Kinh nghiệm giảm bất bình đẳng trong phân phối thu nhập của hàn quốc và bài học kinh nghiệm cho việt nam

công trình nghiên cứu tham gia cuộc thi sinh viên nghiên cứu khóa học FTU 2013 hy vong tài liệu này sẽ hữu ích cho các bạn

TR NG I H C NGO I TH NG

-o0o -

Công trình tham d Cu c thi

Sinh ốiên nghiên c u khoa h c Tr ng i h c Ngo i ỏh ng 2013

Tên công trình: KINH NGHI M GI M B T BÌNH NG TRONG PHỂN PH I THU NH P C A HÀN QU C

VÀ BÀI H C CHO VI T NAM

Nhóm ngƠnh: Kinh doanh 3 (KD3)

Hà N i, ỏháng 05 n m 2013

M C L C

DANH M C T VI T T T iii

DANH M C B NG BI U VÀ HÌNH V iv

L I NÓI U 1

CH NG 1 C S Lụ LU N V B T BÌNH NG VÀ GI M B T BÌNH NG TRONG PHỂN PH I THU NH P 5

1.1 Khái quát v b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p 5

1.1.1 Khái ni m 5

1.1.2 ác c s thuỔ t v tái ph n ph i thu nh p 7

1.1.3 o ng 10

1.1.4 NguỔên nh n g Ổ ra s b t bình đ ng trong ph n ph i thu nh p 13

1.2 M i quan h gi a b t bình đ ng trong thu nh p và phát tri n kinh t 15

1.2.1 M i quan h gi a b t bình đ ng và phát tri n kinh t 15

1.2.2 M i quan h gi a b t bình đ ng và toàn c u hóa 17

1.3 Vai trò c a Chính ph trong gi m b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p 18

CH NG 2 KINH NGHI M GI M B T BÌNH NG TRONG PHỂN PH I THU NH P C A HÀN QU C 21

2.1 Gi i thi u khái quát v Hàn Qu c 21

2.1.1 i u i n t nhiên 21

2.1.2 c đi ồ h i 22

2.1.3 Kinh t 24

2.2 Th c tr ng b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p t i Hàn Qu c 25

2.3 Nguyên nhân gây ra b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p Hàn Qu c 31

2.4 Chính sách c a Chính ph Hàn Qu c 35

2.4.1 hính sách tái ph n ph i thu nh p 35

2.4.2 hính sách ao đ ng 42

2.4.3 hính sách an sinh ồ h i 47

2.4.4 hính sách giáo d c 53

2.5 ánh giá các chính sách c a chính ph Hàn Qu c 58

2.5.1 Thành t u đ t đ c 58

2.5.2 M t s t n t i 60

CH NG 3 BÀI H C KINH NGHI M CHO VI T NAM TRONG GI M B T ÌNH NG TRONG PHỂN PH I THU NH P 62

3.1 Gi i thi u v Vi t Nam 62

3.1.1 i u ki n t nhiên 62

3.1.2 c đi ồ h i 62

3.1.3 Kinh t 63

3.2 Th c tr ng b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p c a Vi t Nam 64

3.2.1 Th c tr ng 64

3.2.2 H qu 67

3.2.3 NguỔên nh n 68

3.2.4 M t s chính sách nh m gi m b t bình đ ng trong ph n ph i thu nh p đ đ c áp d ng t i Vi t Nam 70

3.2.5 Thách th c đ i v i hính ph Vi t Nam trong vi c gi m b t bình đ ng trong ph n ph i thu nh p 71

3.3 Bài h c cho Vi t Nam t kinh nghi m c a Hàn Qu c 75

3.3.1 So sánh nguỔên nh n g Ổ nên b t bình đ ng trong ph n ph i thu nh p ảàn Qu c và Vi t Nam 75

3.3.2 Kh n ng v n d ng chính sách c a ảàn Qu c vào Vi t Nam 77

3.4 M t s đ xu t nh m gi m b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p t i Vi t Nam 78

3.4.1 T ng c ng qu n v ô v v n đ công b ng và bình đ ng 79

3.4.2 X Ổ d ng ô hình t ng tr ng bình đ ng cho t t c m i ng i 80

3.4.3 u tiên cho ng i nghèo, các d n t c thi u s và các nhó Ổ u th trong ồ h i 81

3.4.4 u tiên gi i quy t các v n đ an sinh ồ h i 82

K T LU N 84

PH L C 87

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 89

DANH M C T VI T T T Danh m c t vi t t t ti ng Vi t

GDP Gross Domestic Product T ng S n ph m qu c n i

HDI Human Development Index Ch s Phát tri n con ng i

IMF International Monetary Fund Qu Ti n t Qu c t

KNHC Korea National Housing

Corporation

T ng công ty phát tri n nhà Hàn Qu c

OECD Organization for Economic

Co-operation and Development

DANH M C B NG BI U VÀ HÌNH V

Danh m c b ng bi u

B ng 2.1 T m t t các giai đo n chính tr và các chính sách kinh t tr c p

B ng 2.2 Kho ng cách giàu nghèo và h s Gini m t s n c châu Á 31

B ng 2.3 Tình tr ng s c kh e c a nh ng ng i nh n tr c p 33

B ng 2.4 M c đ giáo d c c a nh ng ng i nh n tr c p 33

B ng 2.5 T l nguyên nhân ch y u d n đ n tình tr ng nghèo đ i

B ng 2.6 Chu n nghèo c a Hàn Qu c giai đo n 1988 – 2007 39

B ng 2.7 Chi tiêu ngân sách giáo d c c a chính ph Hàn Qu c 54

Hình 2.3 H s Gini c a Hàn Qu c giai đo n 1965 – 2010 29

Hình 2.4 T l công nhân không th ng xuyên Hàn Qu c giai đo n

L I NÓI U

1 Tính c p thi t c a đ tƠi

Hàn Qu c là n n kinh t l n th 13 th gi i (x p h ng theo GDP tính theo ngang giá s c mua) (CIA 2013) và là m t qu c gia phát tri n v i thu nh p cao cùng v i n n kinh t th tr ng n ng đ ng Hàn Qu c c ng là thành viên tích c c

c a Di n đàn H p tác Kinh t Châu Á – Thái Bình D ng (APEC), T ch c

th ng m i th gi i (WTO), T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t (OECD),

Nh m 20 n n kinh t Phát tri n (G-20) Hàn Qu c là m t trong nh ng n c c t c

Hàn Qu c vào đ u th p niên 1960 là n c kém phát tri n nh ng sau đ đã

v t qua giai đo n kh kh n ban đ u và thành công trong giai đo n phát tri n b n

v ng sau này tr thành m t n c tiên ti n trong th i gian r t ng n N m 1960 sau

chi n tranh Hàn Qu c n m trong nh m nh ng n c nghèo nh t th gi i, thu nh p bình quân đ u ng i t ng đ ng v i nhi u n c nghèo nh t t i châu Phi (CIA,

2013) T m t qu c gia nông nghi p Hàn Qu c đã tr thành m t qu c gia công

nghi p c s c c nh tranh r t cao trên tr ng qu c t v i nhi u m t hàng công

nghi p công ngh cao n i ti ng trên kh p th gi i Kinh t Hàn Qu c không ch

t ng tr ng nhanh mà chính ph Hàn Qu c đã bi t k t h p t t gi a t ng tr ng và

gi m b t bình đ ng, gi a phát tri n kinh t và ch m s c cho con ng i M c s ng

c a ng i dân Hàn Qu c đã c i thi n h n r t nhi u Ch t l ng t ng tr ng c a Hàn Qu c c th đ c đánh giá thông qua: m c đ b t bình đ ng trong phân ph i

thu nh p c a Hàn Qu c luôn m c th p so v i nhi u n c phát tri n cùng và h n trình đ khác (h s Gini luôn kho ng 0 31 (OECD 2012)) và ch s phát tri n con

ng i (HDI) luôn đ c đánh giá m c r t cao (n m 2012, HDI c a Hàn Qu c là

0,909, x p th 12 trên th gi i (UNDP, 2013)) ch ng t thành công c a chính ph Hàn Qu c trong vi c đ m b o và gia t ng phúc l i cho ng i dân

Mô hình t ng tr ng đi đôi v i bình đ ng kinh t c a Hàn Qu c đ c đánh giá là hình m u phát tri n lỦ t ng c a nhi u n c đang phát tri n trong đ c

Vi t Nam c bi t, gi m b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p là m t trong

nh ng thành công quan tr ng nh t và n i b t nh t c a mô hình này t trong m i

so sánh t ng quan Vi t Nam dù đ t đ c nh ng ti n b đáng k trong quá trình phát tri n kinh t và x a đ i gi m nghèo nh ng b t bình đ ng trong phân ph i thu

nh p v n đã và đang ti p t c gia t ng làm n i r ng kho ng cách thu nh p gi a

ng i giàu và ng i nghèo Do đ vi c nghiên c u nh ng thành công trong gi m

b t bình đ ng phân ph i thu nh p c a Hàn Qu c là m t g i m chính sách cho

Vi t Nam nh m h ng t i m c tiêu phát tri n b n v ng Vì v y nh m nghiên c u

quy t đ nh ch n đ tài ắKinh nghi m gi m b t bình đ ng trong phơn ph i thu

nh p c a HƠn Qu c vƠ bƠi h c cho Vi t Nam” làm đ tài nghiên c u khoa h c

c a nh m

2 T ng quan v tình hình nghiên c u

B t bình đ ng trong phân ph i thu nh p luôn là v n đ quan tâm hàng đ u

c a nhi u n c trong quá trình phát tri n kinh t nh m h ng t i m c tiêu phát

tri n b n v ng và nâng cao ch t l ng cu c s ng cho ng i dân Vì v y đã c r t

nhi u công trình nghiên c u trên th gi i v b t bình đ ng trong phân ph i thu

nh p trong quá trình phát tri n kinh t nh : “Econo ic growth and inco e

inequa itỔ” (Simon Kuznets, 1955) “Income Inequality in Developing Countries”

