Chức năng người cho vay cuối cùng của ngân hàng trung ương trong việc ngăn ngừa và giải quyết hiện tượng rút tiền ồ ạt và bài học cho viêt nam

Công trình tham dự cuộc thi sinh viên nghiên cứu khóa học đại học ngoại thương 2013 .Hy vọng tài liệu sẽ hữu ích cho các bạn, mình để ở chế độ xem tối đa để các bạn có thể đọc tham khảo đc nhiều hơn rồi , học tốt nhé !

Ch ngă2:ăKINHăNGHI M ÁP D NG CH CăN NGăNG I CHO

VAY CU IăCỐNGă GI I QUY T RÚT TI N T T I M T S

QU C GIA TRÊN TH GI I

25

2.2 Vai trò c aăng i cho vay cu i cùng trong kh ng ho ng ngân hàng Mexico 1994

3.3.ă1.ăTácăđ ng c a các y u t viămôăđ nănguyăc ăkh ng ho ng

c ngănh ăx y ra hi năt ng rút ti n t t i các ngân hàng

67

3.3.ă2.ăTácăđ ng c a các y u t v ămôăđ nănguyăc ăngânăhàngăs p

đ c ngănh ăx y ra hi năt ng rút ti n t

70

3.4 Gi iăphápăđ y m nh tính hi u qu c a ch căn ngăng i cho vay

cu i cùng c a Ngân hàngăNhàăn căđ i v i hi năt ng rút ti n t t i

DANH M C CH VI T T T

EOB (Bank of Estonia) : Ngân hàng Estonia

FED (Federal Reserve) : C c d tr liên bang Hoa K

NEB (North Estonia Bank) : Ngân hàng Phía B c Estonia

UBB (Union Baltic Bank) :ăNgânăhàngăcôngăđoànăBan-tic

BOLAT (The Bank of Latvia) : Ngân hàng Lat-vi-a

BOLIT (The Bank of Lithuania) : Ngân hàng Li-thu-a-ni-a

NESB North Estonian Share :

Bank VEB (Vnesheconombank Fund): Ch ng ch VEB

EEK (Estonian Kroon) :ă năv ti n t c a Es-to-ni-a

NAFTA (North America Free : Hi păđ nhăth ngăm i t do B c M

Trade Agreement) IDB (Inter ậ American : Ngân hàng phát tri n

Development Bank)

SB (Social Bank)

DANH M C B NG BI U

B ng 2.1 35 M t s ch b oăv ămôăch n l c

Mê-xi-côătr c và sau kh ng ho ngăn mă

1994

B ng 2.2 40 Ph nătr măthayăđ i v ti n g i trong

giaiăđo n kh ng ho ng Argentina

n mă1995

B ng 2.3 41 Giá tr thayăđ i v ti n g i trong giai

đo n kh ng ho ng Argentinaăn mă

B ng 2.6 49 M t vài ch s kinh t v ămôătrongăgiaiă

đo nătr c và sau kh ng ho ng

In-đô-nê-xi-a

B ng 2.7 50 Các ch báoăv ămôăvàăc u tr trong

giaiăđo n kh ng ho ngăn mă1996ă

L I NÓI U

Nh ngăn măg năđâyăh th ng ngân hàng Vi tănamăđưăph iăđ i m t v i hàng

lo tăcácăkhóăkh n,ănguyăc ăđ v ,ătrongăđóănguyênănhânăv aăđ n t tácăđ ng c a kinh t v ămô,ă nhăh ng t kh ng ho ng tài chính th gi i v a do chính t b n thân các ngân hàng M t lo t các v vi c gây tranh cãi trong th iăgianăquaăđưălàmăgiaăt ngăr i ro kh ng ho ng c a ngân hàng Vi tănamătrongăt ngălai.ăM t hi n

t ngăđángăloăng i là hi năt ng rút ti n t ậ hi năt ngăđưăcóăl ch s xu t hi n

t r t lâu, r t ph bi n trên th gi i, vàăc ngăđưăt ng xu t hi n Vi t nam tuy đangă quy mô nh Nh m h n ch ,ăphòngătránhăvàăng năch nănguyăc ănày,ăm t trong nh ng bi n pháp hi u qu có kh n ngă caoă nh t áp d ng n c ta là s

d ng ch căn ngă“ng i cho vay cu iăcùng”ă(NCVCC)ăc a Ngân hàng Nhàăn c

M cădùăch aăth hi n rõ trong th iăđi m hi n t iănh ngăkh n ngăx y ra rút ti n

t là vô cùng l năvàăkhóăl ngătr c,ăđ c bi t trong b i c nh hi n nay v kinh t tàiăchínhăvàăc ăc u ngân hàng Vi tănam.ă ng th i, qua quá trình tìm hi u, nh n

th yăchoăđ n th iăđi m hi n t iăch aăcóăcôngătrìnhănghiênăc u nào th c s điăsâuăvào v năđ này mà ch cung c p nh ng lý lu n m t cách khái quát v Ngân hàng Nhàăn c, kh ng ho ng ngân hàng D aătrênătìnhăhìnhăđó,ănhómănghiênăc uăđưă

ch năđ tài nghiên c u là:ă“Ch c n ng ng i cho vay cu i cùng c a Ngân hàng Trung ng trong vi c ng n ng a và gi i quy t hi n t ng rút ti n t và bài h c

cho Vi t nam”.ă

B ng cách phân tích lý lu n v tính hi u qu c aăchínhăsáchăng i cho vay

cu i cùng, phân tích kinh nghi m th c t t th gi i và s li u c th v nh ng

th c tr ng Vi tănam,ăđ tài trình bày nh ng gi i pháp c p thi tăđ nâng cao tính

hi u qu trong vi c áp d ng ch căn ngăNCVCCăc a NgânăhàngăNhàăn c Vi t nam Bài nghiên c u s d ngăcácăph ngăphápăphânătích, lý lu n,ăđánhăgiáăquaăs

li u,ăsoăsánhăđ i chi u gi a lý thuy t và th c tr ng tình hình, và cu i cùng t ng

h p k t lu n.ă tàiăđ c chia thành 3 ph n chính: Ph n I phân tích m t s c ăs

lý lu năliênăquanăđ n hi năt ng rút ti n t và ch căn ngăng i cho vay cu i

cùng, ph n II trình bày kinh nghi m t m t s n c trên th gi i trong vi c s

d ng ch căn ngăng i cho vay cu i cùng c aăngânăhàngătrungă ng đ ng năch n

hi năt ng rút ti n t, ph n III nêu m t cách c th th c tr ng Vi t nam, qua đóăch ra nh ng m t tích c c và h n ch trong vi c áp d ng ch căn ngăNCVCCă

c a Ngână hàngă Nhàă n c;ă đ ng th i t ng h p nh ng gi i pháp nh mă t ngă tínhă

hi u qu c a ch c n ng NCVCC c a NHNN trong vi căng năch n và gi i quy t

hi năt ng rút ti n t

CH NGă1: M T S V Nă LÝ LU NăLIÊNăQUANă N HI NăT NG RÚT TI N T VÀ CH CăN NGăNG I CHO VAY CU I CÙNG

Trong cu căđ i kh ng ho ng M giaiăđo n 1929-1933, h th ng ngân hàng

n cănàyăđưăch ng ki n nh ng con s ho ng lo năkhiăng i g i ti n chen chúc nhau rút ti n kh iănhàăb ng.ă năn mă1933,ă140ăt đôălaăti n g i b bi n m tădoăđ

v ngânăhàngăă vàăh nă4000ăngânăhàngăph iă đóngăc a trong n aăđ uăn mă1933ă(Cochrance, 1958)

Hi năt ng rút ti n t luôn g n li n v i s đ v c a nh ng ngân hàng l n trong l ch s Có th k ra nh ngătr ng h păđ v ngân hàng t i Anh (1973), Ngân hàng qu c gia Franklin (1974) c a M , s đ v dây chuy n c a hàng lo t ngân hàng t iăCanadaăn mă1985.ăT iăn c M trong th p k 80 c a th k 20 hi n

t ng rút ti n hàng lo t lan truy n t ngân hàng Penn Square (1982) sang m t trong nh ng ngân hàng l n nh tăn c này là Continental Illinois (1984)

Cu c kh ng ho ngăchâuăÁăn mă1997,ănhi u qu căgiaănh ăTháiăLan,ăHànă

Qu c và Indonesia x y ra tình tr ng rút ti n t đưăđ l i nhi u nhăh ng l n Trongăgiaiăđo nănày,ăđ nhăđi m c a kh ng ho ngălòngătinăđưăd năđ n rút ti n t

t i 2/3 s ngân hàng t ănhână Indonesia, chi m ½ t ng s ngân hàng qu c gia này (Heffernan, 2005)

T ngày 14-17/9/2007, rút ti n t di n ra t i ngân hàng Northen Rock (NR), ngân hàng cho vay tín ch p l n th 5 t i Anh H th ng các chi nhánh c a ngân hàngănàyăđưăr iăvàoătìnhătr ng kh ng ho ngăch aăt ng có trong l ch s , ch trong vong 4 ngày, t ng s ti n b rút kh i ngân hàng này kho ng 4 t USD

