ỨNG DỤNG SIÊU ÂM VÀ XÉT NGHIỆM NƯỚC TIỂU TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH ĐƯỜNG TIẾT NIỆU TRÊN CHÓ

vii Danh sách các hình..... hoàn toàn trong xoang ch u.. Bàng quang ñư c c ñ#nh nh ba dây treo... Năng lư ng siêu âm càng ñi sâu thì càng suy gi m... Dùng gan làm c4a s+ siêu âm dò v phí

B GIÁO D C VÀ ĐÀO T O TRƯ NG Đ I H C NÔNG LÂM THÀNH PH H CHÍ MINH

KHÓA LU N T T NGHI P

NG D NG SIÊU ÂM VÀ XÉT NGHI M NƯ C TI U TRONG

CH N ĐOÁN VÀ ĐI U TR B NH ĐƯ NG

NG D NG SIÊU ÂM VÀ XÉT NGHI M NƯ C TI U TRONG CH N

ĐOÁN VÀ ĐI U TR B NH ĐƯ NG TI T NI U TRÊN CHÓ

Tháng 9/2008

XÁC NH N C A GIÁO VIÊN HƯ NG D N

H và tên sinh viên th c t p: NGUY N TH T NGA

Tên lu n văn: “ ng d ng siêu âm và xét nghi m nư c ti u trong ch n đốn và

đi u tr b nh đư!ng ti"t ni u trên chĩ”

Đã hồn thành lu n văn theo đúng yêu c u c a giáo viên hư ng d n và các ý ki n nh n xét, đĩng gĩp c a h i đ ng ch m thi t t nghi p Khoa ngày 19 tháng 09 năm 2008

Giáo viên hư ng d n

L I C#M ƠN

Kính dâng lòng bi t ơn sâu s c c a con ñ n ba m - Ngư i ñã sinh thành, dư ng

d c, hi sinh c cu c ñ i và d y d cho con có ñư c ngày hôm nay

Xin chân thành c m ơn

Ban Giám Hi u Trư ng Đ i H c Nông Lâm thành ph H Chí Minh Ban Ch Nhi m Khoa Cơ B n

Ban Ch Nhi m Khoa Chăn Nuôi Thú Y

và giúp ñ tôi trong su t th i gian th c t p

Bác sĩ Vũ Kim Chi n, ngư i ñã t o m i ñi u ki n và t n tình hư ng d n, truy n ñ t nh!ng ki n th c, kinh nghi m quý báu cho tôi trong su t th i gian th c t p

C m ơn toàn th b n bè trong và ngoài l p ñã ñ ng viên, chia s' và giúp

ñ tôi trong su t th i gian h c t p và th c hi n ñ tài

L i tri ân xin g i ñ n gi ng viên hư ng d n, Ti n Sĩ Võ Th Trà An

TĨM T%T LU N VĂN

Đ tài nghiên c u “(ng d ng siêu âm và xét nghi m nư c ti u trong ch"n đốn

và đi u tr# b nh đư ng ti t ni u trên chĩ” đư c ti n hành t i Tr m Ch"n đốn, Xét nghi m và Đi u tr# thu c Chi c c Thú y thành ph H Chí Minh t) ngày 25/02/2008 – 25/06/2008

Trong th i gian th c hi n đ tài, Tr m đã ti p nh n 4278 chĩ đ n khám và đi u tr#, trong đĩ cĩ 649 ca đư c ch* đ#nh siêu âm t+ng quát K thu t siêu âm đã phát hi n

$ th n chi m 31% và 227 ca b nh $ bàng quang chi m 69%

Trong 102 ca b nh lý $ th n chúng tơi ghi nh n cĩ các b nh viêm th n, s,i th n,

th n nư c Trong đĩ, viêm th n là b nh chi m t* l cao nh t 72,55%

B nh lý $ bàng quang bao g m b nh viêm bàng quang, s,i bàng quang, polype bàng quang, huy t kh i bàng quang, v bàng quang và sa bàng quang Trong đĩ b nh viêm bàng quang và s,i bàng quang là hai d ng b nh lý thư ng g-p, chi m t* l l n

lư t 54,19% và 39,21% (tính theo t+ng s ca b nh $ bàng quang)

Xét nghi m 30 ca nư c ti u chĩ b# s,i bàng quang k t qu cho th y nư c ti u

cĩ tính ki m (53,33%) nhi u hơn tính acid (33,33%), t tr ng nư c ti u gi m (40%), test protein dương tính chi m t* l cao (83,33%) M u nư c ti u cĩ h ng c u và b ch

c u dương tính chi m t* l khá cao (70% và 76,67%) C-n nư c ti u cĩ ch a t bào thư ng bì th n, t bào thư ng bì bàng quang, h ng c u, b ch c u và tinh th s,i, trong

đĩ tinh th s,i urate chi m t* l cao 42,31%

M C L C

Trang

Trang t a i

L i c m ơn iii

Tĩm t t lu n văn iv

M c l c v

Danh sách các b ng vii

Danh sách các hình viii

Danh sách các bi u đ ix

Chương 1 M( Đ)U 1

1.1 Đ-t v n đ .1

1.2 M c đích 2

1.3.Yêu c u 2

Chương 2 T*NG QUAN 3

2.1 Đ-c đi m sinh lý c a chĩ 3

2.2 C u trúc đư ng ti t ni u 4

2.3 (ng d ng siêu âm trong ch"n đốn b nh đư ng ti t ni u 8

2.3.1 Đ#nh nghĩa siêu âm 8

2.3.2 Cơ s$ v t lý c a phương pháp ghi hình siêu âm 8

2.3.3 M t s thu t ng! siêu âm 10

2.3.4 Các hi n tư ng thư ng g-p trong siêu âm 11

2.3.5 Các bư c ti n hành siêu âm 12

2.3.6 Hình nh siêu âm th n và bàng quang bình thư ng 15

2.4 Xét nghi m nư c ti u trong ch"n đốn b nh đư ng ti t ni u 16

2.4.1 Xét nghi m nư c ti u 16

2.4.2 Phương pháp l y m u nư c ti u 16

2.4.3 Các thơng s trong ki m tra nư c ti u 18

2.4.4 Thay đ+i v sinh lý, sinh hĩa trên nư c ti u c a m t s b nh trên đư ng ti t ni u .22

2.5 Phác đ đi u tr# m t s b nh đư ng ti t ni u 22

Chương 3 N I DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TH+C HI N 24

3.1 Th i gian và đ#a đi m 24

3.2 Đ i tư ng kh o sát 24

3.3 N i dung 24

3.4 Phương pháp th c hi n 24

3.5 Các ch* tiêu kh o sát 26

Chương 4 K T QU# VÀ TH#O LU N 27

4.1 B nh lý $ các cơ quan đư c ch"n đốn b ng phương pháp siêu âm 27

4.2 B nh trên đư ng ti t ni u đư c ch"n đốn qua siêu âm 28

4.2.1 B nh lý $ th n 29

4.2.1.1 Viêm th n 29

4.2.1.2 S,i th n 32

4.2.1.3 Th n nư c 34

4.2.2 B nh lý $ bàng quang 36

4.2.2.1 B nh viêm bàng quang 36

4.2.2.2 B nh s,i bàng quang 38

4.2.2.3 Polype bàng quang 40

4.2.2.4 Huy t kh i bàng quang 41

4.2.2.5 V bàng quang 42

4.2.2.6 Sa bàng quang 43

4.3 Thay đ+i thơng s sinh lý, sinh hĩa c a m t s ca s,i đư ng ti t ni u 44

Chương 5 K T LU N VÀ Đ NGH 48

5.1 K t lu n 48

5.2 Đ ngh# 49

TÀI LI U THAM KH#O 50

PH L C 53

DANH SÁCH CÁC B#NG

Trang B,ng

B,ng 2.1: Ch* tiêu sinh lý, sinh hóa máu trên chó trư$ng thành 4

B,ng 4.1: K t qu siêu âm t+ng quát 27

B,ng 4.2: T* l các d ng b nh lý $ th n 29

B,ng 4.3: T* l các d ng b nh $ bàng quang 36

B,ng 4.4: K t qu xét nghi m các thông s nư c ti u trên chó b# s,i bàng quang (n=30) 44 B,ng 4.5: Tinh th s,i tìm th y trong m u nư c ti u xét nghi m tìm th y c-n (n = 26) 46