(Baindu Banya, 1995) hay “Inequality and Unsustainable Growth: Two Sides of

the Same Coin?” (Andrew G Berg and Jonathan D Ostry, 2008) Các công trình nghiên c u này đ u xem xét và phân tích m i quan h qua l i gi a t ng tr ng

kinh t và b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p

Nhi u lỦ thuy t kinh t đã ch ra t ng tr ng kinh t s c tác đ ng làm gia

t ng b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p và tùy đi u ki n kinh t - xã h i c a

t ng n c, m c đ tác đ ng s khác nhau B t bình đ ng trong phân ph i thu nh p

đ c bi t tr m tr ng các n c c n n kinh t t ng tr ng r t nhanh mà ch a chú

tr ng đ n vi c gia t ng phúc l i cho ng i dân trong n c Tuy nhiên Hàn Qu c

l i là m t t m g ng thành công đi n hình khi đ t đ c t c đ t ng tr ng kinh t

r t cao trong khi m c đ b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p th p Nh m nghiên c u kinh nghi m thành công c a Hàn Qu c đã c r t nhi u tác ph m nh :

“Globalization and Income Inequality in Korea: An Overview”, (Kang Seoghoon,

2001) “The Dynamics of Income Inequality in Korea” (Kim Jongsung, 2011),

“Growth Policy and Inequality in Developing Asia: Lesson from Korea” (Lee

Hyun-Hoon, 2012) Các nghiên c u này đ u ch ra là vi c gi m b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p c a Hàn Qu c c m t vai trò r t l n t các chính sách

c a Chính ph Hàn Qu c

T i Vi t Nam, v n đ b t bình đ ng phân ph i thu nh p c ng đang ngày càng đ c quan tâm Nhi u đ tài đã nghiên c u v v n đ này Vi t Nam nh

“ ói nghèo và b t bình đ ng Vi t Nam: các Ổ u t v đ a và hông gian”

(Nicholas Minot, Bob Baulch và Michael Epprecht 2003), “L thuỔ t ph n ph i

thu nh p và suỔ ngh v Vi t Nam” (Tr n Th Lân 2009) Dù Vi t Nam đã đ t

đ c nhi u thành t u đáng k trong quá trình t ng tr ng kinh t và x a đ i gi m nghèo nh ng b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p v n là m t bài toán nan gi i

Vi t Nam Vi c nghiên c u nh ng kinh nghi m thành công c a m t n c c

nhi u nét t ng đ ng v hoàn c nh kinh t - xã h i và phát tri n kinh t nh Hàn

Qu c là r t c n thi t Tuy nhiên theo tìm hi u c a nh m đ tài hi n nay ch a c nghiên c u nào b ng ti ng Vi t v thành công t các chính sách gi m b t bình

đ ng trong phân ph i thu nh p c a chính ph Hàn Qu c và v n d ng các chính

sách này vào tr ng h p c a Vi t Nam

 Phân tích th c tr ng b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p t i Vi t Nam,

t đ đ a ra m t s đ xu t nh m c i thi n tình tr ng b t bình đ ng trong phân

Ch ng 3 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam trong vi c gi m b t bình

đ ng trong phân ph i thu nh p

Cùng v i s n xu t và tiêu dùng “phân ph i” là m t trong nh ng ph m trù

kinh t chung nh t c a xã h i loài ng i V i t cách nh v y, “phân ph i” theo ngh a chung nh t c th đ c hi u là ho t đ ng chia các y u t s n xu t các

ngu n l c đ u vào trong m t quá trình s n xu t và chia các k t qu s n xu t các

s n ph m đ u ra trong quá trình tái s n xu t xã h i (Samuelson & Nordhaus, 2004)

“Phân ph i thu nh p” là m t b ph n c a phân ph i, g n li n v i s phân

ph i s n ph m đ u ra đ c bi u hi n d i các hình thái thu nh p Trong ph m vi

m t n c, “phân ph i thu nh p” là cách mà thu nh p qu c dân c a n c đ đ c chia cho công dân c a mình(Sullivan & Sheffrin, 2003)

Trong m t n n kinh t th tr ng thu n tuỦ thu nh p đ c quy t đ nh b i

nh ng ngu n nh : ti n l ng lãi su t, ti n thuê và l i nhu n mà các cá nhân và h gia đình nh n đ c trên th tr ng các ngu n l c

“Phân ph i thu nh p” là m t khâu quan tr ng trong quá trình tái s n xu t xã

h i là m t trong ba m t c a quan h s n xu t, nh h ng tr c ti p đ n l i ích c a các cá nhân khi tham gia vào ho t đ ng kinh t đ ng vai trò quan tr ng trong s

t n t i và phát tri n c a xã h i ng th i, “phân ph i thu nh p” v a là m c tiêu

v a là đ ng l c thúc đ y t ng tr ng kinh t và đ m b o công b ng xã h i

1.1.1.2 Khái ni công b ng và bình đ ng trong ph n ph i thu nh p

Trong kinh t h c, “công b ng” là m t khái ni m mang tính chu n t c

“Công b ng” là khi m i ng i và m i ng i nh n đ c m c thu nh p (hay h ng thành qu kinh t ) x ng đáng v i kh n ng n l c trình đ và s s n sàng ch u r i

ro c a mình (Kate Bird, 2009) “Công b ng” là m t khái ni m mang tính ch quan n thay đ i theo không gian và th i gian

Theo Culyer (1995) c hai cách hi u khác nhau v công b ng: “công b ng

ngang” và “công b ng d c” “Công b ng ngang” là s đ i x nh nhau đ i v i

nh ng ng i c tình tr ng kinh t nh nhau “Công b ng d c” là s đ i x khác

nhau v i nh ng ng i c tình tr ng kinh t ban đ u khác nhau nh m kh c ph c

nh ng khác bi t s n c đ “Công b ng ngang” c th đ c th c hi n b i c ch

th tr ng còn “công b ng d c” nh t thi t c n c s đi u ti t c a Nhà n c Chính

ph th c thi chính sách phân ph i theo “công b ng d c” nh m gi m chênh l ch v phúc l i gi a các cá nhân rõ nh t trong chính sách thu và tr c p đ c bi t là thu

l y ti n ho c tr c p l y thoái

D i g c đ kinh t , “công b ng” th ng g n v i hình th c phân ph i

“Công b ng” trong phân ph i thu nh p là s phân ph i m t cách h p lỦ ph n ánh đúng t ng quan gi a c ng hi n và h ng th , gi a trách nhi m và l i ích gi a v

th cá nhân trong c ng đ ng N ph thu c vào trình đ phát tri n kinh t - xã h i, vào truy n th ng v n hoá c ng nh quan ni m đ o đ c m i n c (Harry Jones, 2009) Tuy nhiên phân ph i công b ng không c ngh a là “bình đ ng” vì “bình

đ ng” là ch s b ng nhau, ngang nhau

“Bình đ ng” v thu nh p là khi m i ng i nh n đ c kho n thu nh p nh

nhau “Bình đ ng” theo đ nh ngh a này không bao gi x y ra trong th c t nh ng

n là m t tiêu chu n khách quan đ d a vào đ c th đánh giá th c tr ng phân

ph i c a m t qu c gia hay m t xã h i “Bình đ ng” là m t tiêu chu n khách quan,

do đ khái ni m bình đ ng không thay đ i theo không gian và th i gian

1.1.1.3 Khái ni m b t bình đ ng trong ph n ph i thu nh p

Trong h u h t các xã h i luôn t n t i hi n t ng “b t bình đ ng” “B t bình

đ ng xã h i” đ c hi u là s không ngang b ng nhau v các c h i ho c l i ích

đ i v i nh ng cá nhân khác nhau trong m t nh m ho c nhi u nh m trong xã h i

(Cohen & Kluegel, 1981)

B t bình đ ng trên ph ng di n kinh t là m t trong nh ng khía c nh c a

b t bình đ ng xã h i c nh h ng l n lao đ n s n đ nh xã h i và s t n t i c a

c m t c c u xã h i hay m t th ch chính tr B t bình đ ng trong kinh t c th

hi u là tình tr ng b t bình đ ng kinh t gi a các qu c gia v i nhau hay ch trong

n i b m t n c Trên ph ng di n qu c gia b t bình đ ng trong kinh t c ngh a

là thành qu c a t ng tr ng kinh t không đ c san s đ ng đ u cho m i t ng l p dân chúng

