ke hoach bai day cánh diều 11 AMMONIA và một số hợp CHẤT AMMONIUM

2 Trình bày được các nội dung về tính chất, ứng dụng của ammonia và muối ammonium.. Phẩm chất 9 Trung thực: Khách quan, trung thực trong quá trình làm thí nghiệm về tính chất của ammonia

Kế hoạch bài dạy minh họa

CHỦ ĐỀ: NITROGEN VÀ SULFUR

BÀI: AMMONIA VÀ MỘT SỐ HỢP CHẤT AMMONIUM

Thời gian thực hiện: 2 tiết (90 phút)

I MỤC TIÊU

1 Năng lực

1.1 Năng lực hóa học

1.1.1 Nhận thức hóa học

(1) Mô tả được công thức công thức Lewis và hình học của phân tử

ammonia

(2) Trình bày được các nội dung về tính chất, ứng dụng của ammonia và muối ammonium

(3) Giải thích được tính chất vật lí, tính chất hóa học của ammonia Viết được PTHH minh họa

1.1.2 Tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hoá học

(4) Thực hiện được thí nghiệm về tính tan và tính base của ammonia

(5) Thực hiện được thí nghiệm nhận biết được ion ammonium trong phân đạm chứa ion ammonium

1.1.3 Vận dụng kiến thức kĩ năng đã học

(6) Vận dụng được kiến thức về cân bằng hoá học, tốc độ phản ứng, enthalpy cho phản ứng tổng hợp ammonia từ nitrogen và hydrogen trong quá trình Haber

dụng của bột khai (một loại bột nở dùng để làm bánh)

1.2 Năng lực chung

(8)Năng lực tự chủ tự học: Tự đề xuất cách thực hiện thí nghiệm nhận biết

ion ammoium trong mẫu phân đạm chứa ion ammonium

2 Phẩm chất

(9) Trung thực: Khách quan, trung thực trong quá trình làm thí nghiệm về tính

chất của ammonia và thí nghiệm nhận biết ion ammonium: Viết và trình bày đúng với kết quả thực nghiệm

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

- Mô hình phân tử ammonia.

- Dụng cụ và hóa chất:

+ Thí nghiệm trứng chui vào lọ (1 bộ/lớp):

Bình cầu cổ dài (250 mL) thu đầy khí ammonia (2 bình); cốc thủy tinh 100 mL (1 cái); nước cất; dung dịch phenolphthalein; trứng luộc (2 quả)

+ Thí nghiệm tính tan của ammonia(1 bộ/lớp):

Ống vuốt nhọn (1 cái); chậu thủy tinh (1 cái); bình đầy khí NH3 (1 bình); dung dịch phenolphthalein

+ Thí nghiệm tính base của ammonia (1 bộ/nhóm):

Kẹp gỗ (2 cái); quỳ tím (1 cuộn); ống nghiệm (6 cái); chậu thủy tinh (1 cái); dung dịch NH3 loãng; dung dịch AlCl3; bình tia chứa nước cất (1 bình)

+ Thí nghiệm nhận biết ion ammonium (1 bộ/1 nhóm):

Kẹp gỗ (1 cái); ống nghiệm (2 cái); đèn cồn (1 cái); diêm (1 hộp) hay bật lửa; mẫu phân đạm ammonium; dung dịch Ba(OH)2; dung dịch NaOH; nước cất; quỳ tím (1 cuộn)

- Bộ câu hỏi và đáp án của “Trò chơi vòng quay may mắn”

- Phiếu học tập, phiếu hướng dẫn thí nghiệm (xem phụ lục)

- Bảng kiểm (xem phụ lục)

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

TIẾT 1

1 Hoạt động 1: Mở đầu (khoảng 5 phút)

a) Mục tiêu: Giới thiệu khí ammonia và tạo tình huống có vấn đề để kích thích

hứng thú HS tìm hiểu về tính chất của ammonia

b) Nội dung: HS quan sát thí nghiệm biểu diễn của GV, dự đoán khí trong bình và

giải thích hiện tượng của thí nghiệm

c) Sản phẩm: Các câu trả lời của HS (Đây là hoạt động mở đầu để kết nối vào bài

mới nên GV không kết luận đúng sai mà chỉ ghi nhận, khuyến khích HS đưa ra các

đề xuất đoán chất và giải thích hiện tượng)

c) Tổ chức thực hiện:

- GV biểu diễn thí nghiệm “Trứng tự chui vào bình”, yêu cầu HS xem và trả

lời các câu hỏi: Tại sao quả trứng tự chui được vào bình? Khí trong bình cầu và nước nhúng quả trứng là chất gì? Vì sao quả trứng lại đổi thành màu hồng?