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Trang

Hình 2.1 H th ng ti t ni u, sinh d c trên chó cái 5

Hình 2.2 C u trúc th n bình thư ng 5

Hình 2.3 C u trúc bàng quang c a chó 6

Hình 2.4 C u trúc ni u ñ o trên chó ñ c 7

Hình 2.5 Hình b thành bàng quang 10

Hình 2.6 Bóng lưng s,i bàng quang 11

Hình 2.7 Hình nh s,i bàng quang cho ñ h i âm m nh 12

Hình 2.8 Hình siêu âm th n trái và th n ph i bình thư ng 15

Hình 2.9 Hình nh siêu âm bàng quang bình thư ng 16

Hình 4.1 Hình siêu âm viêm th n 30

Hình 4.2 Hình siêu âm viêm th n mãn tính 31

Hình 4.3 Hình siêu âm s,i $ th n trái và th n ph i 33

Hình 4.4 Hình siêu âm s,i th n trái và th n bên ph i bình thư ng 33

Hình 4.5 Hình siêu âm th n nư c $ bên trái và bên ph i 35

Hình 4.6 Hình siêu âm viêm bàng quang 37

Hình 4.7 Hình siêu âm s,i bàng quang 38

Hình 4.8 Hình siêu âm s n bùn bàng quang 39

Hình 4.9 S,i bàng quang 39

Hình 4.10 Hình siêu âm polype bàng quang 41

Hình 4.11 Hình siêu âm huy t kh i bàng quang 41

Hình 4.12 Hình siêu âm bàng quang b# v 42

Hình 4.13 Hình nh ñ i th c a sa bàng quang 43

Hình 4.14 Hình nh ñ i th và tinh th s,i struvite 47

Hình 4.15 Hình nh ñ i th và tinh th s,i carbonat calci 47

Hình 4.16 Hình nh ñ i th và tinh th s,i ammonium urate 47

Hình 4.17 Hình nh ñ i th và tinh th s,i oxalale 47

DANH SÁCH CÁC BI U Đ

Trang

Bi u đ- 4.1 K t qu siêu âm t+ng quát 27

Bi u đ- 4.2 T* l b nh lý đư ng ti t ni u đư c ch"n đốn qua siêu âm 28

thú cưng, chĩ là lồi đ ng v t thơng minh, trung thành, giúp ích r t nhi u cho con ngư i nên r t đư c con ngư i yêu thích Ư c tính cĩ kho ng 250.000 chĩ cưng nuơi

t i thành ph H Chí Minh

M-c dù chĩ cưng đư c quan tâm, chăm sĩc chu đáo nhưng b nh t t v n cĩ th

x y ra Vì th vi c ch"n đốn, đi u tr# cũng như phịng ng)a b nh cho chĩ tr$ thành

m t trong nh!ng nhu c u c a xã h i ngày nay N m b t nhu c u thi t y u đĩ nhi u phịng m ch thú y, trung tâm ch"n đốn và đi u tr# b nh cho chĩ đã m$ ra ngày càng nhi u hơn, đ-c bi t là $ khu v c thành ph H Chí Minh

Trong nh!ng b nh ph+ bi n thư ng x y ra trên chĩ thì b nh trên h th ng ti t

ni u chi m t* l khơng nh, Theo kh o sát c a tác gi Lý Sơn Ca trong th i gian t) 01/2006 đ n 05/2006 t i Tr m Ch"n đốn, Xét nghi m và Đi u tr# thu c Chi c c Thú y thành ph H Chí Minh thì t* l chĩ b nh trên đư ng ti t ni u là 6,3% Cũng t i đ#a

đi m trên trong th i gian t) 04/2006 đ n 08/2006 tác gi Nguy0n Đ Như Quỳnh ghi

nh n đư c 4,3% chĩ b nh đư ng ti t ni u

Trư c đây, vi c ch"n đốn b nh đư ng ti t ni u thư ng d a vào khám lâm sàng Ngày nay, bên c nh vi c ch"n đốn lâm sàng các bác sĩ thú y cịn đư c h tr b$i nhi u phương ti n ch"n đốn phi lâm sàng như siêu âm, X – quang, xét nghi m máu, xét nghi m nư c ti u,… Đi u này giúp nâng cao ch t lư ng ch"n đốn và giúp cho cơng tác đi u tr# đư c hi u qu hơn

Đư c s đ ng ý c a b mơn N i Dư c khoa Chăn nuơi Thú y trư ng Đ i H c Nơng Lâm thành ph H Chí Minh và Chi c c Thú y thành ph H Chí Minh, dư i s

hư ng d n c a Ti n sĩ Võ Th# Trà An và BSTY Vũ Kim Chi n, chúng tơi th c hi n đ

tài: “ ng d ng siêu âm và xét nghi m nư c ti u trong ch n đốn và đi u tr b nh đư!ng ti"t ni u trên chĩ” t i Tr m Ch"n đốn, Xét nghi m và Đi u tr# thu c Chi c c

(2) Phân tích nư c ti u m t s trư ng h p s,i ni u

(3) Ghi nh n k t qu đi u tr# m t s ca b nh trên đư ng ti t ni u đ gĩp ph n xây d ng d! li u giúp các bác sĩ thú y đ i chi u, tham kh o khi ch"n đốn và đi u tr#

b nh trên đư ng ti t ni u

1.3 Yêu c0u

• Ghi nh n t t c các trư ng h p b nh lý đư ng ti t ni u đư c ch"n đốn qua siêu âm

• Ghi nh n k t qu xét nghi m nư c ti u m t s trư ng h p s,i ni u

• Theo dõi hi u qu đi u tr# các trư ng h p b nh lý đư ng ti t ni u

Chương 2

T*NG QUAN

2.1 Đ.c ñi m sinh lý c1a chó

2.1.1 Thân nhi t

tác (thú non cao hơn thú già), phái tính (thú cái cao hơn thú ñ c), s ho t ñ ng (thú

ho t ñ ng cao hơn thú ngh* ngơi), nhi t ñ xung quanh,… Thông thư ng, nhi t ñ bu+i sáng s m th p hơn bu+i chi u S chênh l ch nhi t ñ c a cơ th gi!a hai bu+i kho ng 0,2 – 0,5% (Trích d n li u Ph m Lương Hi n, 2005)

2.1.2 T0n s2 hô h/p

Chó trư$ng thành có t n s hô h p t) 10 – 30 l n/phút, chó con t) 15 – 35

l n/phút Chó th$ th ng c, gi ng chó l n con t n s hô h p th p hơn chó nh, con

T n s hô h p thay ñ+i do các y u t sau: nhi t ñ bên ngoài, th i gian trong ngày, tu+i tác, thú mang thai, nh!ng ho t ñ ng m nh,… (Trích d n li u Ph m Lương Hi n, 2005)