Bi u hi n rõ nét nh t c a b t bình đ ng kinh t là b t bình đ ng trong phân

ph i thu nh p “B t bình đ ng trong phân ph i thu nh p” là vi c m i ng i dân trong xã h i không nh n đ c nh ng kho n thu nh p nh nhau B t bình đ ng trong phân ph i thu nh p c th xác đ nh thông qua: l ch s s phân h a giai c p trong xã h i chính tr và các chính sách c a Nhà n c

Phân ph i thu nh p càng b sai l ch nhi u thì m c đ b t bình đ ng xã h i càng cao Do đ xu h ng gia t ng b t bình đ ng trong thu nh p là m t thách th c

l n c a các qu c gia hi n nay mà nguyên nhân ch y u c a xu h ng này chính là

v n đ công b ng xã h i (Wilkinson và các c ng s 2009) H n n a “b t bình

đ ng thu nh p” là m t nguyên nhân quan tr ng đ a đ n b t bình đ ng v c

h i Tình tr ng này x y ra khi m t b ph n ng i dân trong xã h i không c kh

n ng đ ti p c n các d ch v và hàng hoá thi t y u nh m nâng cao ki n th c và s c kho c a mình đ c th c c h i th ng ti n trong xã h i Tình tr ng b t bình

đ ng c h i cao c ng s g p ph n duy trì “b t bình đ ng thu nh p” kéo theo nh ng

h l y xã hôi t o gánh n ng cho t ng tr ng kinh t và phát tri n b n v ng

Vì v y v n đ b t bình đ ng và gi m tình tr ng b t bình trong phân ph i thu nh p đã tr thành v n đ c t lõi c a m i v n đ phát tri n và m c tiêu ch y u

c a các chính sách kinh t

1.1.2 Các c s ỏhỐy ỏ ố ỏái ph n ph i ỏhỐ nh p

Theo Bách khoa toàn th tri t h c c a tr ng đ i h c Stanford (2004),

“phân ph i l i thu nh p” là chuy n giao thu nh p tài s n ho c c a c i t m t cá

nhân sang nh ng ng i khác b ng m t c ch xã h i nh thu chính sách ti n t phúc l i t thi n ly d

M t trong nh ng bi n pháp tr c ti p và hi u qu nh t nh m gi m b t bình

đ ng trong phân ph i thu nh p là ti n hành “phân ph i l i thu nh p” Vì v y đây

là v n đ r t đ c các nhà kinh tê h c v mô quan tâm Các chính sách phân ph i

l i nh m m c đích t i đa h a phúc l i xã h i Khi phân tích v phúc l i xã h i,

ng i ta coi ti p đi m gi a đ ng bàng quan và kh n ng th a d ng c a xã h i là

đi m t i u h a phúc l i xã h i và m i xã h i đ u c g ng tìm cách đ t đ c đi m

t i u đ Tuy v y, do m i xã h i c quan ni m khác nhau v đ ng bàng quan xã

h i nên m c tiêu và chính sách thu nh p l i không gi ng nhau

Trong đ đ ng bàng quan xã h i là qu tích c a t t c các đi m k t h p

gi a đ th a d ng c a m i thành viên trong xã h i mà nh ng đi m đ mang l i phúc l i xã h i b ng nhau ng này c tính ch t t ng t nh đ ng bàng quan

cá nhân: các đi m trên cùng m t đ ng bàng quan mang l i m t m c phúc l i xã

h i nh nhau còn đi m trên đ ng bàng quan cao h n ph n ánh m c phúc l i xã

Hàm phúc l i xã h i là t ng: W = U1 + U2+…+ Un

Do đ đ ng bàng quan xã h i c a thuy t v l i là m t đ ng th ng c đ

d c b ng -1 đ ng th i coi l i ích c a ng i giàu và nghèo c tr ng s b ng nhau

i u ki n đ t o đ c s phân ph i thu nh p t i u nh t theo thuy t v l i là chính

ph nên ti n hành phân ph i l i cho đ n khi: MU1 = MU2 = … = MUi Thuy t v

l i b nhi u nhà kinh t h c ch trích vì h cho r ng xã h i c n t ra coi tr ng vi c

t ng phúc l i xã h i c a ng i nghèo h n là ng i giàu

QỐan đi m bình qỐ n đ ng đ Ố

Quan đi m này cho r ng s b ng nhau trong phúc l i xã h i c a t t c các thành viên là m t m c tiêu mà xã h i c n ph n đ u vì giá tr c a t t c các thành viên trong xã h i là ngang nhau Nh v y v i m t l ng thu nh p qu c dân c

đ nh quan đi m này cho r ng ph i phân ph i l ng thu nh p đ sao cho t ng đ

th a d ng c a m i ng i là nh nhau

Hàm phúc l i xã h i c d ng : W = U1 = U2= … = Un

N u hàm th a d ng biên c a m i cá nhân là nh nhau thì th a mãn đi u

ki n này c ng là th a mãn đi u ki n thuy t v l i đ u d n đ n k t qu là phân

ph i thu nh p hoàn toàn b ng nhau cho t t c m i ng i Nh ng n u hàm th a

d ng biên c a m i cá nhân là khác nhau thì hình thái chênh l ch thu nh p mà

thuy t bình quân đ ng đ u s khác v i hình thái chênh l ch mà thuy t v l i đ a

ra Nguyên t c bình quân đ ng đ u này c th d n đ n m t th i c c ph i hy sinh tính hi u qu r t nhi u và r t kh ch p nh n, tr khi xã h i s n sàng đánh đ i tính

hi u qu l y s công b ng v i cái giá r t cao

ThỐy ỏ c c đ i ỏh p nh ỏ

Nhà tri t h c M Rawl (1971) đ a ra đã đ a ra Thuy t c c đ i th p nh t, trong đ ông ch đ t tr ng s b ng 1 đ i v i ng i c m c th a d ng th p nh t, còn nh ng ng i khác c tr ng s b ng 0

Hàm phúc l i xã h i c d ng : W = minimum {U1, U2, U3, }

i u ki n t i đa h a phúc l i xã h i c a thuy t c c đ i th p nh t là :

W = U1 = U2 = … = Un

N u quá trình phân ph i l i không làm thay đ i t ng thu nh p qu c dân thì

thuy t này s đ a đ n m t k t c c hoàn toàn gi ng quan đi m bình quân đ ng đ u,

t c là m t s phân ph i thu nh p tuy t đ i bình đ ng nh ng ph i b t đ u t vi c

nâng cao phúc l i cho ng i th p nh t Theo thuy t này phúc l i xã h i ch ph

thu c vào l i ích c a ng i nghèo nh t Vì v y mu n phúc l i xã h i đ t t i đa thì

ph i c c đ i h a đ th a d ng c a ng i nghèo nh t

Các qỐan đi m không d a ỏrên đ th a d ng cá nh n

M t s nhà kinh t h c khác cho r ng phân ph i thu nh p không nên ph

thu c vào s thích c a các cá nhân Nh ng quan đi m này đ c g i là quan đi m

không d a trên đ th a d ng cá nhân hay quan đi m phi cá nhân ch ngh a N i

dung c t y u c a quan đi m cho r ng c n quan tâm đ n m c s ng t i thi u mà t t

c m i cá nhân trong xã h i c quy n đ c h ng M c s ng đ không ph i đ c

xác đ nh tr c ti p b ng thu nh p mà b ng nh ng hàng h a tiêu dùng đ c coi là

thi t y u nh th c ph m, qu n áo h c hành ch a b nh nhà … Chi phí cho

nh ng kho n tiêu dùng t i thi u này s đ c t p h p l i đ tính ra m c thu nh p

t i thi u mà nh ng ai c ng c thu nh p d i m c t i thi u s đ c chính ph giúp

ánh giá t ng quan v hai ph ng pháp trên thì ph ng pháp th hai tuy

th hi n đ c m t cách đ y đ và toàn di n h n v m c đ b t bình đ ng xã h i

nh ng l i đ c xem là kh đo l ng và th hi n đ nh l ng Do v y ph ng pháp

th nh t đ c s d ng ph bi n h n và d i đây là m t s th c đo m c đ b t bình đ ng theo cách ti p c n th nh t

1.1.3.2 M t s th c đo

ng Lorenz

M t trong nh ng công c bi u di n m c đ b t bình đ ng trong phân ph i

thu nh p đ c s d ng trong kinh t h c là đ ng Lorenz mang tên nhà kinh t

h c ng i M Coral Lorenz (1905)

ng cong Lorenz đ c bi u th trong m t hình vuông và c d ng nh hình v :

Nh v y đ ng cong Lorenz ph n ánh t l ph n tr m c a t ng thu nh p

qu c dân c ng d n đ c phân ph i t ng ng v i t l ph n tr m c ng d n c a các nh m dân s đã bi t Kho ng cách gi a đ ng chéo (đ ng 45o) và đ ng Lorenz là m t d u hi u cho bi t m c đ b t bình đ ng M t đ ng Lorenz càng xa