G năđâyănh t,ăngàyă16/3/2013,ăhi năt ngărútăti nă ă t đưăăx yăraă ăđ oăSípăsauăkhiăchínhăph ăn cănàyăđ aăraăđ ăxu tăs ăđánhăthu ăti năg iăti tăki măđ ăđ iăl yăgóiăc uătr ă10ăt ăeuroăt ăchâuăỂu.ăDùăt ngăth ngăSípăNicosăAnastasiadesăchoăbi tăđâyălàăcáchăduyănh tăđ ăh ăth ngătàiăchínhăn cănàyăkhôngăv ăn ăvàăng iădânăs ă

đ că đ nă bùă b ngă c ă phi uă ngână hàngă nh ngă nhi uă ng iă v nă đ ă đ nă cácă máyăATMăđ ărútăti năg iăkhi năh uăh tăngânăhàngăb ăc năti năch ătrongăvàiăgi ,ăm tăs ă

ph iăđóngăc aăvàăt măng ngăgiaoăd ch.ă

Tr iă quaă baoă nhiêuă n mă phátă tri n,ă h ă th ngă tàiă chínhă ngână hàngă ngàyă càngă

đ căc iăthi năm tăcáchărõăr tăsongăhi n t ngărútăti nă ă t v nălàăm iăđeăd aăl nă

đ iăv iăh ăth ngăngânăhàngăc ngănh ătoànăb ăn năkinhăt ,ă ăc ăcácăn căphátătri năvàăđangăphátătri n.ăVi cătìmăraăcácăbi năphápăđ ăng năng aăvàăgi iăquy tăluônălàă

m tătrongănh ngăm cătiêuăl năc aăcácănhàănghiênăc uăv ătàiăchínhăngânăhàng

1.1.2 Nguyên nhân hi n t ng rút ti n t

Ph n này trình bày nh ng nguyên nhân chính d năđ n hi năt ng rút ti n t trongăđóăbaoăg m c nguyên nhân khách quan t n n kinh t v mô và c nguyên nhân ch quan xu t phát t b n thân các ngân hàng

1.1.2.1 Thông tin b t cân x ng d n đ n m t kh n ng thanh toán c a ngân hàng

Theo Miskin, trong nh ng giao d ch di n ra trên th tr ng tài chính, m t bên

th ng không bi t t t c nh ng gì mà anh ta nên bi t v bênăkiaăđ có nh ng quy t

đ nhăđúng.ăS không cân b ng v thông tin mà m iăbênăcóăđ c g i là thông tin

b t cân x ng (Mishkin, 2001) Trong v năđ thông tin b t cân x ng thì l a ch n

đ i ngh ch x yăraătr c m i giao d ch tài chínhăđóălàăkhiănh ngăng iăđiăvayăcóă

kh n ngăt o ra k t c c không mong mu n, nh ngăng i không có kh n ngătr n thì l i tích c căđiăvayăcònănh ngăng i cho vay có th quy tăđ nh không cho vay

t t c cácă tr ng h p m c dù có nh ngă tr ng h p có kh n ngă tr đ c n

Tr ng h p rút ti n t x y ra do thông tin b t cân x ng và l a ch năđ i ngh ch,

ng i g i ti nălàăng iăchoăvayăcònăngânăhàngălàăng iăđiăvay.ăVìăng i g i ti n không th hi u rõ tình hình ho tăđ ng c a ngân hàng b ng chính ngân hàng nên

xu t hi n thông tin b t cân x ng,ă trongă đóă ng i g i ti n có th l a ch nă đ i ngh ch là rút h t ti n g i c a h kh iăngânăhàngă khiăcóăthôngătinăngânăhàngăđóă

ho tăđ ng y u kém, m c dù trên th c t ngânăhàngăđóăho tăđ ng t t

Các nhà kinh t h c xây d ng nhi u mô hình s d ng thông tin b t cân x ng

ch ra r ngăng i g i ti n không rút ti n t ngân hàng do nhu c uăđ t ng t v ti n

mà do h tin r ng ngân hàng b m t kh n ngăthanhătoán.ăGortonă(1986)ăđưăxâyă

d ng m tămôăhinhătrongăđóăgi thi t r ng l i nhu n ngân hàng là không năđ nh và

ng i g i ti n k v ngălưiăthuăđ c t ti n g i s nhi uăh năgi ti n m t N uănh ă

ng i g i ti năcóăthôngătinăđ yăđ v ngân hàng thì h s bi tăđ c là l i nhu n t

ti n g i s nh h năsoăv i gi ti n m t hay không N u nh h năh s rút ti n kh i ngân hàng và ngân hàng ph iăđóngăc a.ăCònăkhiăng i g i ti n không có thông tin

đ yăđ v l i nhu n ngân hàng, có th d năđ n ngay c nh ng ngân hàng có kh

n ngăthanhătoánăc ngăph iăđóngăc a M t khác, ngân hàng bi t l i nhu n th c s

c a h trongăkhiăng i g i ti n thì không bi tăđ c toàn b Nh ng cú s c th c v

kh n ngă thanhă toánă c a ngân hàng có th d nă đ n hi nă t ng rút ti n t ( McCandless and others 2003, tr.88)

1.1.2.2 M t thanh kho n c a ngân hàng

Theo nguyên nhân này, mô hình quan tr ng nh t là c a Diamond & Dybvig.V i

mô hình này thì hi năt ng rút ti n t là ph n ngăcóălýătríăđ i v i ni m tin c a cácătácănhân.ăMôăhìnhănàyăđ aăraăgi thi tăđ năgi n r ng n u m tănhàăđ uăt ăthanhătoán d ánăđ uăt ădàiăh n c aăanhătaătr c Trong mô hình c a Diamond & Dybvig thìăcácăngânăhàngăcóă uăth trong vi c ki măđ uăraăchoănhàăđ uăt ăh nălàăb n thân cácănhàăđ uăt ,ănguyênănhânăc a vi căng i g i ti năđ ng lo t rút ti n là do có s thayăđ i trong k v ng c aăng i g i ti n N uănh ăng i g i ti năngh ăr ng ngân hàngăkhôngăcóăđ ngu n l căđ chi tr cho vi c rút ti n, hi năt ng rút ti n t s

x y ra V i vi c ph i chi tr ti n g i liên ti p thì b t c ngânăhàngănàoăc ngăph i

đ ngăđ u v i hi năt ng rút ti n t Trong mô hình này, v i nh ngătr ng h p

nh tăđ nh, có th gi i quy t hi năt ng b ng cách tuyên b b o hi m ti n g i ho c đìnhăch chuy năđ i toàn b ho c m t ph n ti n g i thành ti n m t

Nh ăv y, theo Diamond & Dybvig, chính s rút ti n t c aăng i g i ti n đưăđ y ngân hàngăđ n ch ph i bán r t nhi u tài s n c a h v i giá th păđ đápă

ng nhu c u rút ti n c aăng i g i, d năđ n kh n ngăm t thanh toán r iăđ v

1.1.2.3 Tác nhân v mô c a n n kinh t

Chính sách c a chính ph có nhăh ng to l năđ n ho tăđ ng c a ngân hàng

N uăănh ăchínhăsáchăti n g i, chính sách lãi su t luôn năđ nhăvàăng i g i ti n có

ni m tin vào h th ng ngân hàng thì hi năt ng rút ti n t s không x y ra

Tuy nhiên, n uănh ăchínhăsáchăti n t hayăchínhăsáchătàiăkhóaăhayăthayăđ i,

vi c gi m lãi su t ti n g i s làmăchoăkênhăđ uăt ănàyăkémăh p d n,ăng i g i ti n

nh n th y r ng vi c g i ti n vào ngân hàng không sinh ra nhi u l i nhu n n a, h

s t rút ti n kh i h th ngăđ đ uăt ăvàoănh ng kênh khác nhi u l i nhu năh n.ă

Có th k đ n nh ng nhăh ng c aăchínhăsáchăđ n hi năt ng rút ti n t nh ă

đ oăSípăn mă2013,ăkhiăcácăthànhăviênăqu c h i m i ch có ki n ngh làăđánhăthu

ti n g i ti t ki mă đ đ i l y gói c u tr t EU thì hàng lo tă ng i dân nhanh chóng rút ti n t i các cây ATM khi n m tăl ng l n ti n b rút và các ngân hàng

ph iăđóngăc aăđ ch quy tăđ nh

M t nguyên nhân to l n khác có th gây nên nh ng hi năt ng rút ti n t đóăchính là hi năt ngăt ngătr ng nóng m t s n c hay khu v căkhiăđóăcácăngânăhàngăth ng h chu n m c cho vay v i m c tiêu làm sao cho vay càng nhi u càng

t t, sau m t th iăgianăt ngătr ngănóng,ăcácănhàăđ uăt ămuaăb tăđ ng s n,ăđ uăt ăvào ch ng khoán b thua l d năđ n tình tr ng không tr đ c n cho ngân hàng, ngân hàng lâm vào kh ng ho ng,ă ng i rút ti n hàng lo t gây ra nh ng cu c

kh ng ho ngătàiăchính,ăđ i kh ng ho ng Ví d nh ăv v bong bong b tăđ ng s n

M (1929-1933) hay Th yă i n (1993)