2.1.3 Nh p tim

Nh#p tim chó trư$ng thành t) 70 – 120 l n/phút, chó con t) 200 – 220 l n/phút Nh#p tim có th thay ñ+i do loài, tu+i, t m vóc, nhu c u bi n dư ng c a thú, tình tr ng dinh dư ng, công do ñ ng v t cung c p, nhi t ñ bên ngoài và thân nhi t (Tr n Th# Dân và Dương Nguyên Khang, 2007)

2.1.4 Trư3ng thành sinh d c và chu kỳ lên gi2ng

Tu+i trư$ng thành sinh d c c a chó ñ c t) 7 – 10 tháng tu+i, chó cái t) 9 – 10 tháng tu+i Chu kỳ lên gi ng thông thư ng x y ra m i năm 2 l n, th i gian ñ ng d c t)

12 – 20 ngày, giai ño n thích h p cho s ph i gi ng t) ngày th 9 ñ n ngày th 13 sau khi xu t hi n d u hi u ñ u tiên

2.1.5 Th!i gian mang thai và s2 con ñ5 ra trong m6t l7a

Th i gian mang thai t) 59 – 63 ngày, s con ñ2 ra trong m t l a ph thu c vào

gi ng l n hay nh,, thông thư ng t) 3 – 15 con/l a, tu+i cai s!a t) 8 – 9 tu n tu+i

2.1.6 M6t vài ch8 tiêu sinh lý, sinh hoá máu trên chó trư3ng thành

B,ng 2.1: Ch* tiêu sinh lý, sinh hóa máu trên chó trư$ng thành

Trên chó th tr ng kho ng 10 kg thì kh i lư ng th n kho ng 15 g v i ñ dài 5,5

cm, r ng 3,5 cm và dày 2,5 cm (Lê Vi t B o, 2002) Chó có hai qu th n: th n ph i và

th n trái n m $ tr n c a xoang b ng, hai bên các ñ t s ng th t lưng (hình 2.1) Đ ng

m ch, tĩnh m ch và ng d n ti u ñi vào th n qua r n th n Th n ph i n m v phía ph i

và hơi $ trư c hơn th n trái, ngang v i ba ñ t s ng th t lưng ñ u tiên Ph n trư c c a

th n n m trong h ch u c a thùy Spiegel còn ph n sau n m trong bao m Tĩnh m ch

ch sau ch y sát phía trong th n ph i Th n trái n m dư i các ñ t s ng th t lưng 2, 3,

4, sát ñ ng m ch ch sau $ c nh trong và k t tràng xu ng – t y t ng $ dư i Khi d dày ñ y thư ng ñ"y th n trái v phía sau Th n trái cũng ñư c bao trong m như th n

ph i (Phan Quang Bá, 2004)

Hình 2.1 H th ng ti t ni u, sinh d c trên chó cái

(Trích d n li u La Th Huy, 2005)

Th n g m vùng v, $ ngoài và vùng tu $ trong Gi!a vùng v, và vùng tu có

m t vùng r t ñ m màu (hình 2.2), g i là vòng cung m ch qu n là nơi m ch máu phân chia làm các mao qu n ñ ñ n các ñơn v# th n (Phan Quang Bá, 2004)

Hình 2.2 C u trúc th n bình thư ng

(Ngu n: http://www.petshealth.com/dr_library/felrenfail.html)

Th n ch a vô s ñơn v# s n xu t nư c ti u g i là ñơn v# th n Chó có 400.000 ñơn v# th n $ m i qu n c u M i ñơn v# th n có qu n c u th n và ng th n Qu n c u

th n là búi mao m ch n m $ vùng v, Mao m ch qu n c u cho các ti u ñ ng m ch vào Búi mao m ch ñư c c p máu t) ti u ñ ng m ch vào 3ng th n g m b n ph n: 3ng xo n g n ñ-t trong vùng v,, ph n k ti p là quai Henle ñi vào vùng tu., nhi u ng

xo n xa ñi vào m t ng góp Các ng góp nh, liên k t thành ng góp l n ñi vào vùng

tu ñ+ nư c ti u vào b th n (Tr n Th# Dân và Dương Nguyên Khang, 2007)

2.2.2 Ni u qu,n

Ni u qu n là ng d n nư c ti u ñi vào bàng quang 3ng d n ti u chia làm hai

ph n Ph n b ng b t ñ u t) t th n (nơi m ch máu th n kinh, ng d n ti u ñi vào th n)

ch y ra sau, song song v i các m ch máu l n vùng th t lưng Ph n ch u ñi vào xoang

ch u các ng d n ti u hơi ch ch xu ng dư i và vào trong ñ ñ+ vào c+ bàng quang (Phan Quang Bá, 2004)

2.2.3 Bàng quang

Hình 2.3 C u trúc bàng quang c a chó

Bàng quang là m t túi cơ, có kích thư c r t thay ñ+i tuỳ thu c vào lư ng nư c

ti u ñang ch a N u bàng quang r ng s' có d ng hình qu lê (hình 2.3), n m co l i

hoàn toàn trong xoang ch u N u bàng quang ñ y s' có d ng hình b u d c, ph n trư c

l n vào kh i ru t ñ ñi vào xoang b ng C+ bàng quang là ph n c ñ#nh $ phía sau, liên h v i ng thoát ti u, hai ng d n ti u Còn ph n trư c c a bàng quang t do, có

th thay ñ+i v# trí M-t dư i c a bàng quang n m trên sàn xoang ch u, m-t trên ti p xúc v i tr c tràng, ño n cu i ng d n tinh, túi tinh nang n u là thú ñ c; v i thân t4 cung và âm ñ o n u là thú cái Bàng quang ñư c c ñ#nh nh ba dây treo Dây treo

dư i hay dây treo gi!a, dây này n i ph n trư c c a bàng quang ñ n c nh trư c xoang

ch u và kéo ñ n t n r n, g i là th)ng Ouraque Hai dây treo bên, có ch a v t tích c a hai ñ ng m ch r n khi còn là bào thai (Phan Quang Bá, 2004) G n c+ bàng quang có hai ng d n ti u m$ vào hai bên, t o v i ng thoát ti u thành m t tam giác có ñ*nh là c4a ng thoát ti u (Trích d n li u Nguy0n Đoan Trang, 2006)

2.2.4 Ni u ñ:o

Ni u ñ o là ph n n i ti p phía sau c a bàng quang ñ th i nư c ti u ra ngoài

Ni u ñ o $ thú ñ c (hình 2.4) g m có hai ph n Ni u ñ o trong xoang ch u: có c u t o

d ng x p và cơ hành x p Ni u ñ o ngoài xoang ch u (dương v t) g m r0 th n, qui

v t là rãnh xo n Nơi ñây s,i và các ch t c-n bã thư ng hay ñóng l i Hai nhánh tĩnh

m ch c a m-t lưng qui ñ u ñi ñ n xương r i nh p làm m t Ni u ñ o thú cái tương ñương ni u ñ o n m trong xoang ch u c a thú ñ c nhưng không có ch a tuy n (Tr n Đình Cư ng, 2004)

Hình 2.4 C u t o ni u ñ o trên chó ñ c

2.3 ng d ng siêu âm trong ch n đốn b nh đư!ng ti"t ni u

2.3.1 Đ nh nghĩa siêu âm

Âm là nh!ng rung đ ng c a v t ch t cĩ th lan truy n trong t t c các mơi trư ng như ch t khí, ch t l,ng, ch t r n nhưng khơng qua đư c kho ng chân khơng Mơi trư ng ch t đàn h i (khí, l,ng, r n) cĩ th coi như nh!ng mơi trư ng liên t c bao

g m nh!ng ph n t4 liên k t ch-t ch' v i nhau Bình thư ng, các ph n t4 này cĩ m t v# trí cân b ng b n Khi cĩ m t l c tác đ ng vào m t ph n t4 nào đĩ c a mơi trư ng,

ph n t4 này s' r i v# trí cân b ng c a nĩ Do tương tác t o nên b$i các m i liên k t gi!a các ph n t4 k c nh: m t m-t s' kéo v v# trí cân b ng, m-t khác cịn ch#u tác