đ ng 45o (đ ng đ ng đ u hoàn h o hay đ ng bình đ ng tuy t đ i) càng th

hi n m c đ b t bình đ ng cao (ngh a là ph n thu nh p ng i nghèo nh n đ c s

gi m đi) và ng c l i

ng Lorenz c h n ch là ch m i th hi n đ c b ng hình nh mà ch a

l ng h a đ c m c đ b t bình đ ng, d n t i kh so sánh gi a các qu c gia hay các th i kì khác nhau c a cùng m t qu c gia

H s Gini

H s Gini mang tên nhà th ng kê h c ng i Italia Gini do đ c ông đ a ra

n m 1912 là th c đo b t bình đ ng đ c s d ng r ng rãi nh t trong các nghiên

c u th c nghi m D a vào đ ng Lorenz c th tính toán h s Gini H s Gini (G) đ c xác đ nh b ng t s gi a di n tích đ c gi i h n b i đ ng Lorenz và

đ ng 450 v i di n tích tam giác bên d i đ ng Lorenz

Công th c t ng quát c a h s Gini nh sau:

Trong đ : Fi - T l dân s c ng d n đ n ng i th i;

Yi - T l thu nh p c ng d n đ n ng i th i

Công th c trên cho th y gi a đ ng Lorenz và h s Gini c m i quan h

t ng quan ng Lorenz càng g n đ ng 450 ng v i h s Gini càng nh và

ng i theo nh m dân c Giá tr c a h s GINI tính theo nh m dân c th p h n giá tr c a h s Gini tính theo t ng ng i dân S nh m dân c càng l n thì tính chính xác c a h s Gini càng cao

H s Gini đã kh c ph c đ c h n ch c a đ ng Lorenz là đã l ng h a

đ c m c đ b t bình đ ng đ c th so sánh gi a các vùng các qu c gia và các

th i k khác nhau tuy nhiên l i ch ph n ánh đ c m t t ng quan nh t c a s phân

ph i, trong m t s tr ng h p ch a đánh giá đ c nh ng v n đ c th

T s Kuznets

T s Kuznets đ c đ a ra b i nhà kinh t h c Simon Kuznets (1955)

Nh ng t s này đ c đo l ng b ng t s gi a t tr ng thu nh p c a x% ng i giàu nh t chia cho y% ng i nghèo nh t trong đ x và y c th nh n các giá tr

nh 10 20 40 Các t s này th ng đ c dùng nh m t th c đo h u ích khi

thi u các d li u v phân ph i thu nh p Thông th ng ng i ta th ng l y t s

Kuznets theo t l gi a t tr ng ph n thu nh p c a 40% dân s thu nh p th p nh t

v i t tr ng ph n thu nh p c a 20% dân s thu nh p cao nh t

Các ỏh c đo khác

Ngoài 3 th c đo chính k trên là nh ng th c đo đ c s d ng ch y u trong bài ti u lu n này còn c các th c đo khác dùng đ đo l ng m c đ b t bình đ ng thu nh p nh : Ch s Theil L, t tr ng thu nh p c a x% dân s nghèo

nh t trên t ng thu nh p qu c dân ch s 40…

1.1.4 NgỐyên nh n g y ra s b ỏ bình đ ng ỏrong ph n ph i thu nh p

B t bình đ ng trong phân ph i thu nh p v a là v n đ c a l ch s đ l i, v a là

v n đ c a s phát tri n mà qu c gia nào c ng v p ph i Theo PGS TS Ph m V n Hân – ThS V C ng trong Giáo trình môn kinh t công c ng H Kinh t Qu c dân c

nhi u nguyên nhân và các nguyên nhân c th đan xen l n nhau nh ng t u chung l i

c hai nh m nguyên nhân ch y u là phân ph i thu nh p t tài s n và lao đ ng

1.1.4.1 B t bình đ ng trong ph n ph i thu nh p t tài s n

Trong n n kinh t th tr ng, m t b ph n thu nh p c a các cá nhân

đ c phân ph i theo s h u các ngu n l c Tùy theo các y u t s n xu t mà

m i ng i c đ c c ng nh vi c đ nh giá c a các y u t đ trên th tr ng

c nh tranh mà chúng c nh h ng đ n m c thu nh p c a m i cá nhân Cách phân ph i nh v y g i là phân ph i theo s h u ngu n l c hay còn g i là phân

ph i thu nh p t tài s n

 Do đ c th a k tài s n mà nhi u cá nhân sinh ra đã giàu vì h đ c th a k

m t c nghi p l n S b t công v thu nh p do c a c i th a k t p trung vào tay

m t ng i đã gây ra nhi u s ph n đ i

 Do hành vi tiêu dùng và ti t ki m khác nhau c a các cá nhân mà nh h ng

l n đ n s khác nhau v c a cái tích l y đ c C nhi u ng i ti t ki m nhi u đ tích l y m t l ng c a c i khi v h u Trái l i c nh ng ng i s n sàng dùng h t

nh ng gì mình ki m đ c mà không lo ngh cho t ng lai

 Do k t qu kinh doanh mà phân ph i thu nh p c ng khác nhau Th c t cho

th y nhi u ng i giàu là do h dám ch p nh n r i ro, b ti n kinh doanh gây d ng

nh ng doanh nghi p m i ho c may m n đ u t đ c vào các ch ng khoán c lãi

ây là cách quan tr ng nh t đ t ng thu nh p và t ng tài s n c a m i cá nhân

1.1.4.2 B t bình đ ng trong ph n ph i thu nh p t ao đ ng

Lao đ ng là đi u ki n c b n t o ra thu nh p Tuy nhiên v i k n ng lao đ ng,

đi u ki n lao đ ng và tính ch t ngh nghi p khác nhau s d n đ n thu nh p khác nhau

 Do khác nhau v kh n ng và k n ng lao đ ng d n đ n khác nhau v thu

nh p Xu h ng chung là nh ng ng i c th l c kh e m nh khát v ng trí tu

đ c giáo d c và c trình đ h c v n cao h n thì nh n đ c m c thu nh p cao h n

và ng c l i H c v n th p nh h ng đ n các quy t đ nh c liên quan đ n đ u t kinh doanh giáo d c sinh đ nuôi d ng con cái … Nh v y không nh ng h c

v n nh h ng đ n th h hi n t i mà c t ng lai

 Do khác nhau v c ng đ làm vi c nên dù c h i làm vi c c a các cá nhân là

nh nhau nh ng c ng đ làm vi c c a h khác nhau thì c ng d n đ n m c thu

nh p không b ng nhau

 Do khác nhau v ngh nghi p và tính ch t công vi c ây là y u t quan tr ng

quy t đ nh s khác bi t v ti n l ng Nh ng công vi c ph thông đòi h i k n ng

ít th ng đ c tr l ng th p còn công vi c chuyên môn c hàm l ng ch t xám

nhi u s đ c h ng m c l ng cao h n

 Do nh ng nguyên nhân khác Ngoài các nguyên nhân n i trên còn c th c

nhi u nguyên nhân khác nh h ng đ n s b t bình đ ng trong thu nh p t lao

đ ng nh s phân bi t đ i x trong xã h i, xu t phát đi m c a các cá nhân hay s không hoàn h o c a th tr ng lao đ ng, nh h ng c a thiên tai và các r i ro khác

đ u c liên quan đ n s khác bi t v ti n l ng c a các cá nhân

1.2 M i quan h gi a b t bình đ ng trong thu nh p vƠ phát tri n kinh t

1.1.1 M i quan h gi a b ỏ bình đ ng ốà pháỏ ỏri n kinh t

Nghiên c u v m i quan h gi a b t bình đ ng và phát tri n b t đ u v i công trình nghiên c u tiên phong c a Simon Kuznets Ông xem m i quan h này

nh k t qu c a nh ng xung l c đ i ch i nhau, m t s d n đ n b t bình đ ng

nhi u h n và s khác làm gi m b t bình đ ng

Các đ ng l c tác đ ng gây b t bình đ ng nhi u h n bao g m s t p trung

ti t ki m nh m thu nh p cao h n; s t p trung nh ng tài s n t o thu nh p

nh m cao nh t trong phân ph i thu nh p; t l thu nh p phi nông nghi p gia t ng;

và s khác bi t gi a thu nh p bình quân trong công nghi p và nông nghi p Trong

nh ng giai đo n đ u c a công nghi p h a dân di c và nh p c làm vi c trong các ngành công nghi p nh n m c ti n công th p và các nhà đâu t thu nhi u l i

nhu n H ti t ki m và tái đ u t s l i nhu n này làm t ng c a c i c a mình

ng th i các t ch c tái phân ph i tr c giai đo n công nghi p c ng bi n m t

T l t vong gi m nh ng m c sinh s n v n cao, k t qu là ng i lao đ ng m t đi

h a và sau đ c i thi n khi các n c tr nên giàu h n

Trong th p niên 1950 và 1960 các nhà kinh t ngh r ng b t bình đ ng

nhi u h n là t t cho t ng tr ng vì n s t o ra v n cho đ u t (Kristin J Forbes,

2000) M t s nhà kinh t h c đ n nay v n gi quan đi m này Tuy nhiên h u h t các nhà kinh t đã t b nh n đ nh “b t bình đ ng là t t cho t ng tr ng” tr c

th c t kinh nghi m c a các n c ông Á m i công nghi p h a (nh ài Loan Hàn Qu c Singapore và Hong Kong) trong nh ng n m 1970 và 1980 Nancy Birdsall David Ross và Richard Sabot (1995) đã ch ra r ng các chính sách ông Á t t cho t ng tr ng c ng giúp gi m b t bình đ ng: giáo d c, xu t kh u hàng s n xu t công ngh p ch bi n thâm d ng lao đ ng cái cách đ t đai đ u t nông thôn đ h tr cho c t ng tr ng và s bình đ ng Tuy nhiên c ngo i l là

