Sử dụng hiệu quả dịch vụ tư vấn nước ngoài trong các dự án đầu tư xây dựng công trình tại việt nam

Thực trạng việc sử dụng tư vấn xây dựng nước ngoài trong các dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam: quy trình việc sử dụng tư vấn xây dựng nước ngoài, điều tra, khảo sát về hoạt động tư vấn

Sử dụng hiệu quả dịch vụ tư vấn nước ngoài trong các dự án đầu tư xây dựng công trình

tại Việt Nam Nguyễn Việt Cường

Trường Đại học Kinh tế Luận văn Thạc sĩ ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế

Mã số: 60 31 07 Người hướng dẫn: TS Vũ Anh Dũng

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Trình bày một số lý luận chung về tư vấn đầu tư xây dựng công trình

Thực trạng việc sử dụng tư vấn xây dựng nước ngoài trong các dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam: quy trình việc sử dụng tư vấn xây dựng nước ngoài, điều tra, khảo sát về hoạt động tư vấn xây dựng nước ngoài trong các dự án đầu tư xây dựng công trình tại Việt Nam; một số vấn đề rút ra từ việc đánh giá thực trạng sử dụng tư vấn đầu tư xây dựng công trình; chính sách sử dụng tư vấn xây dựng của một số tổ chức tài chính quốc tế trong các dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn ODA tại Việt Nam Giải pháp sử dụng hiệu quả dịch vụ tư vấn xây dựng nước ngoài trong các dự

án đầu tư xây dựng tại Việt Nam

Keywords Dịch vụ tư vấn; Nước ngoài; Dự án; Xây dựng công trình; Tư vấn đầu tư

Content

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết:

Theo đà phát triển của nền kinh tế đất nước các dự án xây dựng được triển khai ngày càng nhiều, đòi hỏi phải có lực lượng tư vấn đầu tư XDCT tương xứng, đáp ứng yêu cầu đặt

ra Khi lực lượng tư vấn trong nước chưa đủ điều kiện đáp ứng, để nâng cao chất lượng, một

số bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư đã phải thuê các chuyên gia, tổ chức tư vấn nước ngoài thực hiện một số dịch vụ tư vấn như: lập DAĐT XDCT, thiết kế công trình, giám sát thi công, quản lý dự án

Nhiều DAĐT xây dựng sử dụng vốn NSNN đòi hòi phải sử dụng tư vấn nước ngoài nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm tư vấn cũng như đáp ứng yêu cầu kỹ, mỹ thuật của công

trình Như trong Công trình Trung tâm hội nghị quốc gia, Nhà Quốc hội và Hội trường Ba Đình mới, Trụ sở Bộ Công an, Trụ sở Bộ Ngoại giao, Bảo tàng Lịch sử, Bảo tàng Hà Nội… Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2005-2010, tổng vốn ODA cam kết vào Việt Nam đạt 31,7 tỷ USD; các chương trình, dự án tài trợ ký kết trong thời kỳ này đạt 20,1 tỷ USD; vốn tài trợ giải ngân giai đoạn 2006-2010 đạt khoảng 13,8 tỷ USD Nếu chỉ tính mức độ từ 5-10% giá trị trên dành cho công tác tư vấn thì có thể nói đây là một khối lượng tiền vốn không nhỏ nhằm thực hiện các dịch vụ tư vấn Một đặc điểm gắn liền với việc sử dụng nguồn vốn ODA này là nhà tài trợ thường yêu cầu sử dụng tư vấn nước ngoài hoặc đấu thầu quốc tế rộng rãi

Từ số liệu trên cho thấy nhu cầu sử dụng tư vấn nước ngoài là rất lớn và cần thiết trong bối cảnh ngành xây dựng nước ta phát triển mạnh mẽ

Tại Việt Nam, vừa qua các dịch vụ do tư vấn nước ngoài thực hiện đã góp phần tạo ra những sản phẩm xây dựng đáp ứng được yêu cầu đề ra về cả chất lượng và hiệu quả Đồng thời, thông qua các hoạt động phối hợp với tư vấn nước ngoài, năng lực của tư vấn trong nước đã được nâng cao

Tuy vậy, không phải cứ sử dụng tư vấn ngoại là cho sản phẩm tư vấn chất lượng cao và phù hợp Do chưa có đủ quy định liên quan đến việc thuê tư vấn nước ngoài, cũng do thiếu thông tin và thiếu phương pháp nên các bộ, ngành, địa phương và các chủ đầu tư thường gặp khó khăn, lúng túng trong việc xác định thẩm quyền thuê, lựa chọn hình thức thuê, đặc biệt là khó khăn trong việc quản lý chi phí thuê tư vấn nước ngoài Về phần các nhà thầu tư vấn, việc thiếu một định hướng rõ ràng, minh bạch cũng làm cho việc đáp ứng yêu cầu của chủ đầu tư trở nên khó khăn