1.1.3 Phân lo i hi n t ng rút ti n t

Hi năt ng rút ti n g i tăđ c chia làm hai lo i theo qui mô Th nh t, hi n

t ng di năraăđ năl t i m t ngân hàng Lo i th hai là rút ti n t t i nhi u ngân hàng và mang tính h th ng

1.1.3.1 Hi n t ng rút ti n t x y ra t i m t ngân hàng

Hi năt ng rút ti n t m t ngân hàng là hi năt ng rút ti năđ ng lo t ch

x y ra m t ngân hàng và h u qu l n nh tălàăngânăhàngăđóăng ng giao d ch.ă i

v i hi năt ng di năraătrênăquyămôăđ năl đ căxemănh ăkhôngăgâyă nhăh ng nghiêm tr ngăđ n n n kinh t Ti n g i rút ta t ngân hàng b nghi là có v năđ s

đ c g i ngânăhàngăkhácămàăng i g i c m th yăyênătâmăh n,ădoăv y, h uănh ăkhông làm s t gi m t ng d tr c a c h th ng ngân hàng V i các gi i pháp h

tr h u hi u, s s t gi măl ng ti n g i và d tr c a ngân hàng s đ c cân b ng

v i s t ngălênăti n g i và d tr ngân hàng khác trong h th ng.ăTrongătr ng

h p này, hi năt ng tái g i ti n tr c ti p xu t hi n.ăC ngăcóătr ng h p,ăng i g i

ti n rút ti n và s mua các công c huyăđ ng v năkhácăanătoànăh n,ăch ng h nănh ătín phi u kho b căvàăng i bán tín phi u kho b c g i ti năvàoăngânăhàng.ăTr ng

h p này s xu t hi n tái g i ti n gián ti p.ăNh ăv y, rút ti n t quyămôăđ năl v i

ng x tái g i ti n tr c ti p và gián ti p thi lu ng ti n c a công chúng trong h

th ng ngân hàng qu căgiaăd ngănh ăkhôngăb nhăh ng,ăđ năthu n là s d ch chuy n t ngân hàng này sang ngân hàng khác

1.1.3.2 Hi n t ng rút ti n t t i nhi u ngân hàng hay trên c h th ng ngân

t t i các ngân hàng N u các ngân hàng ph i bán tháo m tăl ng l n tài s n c a

h đ đ i phó v i hi năt ng rút ti n t thì h có th làm gi m giá tr tài s n c a

h vàălàmăt ngăt l lãi su t th tr ng N uănh ăs gi m sút c a tài s năđ l năđ đápă ng hi năt ng rút ti năđ ng lo t s d năđ n s đ v c a m t vài ngân hàng

1.1.4 H u qu c a hi n t ng rút ti n t

1.1.4.1 i v i ng i g i ti n

Ng i g i ti nălàăng i ch u thi tătr c tiên trong cu c rút ti n t Do lo s b

m t ti n, h s rút ti nătr c h n m c dù bi t s m tăđiăkho nălưiădoăch aăđ n h n Ngoàiăra,ăng i g i ti n còn ph i ch u thi t thòi và m t chi phí v th i gian khi

th c hi n chuy nă đ i ti n t ngân hàng này sang ngân hàng khác.T n th t mà

ng i g i ti n ph i ch u khi ngân hàng b đóngăc a có th cònăcaoăh n.Víăd nh ă

t n mă1865ăđ năn mă1933ăt i M ng i g i ti n b t n th t kho ng 0,21% t ng các kho n ti n g iătrungăbìnhăhàngăn m.ă c bi t trong cu căđ i suy thoái M , tínhăriêngăn mă1930ăvàă1933,ăt l t n th t trung bình cho nh ngăng i g i ti n t i

ngân hàng b đ v lên t iă28%ăvàă15%.ă âyălàănh ng t n th tăkhôngăđángăcóăvàă

m iăng i g i ti n có th tránhăđ c

1.1.4.2 i v i c đông/ ch s h u ngân hàng

Hi năt ng rút ti n t có th làm s t gi m t ng giá tr tài s n c a ngân hàng.ă âyălàăs thi t h iăđ i v i ch s h u, nh ngăng i n m gi c phi u c a ngân hàng Ngoài ra, giá tr tài s n c a ngân hàng còn b suy gi m khi ngân hàng

ph i bán tháo các tài s n v i giá tr th păh năgiáăth tr ngăđ đápă ng nhu c u thanh kho năt ngăv t c aăng i g i ti n Nh ng thông tin v rút ti n t còn làm cho giá tr c phi u c aăngânăhàngăđóăs t gi m Th ng kê cho th y t ng s ti n thi t h i c a các c đôngăcùngăng i g i ti n và ng ngăng i cho vay khác trong

cu că i kh ng ho ng M d năđ năng ngătr ho tăđ ng ngân hàng do rút ti n

t kho ng 2,5 t USD.ăTrongătr ng h păngânăhàngăđ v do nhăh ng c a rút

ti n t , ch s h u hay c đôngăc a ngân hàng ph i gánh ch u thi t thòi khi h làăng i cu i cùng trong tr t t uătiênăthanhălýăngânăhàngăđ v

1.1.4.3 i v i h th ng ngân hàng và n n kinh t

t bi n ti n g i t i m t ngân hàng gây thi t h iăchoăng i g i ti n và ch

s h u ngân hàng N u hi năt ngălâyălanăvàăđ ng th i t i nhi u ngân hàng có th

s gây thi t h iăh năt i m t s ngân hàng Rút ti n t có tính lan truy n nên d

d năđ n r i ro h th ng và gây thi t h i cho n n kinh t vì hi năt ng này làm gián

đo n nh ng d ánăđ uăt ăcóăhi u qu và tiêu dùng c a xã h i.ăKhiăng i g i ti n rút ti n t t i ngân hàng, ngu n v n cho vay ho tăđ ng ngân hàng b suy gi m

d năđ năkhóăkh năchoăcácănhàăđ uăt ăcóăquanăh v i ngân hàng trong vi c ti p c n ngu n v nă vay.ăThêmă vàoăđó,ănhi u ngân hàng có th ph i bán tài s năđ khôi

ph c tính thanh kho n c a h và ch có s ít ngân hàng có kh n ngămua.ăNh ng kho n l do bán tháo tài s n có th l n và s l ngăngânăhàngăđ v có th ti p t c giaăt ng

Hi năt ng rút ti n t lan truy n hay ho ng lo n ngân hàng d năđ n kh ng

ho ngăngânăhàngăcònălàmăgiaăt ngăchiăphíăchoăxưăh i khi n n kinh t ph i gánh

ch u h u qu sau kh ng ho ng,ătrongăđóăn ng n nh t là nh ng chi phí tài chính

ph i b raăđ x lý các ngân hàng b đ v trong cu c kh ng ho ng.ă c bi tănh ăIndonexia trong cu c kh ng ho ng châu Á 1997, m c chi phí tài chính lên t i 50% GDP c a chính qu c gia này

M t h u qu c ngăquanătr ng khác là hi năt ng rút ti n t lây lan làm suy

gi m ni mătinăđ i v i h th ng ngân hàng n uăkhôngăđ c x lý k p th i Trong

cu c kh ng ho ng ngân hàng Argentina t tháng 12/1994 - thángă4/1995,ăng i

g i ti năđưărútăkho ng 2 t đôălaăch trong vòng hai tu n Thi t h i c a cu c kh ng

ho ng này không ch d ng l i t iăđóămàăcònăgây h u qu nghiêm tr ng là s m t

ni m tin c aăng i g i ti n vào h th ng ngân hàng trong th iăgianăsauăđó.ăTrongă

su t hai tháng t thángă1ăđ năthángă3ăn mă1996,ăl ng ti n g i còn ti p t c b s t

gi măđ n m că16%,ăt ngăđ ngăv i 8 t đôălaăti n g i b m tăđiădoăng i g i ti n đưăkhôngăcònăni m tin v i h th ng ngân hàng (Agénor)