đ ng c a các ph n t4 cĩ chu kỳ Nĩi m t cách khác, sĩng âm là hi n tư ng v t lý trong đĩ năng lư ng đư c d n truy n dư i d ng dao đ ng c a các ph n t4 v t ch t

Đơn v# đo lư ng c a sĩng là Hz (Herzt), là t n s bi u th# ch n đ ng trong m t giây Sĩng âm đư c chia theo d i t n s thành ba vùng chính:

Sĩng âm t n s c c th p (vùng h âm) cĩ t n s f < 20 Hz

Sĩng âm cĩ t n s tai ngư i cĩ th nghe th y trong kho ng 20 – 20000 Hz (20 KHz)

Sĩng siêu âm cĩ t n s trên 20 KHz

Tai ngư i nghe đư c âm thanh cĩ t n s t) 20 Hz đ n 20000 Hz Nh!ng sĩng

âm cĩ t n s cao hơn 20000 Hz thu c ph m vi sĩng siêu âm Trong y h c ngư i ta s4

d ng sĩng siêu âm cĩ t n s 2 MHz – 10 MHz

2.3.2 Cơ s3 v9t lý c1a phương pháp ghi hình siêu âm

Cơ s$ v t lý k thu t ghi hình siêu âm chính là s tương tác c a các tia siêu âm

v i các t+ ch c c a cơ th S tương tác này ph thu c vào:

(1) T c đ lan truy n c a sĩng âm (C)

T c đ lan truy n c a sĩng âm là quãng đư ng mà sĩng âm lan truy n sau m t đơn v# th i gian

1540m/s, Cm =1450m/s, Ccơ=1600m/s,Cgan=1550m/s) Ngư c l i t c đ lan truy n trong khơng khí l i ch m hơn mơ xương r t nhi u (Ckhơng khí=330m/s, Cxương=3000 –

4000m/s)

(2) Tr$ kháng âm c a mơi trư ng (Z)

Tr$ kháng âm c a môi trư ng ñư c hi u như là ñ vang hay ñ d i c a sóng

âm trong môi trư ng, ñư c tính b ng công th c:

C u trúc ph n h i nhu mô ph thu c vào các sóng ph n h i khu ch tán b$i vô

s d# v t phân tán kích thư c bé như mao m ch, các mô liên k t,… Chính nh c u trúc ph n h i c a chúng mà các kh i u th r n có sóng ph n h i khác h5n v i sóng

ph n h i kh i u th l,ng

Ph n x toàn ph n là hi n tư ng mà sóng âm s' không khúc x ñư c sang môi trư ng th hai bên kia m-t phân cách và toàn b ñư c ph n x tr$ l i môi trư ng th nh t (4) S tán x

M t hi n tư ng khác trong vi c t o hình b ng siêu âm là s tán x c a sóng siêu âm khi g-p m t c u trúc nh, ho-c v i m t b m-t không ñ ng ñ u Khi ñó, sóng siêu âm s' b# tán x ñi kh p các hư ng và ch* có m t ph n nh, ch c ch n t i ñư c ñ u

dò Đây là hi n tư ng quan tr ng ñ ñánh giá ñ ñ ng nh t c a các nhu mô

(5) Gi m âm và khu ch tán bù

Năng lư ng c a sóng siêu âm gi m d n trên ñư ng lan truy n trong mô Đó là nh!ng tương tác mà trong ñó năng lư ng c a các chùm tia t i ñư c l y b t d n ñ truy n l i theo hư ng khác nhau (do ph n x hay khu ch tán) ho-c b# h p thu b$i các

mô và chuy n ñ+i thành nhi t (do h p thu)

Năng lư ng siêu âm càng ñi sâu thì càng suy gi m Đ kh c ph c hi n tư ng

ñó, tín hi u ph i bù b ng h th ng khu ch ñ i nh m t o n tư ng nh ñ ng nh t $ t t

c các ñ sâu (TGC: Time Gain Compensation)

(6) Thông s c a sóng siêu âm và kích thư c hình h c c a t+ ch c

Vì sóng siêu âm ph n x trên m-t phân cách, do ñó năng lư ng ph n x còn ph thu c vào kích thư c c a m-t phân cách và ñ dài bư c sóng c a chùm tia Sóng âm

có t n s càng cao thì càng d0 dàng phát hi n và phân bi t các v t nh,, song cũng vì

v y mà khó vào ñư c sâu

2.3.3 M6t s2 thu9t ng< siêu âm

Hình 2.5 Hình b thành bàng quang (ñư c ký hi u b ng mũi tên) c a chó

Berger, 2 năm tu+i

2.3.3.2 Hình c/u trúc

Hình c u trúc ñư c phân bi t thành nhi u lo i g m: c u trúc ñ-c có h i âm

ñ ng nh t (nhu mô ph t ng ñ-c) ho-c không ñ ng nh t (nhu mô b nh lý ph t ng ñ-c); cũng có th là c u trúc l,ng r ng có h i âm bình thư ng (bàng quang, túi m t) ho-c b nh lý (u nang, + máu t , th n nư c) Như v y, siêu âm phân bi t ñư c c u trúc choán ch (Trích d n li u Nguy0n Đoan Trang, 2006)

2.3.3.3 Đ6 h-i âm (m7c ñ6 ph,n âm)

Theo Nguy0n Thu Liên và c ng s (1998), ñ h i âm, ñôi khi g i t t là echo,

ph n ánh ñ-c trưng c a cơ quan ph n x l i sóng siêu âm

Ngư i ta phân bi t ñ h i âm thành ba m c ñ : h i âm dày (h i âm cao, hyperechoic) cho hình nh sáng trên hình siêu âm (h i âm c a xương, ch mô,…), h i

âm kém (h i âm th p, hypoechoic) cho hình nh t i trên hình siêu âm (h i âm c a mô,

c a d#ch m ,…), h i âm tr ng (không có h i âm, sonolucent) cho hình nh ñen trên hình siêu âm (h i âm d#ch)

Trên máy siêu âm ñ u có thang ñ xám chu"n, nh v y ta có th ư c lư ng ñư c s thay ñ+i n u có

2.3.3.4 M9t ñ6 c1a mô

Theo Nguy0n Thu Liên và c ng s (1998), căn c vào ñ h i âm ta có th ư c

lư ng ñư c t+n thương $ d ng ñ-c hay l,ng G m 3 lo i: tính ch t ñ-c (h i âm bên trong ñ ng nh t ho-c không ñ ng nh t), tính ch t d#ch (nang), tính ch t h n h p, có

ph n ñ-c – có ph n d#ch

Trên th c t , nhi u khi b n ch t mô ñ-c nhưng có ñ h i âm r t kém - g n như

tr ng (ví d h ch lymphoma) hay ngư c l i, là ch t d#ch m nhưng ñ h i âm l i r t dày (ví d abscess gan do vi trùng) Do ñó c n d a thêm vào nhi u y u t khác ñ xác ñ#nh ñư c d ng t+n thương

2.3.4 Các hi n tư=ng hay g.p trong siêu âm

2.3.4.1 Bóng âm

Ta s' th y hi n tư ng bóng âm (hay còn g i là bóng lưng) m i khi chùm tia siêu âm b# m t c u trúc ph n x r t m nh ch-n l i Trên nh siêu âm, vách ph n x

c a bóng âm mà trong v t bóng âm không m t hình nh nào còn th y rõ ñư c (hình 2.6) (Trích d n li u Nguy0n Đoan Trang, 2006)