Để sử dụng tư vấn nước ngoài một cách có hiệu quả, tiết kiệm chi phí, phù hợp với thông lệ quốc tế cần có sự nghiên cứu đầy đủ, có cơ sở khoa học, chi tiết và cụ thể từ việc lập

dự toán chi phí tư vấn, hướng dẫn lựa chọn tư vấn, chọn hình thức hợp đồng, đánh giá kỹ thuật, tài chính, hướng dẫn về đàm phán hợp đồng cũng như đề xuất các mẫu hợp đồng phổ biến trong việc sử dụng dịch vụ tư vấn nước ngoài

Để hoàn thiện các vấn đề thực tiễn đầu tư xây dựng đang đặt ra này, việc thực hiện đề tài: "Sử dụng hiệu quả dịch vụ tư vấn nước ngoài trong các DAĐT xây dựng công trình ở

Việt Nam" là rất cấp thiết

2 Tình hình nghiên cứu:

Hiện tại trong lĩnh vực xây dựng, việc nghiên cứu về công tác sử dụng dịch vụ tư vấn nước ngoài mới chỉ dừng lại ở mức độ tổng hợp từ các công trình sử dụng tư vấn nước ngoài rồi rút kinh nghiệm cho những lần sử dụng sau ở các đơn vị, chủ đầu tư có liên quan Các thông tin về vấn đề sử dụng hiệu quả dịch vụ tư vấn nước ngoài thường đã được đề cập đến

trong bài báo Tư vấn thiết kế nước ngoài - Hiệu quả & Bất cập được đăng trên Tạp chí Kinh

tế Việt Nam số 09/2009 tuy nhiên mới chỉ đề cập đến một khía cạnh trong công tác tư vấn

xây dựng nước ngoài hay công trình nghiên cứu như Báo cáo kết quả thực hiện dự án sự

nghiệp kinh tế: Điều tra, thu thập số liệu về việc sử dụng tư vấn nước ngoài trong các DAĐT xây dựng Xây dựng tài liệu “hướng dẫn sử dụng dịch vụ tư vấn nước ngoài trong các DAĐT xây dựng công trình” của Viện Kinh tế xây dựng trong năm 2010 Như vậy chưa có hệ thống

nghiên cứu bài bản từ các cơ quan nghiên cứu chuyên ngành nhằm tạo thuận lợi cho các đơn

vị, các chủ đầu tư tham khảo để từ đó có kế hoạch sử dụng một cách hiệu quả dịch vụ tư vấn nước ngoài

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu các vấn đề về việc sử dụng tư vấn nước ngoài trong lĩnh vực đầu tư XDCT của các chủ đầu tư sử dụng vốn NSNN Việt Nam (bao gồm vốn ODA) để từ đó rút ra giải pháp sử dụng hiệu quả tư vấn nước ngoài và cách thức xác định chi phí trả cho tư vấn nước ngoài hợp lý và tiết kiệm khi thực hiện các DAĐT xây dựng của quốc gia Cũng như đưa ra quy trình lựa chọn tư vấn nước ngoài trong các DAĐT XDCT ở Việt Nam để các tổ

chức, cá nhân trong và ngoài nước tham khảo và vận dụng vào công việc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu việc sử dụng tư vấn nước ngoài trong lĩnh vực đầu tư XDCT của các chủ đầu tư sử dụng vốn NSNN Việt Nam (bao gồm vốn ODA)

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài giới hạn trong việc điều tra, khảo sát, phân tích đánh giá việc sử dụng dịch vụ tư vấn ĐTXD ở các dự án tại Việt Nam và xây dựng tài liệu sử dụng tư vấn nước ngoài trong các DAĐT XDCT sử dụng vốn NSNN Việt Nam (kể cả vốn ODA)

Đề tài giới hạn trong việc nghiên cứu các quy định, hướng dẫn của Việt Nam và một số các tổ chức quốc tế, các nhà tài trợ (WB, ADB, JBIC) trong việc sử dụng tư vấn nước ngoài sau khi đã có quyết định sử dụng tư vấn nước ngoài trong các DAĐT XDCT của chủ đầu tư hoặc cấp có thẩm quyền

Đề tài cũng tập trung vào một số phương pháp xác định dịch vụ chi phí tư vấn nước ngoài, quy trình đấu thầu và lựa chọn nhà thầu tư vấn, đề xuất một số mẫu hợp đồng tư vấn nước ngoài