Ki m soát ngân hàng là th c hi năcácăhànhăđ ngăđ gi m nh ho c qu n lý r i ro

nh măđ m b o s năđ nh và lành m nh c a h th ngăngânăhàng,ăquaăđóăc ng c

s v ng m nh c a n n kinh t qu c dân M t trong nh ng bi n pháp mà ngân hàngătrungă ngăcácăn căth ng áp d ngăđ ki măsoátăđ i v i các t ch c tín

d ngăđóălàăd tr b t bu c D tr b t bu c là s ti n mà các t ch c tín d ng

bu c ph i g i t iăNgânăhàngăTrungă ngătheoălu tăđ nh S ti n này có th đ c

g i toàn b vào tài kho n ti n g i c a t ch c tín d ng t iăNgânăhàngăTrungă ngă

ho căđ căđ m t ph n t i qu ti n m t c a t ch c tín d ngătùyătheoăquyăđ nh c a NgânăhàngăTrungă ngăt ngăn c.ăTr căđây,ăd tr b t bu c nh măđ m b o kh

n ngăthanhătoánăchoăngânăhàngătr c nhu c u rút ti n m t và h n ch r i ro thanh kho n cho c h th ng Tuy nhiên, bây gi ýăngh aănàyăgi m d n vì cho dù ngân hàng có duy trì m t m c d tr b t bu c l n thì khi hi năt ng rút ti n t x y ra,

m c d tr b t bu c nàyăc ngăkhôngăth giúp ngân hàng ch ngăđ đ cănguyăc ăphá s n.ăH năn a, n u ngân hàng duy trì m c d tr b t bu c quá l n thì l i nhu n

c a ngân hàng càng gi m Th c t ngânăhàngătrungă ngăm t s n cănh ăAnh,ă

Th y S đưăkhôngăcònăápăd ng d tr b t bu c

Ngoài vi c ki m soát c aăNgânăhàngătrungă ngăđ i v i các ngân hàng, thì

b năthânăcácăngânăhàngăc ngăcóăbanăki m soát c a chính mình Ban ki m soát là

c ăquanăgiámăsátăho tăđ ng c a Ngân hàng nh măđánhăgiáăchínhăxácăho tăđ ng kinh doanh, th c tr ng tài chính c a Ngân hàng thông qua vi c ki m tra ho tăđ ng

qu n lý và s d ng ngu n v n, ho tă đ ngă đ uă t ,ă ch p hành ch đ h ch toán,

qu n lý tài s n ngân hàng, ho tăđ ng kinh doanh d ch v , k t qu kinh doanh Ban

ki m soát có th ki m tra t xa, ki m tra tr c ti p:ăđ nh kì ho căđ t xu t Nh có Ban ki m soát mà các ho tăđ ng c a ngân hàng n uăsaiăquyăđ nh s đ c phát hi n

m t cách k p th i và có bi năphápăđ ch n ch nh ngay, làm gi mănguyăc ăv s đ

v ngân hàng

1.1.5.2 B o hi m ti n g i

B o hi m ti n g i là b o hi m trách nhi m c a t ch c tín d ngăđ i v i các kho n ti n g i B o hi m ti n g iăraăđ i nh măđ m b o an toàn ti n g iăchoăng i

g i ti n t i các ngân hàng, góp ph n duy trì s năđ nh c aăngânăhàngăquaăđóăthúcă

đ y n n kinh t phát tri n m t cách b n v ng

B o hi m ti n g i trong l ch s đưăth hi n vai trò c c kì quan tr ng trong

vi c gi i quy t hi năt ng rút ti n t M , tính t n mă2008ăđ n tháng 5/2009 đưăcóă61ăngânăhàngăg păkhóăkh năvàă10ăngânăhàngăph iăđóngăc a, m c dù v y s

can thi p k p th i c a t ch c b o hi m ti n g i (FDIC) v i ch căn ngătri n khai chính sách b o hi m ti n g i, giám sát ho tăđ ngăngânăhàng,ăđ m b o quy n l i

c aă ng i g i ti n,ă đưă k p th i ki m soát hi nă t ng rút ti n hàng lo t Trong

tr ng h p c a ngân hàng IndyMac, hi nă t ng rút ti n t đ c gi i quy t, quy n l i c aăng i g i ti năđ căđ m b oădoăng i g i có th rút ti n t i ngân hàng b c c u do FDIC thành l p, gi i t a tâm lý ho ng lo n c aăng i g i ti n Tuy nhiên không ph i lúc nào các qu c gia tri n khai chính sách b o hi m

ti n g iăc ngăthànhăcông.ăVíăd nh ăvi c th c hi n b o hi m ti n g i Anhăđ

gi i quy t tình tr ng rút ti n t ngân hàng Northen Rock tháng 9/2007 g p nhi uăkhóăkh năvàăr t t n kém Nguyên nhân là do chính sách b o hi m ti n g i Anh khác so v i mô hình b o hi m ti n g i mà M đưăápăd ngătr căđó.ăMôăhìnhăchính sách b o hi m ti n g i M thi t k theo hình th c gi m thi u r i ro, t

ch c FDIC có quy năn ngăr ng trong gi i quy t ngân hàng có v năđ , h n m c chi

tr b o v quy n l iăng i g i ti n m căđ cao.ăNg c l i, chính sách b o hi m

ti n g i Anh thi t k theo mô hình ch căn ngăh p, ch y u làm ch căn ngăchiătr

ti n b o hi m, m căđ b o v quy n l iăng i g i ti n v i h n m c chi tr ch aă

đ l n.ăNh ăv y mô hình chính sách b o hi m ti n g iăh ng t i x lý ngân hàng

có v năđ , có ch căn ngăgiámăsátăho tăđ ngăngânăhàng,ăthôngăquaăđóăth c hi n

ch căn ngăb o v quy n l iăng i g i ti n có tác d ng tích c c trong vi c ki m soát và và h n ch hi năt ng rút ti n t vàănguyăc ăđ v ngân hàng M t s

n că nh ă M , Hàn Qu c,ă àiă Loană đưă thànhă côngă khiă tri n khai mô hình này

Ng c l i, n u ch tri năkhaiăchínhăsáchăBHTGăđ năthu n là chi tr ti n b o hi m thì vi c ki m soát hi năt ng rút ti n hàng lo t s r t ph c t p và kém hi u qu 1.1.5.3 óng c a ngay l p t c các ngân hàng y u kém

Trong vi c x lý và ki m soát hi năt ng rút ti n t khi ch x y ra m t ngân hàng và không có d u hi u s lây lan sang các ngân hàng khác thì vi căđóngă

c a ngân hàng có tác d ng ph c h i lòng tin c a công chúng, gi m h u qu c a

hi năt ng rút ti n t

Theo Ngân hàng Thanh toán Qu c t (BIS), m t ph n c a quá trình c nh tranhăthôngăth ng b t c ngành nào là t ng th c th đ năl đ căphépăđ v Cho phép t ch c y u kém rút lui kh i th tr ng s giúpăt ngăhi u qu c a ngành

Lý lu nă nàyă c ngă đ c áp d ng v iă ngànhă ngână hàng.ă Nh ă v y, trong m t s

tr ng h p hi năt ng rút ti n t khôngăcóănguyăc ălâyălanăvàăgâyă nhăh ng nghiêm tr ngăđ n n n kinh t thì vi c lo i b các t ch căđóălàăm t bi n pháp c n thi tăđ đ m b o s lành m nh c a th tr ng

Tuyănhiênătrongătr ng h p hi năt ng có tính lây lan, tr thành kh ng

ho ng ngân hàng thì bi năphápăđóngăc aăđôiăkhiăph n tác d ng.ă uăvàănh căđi m

- D nă đ n m t giá tài s n ngân hàng nhi uăh n

1.1.5.4 T m ng ng chuy n đ i ti n g i thành ti n m t

T măng ngăchuy năđ i ti n g i thành ti n m t là s t măng ngăho tăđ ng rút ti n kh i ngân hàng b ng cách ngân hàng t ch i chuy năđ i ti n g i kì h n thành ti n m t theo yêu c u c aăng i g i ti n (Samatin and others, 2004, tr.4)

Gi iăphápănàyăth ngăđ c áp d ngăkhiăl ng ti n rút ra kh iăngânăhàngăt ngăquáă

m c so v iăthôngăth ng Trong su t th k 19 và nh ngăn măđ u th k 20,ătr c khi b o hi m ti n g i c a chính ph raă đ i thì t mă ng ngă chuy nă đ i ti n g i thành ti n m tăđ c các ngân hàng M áp d ngăđ n 8 l n (Samatin, 2004) âyă

đ c coi là bi n pháp t m th iăđ h n ch hi năt ng rút ti n t, giúp ngân hàng

c g ng gi i quy t v năđ thanh kho n và v i vi c t m ng ngăchiătr ti n g i, lòng tin c aă ng i g i ti n s đ c ph c h i.ă Theoă nh ă Yorulmazeră (2003),ă vaiă tròăchính c a bi n pháp này là nh m cung c pă thôngă tină h nă laă c ng c kh n ngăthanh kho n Các ngân hàng m t kh n ngă thanhă toánă s b thanh lý, các ngân hàng có kh n ngă thanhă toánă s m c a tr l i Vi c m c a l iă đ m b o cho

ng i dân r ng nh ng ngân hàng này là lành m nhăvàăth ng thì hi năt ng rút

ti n t không x y ra t iăcácăngânăhàngăđ c m c a tr l i

1.1.5.5 B o đ m toàn b

B oăđ m toàn b là vi c chính ph b oăđ m toàn b s v n c aăng i

g i ti n và doanh nghi p g i ho căđ uăt ăvàoăh th ng ngân hàng L i ích c a b o

đ m toàn b n m ch tácăđ ng c a nó lên ni m tin c a công chúng b ng vi c tri tătiêuăđ ng l c rút ti n g i Trong l ch s ngành ngân hàng hi năđ i, Th yă i n

