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông và giáo viên THPT ngoài công lập

1.5.1 Quản lý đội ngũ giáo viên trung học phổ thông

+ Quản lý về số lượng đội ngũ

+ Quản lý về chất lượng đội ngũ

+ Quản lý về cơ cấu đội ngũ

1.5.2 Quản lý đội ngũ giáo viên trường THPT ngoài công lập

+ Quản lý kế hoạch, tiến độ thực hiện nội dung chương trình và phương pháp giảng dạy của giáo viên

+ Tổ chức, đôn đốc việc thực hiện và kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch giảng dạy, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy của giáo viên

+ Xây dựng những quy định, nội quy quản lý nề nếp giảng dạy và tăng cường các điều kiện và phương tiện để thực hiện việc quản lý

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VIỆC QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG THPT NGOÀI CÔNG LẬP TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ NAM ĐỊNH 2.1 Hệ thống trường trung học phổ thông ngoài công lập ở thành phố Nam Định

2.1.1 Số lượng các trường THPT ngoài công lập

Hiện nay thành phố Nam Định đã có 4 trường dân lập thu hút 40% số học sinh ở độ tuổi vào học, có những trường số học sinh đăng ký vào học rất đông và tiêu chuẩn tuyển sinh cao hơn

ở nhiều trường công lập Các trường ngoài công lập đã thực sự được phụ huynh học sinh tin tưởng, được nhân dân thành phố công nhận

2.1.2 Quy mô các trường THPT được nghiên cứu trong 2 năm học

2008 – 2009; 2009 – 2010

Bảng 2.1: Năm học 2008 – 2009

Bảng 2.2: Năm học 2009 – 2010

(Nguồn: Trường THPT Nguyễn Công Trứ, THPT Trần Nhật Duật, THPT Trần Quang Khải)

2.2 Kết quả khảo sát và đội ngũ giáo viên của 3 trường THPT NCL

2.2.1 Đặc điểm đội ngũ giáo viên

Chú thích: -A: Trường THPT DL Nguyễn Công Trứ

-B: Trường THPT DL Trần Nhật Duật

-C: Trường THPT DL Trần Quang Khải

( Nguồn: Trường THPT Nguyễn Công Trứ,Trần Nhật Duật,Trần Quang Khải)

( Nguồn: Trường THPT Nguyễn Công Trứ )

Theo đánh giá xếp loại giáo viên qua thanh tra toàn diện các trường trong năm học 2008 – 2009

của Sở Giáo dục - Đào tạo Nam Định chúng tôi thu được kết quả sau:

Bảng 2.3: Đánh giá, xếp loại giáo viên

Trường

Xếp loại tiết dạy (%) Xếp loại thực hiện quy chế chuyên

môn (%)

Chưa đạt

Chú thích: A - Trường DL Nguyễn Công Trứ

B - Trường DL Trần Nhật Duật

C - Trường DL Trần Quang Khải

(Nguồn: Trường THPT Nguyễn Công Trứ, THPT Trần Nhật Duật, THPT Trần Quang Khải)

2.2.2 Thực trạng về chất lượng đội ngũ giáo viên

Bảng 2.6: Kết quả khảo sát ý kiến cán bộ quản lý về phẩm chất nhân cách và năng lực sư phạm

của đội ngũ giáo viên

STT Tiêu chí đánh giá

Mức độ đánh giá (%) Rất tốt Tốt Khá T.Bình Yếu

1 Phẩm chất chính trị đạo đức 50 50 0 0 0

2 Lòng yêu nghề, yêu học sinh 30 50 20 0 0

3

Có năng lực nghiệp vụ sư phạm

Bảng 2.7: Kết quả khảo sát năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo viên

chuyên môn của đội ngũ giáo viên

Rất tốt (5) Tốt (4) Khá (3) T.Bình (2) Yếu (1)

Học sinh

40,82 38,27 10,2 9,18 1,53 Giáo viên

Cán bộ quản lý

2.3 Thực trạng công tác quản lý đội ngũ giáo viên THPT ngoài công lập trên địa bàn thành phố Nam Định

2.3.1 Thực trạng việc tuyển chọn và bồi dưỡng giáo viên

Bảng 2.8: Ý kiến đánh giá về các phương pháp tuyển chọn đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý của hiệu trưởng