Đề tài cũng chỉ giới hạn trong lĩnh vực tư vấn đầu tư XDCT mà không trình bày nhiều

nội dung liên quan đến thuê tư vấn nước ngoài lập quy hoạch xây dựng

5 Phương pháp nghiên cứu:

5.1 Điều tra, khảo sát thu thập số liệu về tình hình sử dụng tư vấn nước ngoài trong các DAĐT XDCT (dự án sử dụng vốn NSNN cũng như dự án sử dụng nguồn vốn của các tổ chức tài chính quốc tế như WB, ADB, JBIC và một số nguồn vốn khác)

- Sử dụng phương pháp điều tra thống kê, khảo sát số liệu tại các dự án thực tế, các tài liệu dự toán, hợp đồng, thanh quyết toán… để thu thập số liệu

- Dùng phiếu khảo sát thực tế:

+ Ứng dụng công nghệ thông tin, tạo phiếu khảo sát qua mạng Internet

+ Viết bài, đặt câu hỏi trả lời hoặc gặp trực tiếp Tạo các phiếu câu hỏi và gửi qua email tới các chuyên gia để khảo sát

+ Có thể đưa bài thảo luận trên các diễn đàn trong lĩnh vực xây dựng để khảo sát ý kiến, thu thập số liệu từ các đồng nghiệp đang làm tư vấn ở các địa phương trong cả nước

- Sử dụng phương pháp chuyên gia: Tìm gặp và phỏng vấn trực tiếp hoặc gửi thư khảo sát lấy ý kiến

5.2 Tổng hợp, phân tích, đánh giá những đặc điểm của việc sử dụng tư vấn nước ngoài

và tư vấn trong nước trong các DAĐT XDCT và thống kê những tồn tại mâu thuẫn với các quy định hiện hành

Sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp và nghiên cứu phân tích tài liệu về lý thuyết Dựa trên các tài liệu của nước ngoài (tham khảo các tài liệu về xác định chi phí tư vấn của nước ngoài như: Anh, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc…) và các tài liệu tiếng

Việt thu thập được từ các chủ đầu tư dự án, các cơ quan tư vấn đang thực hiện dự án ở Việt Nam Sưu tầm tài liệu từ các dự án đã sử dụng tư vấn nước ngoài ở Việt Nam

5.3 Hệ thống các vấn đề, nội dung, trình tự thực hiện liên quan đến việc sử dụng tư vấn nước ngoài giúp cho các chủ đầu tư, các nhà quản lý trong việc sử dụng tư vấn nước ngoài nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng dịch vụ tư vấn, tiết kiệm thời gian, chi phí và phù hợp với thông lệ quốc tế

Xử lý số liệu bằng cách dùng phương pháp nghiên cứu thống kê và phân tích hệ thống

để đưa ra các bảng số liệu và các phân tích, kết luận, đề xuất

6 Đóng góp mới của luận văn:

- Đề xuất giải pháp sử dụng có hiệu quả dịch vụ tư vấn nước ngoài trong các DAĐT xây dựng công trình ở Việt Nam, đưa ra quy trình lựa chọn tư vấn nước ngoài trong các DAĐT XDCT ở Việt Nam để các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham khảo và vận dụng vào công việc

- Trong giải pháp và quy trình trên có đề cập cách thức xác định chi phí trả cho tư vấn nước ngoài hợp lý và tiết kiệm khi thực hiện các DAĐT xây dựng của quốc gia

- Kết quả đề tài sẽ được chuyển thành tài liệu và công bố để các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực đầu tư xây dựng công trình tham khảo Các số liệu, dữ liệu, thông tin, phương pháp của đề tài sẽ được kiểm nghiệm tiếp trong quá trình thực tế sau này

Chương 1: Một số lý luận chung về tư vấn đầu tư xây dựng

công trình

1.1 Khái niệm chung về tư vấn xây dựng:

Tư vấn là một dịch vụ trí tuệ, một hoạt động "chất xám" cung cấp cho khách hàng những lời khuyên, giải pháp, chiến lược, chiến thuật, biện pháp thực hiện và giúp đỡ khách hàng thực hiện những điều đó để đáp ứng nhu cầu của khách hàng

Tư vấn đầu tư xây dựng công trình là hoạt động trí tuệ của những người có kiến thức chuyên môn, có kinh nghiệm trong lĩnh vực đầu tư XDCT để cung cấp cho các khách hàng (Chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước) với những lời khuyên; những đề xuất, kiến nghị và các biện pháp thực hiện trong quá trình đầu tư XDCT nhằm mang lại hiệu quả cao nhất cho

dự án, công việc của khách hàng

1.2 Các loại hình tư vấn xây dựng:

Trong đời sống hiện nay có nhiều loại hình tư vấn: từ tư vấn về pháp luật, tư vấn sức khỏe, tư vấn về hôn nhân gia đình đến tư vấn về các lĩnh vực kinh doanh, dịch vụ cho các cá nhân, công ty, doanh nghiệp… và cả tư vấn về chính sách, chiến lược cho chính phủ Trong