là qu căgiaăđưăs d ng bi n pháp này m tăcáchăthànhăcôngăđ gi i quy t tình tr ng

kh ng ho ngăngânăhàngăđ uăăn mă1992.ăSauănàyănhi uăn căchâuăỂuănh ă c, Iceland,ă anăM ch,ăÚc,ăNewăZealandăc ngăđưăápăd ng gi i pháp này th iăđi m cao trào c a cu c kh ng ho ngătàiăchínhăn mă2008.ăM t nghiên c u c aăIMFăc ngă

ng h bi n pháp b oă đ m toàn b khi th tr ngă tàiă chínhă cóă nguyă c ă r iă vàoă

kho nădoăl ng ti n b rút ra quá nhi u s đ c h tr thông qua ho tăđ ng cho vay liên ngân hàng ng n h n ho căthôngăquaăc ăch cho vay cu i cùng c a ngân hàngătrungă ng.ăTrênăth tr ngăliênăngânăhàng,ăngânăhàngăđangăthi u tính thanh kho n có th vay ti nănh ngăch có th vay trong gi i h n và ph iăcóăđ m b o Vai tròăng i cho vay cu i cùng c aăngânăhàngătrungă ngăđưăđ c áp d ng và phân tích qua th i gian dài v tính hi u qu c aănó.ă âyăc ngălàăm t bi n pháp có kh

n ngăápăd ngăcaoăđ i v i h th ng tài chính Vi t nam Nh ng ph n sau s ti p

t c phân tích mô hình ho tăđ ngăvàăđi u ki n áp d ng c a bi n pháp này

1.2 Ng i cho vay cu i cùng

Trong ph nănày,ăđ tài trình bày cách hi u khái quát nh t v “Ng i cho vay

cu iăcùng”ă(NCVCC),ăc ngănh ăphânătíchăcácăh c thuy t và mô hình nghiên c u trong l ch s v đi u ki n cho vi c áp d ng hi u qu ch căn ngăNCVCCăc a ngân hàngătrungă ngătrongăvi c ng năch n kh ng ho ng ngân hàng nói chung và hi n

t ng rút ti n t nói riêng

1.2.1 nh ngh a

Theoăđ nhăngh aăc aăOECD:ă “Ng i cho vay cu i cùng (NCVCC) là m t t

ch c,ăth ngălàăngânăhàngătrungă ngăc a m tăn c, cung c p cho các t ch c tài chính nh ng ngu n tài chính khi h không th vayă m n t th tr ng Nh ng kho n vay này t n t i nh măng năch n nh ng v năđ mang tính h th ng n y sinh

t s thi u h t thanh kho n c a b n thân m i t ch c.”

Trongă tr ng h p các cu c kh ng ho ng x y ra trên quy mô qu c t , ho c ngânăhàngătrungă ngăc a m t s qu căgiaăđangăphátătri n không có kh n ngăđápă

ngăđ nhu c u thanh kho n, lúc này s ph i c năđ nă“ng i cho vay cu i cùng

qu c t ”ă(Internationalălenderăofălastăresort).ă âyălàăs h tr thanh kho n t các t

ch c qu c t nh ă Qu ti n t qu c t (IMF), Ngân hàng phát tri n Châu Á (ADB), nh m c u h th ng ngân hàng kh i kh ng ho ng h th ng

1.2.2 C ch ho t đ ng c a “ Ng i cho vay cu i cùng”

Ch căn ngăNCVCCăđ c áp d ng trong nh ng tình hu ng khác nhau, các

qu c gia v i nh ng th ch Nhàăn căkhácănhau,ănh ngăluônăcóăm t s c ăch

ho tăđ ng th ng nh t, bao g m: Kho n vay ph i có tài s năđ măbào,ăcóăđi u ki n

th ch p t t, cho vay m c lãi su tăbùă(penaltyărate);ă uătiênătr n cho Ngân hàngăTrungă ng.ăPh n này s t p trung làm rõ m căđíchăc aăcácăc ăch trên

nhi u qu c gia trên th gi iăcóăquyăđ nh v pháp lý r ng các kho n vay

c aăngânăhàngătrungă ngăph i có th ch p b oăđ m.ăLýădoăc n b n cho nh ng kho n vay có th ch păđóălàăđ tránh tình tr ngăngânăhàngătrungă ngătr thành

ch n c a nh ngăngânăhàngăđ v ,ăđi u có th d năđ n gánh n ngăđ i v i v n c a ngână hàngă trungă ngă ho că xungă đ t v lãi su tă khiă ngână hàngă trungă ngă tr thành ch n c a m t t ch c b ki m soát (Delston và Campbell 2002) Ngân hàngătrungă ng,ădoăđó,ăcóăl i th h năsoăv i th tr ng liên ngân hàng ch nó

có th v t qua quy nă uătiênăc a các t ch c b o hi m ti n g i Gorton và Huang (2002a) phân tích r ng chính ph có th c i thi n m t s ngân hàng trong vi c cung c p thanh kho n b i h có quy n l căcaoăh nănh ngăc ăquanăt ănhân,ăvíăd

nh ă quy n thu h i tài s n Trong th c t , ho tă đ ngă NCVCCă th ng thu c v trách nhi m c aăngânăhàngătrungă ngătrongăkhiăb o hi m ti n g iăth ngăđ c t

ch c b i m t t ch c công ho c b n thân ngành ngân hàng (Kahn và Santos 2001, Repullo 2000)

Kaufman (1991), Goodfriend và Lacker (1999) cung c p nh ng b ng ch ng chi ti t cho th c t là, Hoa K , vi c cho vay nói chung c n th ch păvàăđ m b o trong gi i quy t nh ng v đ v ngân hàng cùng v i gi đ nhă“vi c ngân hàng cho vayălàăng iăđiăvayăt C c d tr liên bang Hoa K (FED) ph i có tài s n th ch p giúpăchoăFEDătránhăđ c s m t giá c a tài s n th ch p”ă(GoodfriendăvàăLacker 1999) T t nhiên r i ro s đ c chuy n sang cho b o hi m ti n g i Trong h

th ng châu Âu, m i t ch căđ c c p tín d ng b iăngânăhàngătrungă ngăChâuăỂuă(ESBC)ăđ u ph iăđ c th ch p và ESBC ch p nh n m t ph m vi v th ch p r ng

h năFED.ăD i s s p x p c a h tr thanh kho n kh n c p,ăng i cho vay cu i

cùng c a h th ngăChâuăỂuăđ c th c hi n ch y u t iăcácăNgânăhàngăTrungă ngă

Qu c gia (NCBs) không ph iă làă Ngână hàngă trungă ngă Châuă Ểu.ă Nh ng ho t

đ ng l năh năcóătácăđ ng ti m năđ n cung ti n ph i đ c cho phép b i ngân hàng Trungă ngăChâuăỂu.ăDoăchiăphíăvàăr i ro c a ho tăđ ng h tr thanh kho n kh n

c p đ c t đ ng th c hi n b iăcácăNgânăhàngăTrungă ngăqu căgiaăđ u phát sinh

t m căđ qu c gia, nh ngăngânăhàngătrungă ngăqu căgiaăth ng có nh ng c n

tr nh tăđ nh trong chính sách v tài s n th ch p.ăT ngăt , nh ng kho n cho vay

c a Qu ti n t qu c t IMF luôn có v th tín d ngă uătiênăh năk c khi không có quyăđ nh pháp lu tănàoăchoăđi u ki nănày.ăNg c l i, Ngân hàng qu c gia Th y

i năđiătheo nguyên t c cung c p h tr thanh kho n cho toàn b th tr ng thay

vì cho nh ngăngânăhàngăđ năl (Kaufman 1991) n c Anh, không có m t chính quy nănàoăh ng d n vi c cung c p h tr thanh kho n kh n c p b i Ngân hàng Anh (Hi pă c 1997),ăcáiămàătrênăph ngădi n c a nó nh n m nh s c n thi tăđ điătheoăm tăh ng ti p c nătùyăýănh ngăkhôngăth đoánătr c

Vi c cho vay m c lãi su t bù có th giúp thu hút ngu n v n t n c ngoài, t đóăcóăth t o ra ngu n h tr t bênăngoài.ă ng th i, m c lãi su t cao làm h n

ch cácă đ iă t ngă điă vay,ă làă đ ng l c cho các ngân hàng này c g ng tìm m i ngu n h tr trên th tr ngătr căkhiătìmăđ năngânăhàngăTrungă ng.ăDoăv y, nó

đ m b o r ng,ăNgânăhàngăTrungă ngătrongătr ng h p này chính là gi i pháp c u

tr cu iăcùng.ăC ăch quan tr ng khác khi áp d ngăNCVCCăđóălàăl ng cho vay

ph iăđ l n và không gi i h n,ăđi u này giúp ch ng minh kh n ngăcungăc p tín

d ng c a ngân hàng luôn s n có, và nh đó,ătàiăs n c a ngân hàng s không b m t giá K t qu là,ăngânăhàngăTrungă ngăcóăth c ng c ni m tin h th ng ngân hàngăvàătránhăđ c nh ng v rút ti n t ti p theo ho c hi u ng lây lan