- HS quan sát hiện tượng, trả lời các câu hỏi của GV.

- GV ghi nhận các ý kiến của HS, cho biết khí trong lọ có tên là ammonia và

giới thiệu bài học

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

a) Mục tiêu:

- Trình bày và giải thích được công thức Lewis, cấu trúc hình học, tính chất

(vật lí, hoá học), ứng dụng của ammonia và viết được các PTHH minh họa cho các tính chất hóa học; vận dụng được kiến thức về cân bằng hoá học, tốc độ phản ứng, enthalpy cho phản ứng tổng hợp ammonia trong quá trình Haber

- Trình bày được tính chất cơ bản, ứng dụng của muối ammonium; thực hiện được thí nghiệm về tính base của ammonia và thí nghiệm nhận biết được ion ammonium trong phân đạm chứa ion ammonium

b) Nội dung:

(1) Từ đặc điểm cấu tạo phân tử, HS dự đoán tính chất của ammonia Nhóm

HS thực hiện các thí nghiệm về tính base, xem GV biểu diễn thí nghiệm về tính tan

và xem video thí nghiệm về tính khử của ammonia để kiểm chứng dự đoán và đi

đến kết luận về tính chất của ammonia HS tham khảo SGK để trình bày ứng dụng

và điều chế của ammonia

(2) Nhóm HS tìm hiểu về tính chất cơ bản của muối ammonium và thực hiện

thí nghiệm nhận biết ion ammonium theo bộ câu hỏi định hướng

c) Sản phẩm:

(1) Bài trình bày kết quả thực hiện các thí nghiệm về tính tan, tính base của

ammonia; Mô tả và giải thích một số tính chất vật lí, tính chất hóa học (tính base yếu, tính khử mạnh) của ammonia kèm theo PTHH minh họa tính chất hóa học của ammonia

(2) Nội dung trình bày về tính chất cơ bản của muối ammonium (dễ tan và phân li, tác dụng với dung dịch kiềm, dễ bị nhiệt phân) và các PTHH minh họa cho các tính chất này; kết quả và kết luận về thí nghiệm nhận biết ion ammonium

d) Tổ chức thực hiện:

2.1 Tìm hiểu cấu tạo của ammonia: (Khoảng 5 phút)

- Giới thiệu công thức và mô hình phân tử của

ammonia (NH3), yêu cầu HS thảo luận theo cặp

để viết công thức electron, công thức cấu tạo và

mô tả đặc điểm liên kết của phân tử ammonia

- Gọi đại diện một cặp lên bảng trình bày câu trả

lời, một số cặp khác nhận xét, bổ sung

GV kết luận công thức đúng của ammonia:

- Đặc điểm cấu tạo: nguyên tử N liên kết với 3

nguyên tử H bằng 3 liên kết cộng hóa trị có cực,

- Thảo luận theo cặp

- Trình bày câu trả lời hoặc nhận

xét, bổ sung

- HS chép bài vào vở.

ở nguyên tử N còn một cặp electron chưa liên

kết; Nguyên tử N có số oxi hóa là -3 (số oxi hóa

thấp nhất của N); phân tử NH3 phân cực

2.2 Tìm hiểu tính chất vật lí, tính chất hóa học của ammonia (Khoảng 35 phút)

Chia lớp thành các nhóm (khoảng 5 - 6

HS/nhóm) Yêu cầu HS thảo luận và thực hiện

các nội dung sau:

1 Dựa vào đặc điểm cấu tạo phân tử ammonia,

dự đoán tính tan và tính chất hóa học đặc trưng

của ammonia Giải thích

2 Thực hiện bước 1 trong phiếu học tập (phụ

lục) Kiểm tra để đảm bảo HS đã hiểu rõ nhiệm

vụ thông qua các câu hỏi phụ

Cho HS quan sát lọ đựng khí NH 3 , sau đó biểu

diễn thí nghiệm tính tan của ammonia.