đề tài luận văn đưa ra phân loại về tư vấn đầu tư XDCT để các Chủ đầu tư, các cơ quan quản

lý và các đối tượng có liên quan hình dung được về các loại tư vấn có thể sử dụng trong dự án đầu tư xây dựng công trình từ khi chuẩn bị đến khi kết thúc đưa dự án vào sử dụng

Phân loại tư vấn theo thông lệ quốc tế

Giai đoạn chuẩn bị dự án

- Tư vấn đề xuất ý tưởng dự án

- Tư vấn lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi

- Tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi

Giai đoạn thực hiện dự án

- Tư vấn thiết kế Kỹ thuật, thiết kế Bản vẽ thi công

- Tư vấn lập hồ sơ mời thầu, đánh giá HSDT

- Tư vấn Giám sát thi công

- Tư vấn Quản lý hợp đồng

Giai đoạn kết thúc dự án

- Tư vấn bảo hành, bảo trì

- Tư vấn đánh giá giá trị tài sản đưa vào sử dụng

- Tư vấn kỹ thuật vận hành dự án

Các hoạt động tư vấn khác có liên quan

- Tư vấn đánh giá hiện trạng công trình

- Tư vấn hỗ trợ pháp lý

- Tư vấn quản lý dự án

- Tư vấn quản lý xây dựng, chất lượng

- Tư vấn về tiêu chuẩn kỹ thuật

- Tư vấn kiểm soát chi phí

- Tư vấn thu xếp tài chính của dự án

- Tư vấn đào tạo, chuyển giao công nghệ

- Tư vấn kiểm toán giá trị

- Tư vấn đánh giá tác động môi trường của dự án

- Các hoạt động tư vấn khác

Chương 2: Thực trạng việc sử dụng tư vấn xây dựng nước ngoài trong các dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam

2.1 Quy trình việc sử dụng tư vấn xây dựng nước ngoài:

2.1.1 Phạm vi sử dụng dịch vụ tư vấn nước ngoài, nguồn vốn sử dụng:

Theo quy định tại Quyết định số 131/2007/QĐ-TTg thì phạm vi công việc có thể thuê

tư vấn nước ngoài thực hiện bao gồm: “lập quy hoạch xây dựng, khảo sát xây dựng, lập DAĐT xây dựng, thiết kế XDCT, quản lý DAĐT XDCT, giám sát thi công XDCT, lựa chọn nhà thầu trong HĐXD và một số dịch vụ tư vấn khác”

2.1.2 Cách thức thường sử dụng để lựa chọn tư vấn xây dựng nước ngoài:

Đối với vốn Ngân sách nhà nước

Theo Quyết định số 131/2007/QĐ-TTg thì “Việc lựa chọn tư vấn nước ngoài phải thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu” Như vậy nhà thầu tư vấn nước ngoài được lựa chọn hoặc theo hình thức đầu thầu cạnh tranh quốc tế hoặc được chỉ định thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu (Luật Đấu thầu và các văn bản hướng dẫn có liên quan)

Tuy nhiên, qua số liệu điều tra cho thấy hầu hết các DAĐT xây dựng, đặc biệt là đối với các DAĐT XDCT công cộng việc sử dụng tư vấn nước ngoài đều thông qua hình thức chỉ định thầu Việc chỉ định thầu thường do các lý do chủ yếu sau:

- Nhà thầu có kinh nghiệm, năng lực trong lĩnh vực tư vấn cần thuê Việc thuê nhà thầu

sẽ tiết kiệm được thời gian thực hiện (như nhà thầu tư vấn thiết kế Trục trung tâm Làng Văn

hóa, nhà thầu thực hiện thiết kế bệnh viện đa khoa Đồng Nai, nhà thầu thực hiện bước 2 giai đoạn I Trung tâm kỹ thuật truyền hình )

- Nhà thầu được chỉ định theo quy định tại Quyết định số 48/2007/QĐ-TTg (như nhà thầu tư vấn thực hiện thiết kế Trung tâm hội nghị Quốc gia, Trụ sở Bộ Công an, Trụ sở Bộ Ngoại giao, Bảo tàng Hà Nội, Cung thi đấu thể thao trong nhà )