Hình 2.6 Bóng lưng s,i bàng quang (ñư c ký hi u b ng mũi tên) c a chó Griff,

11 năm tu+i

2.3.4.2 S> h-i âm m:nh

Mô xương, vôi có ñ c n âm r t l n nên khi g-p lo i mô này h u h t sóng siêu

âm ñ u b# ph n x ngư c tr$ l i Trên nh siêu âm, mô này cho hình nh có ñ h i âm

r t dày (r t sáng), ví d như s,i (Nguy0n Thu Liên và c ng s , 1998)

Hình 2.7 Hình nh s,i bàng quang cho ñ h i âm m nh (ñư c ký hi u b ng mũi

tên) c a chó B c Kinh, 8 năm tu+i

2.3.4.3 S> tăng âm

Tăng âm là hi n tư ng chùm tia siêu âm ñi qua môi trư ng có ñ c n âm th p (ví d như nang) thì ph n sâu s' nh n ñư c nhi u tín hi u siêu âm hơn chung quanh (Nguy0n Thu Liên và c ng s , 1998)

2.3.4.4 S> gi,m âm

Gi m âm x y ra khi chùm tia siêu âm g-p vùng mô có ñ c n âm l n, năng

lư ng chùm tia siêu âm s' b# gi m ñi nhanh chóng và ph n sâu s' nh n ñư c ít sóng

âm hơn Ta thư ng g-p hi n tư ng này trong trư ng h p gan nhi0m m (Nguy0n Thu Liên và c ng s , 1998)

2.3.4.5 Hi n tư=ng d6i l:i (ña âm ph,n h-i)

Hình nh xu t hi n trên màn hình siêu âm là m t lo t hình nh gi c a m-t phân cách v i nh!ng kho ng cách ñ u nhau phía sau m-t phân cách th t v i kích thư c và

2.3.5 Các bư c ti"n hành siêu âm

2.3.5.1 Chu n b thú

Đ d0 dàng cho vi c siêu âm, c n cho thú nh#n ăn t i thi u 6 gi trư c khi th c

hi n thao tác Cho thú u ng nư c (kho ng dư i 0,5 lít) trư c khi siêu âm kho ng 30 phút ñ n 1 gi ñ t o ñư c lư ng nư c ti u v)a ñ trong bàng quang Ti p theo là c o lông vùng b ng và bôi l p gel d n âm

2.3.5.2 Tư th" thú trong siêu âm b nh ñư!ng ti"t ni u

Tư th n m ng4a: tư th này ñư c xem là chu"n m c cho khám nghi m siêu âm

b ng phù h p v i tình tr ng sinh lý cơ th , cho phép s giãn cơ và làm d t l i khoang

b ng, t) tư th này có th b c l h u h t các ph t ng trong + b ng 6 tư th nghiêng

ph i và nghiêng trái: lúc này m-t ph5ng vành c a cơ th vuông góc v i m-t giư ng Trong m t s trư ng h p c n thi t ph i khám $ tư th ñ ng

Ti n hành siêu âm $ tư th thú ñ ng, n m ng4a ho-c n m nghiêng tuỳ trư ng

h p Tuy nhiên, tư th n m ng4a là tư th ñư c s4 d ng ph+ bi n và thích h p cho h u

h t trư ng h p siêu âm (Trích d n li u Nguy0n Đoan Trang, 2006)

2.3.5.3 Đ6ng tác quét ñ0u dò

chi c qu t chuy n ñ ng nh l c c+ tay thì m-t ph5ng c a chi c qu t s' làm nên hình

kh i d ng kim t tháp Tương t như v y, thay vì gi! ñ u dò c ñ#nh $ m t v# trí và ta s' ch* nh n ñư c thông tin trên m t m-t ph5ng c t c a ñ u dò, vi c quét ñ u dò giúp

nh n ñư c lư ng thông tin t) nhi u m-t c t Nh ñó, có th thăm dò không nh!ng toàn

b kh i th tích mô trong kho ng th i gian ng n mà còn nh n ñư c thông tin v m i liên h trong không gian ba chi u c a các thành ph n trong cơ quan ñang thăm dò

2.3.5.4 Đ6ng tác lia ñ0u dò

Như c ñi m c a ph n l n thi t b# siêu âm ngày nay là ch* t o ra trư ng kh o sát

nh, và gi i h n Đ kh c ph c như c ñi m này, ngoài ñ ng tác quét ngư i ta có th dùng ñ ng tác lia ñ u dò sang hai phía m-t c t (nghĩa là hư ng chuy n ñ ng c a ñ u

dò lúc này vuông góc v i hư ng chuy n ñ ng c a ñ ng tác quét) ñ m$ r ng di n

kh o sát ñ i v i ñ u dò lo i r' qu t và cong, còn ñ i v i ñ u dò th5ng thì di chuy n trư t ñ u dò sang hai phía

2.3.5.5 Phương pháp siêu âm th9n

T i s n m u ki m, di chuy n ñ u dò v phía ph i Dùng gan làm c4a s+ siêu âm

dò v phía trái và dùng lách làm c4a s+ siêu âm cho th n trái Đ ti n cho vi c quan sát, nghiên c u và ñ#nh v# chính xác b nh tích, c n chú ý 5 ñư ng c t cơ b n

Quan sát t) ngoài vào trong, ta s' th y:

(a) Bao th n t o nên b phân cách v i gan (th n ph i) và lách (th n trái) b ng

m t ñư ng tăng âm m nh, trơn láng và ñ u Nh hình nh này ta th y ñư c hình d ng elip ho-c b u d c c a qu th n

(b) V, th n li n sau bao th n, có ñ h i âm h n h p, m#n và ñ ng nh t Đ h i

âm c a v, th n ngang b ng ho-c gi m âm hơn ñ h i âm c a gan nhưng l i tăng âm hơn ñ h i âm c a lách

(c) Tu th n có ñ h i âm kém, ñôi khi không th y h i âm (echo tr ng)

(d) Xoang th n $ trung tâm qu th n, có ñ h i âm r t tăng, g n như b ng bao

th n

Đư!ng c@t lưng bên c1a m.t c@t d c gi<a th9n

Hình nh siêu âm c a m-t c t này g n gi ng hoàn toàn m-t c t d c gi!a th n

t c là cũng có ñư ng bao th n bên ngoài và c u trúc tăng âm và vùng v, th n có ñ

h i âm ñ ng nh t Tuy nhiên, ta cũng quan sát th y s khác bi t c a vùng tu th n và vùng xoang th n

Vùng tu th n có s xu t hi n c a c u trúc tháp th n – là nh!ng vùng có ñ h i

âm r t kém (echo tr ng), có d ng hình tháp ho-c tam giác, n m ngay sau vùng v, th n

Vùng xoang th n không th nh n th y trên hình nh siêu âm $ m-t c t này vì không th y rõ vùng h i âm trung tâm sáng

Ngách b th n có hình d ng nh!ng h t tròn nh,, tăng âm n m n i ti p v i v,

th n và chia c t tháp th n – t y th n

Đư!ng c@t ngang qua c>c trên th9n

Đây là ñư ng c t ngang Đ có ñư c ñư ng c t này, thú ñư c ñ-t n m ng4a ho-c nghiêng sang ph i ho-c trái tuỳ bên th n mu n kh o sát Trên hình siêu âm, c c trên th n có hình oval ho-c hình tròn Nh!ng c u trúc ñư c mô t trên m-t c t d c (bao th n, v, th n, t y th n, xoang th n) cũng ñư c nh n th y $ m-t c t này