3 Các nhóm thực hiện thí nghiệm theo phiếu

hướng dẫn (phụ lục) và dụng cụ, hóa chất đã

chuẩn bị sẵn

GV chiếu video thí nghiệm về tính khử của

ammonia

4 HS thảo luận và hoàn thiện kết quả theo hướng

dẫn của phiếu học tập

- Quan sát các nhóm làm việc, ghi lại những

thiếu sót trong quá trình làm việc của các nhóm

- Cung cấp bảng mô tả hiện tượng, giải thích,

1 Kết hợp làm việc cá nhân và

thảo luận theo nhóm lần lượt đưa ra các dự đoán theo gợi ý của GV

2 Thảo luận nhóm về cách tiến

hành TN, ghi lại kết quả bước 1 vào phiếu chung (giấy A3)

3 Xem GV biểu diễn thí

nghiệm, thực hiện các thí nghiệm về tính base của ammonia, trình bày kết quả

4 Xem video thí nghiệm tính

khử của ammonia Ghi hiện tượng, giải thích, viết PTHH và kết luận về tính chất vào phiếu chung của nhóm

PTHH và kết luận để HS tự đánh giá

Nhận xét kết quả của các nhóm, giải thích

thêm (nếu cần).

Kết luận về các tính chất của ammonia:

Tính chất vật lí: Ammonia là chất khí không

màu, mùi khai, xốc, nhẹ hơn không khí, tan

nhiều trong nước, tạo thành dung dịch có tính

kiềm

* Tính chất hóa học:

- Tính base:

Tác dụng với nước tạo dung dịch base:

NH3(g) + H2O(l)   NH4+ + OH

-Tác dụng với acid tạo muối ammonium:

NH3(g) + HCl(g)  NH4Cl(s)

Tác dụng với dung dịch muối tạo hydroxide

không tan:

AlCl3(aq) + 3NH3(g) + 3H2O(l)

 Al(OH)3(s) +

3NH4Cl(aq)

- Tính khử:

4NH3(g) + 3O2(g)  to 2N2(g) + 6H2O(l)

C.Kh C.Oxh

Nhắc lại những dự đoán trong thí nghiệm

“trứng chui vào bình” và yêu cầu HS giải thích

lí do khi quả trứng nhúng ướt thì tự chui được

- Các nhóm nộp kết quả hoạt động của nhóm, tự đánh giá theo bảng kiểm và báo cáo kết quả tự đánh giá

- Đại diện nhóm trình bày kết quả hoạt động và kết quả đánh giá, các nhóm khác bổ sung

- Chép bài vào vở

Dựa vào tính tan mạnh trong nước của khí ammonia.

vào bình khí ammonia.

Nhiệm vụ: Yêu cầu HS về nhà tìm những ứng dụng của ammonia trong đời sống,

trong các lĩnh vực khác để trình bày ở đầu tiết học tiếp theo (Ghi kết quả vào vở bài tập)

TIẾT 2

2.3 Tìm hiểu về ứng dụng và điều chế ammonia (khoảng 10 phút)

- Kiểm tra phần chuẩn bị ở nhà của HS Gọi 1

đến 2 HS trình bày kết quả về ứng dụng của

ammonia

- Nhận xét và sử dụng sơ đồ tổng hợp cung cấp

một số ứng dụng của ammonia: chất làm lạnh,

làm dung môi, sản xuất nitric acid, sản xuất

phân bón như đạm, ammophos…

Chiếu video hoặc sử dụng tranh in sẵn về

quá trình sản xuất ammonia, Yêu cầu HS thảo

luận theo cặp, trả lời các câu hỏi sau:

1 Viết PTHH của phản ứng tổng hợp ammonia

trong công nghiệp Nêu đặc điểm của phản ứng

tổng hợp

2 Vận dụng nguyên lí chuyển dịch cân bằng Le

Chatelier nêu các biện pháp đã sử dụng để tăng

hiệu suất phản ứng

- Câu hỏi bổ sung:

+ Vì sao nhiệt độ sử dụng là 450 – 500oC?

Trình bày kết quả hoặc nhận xét,

bổ sung

- Làm việc theo cặp

1 Phản ứng tổng hợp ammonia:

N2(g) +3H2(g)               Fe, 200-300 atm, 450-500 Co

2NH3(g)

2 Các biện pháp sử dụng

Yếu tố

Đặc điểm phản ứng thuận

Biện pháp để tăng hiệu suất Nhiệt

độ

+ Vai trò của chất xúc tác?

Giới thiệu thêm về chu trình tổng hợp là khép

kín: hóa lỏng và tách NH3 (do NH3 dễ hóa lỏng)

còn N2 và H2 chưa phản ứng đưa trở lại tháp tổng

hợp

Kết luận:

Phản ứng tổng hợp ammonia:

N2(g) + 3H2(g)               Fe, 200-300 atm, 450-500 Co

2NH3(g); fHo298= -92kJ

* Đặc điểm: Phản ứng tỏa nhiệt và áp suất giảm.