Đối với các dự án sử dụng vốn ODA

Có thể phân thành 2 loại: ODA từ các tổ chức tài chính quốc tế đa phương như WB, ADB hoặc song phương Đối với các tổ chức tài chính quốc tế đa phương thì hình thức lựa chọn nhà thầu tư vấn thường qua đấu thầu cạnh tranh quốc tế Còn đối với các dự án sử dụng vốn vay hoặc tài trợ song phương thì hình thức lựa chọn nhà thầu thường là đấu thầu cạnh tranh (hoặc chỉ định thầu) trong số các nhà thầu của nước tài trợ hoặc cho vay vốn (điển hình

là vốn vay hoặc tài trợ từ Đan Mạch, Hà Lan, Nhật Bản )

Đối với các khoản vốn vay hoặc tài trợ, trong Hiệp định vay vốn thường quy định luôn hình thức lựa chọn nhà thầu (tư vấn, xây dựng, lắp đặt, cung cấp vật tư, thiết bị) Các tổ chức như WB, ADB, JBIC còn có hướng dẫn riêng về cách thức lựa chọn, sử dụng nhà thầu tư vấn trong các DAĐT xây dựng sử dụng nguồn vốn của họ

Thực chất với các quy định, hướng dẫn của các nhà tài trợ về sử dụng nhà thầu tư vấn thông qua hình thức đấu thầu hạn chế hoặc mở rộng đều không hạn chế sự tham gia của các nhà thầu tư vấn trong nước Mặc dù có ưu thế về nguồn lực rẻ (đề xuất tài chính thường thấp) nhưng các nhà thầu tư vấn Việt Nam thường lại bị hạn chế bởi năng lực, kinh nghiệm của cả

tổ chức lẫn cá nhân chuyên gia tư vấn Do vậy thường không đáp ứng yêu cầu về năng lực kinh nghiệm khi tham gia đấu thầu quốc tế và chỉ có thể tham gia với tư cách là nhà thầu liên danh hoặc thầu phụ cho các nhà thầu tư vấn nước ngoài

2.2 Điều tra, khảo sát về hoạt động tư vấn xây dựng nước ngoài trong các dự án đầu tư xây dựng công trình tại Việt Nam:

2.2.1 Mục tiêu điều tra:

Điều tra làm rõ tình hình sử dụng tư vấn nước ngoài trong các DAĐT XDCT Qua đó xác lập các đặc điểm riêng của phương thức sử dụng tư vấn nước ngoài, làm rõ những điểm còn chưa phù hợp giữa các quy định về quản lý tư vấn nước ngoài hiện hành với thực tế thực hiện trong đầu tư XDCT có sử dụng tư vấn nước ngoài

Thu thập các số liệu quá khứ từ các dự án, công trình đã và đang thực hiện Lưu trữ làm

dữ liệu cơ sở cho việc thực hiện các dự án, công trình sau

2.2.2 Phạm vi điều tra:

Các DAĐT XDCT sử dụng vốn ngân sách, các dự án sử dụng nguồn vốn của các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng thế giới, Ngân hàng phát triển châu Á, Ngân hàng hợp tác hải ngoại Nhật Bản và các nguồn vốn nhà nước khác

2.2.3 Nội dung điều tra:

Thu thập các thông tin, số liệu có liên quan về sử dụng nhà thầu tư vấn nước ngoài tại các DAĐT XDCT:

- Tên dự án, công trình có sử dụng tư vấn nước ngoài (tổ chức hoặc cá nhân hoạt động với tư cách là chuyên gia)

- Thời gian thực hiện

- Nguồn vốn

- Thông tin tư vấn nước ngoài (tên, địa chỉ, thông tin về năng lực, uy tín…)

- Chi phí…

2.2.4 Các bước điều tra:

- Bước 1: Lập phiếu điều tra trên cơ sở xác định các yêu cầu, số liệu cần điều tra

- Bước 2: Điều tra các DAĐT xây dựng có sử dụng nhà thầu tư vấn nước ngoài thông qua tìm hiểu, điều tra, thu thập các hợp đồng đồng tư vấn đã ký kết, các thông tin về đấu thầu lựa chọn nhà thầu tư vấn nước ngoài…

- Bước 3: Xử lý số liệu và điền số liệu sau xử lý vào Phiếu điều tra

- Bước 4: Căn cứ số liệu tại Phiếu điều tra và tài liệu thu thập tiến hành tổng hợp và phân tích những đặc điểm của việc sử dụng tư vấn nước ngoài trong các DAĐT XDCT và các tồn tại mâu thuẫn đối với các quy định hiện hành (thực trạng của việc sử dụng tư vấn nước ngoài trong các dự án sử dụng vốn nhà nước)

2.2.5 Kết quả điều tra:

Kết quả điều tra cụ thể

 Kết quả điều tra từ tham khảo các tư liệu, báo cáo khoa học của các tổ chức uy tín