Đư!ng c@t ngang qua r2n th9n

Trên ñư ng c t này, th n ñư c nh n th y trên hình siêu âm có hình ch! C V,

th n, tu th n, xoang th n, m quanh xoang th n, b th n, các m ch máu và ni u qu n

có th ñư c th y rõ trên m-t c t này Đư ng vi n h i âm cho th y lưng và b ng c a b

th n và m ch máu to ra t) xoang trung tâm ñ n v, th n Đư ng k' này ñư c dùng ñánh giá m c ñ giãn c a b th n, m t s t c ngh'n c a h th ng m ch máu và h

th ng thoát ti u

Đư!ng c@t ngang qua c>c dư i th9n

Tương t như ñư ng c t ngang qua c c trên th n nhưng $ v# trí ph n dư i c a

th n (ng d ng m-t c t ngang trên th n và dư i th n ñ ñ#nh v# b nh m t cách chính xác hơn

2.3.5.6 Phương pháp siêu âm bàng quang

Trong siêu âm bàng quang c n chú ý các m-t c t sau ñây:

M.t c@t ngang:

M-t c t ngang c a bàng quang căng là c u trúc d#ch không h i âm

Có d ng hình vuông (khi m-t c t g n ñáy bàng quang) ho-c d ng hình tròn (khi m-t c t g n v i ñ*nh bàng quang)

Thành bên tương ng v i bó cơ th t lưng ch u

Hình 2.8 Hình nh siêu âm th n trái (A) và th n ph i (B) $ chó v i ñư ng c t ngang

qua r n th n, trên hình siêu âm th n có hình ch! “C”, ñư ng vi n h i âm cho th y lưng và b ng c a b th n và m ch máu to ra t) xoang trung tâm ñ n v, th n

Hình 2.9 Hình nh siêu âm bàng quang bình thư ng c a chó ta, 2 năm tu+i

2.4 Xét nghi m nư c ti u trong ch n đốn b nh đư!ng ti"t ni u

2.4.1 Xét nghi m nư c ti u

Xét nghi m nư c ti u là phân tích nư c ti u Phương pháp này cĩ th cho th y

rõ b nh lý, xét nghi m nư c ti u là m t ph n trong xét nghi m thư ng qui trong ki m tra s c kho2 Xét nghi m nư c ti u bao g m quan sát đ i th nư c ti u (coi màu s c

nư c ti u), xét nghi m nư c ti u b ng các que nhúng và xét nghi m vi th nư c ti u

(a) Xét nghi m đ i th nư c ti u: là quan sát tr c ti p nư c ti u, xem s lư ng, màu s c nư c ti u, đ,, đ c, l n c n,

(b) Xét nghi m nư c ti u b ng que nhúng: đây là xét nghi m cĩ tính ch t đ#nh

lư ng giúp tr l i cĩ hay khơng cĩ b t thư ng khi th4 b ng que nhúng, xét nghi m này làm trong vịng 1 phút Màu s c thay đ+i bi u hi n trên que nhúng s' đư c đ c b ng cách so sánh v i màu chu"n qui đ#nh trên m u Xét nghi m b ng que th4 cĩ th đư c s4 d ng đ xác đ#nh đ pH c a nư c ti u, đ đ m đ-c c a nư c ti u, đ m, đư ng, cetone, nitrite, heroin, th4 thai và xác đ#nh cĩ tính ch t ư c lư ng s b ch c u cĩ trong

nư c ti u

(c) Xét nghi m vi th nư c ti u: là xét nghi m nư c ti u dư i kính hi n vi Xét nghi m này địi h,i ph i cĩ kính hi n vi M u nư c ti u đư c l y và mang đ n phịng xét nghi m, l y m t gi t nư c ti u nh, lên lam kính đ quan sát Trư c tiên, nư c ti u

đư c cho li tâm sau đĩ xem dư i kính hi n vi, tìm các tinh th , tr , t bào v"y, vi trùng

và các t bào khác

R t nhi u b nh đư c phát hi n qua xét nghi m nư c ti u Nh!ng thơng s hĩa

lý đo đư c s' cho phép xác đ#nh nguyên nhân và v# trí m c b nh Tuy nhiên, đ cĩ m t

v i nh!ng quy trình riêng đ đáp ng đư c các nhu c u xét nghi m c n thi t

2.4.2 Phương pháp l/y mAu nư c ti u

Thú b nh c n l y nư c ti u gi!a dịng đ đ m b o s chính xác khi xét nghi m

vi khu"n ni u Thú b nh đư c v sinh s ch b ph n sinh d c ngồi Khi b t đ u đi ti u

c n b, ph n nư c ti u ñ u, sau ñó h ng nư c ti u c a thú vào ng nghi m vô trùng ñ g4i ñ n phòng xét nghi m Trong m t s trư ng h p, các cách l y nư c ti u thông thư ng không cho phép bác sĩ xác ñ#nh b nh, c n l y nư c ti u tr c ti p qua ng thông

ti u ñưa vào bàng quang K thu t viên s' dùng m t ng thông ti u nh, ñưa vào bàng quang ñ l y m u nư c ti u xét nghi m Thú b nh ñư c v sinh b ph n sinh d c ngoài, ñ-t ng thông ti u, b, 10 – 20 ml nư c ti u ñ u, sau ñó l y kho ng 20 ml vào

ng nghi m vô trùng ñ g4i xét nghi m

M t cách l y m u khác là ch c hút kim trên xương mu ñ ñi vào bàng quang Đây là m u nư c ti u ñ m b o nh t cho xét nghi m vi khu"n ni u Tuy nhiên, vi c l y

nư c ti u b ng ch c hút ph c t p hơn l y m u nư c ti u gi!a dòng ho-c qua sonde bàng quang Vì v y, k thu t này ch y u ñư c ti n hành trong nh!ng trư ng h p ñ-c

bi t Trư c h t, ph i xác ñ#nh bàng quang căng ñ y Sát trùng trên kh p mu 2 cm, sau

ñó ch c hút b ng kim và syringe L c b, ñi 20 ml nư c ti u ñ u, sau ñó hút 20 ml ñ g4i xét nghi m Sau ñó, c n hút thêm ñ bàng quang h t nư c ti u, tránh rò qua ñư ng kim

Đ ñánh giá chính xác s bài ti t các s n ph"m giáng hóa và ñ m ni u, c n l y

m u nư c ti u 24 gi Xét nghi m này ñư c các bác sĩ quan tâm vì th hi n ñư c toàn

b các ch t trong th i gian dài, chính xác hơn, ñ-c bi t là trong m t s b nh như viêm

c u th n, ñái tháo ñư ng,… Cách l y: 6 gi sáng cho thú ñi ti u h t, s lư ng này b,

ñi Sau ñó, thú b nh s' tr! nư c ti u vào bô, chú ý l y c nư c ti u khi ñi ñ i ti n; 6

gi sáng hôm sau ti u l n cu i vào bô Đ gi! nư c ti u không b# bi n ch t và th i,

L y nư c ti u gi!a dòng dùng ñ c y tìm vi khu"n ni u, kháng sinh ñ Thú

l y nư c ti u c a thú b nh Dùng nư c mu i sinh lý và g c vô khu"n r4a s ch l i l

ni u ñ o và xung quanh Cho thú b nh ti u ph n ñ u b, ñi H ng nư c ti u gi!a dòng vào 2 ng nghi m vô khu"n, l y 10 ml nư c ti u vào 1 ng nghi m nuôi c y tìm vi khu"n ni u và kháng sinh ñ ; l y 10 ml vào ng nghi m khác ñ soi tươi và nhu m gram, g4i ngay ñ n phòng xét nghi m vi sinh, n u chưa k#p ñưa ngay ph i b o qu n trong t l nh C n lưu ý r ng vi khu"n $ ngoài có th theo vào ng nghi m khi m$ ho-c ñóng nút, nên ph i ñeo găng tay vô khu"n khi l y nư c ti u