Trung Qu c đã tr nên b t bình đ ng h n nhi u khi th c hi n các chính sách

t ng t

Các nhà kinh t đã đ a ra l p lu n ng h quan đi m cho r ng b t bình

đ ng là không t t cho t ng tr ng Alberto Alesiana và Dani Rodrik (1994) cho

r ng b t bình đ ng t o nhi u áp l c làm thu cao h n d n đ n các chính sách làm

ch m t ng tr ng B t bình đ ng t o áp l c đánh thu cao đi u này không t t cho

t ng tr ng Khi thu nh p đ c phân ph i đ ng đ u h n thì s c nhi u ng i ng

h thu th p Torsten Persson và Guido Tabellini (1994) l p lu n v i lỦ do t ng

t r ng m t giai c p trung l u quy mô l n h n s c l i cho t ng tr ng

Nh ng Szekeley và Hilgert (2000) ch ra r ng k t qu này ph thu c r t

nhi u vào s li u b t bình đ ng c ch t l ng kém N u d li u đ c đi u ch nh

đ tinh đ n các m c đ bao quát khác nhau các kho ng d ng gi a kh o sát và tính mùa v thì m i quan h gi a t ng tr ng và b t bình đ ng bi n m t H bình lu n

r ng: “đáng ng c nhiên phân tích c a chúng ta cho th y n t ng v m c x p

h ng c a các n c theo b t bình đ ng và Ủ ngh c a chúng ta v tác đ ng c a b t bình đ ng lên các ch báo phát tri n khác c th ch là m t s o giác do nh ng khác bi t trong đ c tính c a các cu c kh o sát h gia đình gây ra và b i cách x lỦ

không ph n ánh đ c các thông tin này i u này không c ngh a là b t bình đ ng

là không quan tr ng mà n là m t trong nhi u y u t tác đ ng lên thành qu kinh

t Nhi u ng i s l p lu n r ng ngay c khi bình đ ng không đ y m nh t ng

tr ng n v n đáng đ theo đu i nh là m t m c tiêu

1.1.2 M i quan h gi a b ỏ bình đ ng ốà ỏoàn c Ố hóa

M t v n đ đang đ c quan tâm hàng đ u hi n nay là m i quan h gi a b t bình đ ng và toàn c u h a Các nhà kinh t nhìn nh n v n đ này t khía c nh đ nh

lỦ Stopler – Samuelson theo đ th ng m i gi a qu c gia khan hi m lao đ ng (công nghi p h a) và d th a lao đ ng (đang phát tri n) s làm gi m su t sinh l i

(ti n l ng) đ i v i lao đ ng không k n ng các n c khan hi m lao đ ng và

t ng ti n l ng c a lao đ ng không k n ng n c th a lao đ ng Mô hình

th ng m i c a hai qu c gia gi đ nh th tr ng c nh tranh và toàn d ng lao đ ng

d báo r ng th ng m i nhi u h n s t ng b t bình đ ng n c giàu và gi m b t bình đ ng n c nghèo

Tuy nhiên b t bình đ ng t ng lên đang c xu h ng gia t ng c n c giàu l n nghèo trong k nguyên toàn c u h a L y M và Trung Qu c làm ví d , chúng ta c th th y r ng s gia t ng th ng m i gi a hai n c này di n ra đ ng

th i v i b t bình đ ng t ng m nh c hai n i Feenstra và Hanson (1996) l p lu n

r ng th ng m i và FDI đã t ng c u lao đ ng k n ng c qu c gia phát tri n l n đang phát tri n các n c công nghi p h a toàn c u h a v n luôn đi kèm v i s

gi m sút s thành viên công đoàn và n ng l c đàm phán t p th Xu h ng thuê ngoài và đ u t ra n c ngoài đã chuy n vi c làm nhà máy t M sang nh ng

n i khác và đây chính là ngành c t l công đoàn tan rã cao nh t K t qu toàn

c u h a đã t ng b t bình đ ng M Anh và Canada

B t bình đ ng không ph i là m t h qu c a t ng tr ng C nhi u y u t tác đ ng lên m c đ b t bình đ ng m t n c nh t đ nh, g m chính tr v n h a

và c c u n n kinh t Không nh t thi t c s đánh đ i gi a vi c t ng tr ng nhanh h n và duy trì m t xã h i công b ng h n Và c ng không đúng khi cho r ng toàn c u h a c nh tranh và th ng m i m c nhiên t ng s bình đ ng nh m t s

mô hình kinh t gi n đ n đ xu t M c bình đ ng mong đ i là m t ch n l a mà

m i xã h i ph i đ a ra thông qua h th ng chính tr c a mình

1.2 Vai trò c a Chính ph trong gi m b t bình đ ng trong phơn ph i thu nh p

Trong n n kinh t th tr ng nhà n c c hai vai trò chính Vai trò đ u tiên

là kh c ph c các khi m khuy t (th t b i) c a th tr ng đ đ a n n kinh t đ n

tr ng thái hi u qu cao nh t Tuy nhiên bên c nh đ v n còn m t m c tiêu không kém ph n quan tr ng đ là đ m b o công b ng và an sinh xã h i Ph i đ m b o công b ng xã h i vì đ là m c tiêu c b n và hàng đ u c a m i s phát tri n

Trong m t n n kinh t th tr ng d i s đi u ti t c a nhà n c, n n kinh

t c th t ho t đ ng hi u qu theo nh ng quy lu t khách quan v n c trong vi c phân b các ngu n l c đ đ t đ c hi u qu kinh t cao nh t (LỦ thuy t bàn tay vô hình – Adam Smith) nh ng l i không hi u qu trong vi c đ m b o công b ng và phúc l i xã h i Vì v y Chính ph ph i can thi p thông qua các công c và chính sách

v phân ph i l i thu nh p m i c kh n ng gi m b t s b t bình đ ng thu nh p xã h i

Phân ph i l i thu nh p tuy không làm t ng tích l y c a c i chung c a xã h i

nh ng n c kh n ng làm t ng phúc l i xã h i Vi c chuy n giao m t đ ng thu

nh p t ng i giàu sang cho ng i nghèo theo quy lu t l i ích biên gi m d n, s mang đ n phúc l i cao h n cho toàn xã h i là do đ th a d ng m t đi khi

ng i giàu m t đi m t đ ng thu nh p đ c đ n bù l i b ng m t m c th a d ng l n

h n nhi u khi ng i nghèo h n đ c h ng thêm đ ng thu nh p đ

Bên c nh đ m c đ b t bình đ ng cao trong xã h i d d n đ n tâm lỦ b t mãn nghi ng các chính sách c a Chính ph , d làm n y sinh các t n n xã h i Phân ph i l i thu nh p c th t o ra ngo i ng tích c c khi đ ng viên giúp đ

ng i nghèo gi m b t các h u qu xã h i tiêu c c trên

Do đ s can thi p c a Chính ph đ đ m b o công b ng xã h i thông qua

gi m b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p là r t c n thi t Tuy nhiên v n đ đ t

ra đây là li u m t chính sách bình đ ng tuy t đ i gi a m i cá nhân không ph

thu c vào thành qu lao đ ng mà m c đ đ ng g p c ph i là m t s l a ch n t i

u cho Chính ph Công b ng và bình đ ng không ph i là hai khái ni m t ng

đ ng Công b ng là vi c các cá nhân nh n đ c thu nh p và thành qu phù h p

v i m c đ đ ng g p mà mình b ra trong khi đ bình đ ng l i là s b ng nhau

tuy t đ i gi a m i ng i, m i cá nhân không ph thu c vào m c đ đ ng g p lao

đ ng c a cá nhân đ đ i v i c ng đ ng M t s bình đ ng tuy t đ i là không th

đ t đ c và trên th c t không th a đáng M t xã h i bình đ ng tuy t đ i s nhanh ch ng đ y lùi đ ng l c lao đ ng, s n xu t sáng t o và t o ra tâm lỦ b t mãn không kém gì so v i xã h i b t bình đ ng cao

Chính ph c th nh h ng đ n phân ph i thu nh p thông qua h th ng tr

c p và các lo i thu thu nh p

Thu là s ti n thu c a các công dân ho t đ ng và đ v t (nh giao d ch, tài s n) nh m huy đ ng tài chính cho chính ph nh m tái phân ph i thu nh p, hay

nh m đi u ti t các ho t đ ng kinh t - xã h i (Sommerfeld và các c ng s , 1992)

Thu “l y ti n” ngh a là nh ng ng i c thu nh p cao h n ph i tr m t t l cao

h n thu nh p c a h trong l nh v c thu (Hyman 1990)

Tr c p đ c tr cho nh ng ng i c hoàn c nh đ c bi t c th là nh ng

ng i c thu nh p th p ho c nh ng ng i c n s giúp đ (nh tr em ng i khuy t t t ho c m y u) ho c h không n m trong l c l ng lao đ ng đ c thu

nh p (tr c p th t nghi p tr c p h u trí)