Nh ă v y v iă cácă c ă ch ho tă đ ng trên, ch că n ngă NCVCCă khôngă nh ng không t oăxungăđ t mà còn mang tính b sung cho các m c tiêu c a chính sách

ti n t và năđ nh kinh t v ămô

1.2.3 Cácăđi u ki năliênăquanăđ n tính hi u qu c aăắNg i cho vay cu i

cùng”

1.2.3.1 Mô hình Thorton – Bagehot

Các h c thuy tăđ u tiên v NCVCC xu t hi n t đ u th k XIX v i nh ng tác ph m nghiên c u c a Henry Thornton (1760 ậ 1815) và Walter Bagehot (1826

ậ 1877) Theo các h c thuy t này, chính sách NCVCC ch đ c áp d ng hi u qu khi th a mãn ít nh tăbaăđi u ki n: M t là, vi căchoăvayăđ c th c hi năđ i v i

nh ng t ch c có kh n ngă thanhătoánă vàăcóătài s n th ch p t t; hai là, nh ng kho n vay này ph iăđ căđ nh m c theo lãi su t quá h n (penalty interest rate); và baălà,ăNgânăhàngăTrungă ngăph iăxácăđ nh rõ nh ng t ch căđ đi u ki nătr c khi cho vay

Tuy nhiên, nh ng h c thuy t c đi n này còn m t s h n ch trên hai khía

c nh M t m t,ăch aăcóăs phân bi t rõ ràng gi a tính thi u thanh kho n và m t

kh n ngăthanhătoán.ăGoodhartă(1987)ăđưăch ra r ng, nh ng ngân hàng c năđ n s

h tr t NCVCC v năđưă trong tình tr ng b nghi ng m t kh n ngăthanhătoán

M t khác, có nhi u tranh cãi (tiêu bi u là Goodfriend và King (1988) cho r ng ngânăhàngătrungă ngăch nên cung c p thanh kho n cho th tr ngăvàăđ l i cho

nh ngăngânăhàngăth ngăm i trách nhi m phân b tín d ngăvàăgiámăsátăng iăđiăvay và thi t l p k c ngăth tr ng

Nh ng tranh cãi trên có tính thuy t ph căcaoănênăquanăđi m c a Bagehot v NCVCCăth ng b cho là l i th i trong m t h th ng tài chính phát tri nănh ăhi n nay.ăTuyănhiên,ăc ngăph i nh n m nh r ng m c dù có th không th a nh n quan

đi m c a Bagehot, hi n t i v nă ch aă cóă m t b nguyênă lýă nàoă đ thay th h c thuy t c a ông C a s chi t kh u cung c p h tr thanh kho n cho các ngân hàng vàăđ l i m t s quy n t quy tăđ nhăchoăngânăhàngăTrungă ngă(víăd Ph ngă

ti n cho vay biên (Marginal Lending Facility) trong h th ng châu Âu) Trên

ph ngădi n lý thuy t, m i th có v t tăh n,ănh ngăch v b ngoài Tranh lu n

c a Goodfriend ậ King có v h p d nănh ngăch khi chúng ta gi s th tr ng liên ngân hàng hoàn h o (c th tr ng mua l i và không b oăđ m).ăNh ngăđi u này l i tráiăng c v i gi đ nh v thông tin b t cân x ng,ăcáiăđ c cho là m t trong nh ng

y u t chính kh ngăđ nh s t n t i c a ngân hàng Lý l c a Goodfriend ậ King l i càng tr nên kém h p d n khi chúng ta xem xét l i phê bình c a Goodhart: Khi cú

s c v thanh kho n và thanh toán không th phân bi t, th tr ng liên ngân hàng càng tr nên hoàn toàn không hoàn h o

1.2.3.2 Mô hình Freixas – Parigi - Rochet

Nh n th y nh ng m t h n ch và nh ng ý ki n trái chi u v NCVCC c a các

h c thuy t c đi n, các nhà nghiên c u hi năđ i Xavier Freixas, Bruno M Parigi, Jean-CharlesăRochetăđưăthi t l p mô hình hoàn toàn m i ch ra nh ngăđi u ki n áp

d ng hi u qu NCVCC, xem xét nh ng v năđ v đ ngăc ăc a ch các ngân hàng

và s thi u hoàn h o c a th tr ng liên ngân hàng

M tăđ ng l c quan tr ng cho h tr thanh kho n kh n c p (Emegency liquidity assistance)ălàăng năch n r i ro h th ng R i ro h th ngăđ c t o nên t haiăđi m

n i b t: m t m t là s lan truy n (contagion) và m t khác là r i ro v kinh t v ă

mô Có nh ng tài li u l năđ c p r ng khi x yăraănguyăc ălâyălan,ăr i ro v vi c

nh ng v nă đ c a nh ng t ch c tài chính cá nhân t o ra m t kh ng ho ng tài chính lan r ng và ng mătácăđ ngăđ n cung ti n.ă i n hình là nh ng nghiên c u

g năđâyăc a Flannery (1996) v s lan truy n qua h th ng thanh toán, Gorton và Huang (2002b) v ngu n g c c aăngânăhàngătrungă ngătrongăs liênăquanăđ n

ho ng lo n ngân hàng, Kaufman (1991) v ti n trình phát tri n trong l ch s c a chính sách NCVCC, Allen và Gale (2000)

Mô hình c a Freixas, Parigi and Rochet không bàn v nguyên nhân lây truy n

mà t p trung vào các khía c nh c a h tr thanh kho n kh n c p và nh ngăđi u

ki n kinh t v ămôăchoăphépăNgânăhàngăNhàăn c th c hi n ch căn ngăNCVCCă

m t cách hi u qu nh t.ăTrongămôăhìnhănày,ăngânăhàngăđ i m t v i nh ng cú s c

t m th i b t ngu n t hai kh n ng:ăt s rút ti n c a nh ngăng i g i thi u kiên

nh n (cú s c thanh kho n) và t nh ng d án dài h n r iăroăcaoămàăngânăhàngăđưă

đ uă t ă (cúă s c m t kh n ngă thanhă toán) Ngân hàng có th thu c 3 lo i: thi u thanh kho n, m t kh n ngăthanhătoán,ăho căbìnhăth ng Tính m p m c a b ng

cânăđ i tài s n c aăngânăhàngăgâyăkhóăkh năchoăth tr ngăc ngănh ăc ăquanăgiámăsát trong vi c phân bi t rõ gi a m t kh n ngăthanhătoán,ăthi u thanh kho n và bìnhăth ng.ăDoăđó,ăngân hàng th ngăm i có th đ i m t v i kh n ngăngânăhàngă

m t kh n ngăthanhătoánănh ngăl i c tìnhăđánhăl a là thi u thanh kho n, nh m vay ti n t th tr ngăliênăngânăhàngăc ngănh ăngânăhàngătrungă ngăđ t ph c

h i và ti p t c dùng kho năvayăđóăvàoănh ng d án v i giá tr k v ng âm Mô hìnhăc ngăch ra hai lo i r iăroăđ oăđ căt ngăđ ngăv i 2 nhi m v quan tr ng

c a ngân hàng: m t m t ki m tra nh ngăđ năđ ngh vay v n (sàng l c r i ro) và

m t khác giám sát nh ngăng iăđiăvayă(giámăsátăr i ro) B i vì hai lo i r iăroăđ o

đ cănàyăđóngă vaiătròăquanătr ng trong vi c phân tích, nó r t quan tr ngăđ xác

đ nh s đi u ch nh v kinh t c ngănh ăđ hi uăđ c t i th iăđi m nào thì lo i r i

ro nào s d x yăraăh n.ă i v i vi c sàng l c r i ro, v năđ là ph i cho nh ng ch ngânăhàngăđ ng l căđ n l c sàng l c nh ngăđ năđ ngh vay v n nh m h n ch

kh n ngăm t kh n ngăthanhătoán.ăChiăphíăchoăvi c ki m tra này ph thu căvàoăđ khó c a vi căxácăđ nh doanh nghi p có tri n v ng t tăđ choăvay,ăđi u này ph thu căvàoăđ đaăd ng c a nh ngăđ iăt ng xin vay v n.ă i v i ngân hàng, vi c

ki m tra doanh nghi p s d dàngăh nătrongămôiătr ng kinh t năđ nh so v i môi

tr ng luôn bi năđ ngă(Rajană vàăZingalesă2003);ănóăc ngăd h nă khi b tăđ u

đi m kh iăđ u c a m tăb c ti n, b i nh ng doanh nghi p g p v năđ khóăkh nă

nh tăđưăpháăs n, trong khi t i th iăđi m k t thúc c aăb c ti n này s có m tăl ng

l n nh ng thành ph n y u kém trong th tr ng.ă Trongă 2ă tr ng h p này, vi c

ki m tra r i ro có th b t kh tăkheăh n.ăM t khác, s b t bu c này có th có m c

đ kh t khe khác nhau m i qu că giaă khácănhau.ă âyălàăđi u d hi u vì ch c

n ngăkhácănhauăc a ngành ngân hàng, chi phí khác nhau trong vi c thi t l p m t

d án kinh doanh, nh ng yêu c u khác nhau v công b s li u, và b i vì s t n t i

có ho c không c aă côngă tyă t ă v n tín nhi mă vàă c ă quană x p h ng tín nhi m (Pagano và Jappelli, 1993) Cách gi i thích v giám sát r iăroăc ngăkhácănhau.ăV n