Cách thức tuyển chọn

giáo viên

Ý kiến đánh giá (%)

Cán bộ quản lý (10) Giáo viên (150)

1 Dự giờ giáo viên lấy ý kiến của hội

2 Căn cứ vào nhận xét của trường cũ

qua đánh giá của giáo viên và học sinh

3 Thử việc một thời gian để xem xét

4 Bảo lãnh của giáo viên giỏi đang dạy

5 Chỉ tuyển các giáo viên có bằng cấp

6 Chỉ tuyển các giáo viên tốt nghiệp

7 Tuyển các CBQL trên cơ sở đã kinh

8 Tuyển các CBQL không ở trong

2.3.2 Thực trạng công tác quản lý việc thực hiện quy chế

Bảng 2.11: Kết quả khảo sát ý kiến giáo viên và cán bộ quản lý về việc thực hiện quy chế, nội quy, nề nếp của đội ngũ giáo viên

Rất tốt Tốt Khá T.Bình Yếu

1 Thực hiện nội dung chương trình

giảng dạy của bộ môn 38,75 34,38 23,75 3,12 0

2 Cung cấp kiến thức cơ bản của nội dung chương trình 43,75 31,88 17,50 6,87 0

3 Thực hiện quy chế cho điểm 48,75 30 12,50 8,75 0

4 Chấp hành thời gian lên lớp 32,50 25 11,25 23,75 7,50

5 Mức độ công bằng trong đánh giá

kết quả học tập của học sinh 42,50 26,25 25 4,38 1,87

Kết luận chương 2

Từ các kết quả khảo sát, chúng tôi có thể rút ra những nhận định chung về thực trạng đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông ngoài công lập ở thành phố Nam Định, và thực trạng việc quản lý đội ngũ đó

- Thực trạng đội ngũ giáo viên (ưu điểm, nhược điểm)

Về phẩm chất đạo đức: Các cán bộ quản lý và giáo viên đều có phẩm chất chính trị, bản lĩnh cách mạng vững vàng Các đồng chí là Đảng viên đều gương mẫu, tâm huyết với nghề, gắn bó lâu dài với sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ

Về phẩm chất năng lực chuyên môn: Đội ngũ giáo viên đa phần có trình độ chuyên môn sâu rộng, vững chắc, am hiểu môn dạy và có khả năng tự nghiên cứu tìm tòi một số lĩnh vực mới có liên quan đến chuyên môn Tuy nhiên còn một số tồn tại như: khả năng chuyên môn không đồng đều, một số giáo viên chưa thực sự ổn định với công tác giảng dạy tại trường

+ Việc thực hiện nề nếp và giờ giấc lên lớp còn có lúc bất cập, chưa tốt ở một bộ phận nhỏ giáo viên

- Thực trạng công tác quản lý đội ngũ giáo viên ở các trường trung học phổ thông ngoài công

lập trên địa bàn thành phố Nam Định

+ Về số lượng; Các trường đều có một đội ngũ giáo viên cơ hữu và giáo viên hợp đồng thỉnh giảng, nhằm thực hiện tốt theo quy định về chuẩn số lượng giáo viên trên số lớp học do Bộ Giáo dục & Đào tạo ban hành

+ Về chất lượng; Đầu năm, hàng tuần, hàng tháng, từng học kỳ, tất cả các giáo viên cơ hữu và đa phần các giáo viên thỉnh giảng đều tham gia sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt chuyên đề của nhà trường

+ Về cơ cấu; Tình trạng thừa giáo viên bộ môn này, thiếu giáo viên bộ môn khác thực sự gây áp lực lớn đến hiệu quả giáo dục và đào tạo của nhà trường

+ Về tính đồng thuận trong tập thể sư phạm; Do đặc điểm hoạt động của các trường ngoài công lập mà đa số giáo viên trong đội ngũ giáo viên của trường đều có tâm lý chưa thật yên tâm, chưa toàn tâm toàn ý với công việc