Từ năm 1990, tại Việt Nam đã có khoảng 93 văn phòng nghiên cứu (tư vấn) thuộc các quốc tịch: Nhật Bản, Pháp, Bắc Âu, Australia và New Diland, Tây Âu (ngoài Pháp và Anh), Anh, Mỹ và Canada, các quốc tịch khác (xếp theo thứ tự từ nhiều đến ít hơn) Sự phân bố này cũng thể hiện tương ứng mức viện trợ song phương cho Việt Nam của Pháp, Phần Lan, Đan Mạch, Australia và dĩ nhiên là Nhật Bản, nước luôn dẫn đầu cung cấp ODA

Tư vấn nước ngoài thường do các tổ chức lớn (tập đoàn trên 1.000 nhân viên) chi phối hoặc trực tiếp (Systra, Jaakko Poyry, Luis Berger, GHD, Maunsell v.v) hoặc gián tiếp thông qua chi nhánh của họ, cũng thường có quy mô khá lớn (MVA, Soil and Water, Elektrowtt ) Tham gia còn có nhiều văn phòng nhỏ (dưới 50 nhân viên) thực hiện các dự án đơn lẻ

Nổi bật hơn cả là tư vấn Nhật Bản, dù có quy mô nhỏ hơn (có từ 500 - 1.500 nhân viên) nhưng được hưởng quy chế của một thị trường “khép kín" nhờ hệ thống hợp tác của cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) hay của ngân hàng quốc tế Nhật Bản (JIBIC) Tên tuổi của Nippon Koei, Pacific Consultants, NJSC Consultants Co Ltd, Alme khá quen thuộc trong các dự án có nguồn tài trợ từ Nhật Bản

Phân bổ các dự án theo lĩnh vực ở Hà Nội, tư vấn quốc tế tham gia dự án quy hoạch (4,7%); cảng (5%); sân bay (4,2%); giao thông (22,6%); môi trường (6%); rác thải (9,5%); thoát nước (11,3%); cấp nước (23,8%), còn lại là dự án kết hợp

Nếu như các cơ quan hợp tác và tư vấn Phần Lan, Đan Mạch và Australia hoạt động khá năng động thì hầu hết tư vấn châu Á (không kể Nhật Bản) vắng mặt, chủ yếu là do ít viên trợ song phương cho Việt Nam, cũng như năng lực của họ chưa đủ để các tổ chức đa phương lựa chọn

 Kết quả điều tra tổng hợp lại từ các phiếu điều tra: Thể hiện chi tiết tại phụ lục gồm các phiếu điều tra của đề tài thu thập và số liệu tham khảo

Bảng 2.8 - Tổng hợp một số chỉ tiêu từ kết quả điều tra

USD

1 Mức lương tháng trung bình:

TT Nội dung chỉ tiêu Giá trị

USD

- Chuyên gia trong nước

- Nhân viên hỗ trợ

1.328

577

2 Mức lương tháng cao nhất:

- Chuyên gia nước ngoài

- Chuyên gia trong nước

- Nhân viên hỗ trợ

20.677 1.619

761

3 Mức lương tháng thấp nhất:

- Chuyên gia nước ngoài

- Chuyên gia trong nước

- Nhân viên hỗ trợ

11.236

991

364

4 Tỷ trọng chi phí tiền lương chuyên gia nước ngoài / Tổng chi phí

dịch vụ tư vấn đề xuất (%)

65

5 Tỷ trọng chi phí tiền lương chuyên gia trong nước / Tổng chi phí dịch

vụ tư vấn đề xuất (%)

14

6 Tỷ trọng chi phí khác (ngoài tiền lương) / Tổng chi phí dịch vụ tư vấn

đề xuất (%)

42

9 Lợi nhuận / (LCB, CPXH và chi phí quản lý) % 12

10 Loại hợp đồng theo thời gian / Tổng các Hợp đồng (%) 26

11 Loại hợp đồng khoán gọn / Tổng các Hợp đồng (%) 74

Chương 3: Giải pháp sử dụng hiệu quả dịch vụ tư vấn xây dựng nước ngoài trong các dự án đầu tư xây dựng tại Việt Nam

3.1 Các công việc có thể sử dụng tư vấn đầu tư xây dựng nước ngoài:

Chủ đầu tư các dự án cần biết các công việc tư vấn ĐTXD (phạm vi công việc trong DAĐT XDCT) có thể sử dụng tư vấn nước ngoài để sử dụng tư vấn có hiệu quả và phù hợp

Ở phần này tác giả khẳng định lại các việc có thể thuê tư vấn nước ngoài theo quy định hiện hành của Việt Nam và ý kiến của tác giả là không phải loại công việc nào cũng phải thuê tư vấn nước ngoài, mà “Công việc gì tư vấn trong nước không làm được thì mới nên thuê tư vấn nước ngoài”