Tr c p c th h ng m c tiêu vào ng i nghèo nh m thu h p s khác bi t

gi a t l thu nh p c a ng i giàu và ng i nghèo (Picket Wilkinson 2011)

L i ích mà tr c p mang l i không ch là tr giúp cho các nh m đ i t ng đ c bi t

d b t n th ng trong xã h i mà th c ch t c ng mang l i hi u qu phân b cho c

nh ng ng i không n m trong nh m đ i t ng này i u này đi n hình qua tr

c p l ng h u ti n đ c trích t l ng c a cá nhân trong quá trình đi làm h tr cho ng i đã ngh h u và đi u này s quay vòng khi h v già

xác đ nh đ c t m nh h ng và tính hi u qu c a các ch ng trình phân ph i c a chính ph trong vi c gi m b t bình đ ng thu nh p và x a đ i gi m

nghèo c n đánh giá t ng tác gi a thu và tr c p C th là xác đ nh t l thu

đ c s d ng cho tr c p trong h tr phân b thu nh p h gia đình ng th i

c n xác đ nh xem chính sách đ c h tr cho đúng đ i t ng c n tr giúp th c s hay không

T nh ng phân tích trên đây c th kh ng đ nh vai trò đi u ti t c a chính

ph đ i v i b t bình đ ng thu nh p không ph i và không th là x a b hoàn toàn

b t bình đ ng mà ch nên d ng l i vi c gi b t bình đ ng m t m c đ h p lỦ

th a đáng N i cách khác vai trò c a chính ph là duy trì b t bình đ ng trong

ph m vi cân b ng gi a l i ích c a các nh m ng i c thu nh p khác nhau trong xã

h i đi n hình là ng i giàu và ng i nghèo cân b ng gi a l i ích c a các cá nhân

và l i ích c a toàn xã h i

Ngu n: Google Map)

Hàn Qu c (HQ) n m trên di n tích 222.154 km2 di n tích khu v c núi chi m hai ph n ba di n tích lãnh th Hàn Qu c n m trong vành đai ôn đ i v i

4 mùa rõ r t Do đ c đi m v trí đ a lỦ ngoài m t vài c n bão nh Hàn Qu c không c đ ng đ t không ph i ch u núi l a tri u c ng tuy t l và đ i h ng

th y nh tr ng h p c a Nh t B n HQ c s l ng sông su i t ng đ i l n

đ ng vai trò quan tr ng trong l i s ng c a ng i dân và trong quá trình phát tri n công nghi p đ t n c Bao quanh ba m t c a bán đ o đ i d ng đ ng

m t vai trò quan tr ng trong cu c s ng c a ng i dân HQ đ ng g p vào

nh ng phát tri n c a ngành công nghi p đ ng tàu và k thu t hàng h i

Di n tích đ t s n xu t c a HQ r t nh nên đ t là m t tài s n vô cùng quỦ giá Ng i dân HQ đã n l c giành đ t t bi n và c i t o đ t ây là là

m t qu c gia giáp bi n c s phát tri n h ng ra bi n khá nhanh Tính đ n

n m 2006 c 38% di n tích vùng đ m l y vùng duyên h i đ c chuy n thành đ t li n

2.1.2 c đi m h i

Dân s c a Hàn Qu c n m 2012 là 48.860.500 ng i (CIA, 2013) M t đ dân s x p x 500 ng i km2 và là qu c gia c m t đ dân s cao th ba trên th

gi i (sau Bangladesh và ài Loan) Thành ph l n nh t Hàn Qu c là Seoul v i dân s chính th c kho ng trên 10 tri u ng i n m phía Tây B c Nh ng thành

ph l n khác là Incheon phía Tây Seoul Daejeon mi n Trung Kwangju phía Tây Nam Daeju và Busan phía ông Nam Hàn Qu c ch c m t dân t c là dân

t c Hàn (Tri u Tiên)

Hàn Qu c là m t n c phát tri n c m c s ng cao ch s HDI c a Hàn

Qu c n m 2013 đ t m c 0 909 đ ng th 12 trên th gi i (UNDP, 2013)

Hàn Qu c c kho ng 5000 n m l ch s Dangun đã l p ra n c Hàn Qu c

đ u tiên Go-Joseon vào n m 2333 tr c Công Nguyên Tr i qua các ch đ

v ng tri u phong ki n Trong th i đ i c a các v ng tri u ng i dân c ng ph i chi n đ u v i các cu c xâm l ng c a hai n c lân c n Trung Qu c và Nh t B n

Th i gian t n m 1910 - 1945 Hàn Qu c b Nh t B n xâm chi m t

n c đã b qu c Nh t B n khai thác đ thu l i Nh t B n c g ng di t t n

g c n n v n h a Hàn Qu c và th m chí đã ng n c m ng i Hàn Qu c n i

b ng ngôn ng c a chính h , nh ng ng i Hàn Qu c, c trong n c l n

n c ngoài liên t c ch ng l i cho đ n khi Nh t B n đ u hàng đ ng minh ch m

d t Th Chi n Th Hai Sau Th i k đau th ng do b Nh t B n chi m đ ng

Chi n tranh Tri u Tiên (1950 - 1953) đã n ra và bán đ o Tri u Tiên đã b

chia c t thành hai mi n Nam Tri u Tiên và B c Tri u Tiên

Ngày 27 7 1953, Hi p đ nh đình chi n đ c kỦ k t gi a Nam Tri u Tiên (đ c M giúp s c) và B c Tri u Tiên (đ c Trung Qu c và Liên Xô giúp s c) V tuy n 38 là gi i tuy n quân s gi a hai mi n t n c Tri u Tiên chính th c chia c t làm hai mi n Nam Tri u Tiên g i là " i Hàn Dân

qu c" (g i t t là Hàn Qu c) B c Tri u Tiên g i là "C ng hoà Dân ch Nhân dân Tri u Tiên" Sau chi n tranh i Hàn Dân Qu c b thi t h i n ng n c kho ng 150.000 ng i b ch t 200.000 ng i b m t tích 250.000 ng i b

th ng tài s n thi t h i c tinh kho ng 3 t USD (th i giá n m 1953)

Hàn Qu c đã tr i qua 8 nhi m kì chính tr k t n m 1961 M i nhi m

kì t ng th ng đ t nh ng tr ng tâm t ng đ i khác nhau đ i v i t ng tr ng

kinh t và tr c p xã h i

B ng 2.1 Tóm t t các giai đo n chính tr vƠ các chính sách kinh t tr c p

trong t ng giai đo n

Giai đo n Ch đ Chính sách kinh ỏ Chính sách ỏr c p

Ch đ

đ c tƠi

Park Jung-hee (1961 - 1979) Chun Doo-hwan (1980 - 1987)

Xu t kh u đ nh

h ng công nghi p

h a (chi n l c u tiên t ng tr ng)

T ng tr ng đ u tiên phân ph i sau

(tr c p t i gi n)

Ch đ

c ng hòa

Roh Tae-woo (1988 – 1992)

Kim Young-sam (1993 - 1997)

Giai đo n chuy n ti p

Chính ph

c ng hòa

Kim Dae-jung (1998 - 2002) Noh Mu-hyun (2003 - 2007) Lee Myung-bak (2008 – 2013)

Park Geun-hye (2013 - nay)

Toàn c u h a và h u công nghi p h a (cân

b ng t ng tr ng và phân ph i)

Hàn Qu c trong vòng b n th p k qua đã ch ng minh s t ng tr ng

th n k đ tr thành m t n n kinh t công nghi p công ngh cao Trong nh ng

n m 1960 GDP bình quân đ u ng i t ng đ ng v i m c các n c nghèo châu Phi và châu Á N m 2004 Hàn Qu c đã tham gia nh m các n c c GDP nghìn t USD trên th gi i và hi n đang là n n kinh t l n th 12 trên

th gi i Theo phân lo i c a Ngân hàng Th gi i (WB) và Qu ti n t qu c t

(IMF), Hàn Qu c đ c x p vào các n c c n n kinh t phát tri n Hàn Qu c

là n n kinh t l n th 4 châu Á và th 13 trên th gi i (x p h ng theo t ng

thu nh p qu c dân n m 2012) N m 2012 t ng thu nh p qu c n i (GDP) theo ngang giá s c mua c a Hàn Qu c đ t 1.611 t USD (CIA, 2012) Thu nh p bình quân đ u ng i (GDP ng i) theo ngang giá s c mua đ t 32.400 USD