đ là t oăchoăngânăhàngăđ ng l căđ giám sát ng i vay ti n Có tranh cãi cho r ng

k c ngăth tr ng có th đóngăvaiătròănày.ăQuanăđi m c a Freixas là th tr ng

tài chính s cung c păthôngătinăvàăsauăđóăngânăhàngăs giám sát d a trên nh ng thôngătinănày,ădoăđóăc ng c thêm k c ng.ăNh ăv y,ătr ng h p k c ngăth

tr ngăđ năthu n s là khi không có giám sát r iăroăđ oăđ c

Nh ng phát hi n c a các nhà nghiên c u cho th y r ng ch căn ngăNCVCCăph thu c vào c nh ng v năđ v đ ngăc ăc a ngân hàng và nh ngăđi u ki n v kinh

t v ămô.ăKhiălo i r i ro chính trên th tr ng là v giámăsátăng i vay ti n, ví d khi k c ngăth tr ng không hi u qu , s khôngăcóălýădoănàoăđ cho ngân hàng thi u thanh kho n vay m c lãi su tăbùă(penaltyărate);ădoăđóăm t th tr ng liên ngân hàng hoàn h o cho phép th c hi n ch căn ngănàyăm t cách hi u qu Thay vàoăđó,ăn uănh ăr i ro chính là ki mătraăđ ngh vay v n, vi c h tr thanh kho n

g p s đ c áp d ng v i lãi su tăbùăđ ng năc n nh ng ngân hàng m t kh n ngăthanh toán vay ti n;ădoăđóăth tr ng liên ngân hàng s khôngăđ căđ m b o và

ch căn ngăNCVCCăthu c v NgânăhàngăNhàăn c.ăKhiăđi u này x y ra, NCVCC đánhăb tăvaiătròă uătiênăc a b o hi m ti n g i và cho vay d a trên tài s n ngân hàng.ă i u này x y ra trong th i k kh ng ho ng khi mà s chênh l ch t giá trên

th tr ngăvayăliênăngânăhàngălàăquáăcao,ăvàăc ngăcóăth x y ra dù t ch c b o

hi m ti n g i c u tr ngân hàng m t kh n ngă thanhă toánă hayă cungă c p thanh kho n cho nh ngăngânăhàngăđó,ăm cădùăđi uăđóăs th ng x yăraăh nătrongătr ng

h p sau K t qu là, c u trúc hi u qu c a th tr ng liên ngân hàng ph thu c vào

lo i r iăroăđ oăđ căchínhămàăngânăhàngăđangăđ i m t (ki m tra ho c giám sát)

Mô hình c a Freixas, Parigi và Rochet t p trung vào nh ngăđ ng l c cho h tr thanh kho n kh n c p và nghiên c u nh ng đi u ki n v kinh t v ămôăđ vi c h

tr thanh kho n kh n c p c aăngânăhàngătrungă ngăcóăhi u qu ăMôăhìnhăđ c tóm t tănh ăsau:

Gi s n n kinh t có 3 m c th i gian (t = 0, 1, 2) khi nh ng ngân hàng t iăđaăhóa l i nhu n v a ký h păđ ng v iăng i g i ti năđ ng th iăđ uăt ăvàoăm t d án dài h n có r i ro T i th iăđi m t = 0, v năđ căt ngăc ng,ăl ng ti n g iăđ c

t p h p và vi căđ uăt ăđ c ti n hành T i th iăđi m t = 1, m t ngân hàng có th trong 3 tr ng thái, ký hi uăkă=ăS,ăL,ăN.ăTrongăđó,ăkă=ăS: ngânăhàngăđ i m t v i cú

s c m t kh n ngăthanhătoánă(Solvencyăshock);ăkă=ăL:ăngânăhàngăđ i m t v i cú

s c thanh kho n (Liquidity shock); k = N: ngân hàng không có cú s c nào T i

th iăđi m t = 2, s ti năthuăđ c c a vi căđ uăt ăđ c chia gi aăng i g i ti n và

c đôngăc a ngân hàng

Khi giám sát có hi u qu ,ăph ngăánăápăd ng t iă uăđ nh rõ t su t l i nhu n

b ngă 0ă đ i v i ngân hàng m t kh n ngă thanhă toánă (tr ng thái S) và t su t l i nhu năd ngăngangănhauă gi a hai tr ng thái L và N: BS = 0, BN = BL Vi c áp

d ng hi u qu chínhăsáchăNCVCCătrongătr ng h p giám sát không hi u qu (Ví

d ngân hàng m t kh n ngăthanhătoánănh ngăkhôngăđ c phát hi n t i th iăđi m t

=ă1)ănh ngăt ch c b o hi m ti n g i l i có kh n ngăcungăc păđ ngăc ăti n t tr c

ti p cho nh ngăng iăđ ngăđ u c a m t ngân hàng m t kh n ngăthanhătoánăđưăcông b phá s n t iătă=ă1.ăNh ăth , vi c ngân hàng m t kh n ngăthanhătoánăc

g ngăđánhăl aăđ t khôi ph căđ c phòng tránh

M t s k t qu quanăsátăc ngăđ c k t lu n Th nh t, kh n ngăc a h tr thanh kho n kh n c p b iăngânăhàngătrungă ngăchoăphépăđ tăđ c tính hi u qu

b ngăcáchăt ngăt su t l i nhu n c a ngân hàng thi u thanh kho năchoăđ n m căđ

hi u qu c aănó.ă i u này là có th th c hi n b ng cách s d ng c a s chi t kh u

và cho vay ngân hàng thi u thanh kho n theo nh ngă đi u ki n t tă h nă trênă th

tr ng,ădoăđóănh ng ngân hàng này không ph i ch u m c lãi ph t b iăđ chênh

l ch cao trên th tr ng lien ngân hàng

Th hai, s có m t s đánhăđ i gi a cho ngân hàng thi u thanh kho n vay

nh ngăđi u ki n t tăh n,ăvàăng năch n nh ng ngân hàng m t kh n ngăthanhătoánătrong vi căđánhăl aăđ t h i ph c Ngân hàng m t kh n ngăthanhătoánăkhôngăth

đ kh n ngăđ vay v n t i cùng m t m c lãi su tănh ăđ i v i ngân hàng thi u thanh kho n B ngăcáchăđ t ra m c lãi su tăchoăvayăcao,ăngânăhàngătrungă ngă

ng năch n vi c vay v n c a nh ng ngân hàng m t kh n ngăthanhătoán.ă

Th ba, thông qua vi c yêu c u th ch păđ m b o và có quy nă uătiênăv t tr i

so v i t ch c b o hi m ti n g i, ngân hàng trungă ngăcóăth cho vay v iăđi u

ki n t tăh năsoăv i th tr ng liên ngân hàng

i u ki n v quy mô c a cú s c thanh kho năđóngă vaiătròăquanătr ng trong

vi c áp d ng vai trò NCVCC c a NgânăhàngăNhàăn c Nh ng cú s c nh có th khôngăgâyăraănguyăc ălanătruy nănh ngăl i t o th iăc ăchoăs m p m đ che gi u phân bi t gi a ngân hàng thi u thanh kho n và m t kh n ngă thanhă toán.ă Tuyănhiên, ch khi nh ng cú s c còn nh thì m i kho n vay m iăđ c th ch p,ănh ă

v y NgânăhàngăNhàăn c m i có th th c hi n cho vay hi u qu S cung c p thanh kho n b i NgânăhàngăNhàăn c doăđóăs đ c th c hi n ngay c khiăch aă

có s lây lan trên toàn h th ng.ă i uănàyăkhôngăcóăngh aălàăh tr thanh kho n

b i NgânăhàngăNhàăn c s b lo i b n u có lo ng i v lây lan toàn h th ng

Nh ngăkhiăcúăs căđưătr nên l năh n,ăcácăkho năvayăkhôngăđ c b oăđ m, do v y,

ch căn ngăNCVCCăkhôngăđ c áp d ng hi u qu và nh ng ngu n khác c năđ c

t p h păđ c u tr nh ng ngân hàng m t kh n ngăthanhătoán.ă

Nh ăv y, qua phân tích các h c thuy t và mô hình, có th th y: S hi u qu

c aăngânăhàngătrungă ngăđóngă vaiătròălàăNCVCCăph thu c vào nhi u y u t

Th nh t, m tăđi u ki n c n thi tăđ ngânăhàngătrungă ngăchoăvayăđóălàăgiámăsátăkhông hi u qu d năđ n th t b i trong vi căđi uătraăvàăđóngăc a ngân hàng m t

kh n ngăthanhătoán.ă

M t yêu c u th hai là k c ngăth tr ng quá m nh m khi n cho vi c qu n

lý r iăroăđ oăđ c không có k t qu , tuy nhiên ngu n thông tin hi m hoi cho vi c

d báo c n tr vi căđánhăgiá d án có ch tăl ng

Th ba, s can thi p c aăngânăhàngătrungă ngălàăkhôngăc n thi t khi n n kinh

t đangă trongăgiaiăđo n m r ng và phát tri n.ăNg c l i,ăngânăhàngătrungă ngă

c n cung c p thanh kho n khi toàn b n n kinh t đangă trong kh ng ho ng, b i lúc này xác su tăthànhăcôngăkhiăđ u t ălàăvôăcùngăth p và chênh l ch th tr ng (market spread) l i quá cao