Điều kiện tối ưu: 200 - 300 atm, 450 - 500 o C, xúc

tác Fe trộn Al 2 O 3 K 2 O

Vai trò chất xúc tác

- Biện pháp: hạ nhiệt độ, tăng áp suất Tuy nhiên, nhiệt độ thấp quá thì tốc độ phản ứng xảy ra rất chậm và áp suất cao quá thì đòi hỏi thiết bị cồng kềnh, phức tạp.

- Chép bài vào vở.

2.4 Tìm hiểu muối ammonium (khoảng 20 phút)

Giới thiệu về vụ nổ ở Liban do sự phân hủy

ammonium nitrate.

Yêu cầu HS thảo luận theo cặp trả lời các

câu hỏi sau:

1 Kể tên, công thức một số muối ammonium và

nêu một số ứng dụng của muối ammonium

2 Nhận xét về tính tan của muối ammonium.

Viết phương trình điện li của muối NH4Cl

3 Nhận xét về tính bền với nhiệt của các muối

ammonium Viết phương trình nhiệt phân của

muối NH4Cl, NH4HCO3, NH4NO3 Nhận xét về

sản phẩm của các phản ứng nhiệt phân

4 Viết PTHH dạng phân tử và ion thu gọn xảy ra

giữa các cặp chất sau đây (nếu có):

- Đọc SGK và thảo luận theo cặp

để trả lời các câu hỏi

- Đại diện HS viết các PTHH lên

NH4Cl(aq) + Ba(OH)2 (aq) 

NH4Cl(aq) + AgNO3(aq) 

Nhận xét, bổ sung lưu ý về sản phẩm nhiệt

phân của muối ammonium phụ thuộc vào đặc

điểm gốc acid.

* Muối amonium tạo bởi gốc acid không có tính

oxi hóa (HCl, ) → NH 3 + acid

Ví dụ: NH4Cl(s)   t o NH3(g) + HCl(g)

NH4HCO3(s)   t o NH3(g) + CO2(g) + H2O(l)

* Muối amonium tạo bởi gốc acid có tính oxi

hóa (HNO 3 , HNO 2 ):

NH4NO3(s)   t o N2O(g) + 2H2O(l)

NH4NO2(s)   t o N2(g) + 2H2O(l)

Tác dụng với base kiềm:

(NH4)2SO4(aq) + 2NaOH(aq) → Na2SO4(aq)

+ 2NH3(g) + 2H2O(l)

NH4+ + OH- → NH3↑ + H2O

(Để điều chế NH3 trong PTN và nhận biết muối

amonium)

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm đề xuất phương

án nhận biết ion ammonium trong mẫu phân

đạm ammonium.

- Nhận xét, phân tích những phương án chưa

hợp lí.

- Yêu cầu các nhóm tiến hành thí nghiệm theo

bảng và trình bày các câu trả lời

còn lại trước lớp Các HS khác

quan sát, lắng nghe, nhận xét và góp ý

- Chép bài vào vở.

- Các nhóm thảo luận đưa ra

phương án, chọn những phương

án hợp lí như: dung dịch NaOH, KOH, Ca(OH)2, Ba(OH)2

- Các nhóm tiến hành thí nghiệm, rút ra kết luận về cách nhận biết ion ammonium

phương án đề xuất đã được duyệt, nêu hiện

tượng, viết PTHH, phương trình ion thu gọn và

rút ra kết luận tổng quát về cách nhận biết ion

ammonium

3.3 Hoạt động 3: Luyện tập (khoảng 10 phút)

a) Mục tiêu: Tái hiện và vận dụng những kiến thức đã học trong bài về cấu tạo phân

tử, tính chất vật lí, tính chất hóa học, điều chế và ứng dụng của ammonia và muối ammonium

b) Nội dung: Tổ chức trò chơi “Vòng quay may mắn” (Bộ câu hỏi ở phần phụ lục)

c) Sản phẩm: Câu trả lời của các câu hỏi trong trò chơi.

d) Tổ chức thực hiện:

- GV phổ biến luật chơi: có 9 ô chọn câu hỏi, người chơi xung phong chọn.

Nếu người chơi trả lời và giải thích đúng thì được quay phần thưởng Nếu trả lời sai thì HS khác được quyền trả lời và quay chọn phần thưởng Con số trên vòng quay là

số kẹo nhận thưởng Trong 9 ô sẽ có 2 ô may mắn, người chơi không phải trả lời câu hỏi vẫn được quay thưởng

- HS tham gia trò chơi, nhận xét câu trả lời các bạn.