(CIA, 2012) Nh v y, t ng thu nh p qu c n i và thu nh p bình quân đ u

ng i c a Hàn Qu c đ u m c cao so v i th gi i và là m t trong nh ng

n c d n đ u châu Á

Chính ph Hàn Qu c đã khuy n khích vi c nh p kh u nguyên li u và công ngh đ s n xu t hàng tiêu dùng và khuy n khích vi c ti t ki m và đ u

t c a ng i dân Cu c kh ng ho ng tài chính châu Á (1997) đã c nh ng tác

đ ng l n đ i v i n n kinh t Hàn Qu c, GDP gi m 6 85% trong n m 1998 và sau đ ph c h i l i m c t ng h n 9% trong 2 n m 1999-2000 Hàn Qu c đã thông qua nhi u chính sách c i cách kinh t sau cu c kh ng ho ng trong đ

c s m c a h n đ i v i đ u t và nh p kh u t n c ngoài T ng tr ng

kinh t n d nh m c 4-5% t n m 2003 đ n n m 2007 N n kinh t d a vào

xu t kh u, t p trung vào hàng đi n t ô tô tàu bi n máy m c h a d u và

robot N n kinh t t p trung vào xu t kh u c a Hàn Qu c đã b nh h ng

n ng n b i suy thoái kinh t toàn c u n m 2008 nh ng đã nhanh ch ng ph c

h i trong nh ng n m ti p theo đ t t c đ t ng tr ng 6 32% trong n m 2010

V c c u kinh t theo CIA (2012) nông nghi p chi m t l th p nh t (2 7% GDP) công nghi p chi m 39 8% GDP và d ch v chi m t l cao nh t

là 57 5% GDP T ng ng v i c c u kinh t theo GDP lao đ ng trong l nh

v c nông nghi p c ng chi m t l th p nh t 6 2% trong l nh v c công nghi p

chi m 23 8% và trong l nh v c d ch v chi m t l cao nh t là 70% T l th t

nghi p HQ c ng t ng đ i th p, m c 3,2% (x p th 26 trên th gi i, theo

CIA, 2012)

2.2 Th c tr ng b t bình đ ng trong phơn ph i thu nh p t i HƠn Qu c

Trong giai đo n t n m 1960 đ n 1980, s t ng tr ng kinh t nhanh

ch ng đã chuy n HQ t m t n c c thu nh p th p và kém phát tri n thành

m t c ng qu c công nghi p l n m nh trên th gi i HQ đã duy trì đ c m c

t ng tr ng kinh t cao v i phân ph i thu nh p t ng đ i công b ng V i

nh ng thành t u trong phát tri n kinh t h n 50 n m k t n m 1960 Hàn

Qu c đã chuy n bi n ngo n m c t m t trong nh ng n c nghèo nh t th gi i

tr thành m t qu c gia công nghi p hi n đ i v i t c đ t ng tr ng nhanh v i

tên g i đ c c th gi i bi t đ n là “K tích sông Hàn”

Qu c v n còn th p h n Nh t B n r t nhi u (ch b ng kho ng 2/5 so v i con s

c a Nh t B n n c láng gi ng cùng khu v c ông Á c a Hàn Qu c Tuy nhiên giai đo n sau Hàn Qu c đã c nh ng b c chuy n m nh m trong n n

kinh t nh nhi u chính sách khuy n khích và phát tri n kinh t c a Chính

ph Tuy c m t s giai đo n, t c đ t ng tr ng GDP c a HQ gi m vì m t s

nguyên nhân khách quan và ch quan nh kh ng ho ng d u m (1979), kh ng

ho ng tài chính châu Á (1997) kh ng ho ng kinh t (2008) hay s thay đ i

m t s chính sách trong n c nh ng t c đ t ng tr ng GDP c a HQ v n

m c cao, nhi u n m đ t m c trên 10% và v n là m c r t cao so v i các n c khác cao h n nhi u so v i Hoa K và đ c bi t đã chính th c v t qua Nh t

B n, tr thành m t trong nh ng n c c n n kinh t t ng tr ng v t b c hàng đ u th gi i

Chính ph Hàn Qu c đã c nhi u chính sách đ c i thi n n n kinh t sau các cu c kh ng ho ng Ngay sau khi cu c kh ng ho ng trên c s

ch ng trình c a IMF chính ph Hàn Qu c ban hành các ch ng trình c i cách đ đi u ch nh các v n đ v c u trúc n n kinh t Cu c c i t đ c ti n hành trong các công ty các l nh v c tài chính và lao đ ng đ thúc đ y tính

minh b ch, hi u qu và linh ho t c a c n n kinh t qu c dân N m 1999 n n

kinh t Hàn Qu c đã ph c h i theo chu kì ch V tr l i và t l t ng tr ng đã

đ t m c r t cao là 9 49% m t k tích so v i m c -6 85% vào n m 1998

(World Bank, 2012)

M t trong nh ng ch s hàng đ u ph n ánh m c thu nh p bình quân đ u

ng i là GDP bình quân đ u ng i (tính theo USD) Theo (World Bank 2012) GDP bình quân đ u ng i c a Hàn Qu c liên t c t ng theo các n m t

m c 1.153 USD n m 1960 lên m c 16.684 USD n m 2011 t ng đ ng t ng

14,47 l n GDP bình quân đ u ng i c a Hàn Qu c đã v t ng ng 10.000 USD vào n m 1996 (đ t m c 10.119 USD)

Hình 2.2 GDP bình quơn đ u ng i (th c t ) hƠng n m c a HƠn Qu c,

su t giai đo n t ng tr ng kinh t phân ph i thu nh p Hàn Qu c v n gi m c

t ng đ i bình đ ng World Bank (1993; 2004) và OECD (2011) đánh giá Hàn

Qu c nh m t qu c gia đi n hình thành công đ c bi t b i thành t u “t ng tr ng

đi đôi v i bình đ ng” và vì v y n mâu thu n v i lỦ thuy t ch U ng c c a

Kuznet H s Gini đ c t ng h p c a Hàn Qu c ch ra r ng không c s thay đ i nghiêm tr ng nào trong phân ph i thu nh p su t giai đo n t n m 1965 đ n 1993

dù giai đo n này Hàn Qu c đ t đ c r t nhi u thành tích l n trong t ng tr ng

kinh t Theo Ann (1997), h s Gini c a Hàn Qu c ch giao đ ng quanh m c 0,35 – 0,4, ch c giai đo n 1970 – 1972 là h s Gini gi m xu ng ng ng 0 31 và giai

đo n 1989 – 1991 là t ng lên trên ng ng 0,4

Hình 2.3 H s Gini c a HƠn Qu c giai đo n 1965 ậ 2010

(Ngu n: Gini(1): H s Gini theo s li u th ng ê c a Ahn (1997),

Gini(2): H s Gini theo C c Th ng ê thông tin qu c gia ảàn Qu c (2011))

Theo s li u t ng h p t C c th ng kê thông tin qu c gia Hàn Qu c, h s

Gini c a Hàn Qu c trong giai đo n 1991 – 2010 ch dao đ ng trong 0,25 – 0,3, đây là m t con s m c th p c th ch p nh n đ c v i m t n c c m c t ng

tr ng cao nh Hàn Qu c khi đ t trong m i t ng quan so sánh v i m t s n c phát tri n khác trên th gi i

B Tài chính và Kinh t Hàn Qu c cho bi t s ng i Hàn Qu c c thu nh p cao (thu nh p sau thu t 80 t won n m tr lên) đã t ng t kho ng 7.000 ng i trong n m 1996 lên t i 53.000 ng i trong n m 2005 Con s này chi m kho ng

0 1% dân s g n đ t t i 50 tri u ng i S ng i l t vào hàng thu nh p m c trung bình (t 40 tri u won đ n 80 tri u won m i n m) đã t ng g p 5 l n so v i th i k

tr c lên t i 261.000 ng i Xu h ng này th hi n s t ng lên s c mua s m c a

ng i Hàn Qu c Ng c l i s ng i Hàn Qu c r i vào hàng thu nh p th p (ít h n

10 tri u won m i n m) đã gi m g n 2 tri u ng i xu ng h n 3 tri u ng i

Cách tính các s li u v BB trong phân ph i thu nh p c a các t ch c trong và ngoài n c khác nhau c ng c nhi u sai bi t do m i kh o sát c th xem

cá nhân là đ n v phân tích ho c c kh o sát xem h gia đình làm đ n v phân tích

Theo Báo cáo toàn c u c a C quan Tình báo trung ng Hoa K (CIA),

tr ng nhanh mà đã k t h p t t gi a t ng tr ng và dân ch , gi a phát tri n kinh

t và ch m s c cho con ng i T n m 1980 đ n n m 1997 h s GINI đo b t bình đ ng thu nh p c a Hàn Qu c h t m c 0,33 xu ng m c th p đáng ng c nhiên 0 28 và sau đ t ng lên trong th i k kh ng ho ng châu Á n m 1997 – 1998

N m 2010 h s này m c 0,31, th p h n khá nhi u n c phát tri n khác trên th gi i

Trong khu v c, theo s li u c a Liên H p Qu c, h s Gini và phân ph i

thu nh p gi a nh ng ng i giàu nh t và nghèo nh t trong xã h i Hàn Qu c

m c th p khi so sánh v i các n c châu Á khác và th p h n r t nhi u khi so sánh

v i các n c ASEAN đ ng th i h s GINI c xu h ng gi m (trong khi h s

GINI Nh t B n đã t ng nhanh t m c th p 0 249 n m 1993 lên 0 32 vào n m 2000)