Quy chế thuê tư vấn nước ngoài trong HĐXD tại Việt Nam theo QĐ 131/2007/QĐ-TTg cũng xác định các công việc trong HĐXD có thể sử dụng tư vấn nước ngoài khi có đủ điều kiện

- Lập DAĐT xây dựng công trình

- Khảo sát, thiết kế và giám sát thi công, lắp đặt thiết bị xây dựng công trình

- Quản lý DAĐT xây dựng công trình

- Đào tạo, vận hành và chuyển giao công nghệ

- Các công việc tư vấn khác

Có thể thấy hầu hết các công việc tư vấn đầu tư xây dựng được để mở cho việc sử dụng

tư vấn nước ngoài Tuy nhiên, điều kiện đặt ra là “các dịch vụ tư vấn đầu tư xây dựng mà các nhà thầu tư vấn trong nước không đủ năng lực đáp ứng” cũng như chi phí khá cao khi sử dụng tư vấn nước ngoài có thể khiến các chủ đầu tư cần thận trọng khi cân nhắc tới việc sử dụng tư vấn nước ngoài

Chủ đầu tư cũng cần lưu ý rằng có những loại công việc sử dụng tư vấn nước ngoài chưa chắc đã hiệu quả hơn so với tư vấn Việt Nam Ví dụ: Công trình luồng cho tàu tải trọng lớn vào Sông Hậu tại tỉnh Trà Vinh, hãng Nippon Koei của Nhật Bản được thuê làm tư vấn thiết kế bản vẽ thi công Theo ý kiến của tác giả và nhiều chuyên gia tư vấn Việt Nam, nhà thầu thi công của Việt Nam, chắc chắn với điều kiện đồng bằng sông Cửu Long, về địa hình, địa mạo, sự sáng tạo, khắc phục vượt lên khó khăn trong thi công xây dựng của người công nhân miền sông nước thì tư vấn Nippon Koei không thể hiểu được bằng tư vấn trong nước, bằng người Việt Nam Mặc dù quy định cho phép hầu hết các công việc đều có thể sử dụng

tư vấn nước ngoài, nhưng để dự án có hiệu quả, tiết kiệm chi phí và tạo điều kiện nâng cao sản xuất trong nước, giữ nguồn kinh phí tạo công ăn việc làm trong nước chủ đầu tư chỉ nên:

“Công việc gì tư vấn trong nước không làm được thì mới nên thuê tư vấn nước ngoài”

3.2 Một số tiêu chí để quyết định lựa chọn thuê tư vấn xây dựng trong nước hay

tư vấn xây dựng nước ngoài:

Do tính đặc thù của các dịch vụ tư vấn xây dựng, việc định lượng tiêu chí hiệu quả hoặc đánh giá khả năng thực hiện của tư vấn nước ngoài đối với một loại dịch vụ tư vấn cụ thể do người có thẩm quyền xem xét quyết định tùy từng dự án Đòi hỏi người quyết định lựa chọn dịch vụ tư vấn nước ngoài phải chọn lựa trong các điều kiện:

- Khi lựa chọn nhà thầu tư vấn nước ngoài phải đối chiếu và tuân thủ các quy định của pháp luật hiện hành

- Thuê tư vấn nước ngoài phải đảm bảo nguyên tắc cạnh tranh, tiết kiệm chi phí và hiệu quả

- Chuyên gia tư vấn nước ngoài phải đáp ứng các điều kiện về năng lực:

+ Có chứng chỉ hành nghề tư vấn xây dựng,

+ Có ít nhất 05 năm hành nghề tư vấn xây dựng,

+ Đã tham gia hoàn chỉnh ít nhất 03 dịch vụ tư vấn xây dựng cùng loại công việc dự kiến được thuê

- Tổ chức tư vấn nước ngoài phải đáp ứng các điều kiện:

+ Có đăng ký hoạt động, có tư cách pháp nhân,

+ Có đủ năng lực về tài chính,

+ Có đủ số lượng, chất lượng chuyên gia,

+ Đã thực hiện hoàn chỉnh ít nhất 03 dịch vụ tư vấn xây dựng cùng loại với dịch vụ tư vấn dự kiến được thuê với tư cách là nhà thầu chính

3.3 Thẩm quyền việc quyết định sử dụng tư vấn đầu tư xây dựng nước ngoài:

Các văn bản đã đề cập tại chương 2, đã quy định về cấp có thẩm quyền quyết định việc

sử dụng tư vấn nước ngoài trong dự án đầu tư xây dựng công trình Thực tế khi bắt tay vào thực hiện thì Chủ đầu tư và các đơn vị có liên quan có thể không biết cơ quan có thẩm quyền

là ai Trong đề tài nêu lại vấn đề thẩm quyền quyết định như sau:

- Người quyết định đầu tư quyết định việc sử dụng tư vấn nước ngoài thực hiện các dịch vụ tư vấn đầu tư xây dựng

- Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định thuê

và hình thức thuê tư vấn nước ngoài lập các đồ án quy hoạch xây dựng trên địa bàn của tỉnh, thành phố

- Bộ trưởng Bộ Xây dựng quyết định thuê và hình thức thuê tư vấn nước ngoài lập các

đồ án quy hoạch xây dựng thuộc thẩm quyền Thủ tướng Chính phủ phê duyệt

KẾT LUẬN

1 Tóm tắt lại các kết quả nghiên cứu:

Đề tài đã cố gắng thể hiện một bức tranh toàn cảnh về tình hình sử dụng tư vấn nước ngoài trong đầu tư XDCT tại Việt Nam từ đó xác lập các đặc điểm riêng của việc sử dụng tư vấn nước ngoài, làm rõ những vấn đề còn tồn tại, bất cập giữa các quy định hiện hành của Nhà nước về quản lý tư vấn nước ngoài với thực tiễn

Đề tài đã tổng hợp các vấn đề qua việc đánh giá thực trạng sử dụng tư vấn nước ngoài trong đầu tư XDCT, từ phạm vi sử dụng tư vấn đến hình thức hợp đồng làm cơ sở để đưa các giải pháp, đề xuất có tính khả thi, nhằm hệ thống hóa lại các nội dung, quy trình, trình tự thực hiện các công việc có liên quan đến sử dụng tư vấn nước ngoài, giúp chủ đầu tư, cơ quản quản lý nhà nước và các đối tượng có liên quan nâng cao hiệu quả sử dụng tư vấn nước ngoài qua đó có các sản phẩm tư vấn chất lượng cao, tiết kiệm thời gian, chi phí, phù hợp với thông

lệ quốc tế

Đề tài cũng lược khảo chính sách sử dụng tư vấn của các tổ chức tài chính quốc tế như ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), ngân hàng thế giới (World Bank), ngân hàng Hợp tác phát triển quốc tế Nhật Bản (JBIC) cùng những đúc kết kinh nghiệm, chính sách lựa chọn

và sử dụng tư vấn thông qua các quy định, hướng dẫn của các tổ chức đó tại các DAĐT xây dựng công trình sử dụng nguồn vốn của họ Qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm để có thể vận dụng vào công tác quản lý, sử dụng lực lượng tư vấn nước ngoài phù hợp với thị trường đầu tư xây dựng ở Việt Nam và làm cơ sở khoa học cho các đề xuất giải pháp sử dụng

tư vấn có hiệu quả

- Trong đề tài cũng đề cập đến các nội dung hướng dẫn sử dụng dịch vụ tư vấn nước ngoài thể hiện các điều kiện cần và đủ thích hợp trong lĩnh vực đầu tư xây dựng công trình, đưa ra các ví dụ cụ thể minh họa cách xác định chi phí trả cho tư vấn nước ngoài hợp lý và tiết kiệm khi thực hiện các DAĐT xây dựng của quốc gia, cách thức chuẩn bị các gói thầu dịch vụ tư vấn hợp lý, rõ đặc điểm, tính chất và các yêu cầu cụ thể đặt ra, phương thức lựa chọn nhà thầu tư vấn theo trình tự, xác định kỹ thuật, đánh giá HSDT, các vấn đề có liên quan đến đàm phán, ký kết, hình thức hợp đồng, giám sát hoạt động tư vấn Nếu được đưa vào thực tế triển khai thực hiện sẽ tạo điều kiện để các chủ đầu tư có cơ sở vững chắc và thuận tiện khi quyết định lựa chọn loại công việc tư vấn đầu tư xây dựng công trình cần sử dụng tư vấn nước ngoài, qua đó giúp chủ đầu tư nâng cao hiệu quả, thời gian, chất lượng, chi phí sản phẩm tư vấn do mình lựa chọn

2 Kết luận:

Đề tài nghiên cứu và đề xuất giải pháp lựa chọn và sử dụng dịch vụ tư vấn nước ngoài có hiệu quả trong các DAĐT XDCT phù hợp với điều kiện Việt Nam và thông lệ quốc tế là một công việc khó, bởi đây vẫn là một lĩnh vực nghiên cứu mới ở nước ta Tác giả đã cố gắng nghiên cứu vấn đề mới được đánh giá là mang tính thực tiễn cao này với mong muốn có đóng