- GV theo dõi câu trả lời của HS, trao phần thưởng và nhận xét, bổ sung những

câu trả lời chưa chính xác

3.4 Hoạt động 4: Vận dụng (khoảng 5 phút)

a) Mục tiêu: Vận dụng được kiến thức đã học về muối

ammonium để giải thích ứng dụng của bột khai (một loại bột nở dùng

để làm bánh)

b) Nội dung: Nhiệm vụ về nhà:

Em hãy cho biết thành phần chính của bột khai (sử dụng khi

làm một số loại bánh) Vì sao dùng bột khai thì bánh sẽ nở, giòn?

Cách sử dụng bột khai an toàn, hiệu quả

c) Sản phẩm: Bài trình bày của HS được ghi vào vở.

d) Tổ chức thực hiện

- GV giao nhiệm vụ cho HS như mục Nội dung và yêu cầu nghiêm túc thực

hiện nhiệm vụ ở nhà HS nộp bài làm vào buổi học tiếp theo

- GV chấm bài, nhận xét và có thể cho điểm

IV PHỤ LỤC: Hồ sơ dạy học

4.1 Phiếu học tập của hoạt động 2.2

PHIẾU HỌC TẬP

(Làm việc nhóm, thời gian 20 phút)

Bước 1: Đọc cách tiến hành thí nghiệm 1 đến 4 (trong phần hướng dẫn tiến hành thí

nghiệm) Viết dự đoán hiện tượng vào các ô “Dự đoán hiện tượng”

Bước 2: Xem GV biểu diễn thí nghiệm tính tan của ammonia, ghi lại hiện tượng và

giải thích

Bước 3: Tiến hành thí nghiệm 2, 3, 4 theo hướng dẫn, ghi lại hiện tượng So sánh kết

quả thí nghiệm với dự đoán, giải thích và viết PTHH (nếu có)

Bước 4: Xem video thí nghiệm 5 Ghi lại hiện tượng, viết PTHH và giải thích.

Bước 5: Rút ra kết luận về tính chất của ammonia.

T

Dự đoán hiện tượng

Hiện tượng thí nghiệm

Giải thích/ PTHH

1 Tính chất vật lí và tính

tan của NH3 trong nước

(Xem GV biểu diễn)

2 NH3 với chất chỉ thị

3 NH3 tác dụng với HCl

4 NH3 tác dụng với AlCl3

5 NH3 tác dụng với O2

4.2 Phiếu hướng dẫn tiến hành thí nghiệm

PHIẾU HƯỚNG DẪN TIẾN HÀNH THÍ NGHIỆM

(Xem GV biểu diễn thí nghiệm 1, thực hiện thí nghiệm 2, 3, 4 trong thời gian: 10

phút)

T

T

1

Tính chất vật

lí và tính tan

của NH3 trong

nước

(Xem GV

biểu diễn)

- Quan sát bình chứa NH3, nêu trạng thái, màu sắc

- Đậy bình chứa NH3 bằng nút cao su có gắn ống dẫn khí vuốt nhọn, đầu vuốt nhọn của ống cắm vào phía trong bình Dùng ngón tay bịt đầu ống dẫn khí và úp ngược bình vào 1 chậu thuỷ tinh đựng nước có thêm vài giọt phenolphthalein Mở ngón tay Quan sát hiện tượng xảy ra, giải thích, kết luận về tính tan của NH3 trong nước

2 NH3 với chất

chỉ thị

Nhỏ vài giọt dung dịch NH3 vào một mẩu giấy quỳ tím Quan sát hiện tượng

3

NH3 tác dụng

với HCl

Dùng 2 cái tăm bông, 1 cái nhúng vào dung dịch NH3 đặc, cái kia nhúng vào dung dịch HCl đặc Thả cả 2 tăm bông vào 1 ống nghiệm rồi đậy nút lại Quan sát hiện tượng Viết phản ứng hoá học xảy ra

4

NH3 tác dụng

với dung dịch

AlCl3

Cho vào ống nghiệm 2 - 3 mL dung dịch AlCl3 Nhỏ từ từ từng giọt NH3 vào ống nghiệm cho đến dư NH3

Quan sát hiện tượng thí nghiệm

4.3 Bảng kết quả các thí nghiệm để học sinh đối chiếu tự đánh giá hoạt động 2.2

BẢNG KẾT QUẢ CÁC THÍ NGHIỆM

Thí nghiệm Hiện tượng và giải thích PTHH và vai trò của các chất

tham gia phản ứng

1 Tính chất

vật lí và tính

- Chất khí, không màu

- Nước phun vào bình thành