B ng 2.2 Kho ng cách giƠu nghèo vƠ h s Gini m t s n c chơu Á

0,316 0,306

0,325 0,447 0,249

0,423 0,450 0,343 0,347 0,443 0,461 0,420 0,425

2.3 Nguyên nhơn gơy ra b t bình đ ng trong phơn ph i thu nh p HƠn Qu c

Nh ng nguyên nhân g p ph n làm gia t ng kho ng cách giàu nghèo Hàn

Qu c là xu t phát t m t s chính sách kinh t c a Chính ph trong giai đo n đ u

ph c h i sau chi n tranh Nh ng chính sách này c m t l i là thúc đ y t ng tr ng

kinh t trên c c di n toàn th nh ng c ng g p ph n kh c sâu s b t bình đ ng

trong phân ph i thu nh p làm cho ng i giàu trong xã h i càng giàu lên r t nhanh, chênh l ch thu nh p v i nh ng ng i nghèo nh t trong xã h i là r t l n

Th i gian đ u m i đ c áp d ng mô hình kinh doanh t p đoàn gia đình

(Chaebol) đ c Chính ph h tr làm t ng s c m nh và tính c nh tranh do đ

c ng là m t rào c n kinh doanh hay hàng rào gia nh p l n cho nh ng h kinh

doanh non tr mu n thoát nghèo đ ng th i mô hình này c ng không t o đ c

nhi u vi c làm cho nhi u lao đ ng nh d đ nh c a chính ph (do h ch y u s

d ng nhân công giá r n c ngoài)

Chính sách đ y m nh xu t kh u b ng các bi n pháp: th n i t giá gi m

ho c g b các rào c n thu quan trong n c là m t trong nh ng nguyên nhân

quan tr ng làm th tr ng n i đ a còn kém s c c nh tranh và các ngành công

nghi p non tr b t n th ng b i hàng h a nh p kh u t n c ngoài S toàn c u

h a lan r ng, v n FDI n c ngoài đ vào Hàn Qu c t trong khi phân b không

đ ng đ u gi a các vùng các ngành kinh t c ng làm kh c sâu kho ng cách giàu nghèo trong n i b đ t n c

Chính sách kinh t trong quá trình công nghi p h a u tiên phát tri n m t

s ngành công nghi p tr ng đi m c ng t o ra s b t bình đ ng phân ph i ti n

l ng gi a ng i lao đ ng trong các ngành nông nghi p v i các ngành công nghi p và d ch v ng th i hi n t ng chênh l ch phân ph i thu nh p gi a các vùng mi n nh gi a th đô Seoul và các vùng nông thôn lân c n khác c ng là do

th đô và và các thành ph l n là n i đ c Chính ph u tiên đ u t c s h t ng

v t ch t giao thông thu n ti n và là n i t p trung thông tin các công ty l n các ngành kinh doanh d ch v … d n đ n thu nh p c a ng i thành th cao h n ng i nông thôn (đa s làm các công vi c trong l nh v c nông nghi p v i thu nh p th p)

M t s đ c đi m v xã h i c ng là nguyên nhân n i t i, ch quan cho tình

tr ng b t bình đ ng trong thu nh p Hàn Qu c M t s đi u tra c a B Y t Phúc

l i và Gia đình Hàn Qu c đã ch ra r ng g n m t n a nh ng ng i nh n tr c p xã

h i trong tình tr ng s c kh e kém m t kh n ng làm vi c

(Ngu n: S li u do B Y t , Phúc i và Gia đình ảàn Qu c công b n 2010)

Chính sách giáo d c d n h ng t i giáo d c trình đ ngày càng cao Hàn

Qu c c ng g p ph n làm chênh l ch thu nh p gi a nh ng ng i c đi u ki n đ c giáo d c và nh ng ng i không đ c ti p c n v i giáo d c; gi a nh ng ng i

đ c giáo d c đ i h c ho c sau đ i h c và nh ng ng i ch đ c giáo d c h t c p trung h c ph thông

(Ngu n: S li u do B Y t , Phúc i và Gia đình ảàn Qu c công b n 2010)

C ng theo các đi u tra này nguyên nhân ch y u c a tình tr ng nghèo đ i Hàn Qu c là do thi u kh n ng làm vi c Th ng kê đã ch ra r ng y u t tu i tác tình tr ng s c kh e và nh ng gia đình thi u tr c t nam gi i là nguyên nhân chính gây ra nghèo đ i và ph i nh n tr c p t Chính ph Bên c nh đ s nghèo đ i còn xu t phát t trình đ giáo d c th p kém thi u kinh nghi m ho c k n ng làm vi c

Cu i cùng đ là m t s l ng ng i th t nghi p c ng t o gánh n ng nghèo đ i

B ng 2.5: T l nguyên nhơn ch y u d n đ n tình tr ng nghèo đói HƠn Qu c

n v : %

NgỐyên nh n ch y u c a s đói nghèo T l

Tu i tác b nh t t, khuy t t t không c l c l ng lao đ ng trong gia đình 66,4

Thi u giáo d c, kinh nghi m làm vi c k n ng làm vi c 28,6

C k n ng nh ng không tìm đ c vi c 5,0 (Ngu n: S li u do B Y t , Phúc i và Gia đình ảàn Qu c công b n 2010)

C th lỦ gi i các nguyên nhân trên là do đi u ki n đ i s ng ng i dân ngày m t cao lên tu i th ng i dân ngày m t t ng nên dân s Hàn Qu c ngày m t già đi Ng i già đ ng ngh a v i vi c không còn đ c tham gia vào

l c l ng lao đ ng và không c ti n l ng H tr thành đ i t ng ph thu c

và gánh n ng tài chính đ i v i ng i trong đ tu i lao đ ng ngày càng t ng

M t nguyên nhân n a t y u t v n h a c a Hàn Qu c t o b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p gi a nam và n : đa s ph n Hàn Qu c rút kh i th

tr ng lao đ ng vi c làm khi l y ch ng ho c sau khi sinh con đ làm công

vi c n i tr

Hi n t ng toàn c u h a và kh ng ho ng kinh t x y ra theo chu kì

c ng làm nh h ng đ n các đ i t ng d b t n th ng trong xã h i Hi n

t ng toàn c u h a đi kèm v i v n đ nh p kh u ngu n lao đ ng giá r t các

n c trong khu v c v i l i th nhân công giá r nh Vi t Nam Trung

Qu c … khi n ng i lao đ ng Hàn Qu c m t đi quy n l c đàm phán trong

v n đ ti n l ng th m chí đ ng tr c nguy c m t vi c làm ho c tr thành lao đ ng không th ng xuyên v i m c l ng không n đ nh Kh ng ho ng kinh t x y ra theo chu kì c ng là m t nguyên nhân không th tránh kh i đòi

h i s thay đ i c u trúc c a n n kinh t phá v nh ng bong b ng o trên th

tr ng tài chính b t đ ng s n d n đ n nhi u công ty ph i phá s n kéo theo nhi u lao đ ng tr thành th t nghi p

2.4 Chính sách c a Chính ph HƠn Qu c

2.4.1 Chính sách ỏái ph n ph i thu nh p

Tái phân ph i thu nh p là vi c nhà n c áp d ng các bi n pháp khác nhau đ

chuy n d ch thu nh p gi a các nh m đ i t ng khác nhau nh m làm bình đ ng

h a m c thu nh p gi a các nh m đ i t ng này Các bi n pháp ch y u đang đ c

áp d ng hi n hay t i Hàn Qu c là chính sách thu thu nh p cá nhân và chính sách

tr c p xã h i

2.4.1.1 Thu thu nh p cá nh n

Thu thu nh p cá nhân là s c thu tr c thu đánh vào thu nh p th c nh n c a các đ i t ng cá nhân trong m t n m t ng tháng ho c t ng l n

Hàn Qu c đã b t đ u áp d ng Lu t Thu thu nh p cá nhân b t đ u t n m

1948 Lu t Thu thu nh p cá nhân đ c áp d ng đ i v i các cá nhân c trú đ c

hi u là nh ng ng i c nhà ho c n i c trú t i Hàn Qu c trong th i h n m t

n m tr lên i v i n c c t ng thu nh p qu c dân cao nh Hàn Qu c hi n nay,

thu thu nh p cá nhân chi m t i trên 20% t ng thu ngân sách nhà n c

Ngoài vai trò t ng ngu n thu cho ngân sách nhà n c, thu thu nh p cá nhân còn c vai trò quan tr ng đ i v i vi c đi u ti t phân ph i l i thu nh p trong xã

h i Vi c đi u ti t đ c th c hi n d a trên quá trình phân lo i và hoàn c nh c a

ng i n p thu đ m b o ng i thu nh p th p thì n p ít thu ng i thu nh p cao

h n thì n p nhi u thu h n c bi n pháp mi n gi m thu đ i v i nh ng đ i t ng

đ c bi t Vi c xây d ng bi u thu l y ti n t ng ph n c ng c tác d ng quan tr ng

trong vi c đi u ti t m c thu đ i v i các nh m đ i t ng khác nhau D i đây

nh m nghiên c u s xem xét đ n nh h ng c a thu thu nh p cá nhân đ i v i

vi c bình đ ng h a thu nh p d a trên các chính sách thu c th c a chính ph Hàn Qu c

Thu nh p ch u thu

Theo Hu H ng (2011), Lu t Thu thu nh p cá nhân c a Hàn Qu c c s phân bi t rõ ràng gi a các nh m thu nh p Thu nh p c ch u thu bao g m thu