2.4.3 Các thông s2 trong ki m tra nư c ti u

2.4.3.1 Tính ch/t lý hóa

2.4.3.1.1 Kh2i lư=ng

6 chó lư ng nư c ti u kho ng 0,25 – 2 lít/24h Nư c ti u tăng hay gi m ñ u là các d u hi u b nh lý Kh i lư ng nư c ti u c a thú gi m trong suy th n, b nh tim, xơ gan, m t nư c, m hôi nhi u, huy t áp h , ăn u ng ít nư c và kh i lư ng nư c ti u c a thú tăng trong ñái tháo ñư ng, ñái tháo nh t, tăng huy t áp, viêm th n mãn, u ng nhi u

nư c, dùng các ch t l i ni u, th i kỳ l i s c sau viêm ph+i, viêm gan do virút, thương hàn

2.4.3.1.2 Màu s@c

Bình thư ng màu vàng nh t ñ n vàng tươi, lâu có c-n

Thay ñBi sinh lý

- Lúc m t nh c, s t nhi0m khu"n, ăn u ng thái quá: nư c ti u màu nâu s m

- U ng quinin, acid picric, santonin: nư c ti u màu vàng

- Ăn nhi u rau, th#t, nư c ti u ñ c do có nhi u phosphate

Thay ñBi b nh lý

- Màu ñ,: có máu

- Màu nâu: ti u ra hemoglobin, porphyrin

- Đ c: ti u ra phosphate, urate; nư c ti u có m ho-c dư ng ch p

2.4.3.1.3 pH

Dùng pH k ñ ño ho-c dùng gi y ño pH

Bình thư ng pH nư c ti u c a chó có tính hơi acid kho ng 6 – 7 pH nư c ti u

thư ng ch#u nh hư$ng c a th c ăn h ng ngày Con v t ăn nhi u protein thì nư c ti u có

pH acid; ngư c l i, ăn nhi u ngũ c c ho-c c, thì nư c ti u trung tính ho-c hơi ki m (Trích d n Huỳnh Thi B ch Y n, 2006) Đo nư c ti u r t có l i vì pH thay ñ+i có liên quan ñ n nh!ng b t thư ng trong cơ th (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch Y n, 2006)

pH nư c ti u có th thay ñ+i khi nhi0m trùng sau khi thu th p m u Acid hoá ho-c ki m hoá nư c ti u có th tuỳ thu c s n ph"m cu i cùng c a s bi n dư ng $ cơ

th b# nhi0m trùng pH c a nư c ti u vô trùng s' không ñ+i n u ñư c gi! $ nhi t ñ phòng trong nhi u gi (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch Y n, 2006)

2.4.3.1.4 TC tr ng:

Bình thư ng t tr ng nư c ti u: 1,020 – 1,050

Lư ng nư c ti u m i ngày thay ñ+i theo th c ăn, công vi c, lư ng nư c tiêu

th , mùa và nhi t ñ bên ngoài Lư ng nư c trong nư c ti u do s v n chuy n th

ñ ng t) gian bào vào ng th n do s chênh l ch áp su t th"m th u T tr ng nư c ti u thay ñ+i theo t l tương ñ i các ch t hoà tan và nư c Đánh giá t tr ng có giá tr# lâm sàng b$i vì t tr ng nư c ti u không bình thư ng do nh!ng thay ñ+i v môi trư ng

s ng (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch Y n, 2006)

T tr ng nư c ti u ph n ánh không nh!ng s lư ng các ph n t4 mà c kích thư c và s h p d n gi!a ph n t4 Vì th hàm lư ng protein trên 400 mg/dl có th làm tăng giá tr# t tr ng lên 0,001; glucose trên 270 mg/dl làm tăng 0,001

2.4.3.2 Phân tích v sinh hoá

2.4.3.2.1 Các ch/t bình thư!ng không có trong nư c ti u

Protein, ñư ng, dư ng ch p, hemoglobin, mu i m t, s c t m t là nh!ng thành

ph n mà bình thư ng nư c ti u không có ho-c có r t ít, không ñáng k N u nư c ti u

có các ch t này thì ch ng t, có t+n thương c a h th ng th n ho-c ti t ni u

2.4.3.2.1.1 Glucose ni u

Bilirubin b# kh4 b$i tác d ng c a glucose ni u do tăng ñư ng huy t quá cao so

v i m c l c t i ña c a qu n c u th n ho-c do gi m kh năng tái h p thu glucose $ ng

th n Nói chung, ñư ng huy t vư t quá 10 mmol/lít (180 mg/dl) ñưa ñ n glucose ni u Tuy nhiên, v n t c dòng ch y trong ng th n và kh năng tái h p thu trong ng th n không ñ ng nh t cũng là các y u t gây glucose ni u (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch

Y n, 2006)

2.4.3.2.1.2 Protein ni u

Protein trong nư c ti u thư ng có ngu n g c t) th n n u không có l n h ng c u ho-c t bào b# viêm Nó có th do rò r* $ qu n c u ho-c do tái h p thu kém $ ng lư n

g n ho-c c hai; do viêm th n c p ho-c suy th n mãn Protein trong nư c ti u có l n

h ng c u và b ch c u thì vi c gi i thích khó khăn hơn S hi n di n b ch c u báo hi u

m t ñáp ng viêm cùng v i kh năng rò r* protein huy t thanh Khi h ng c u và b ch

c u hi n di n và ph n ng protein dương tính, kh năng có b nh ñi kèm $ m t v# trí khác hay v i nguyên nhân khác, vì th c n gi i h n l i nguyên nhân hi n di n h ng

c u và b ch c u và ñánh giá protein trong máu t m th i hay kéo dài (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch Y n, 2006)

2.4.3.2.1.3 Ki m tra máu và hemoglobin trong nư c ti u

Bình thư ng trong nư c ti u không có máu và hemoglobin Nư c ti u có máu

do rò r* hemoglobin (hemoglobin ni u) và myoglobin qua qu n c u (myoglobin ni u), tràn h ng c u tr c ti p vào ng ni u sinh d c (huy t ni u) hay do v y nhi0m Vi c này

x y ra trong nh!ng b nh tiêu huy t trong m ch máu Xu t huy t b t c nơi nào t) mao

m ch qu n c u ñ n ñ u mút cơ quan sinh d c ñ u có th gây huy t ni u, do ñó huy t

ni u không th cho là d u hi u t i ch Hemoglobin ni u do dung huy t thì nư c ti u

ñ, trong Hemoglobin ni u do huy t ni u thì nư c ti u ñ, ñ c (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch Y n, 2006)

2.4.3.2.1.4 Bilirubin

Bilirubin gián ti p thư ng không l c qua th n, ch* có m t ph n bilirubin tr c

ti p có trong nư c ti u do vi c l c qua qu n c u 6 chó, ngư ng bilirubin tr c ti p $

th n cho phép ngư i ta s4 d ng chó như là thú thí nghi m nh y c m nh t ñ i v i

ch ng viêm gan s m và ch ng ngh'n ng d n m t Bilirubin nư c ti u $ chó m t ñi trong 24 gi , sau khi n p ch t ñ c ñ i v i th n như HgCl2 và uranyl acetate T c ngh'n ngoài gan do s,i m t, ký sinh trùng và kh i u làm bít ng d n m t nên bilirubin nư c ti u tăng cao nh t n u ch c năng trong và ngoài gan bình thư ng

Trong tình tr ng ch y máu, lư ng hemoglobin th)a hi n di n trong th n, m t s

ñi qua th n nhưng m t s l n ñư c thoái hóa thành bilirubin k t h p $ ng th n và bài

ti t vào nư c ti u Ch ng bilirubin nư c ti u xu t hi n s m trong b nh dung huy t trên chó và có th không do ngh'n h th ng ng m t $ gan 6 chó ñ c bilirubin trong huy t tương Bilirubin có trong nư c ti u khi h ng c u b# h y quá nhi u, viêm gan, xơ gan, ngh'n ng m t, gan b# hư h i do ñ c ch t, viêm gan mãn k t h p nhi0m hemosiderin th phát và viêm gan ho i t4 do thi u máu (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch Y n, 2006)

2.4.3.2.1.5 Aceton ni u

Ketone b t thư ng trong nư c ti u $ ch ng ketoacidosis, ñái tháo, quá li u insulin, nôn m4a, nh#n ñói, ăn kiêng, s t n-ng do nhi0m trùng Th ketone trong cơ th bao g m acetoacetate, β-hydroxybutyrate và acetone Nh!ng h p ch t này ñư c t o t) phân gi i lipid, s lư ng ñư c t o ra tăng lên ñáng k trong tình tr ng oxid hoá lipid ñ

cung c p lư ng l n năng lư ng Th ketone xu t hi n trong d#ch l c và ñư c tái h p thu b$i ng th n Trong ñi u ki n bình thư ng, th ketone trong huy t tương r t th p

và chúng không có trong nư c ti u Th ketone thư ng th y $ loài nhai l i trong lúc ñói nhưng ít khi có trong chó mèo Ti u ñư ng là b nh có liên quan ñ n ketone ni u (ketouria) (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch Y n, 2006)

Tăng urobilinogen trong nư c ti u có th do th n viêm và dung huy t; thi u năng t bào gan làm lư ng urobilinogen tái h p thu ñư c bài ti t tr$ l i nư c ti u ñưa

urobilinogen, ch c năng gan h n ch , gan nhi0m khu"n, ng ñ c, xơ gan

Urobilinogen $ m c th p do s n xu t m t kém, ngh'n ng m t M c bình thư ng trong nư c ti u ít hơn 17 8mol/l (<1 mg/dl) (Trích d n li u Huỳnh Th# B ch Y n, 2006)

2.4.3.2.2 Các ch/t bình thư!ng cũng có trong nư c ti u

Các ch t này luôn $ trong m t gi i h n nh t ñ#nh, ra ngoài gi i h n ñó là b nh

lý Thí d như ure: bình thư ng có 20 ñ n 30g/lít nư c ti u: gi m trong suy th n, tăng trong ăn nhi u th#t, m t s b nh nhi0m khu n c p tính; acid uric: bình thư ng 0,5g/lít, tăng trong b nh gút

2.4.3.2.3 Phương pháp xét nghi m

Quan sát b ng m t các ch* tiêu: màu s c, mùi, ñ ñ c Sau ñó s4 d ng băng

gi y th4 Multiple reagent strips for urinalysis c a công ty Bayer và ñ c b ng máy so

màu t ñ ng Clinitex

Ki m tra c-n nư c ti u b ng cách cho nư c ti u vào máy ly tâm v i t c đ

3000 vịng/phút trong 5 phút, g t b, ph n nư c n+i và dùng tay búng lên thành ng ly tâm đ tr n đ u c-n Sau đĩ nh, 1 gi t thu c nhu m Steiheiner Malbin Staning lên

m i gi t c-n trên lame và đ y lamelle l i M u đư c xem dư i kính hi n vi quang h c

$ đ phĩng đ i 400 và 1000 Ghi nh n s xu t hi n các lo i c-n cĩ trong nư c ti u (Giáo trình th c hành ch"n đốn phịng thí nghi m, 2000)

2.4.4 Thay đBi v sinh hĩa trên nư c ti u c1a m6t s2 b nh trên đư!ng ti"t ni u

Khi chĩ b# nhi0m trùng ph n trên đư ng ti t ni u, xét nghi m nư c ti u thư ng phát hi n máu, m , protein, vi khu"n và b ch c u b# bong trĩc $ m t vài lồi

Trong trư ng h p chĩ b# nhi0m trùng ph n dư i đư ng ti t ni u, xét nghi m

nư c ti u thư ng th y h ng c u, b ch c u, t bào m , protein, cĩ th cĩ vi khu"n

Cịn trong trư ng h p chĩ b# s,i ti t ni u, xét nghi m nư c ti u phát hi n máu

và tinh th ni u, các lo i khống c u t o nên tinh th , m , protein và vi khu"n

2.5 Phác đ- đi u tr m6t s2 b nh đư!ng ti"t ni u

2.5.1 Viêm ph0n dư i đư!ng ti"t ni u (bàng quang, 2ng thốt ti u)

C n đi u ch*nh th c ăn cho thú: h n ch mu i, ch t đ m N u s4 d ng kháng sinh trong đi u tr# thì nên l a ch n kháng sinh thích h p d a vào vi c nuơi c y và th4 kháng sinh đ Thu c ph i cĩ n ng đ cao trong máu và nư c ti u Th i gian

đi u tr# kho ng 4 – 6 tu n Trong trư ng h p thú b# bí ti u thì nên dùng thu c l i

ti u: furosemide đ ng th i tăng cư ng ch c năng gi i đ c b ng cách truy n d#ch glucose 5%

2.5.2 B nh viêm ph0n trên đư!ng ti"t ni u (bao g-m th9n, ni u qu,n)

L a ch n thu c thích h p: nhĩm penicillin dùng di t vi khu"n Staphylococcus,

l n/ngày) dùng khi nhi0m vi khu"n Escherichia coli; cephalexin (30 mg/kg, cho u ng

2 l n/ngày) dùng khi nhi0m Klebsiella spp; tetracycline (20 mg/kg, cho u ng 2

l n/ngày) dùng đ di t Pseudomonas spp Đ i v i viêm c p tính thì th i gian đi u tr#

kho ng 7- 10 ngày, cịn đ i v i viêm mãn tính thì th i gian đi u tr# kho ng 4 – 6 tu n,

k t h p v i vi c dùng thu c kháng viêm dexamethasone Nên cho thú u ng nhi u

nư c đ thú đi tiêu ti u nhi u bài th i vi khu"n qua nư c ti u Tr s c cho thú b ng vitamin nhĩm B, vitamin C

2.5.3 SEi ti"t ni u

Cho thú u ng nhi u nư c m i ngày, c n ñi u ch*nh kh"u ph n ăn m t cách h p

lý Dùng thu c tiêu s,i cho s,i struvite, urate, cystine

Trong s,i struvite dùng kh"u ph n ăn h n ch làm tiêu s,i và dùng kháng sinh

thích h p trong kho ng th i gian ñi u tr# S4 d ng methionine v i li u lư ng 30 mg/kg, m i 8 gi v i tác d ng làm acid hóa nư c ti u góp ph n làm tan s,i

S,i urate h n ch cho ăn th c ăn nhi u protein và purine, th c ăn ki m, dùng

thu c allopurinol (15 mg/kg, cho u ng 2 l n/ngày), b+ sung potassium citrate (40 – 75 mg/kg, cho u ng 2 l n/ngày) khi c n duy trì pH c a nư c ti u kho ng 7

S,i cystine cũng dùng kh"u ph n ăn h n ch protein và purine, th c ăn ki m, dùng thu c 2 – MPG (Thiola, 15 mg/kg, cho u ng qua ñư ng mi ng, cách nhau 12

gi ), và b+ sung potassium citrate (40 – 75 mg/kg, cho u ng 2 l n/ngày) khi c n duy trì pH c a nư c ti u kho ng 7