Th t ,ăvi c cung c p thanh kho n c năđ c th c hi n ngay khi cú s c còn

m c nh đ i v i tài s n có c a ngân hàng, b i t i th iăđi măđó,ăkho n vay c a ngânăhàngătrungă ngăcóăth đ căđ m b o Và cu i cùng, vi c c u tr ngân hàng

có s đ ng thu n c a lu t pháp và chính sách ti n t

1.2.3.3 V n đ đ i v i ng i cho vay cu i cùng qu c t

S t n t i c aă ng i cho vay cu i cùng qu c t c ngă gâyă nênă m t v nă đ nghiêm tr ng v r iăroăđ oăđ c b i nh ngăng i g i ti n và nh ngăng i cho vay khác c a các t ch c ngân hàng hy v ng r ng h có th đ c b o v khi có kh ng

ho ng x y ra Trong nh ngăgiaiăđo n kh ng ho ng g năđây,ănhi u chính ph các

n c ch u kh ng ho ngăđưăs d ng ngu n h tr t các t ch cătàiăchínhăn c ngoàiăđ b o v ng i g i ti n và nh ngăng i cho vay khác kh i thi t h i M ng

l i an toàn này (safety net) t o ra m t v năđ đóălàănh ngăng i g i ti năvàăng i cho vay khác gi măđiăđ ng l c ki măđ nh nh ng t ch c ngân hàng này và rút ti n

n uănh ănh n th y có quá nhi u r i ro t ch c này Và k t qu là, nh ng ngân hàng này ti p t c t o ra r iăroăcaoăh năn a, d năđ n kh n ngăcaoăc a vi c x y ra

kh ng ho ng tài chính

h n ch r iăroăđ oăđ cădoăng i cho vay cu i cùng qu c t t o ra và giúp

t ngăc ng tính hi u qu c a bi năphápănày,ăFredericăS.ăMishkinăđưăxâyăd ng mô hình phân tích ch ra 8 nguyên t c áp d ngăng i cho vay cu i cùng qu c t hi u

qu :

 B o m tăđ i v i h th ng tài chính

 Cung c p thanh kho năđ kh iăđ ng l i ngân hàng

 Vi c cung c p thanh kho n ph iăđ c th c hi n nhanh nh t có th

 Ph c h i b ngăcânăđ i tài s n

 Có hình ph tă đ i v iă ng iă đ ngă đ u nh ng t ch c m t kh n ngă thanhătoán

 T ngăc ng giám sát ngân hàng ch t ch

 Ng i cho vay cu i cùng qu c t ch đ c áp d ng cho nh ng qu c gia trong tình tr ng c n c i cách m t cách c p thi t

 Th c hi n cho vay cu i cùng ch trong th i h n ng n

Ch ngă2: KINH NGHI M ÁP D NG CH CăN NGăNG I CHO VAY

CU IăCỐNGă GI I QUY T RÚT TI N T T I M T S QU C GIA

v năđ qu n lý kém và gian l n, th măđ nh các kho n cho vay không hi u qu Ngân hàng Estonia (EOB) công b SB an toàn v tài chính, khuy n khích các ngân hàngăth ngăm i khác cung c p các kho n vay liên ngân hàng cho SB BOE n

l c tìm ki m l i ni m tin c a công chúng v i SB b ng cách h tr thanh kho n

M t ngân hàng nh khácălàăEstoniană Arengubankăđ c sáp nh p v iă SBănh ngăkhông th cung c păđ ngu n l c giúp Social Bank BOE ph i bán thanh lý các tài

s n c aăSBăđ gây qu Tuy nhiên, các n l c trên không phát huy hi u qu Vào 3/1995, 12 tri uă đôlaă tàiă s nă “ană toàn”ă đ c chuy n sang North Estonian Bank cùng m t s kho n n t ngă ng, trongăđóăcóă38.5ătri uăEEKă(t ngăđ ngă3ătri u đô)ăđ căBOEăđ m b o kh n ngăchuy năđ i thành c phi u S tài s n và n còn

l i c aăSBăđ c chuy năđ iăthànhăc ăquanăkh c ph c các kho n n

North Estonian Bank

Sau khi sáp nh păvàătáiăc ăc u,ăbanălưnhăđ o m i NEB làm vi c không hi u

qu Ngoài ra, NEB còn g p ph i v năđ qu n lý kém m t s m tăkhácănh ăv n hành ngân kh kém, ti p t c cung c p kho n vay liên ngân hàng cho Social Bank trongă khiă cácă ngână hàngă khácă đưă ng ng cho vay T ng n khóă đòiă t NEB và

SocialăBankăc ngălàăm t con s đángăk ăNgânăhàngăUhispankăđưămuaă16.7%ăc

ph n c a NEB v i tr giá 10 tri uăEEKă(t ngăđ ngăg n 1 tri uăđôla).ăUhispankăthay th ban qu n lý c a NEB, chnhăđ n quy trình cho vay và qu n lý ngân qu Chính ph và Ngân hàng Estonia h tr thanh kho n và b oăđ m các kho n vay

c a NEB

Latvia

Kh ng ho ng ngân hàng Latvia n raăvàoăn mă1994ăkhiă5ăngânăhàngănh

và 2 ngân hàng b c trung b r iăvàoătr ng thái m t kh n ngăthanhătoán.ăCóăđ n 2/3

s ngân hàng công b l n mă1994ăvàăh nă10ăngânăhàngăkhôngăcôngăb báo cáo tài chính, l ng ti n g i gi m m nhătrongăquýăđ uăn mă1995.ăTi păđó,ătrongăthángă

2 và tháng 5/1995, hai ngân hàng c trungă r iă vàoă khóă kh nă tàiă chínhă nghiêmă

tr ng H th ng ngân hàng v năđangăsuyăy uăđưăg p kh ng ho ng toàn di n cùng

v i vi căđóngăc a ngân hàng Baltija Bank (ngân hàng l n nh t Latvia v i 16%

t ng tài s năvàăh nă30%ăti n g i toàn h th ng ngân hàng) Baltija Bank tuyên b

l ng ti n g i trên toàn h th ng gi m m c v a ph i.ă i uăđóăch ng t các nhà

đ uăt ănh n th căđ c r i ro khác nhau gi a các ngân hàng

t ng rút ti n t c haiă ngânăhàngă vàă haiăngânăhàngănàyăđưă ph iăđóngăc a

Hi năt ng rút ti n t c ngălanăraăcácăngânăhàngăkhác.ăNhàăđ uăt ăn c ngoài rút

ti n, d tr ngo i h i gi m Trên toàn b h th ng gi m 15% các kho n ti n g i

b ngăđ ng lit, ti n g i b ng ngo i t gi mă19%.ăTinăđ n lan ra khi nănhàăđ uăt ărút ti n t i c các ngân hàng an toàn khác

Cu i cùng, cu c tháo ch y t v ti n g iăđ c ch n l i b i n l c c a chính ph NgânăhàngăNhàăn c đóngăvaiătròă“ng i cho vay cu iăcùng”ătrongăvi c gi i c u

h th ng ngân hàng

2.1.2 Gi i pháp c u tr “ng i cho vay cu i cùng”

Estonia

Khi kh ng ho ng lan ra Estonia, Th t ng c nh báo r ng ngân sách không

đ đ c u tr tài chính M c dù y ban ti n t cho phép BOE có th tham gia h

tr tín d ng khi ngân hàng g p kh ng ho ng, c BOEăvàăIMFăđ u nh t trí cho r ng

m t cu c c u tr tài chính quy mô l n ch làmăt ngănguyăc ăl m phát và r i ro t giá h iăđoái

Bană lưnhă đ o c aă Ngână hàngă th ngă m iă Tartuă đ aă raă k ho ch gi i c u

nh ngăBOEăchoăr ng k ho ch này là phi th c t , không có s phânătíchăk ăl ng,

h s ăghiăchépăkhôngăđ yăđ và không tuân th các thông l tiêu chu n c a ngân hàng BOE cho r ng v năđ n y sinh t chính s qu n lý y u kém c a các ngân hàng, vì th c u tr “ng i cho vay cu iăcùng”ăch càng làm t ngăthêmăr iăroăđ o

đ cătrongăt ngălai.ăVìăth BOE quy tăđ nhăthanhălýăSocialăBank.ăNg i g i ti n

nh năđ c 60% và c đôngăkhôngănh năđ c gì V i UBB và NESB, v năđ n y sinh n m vi c tài s n b đóngăb ngă Ngân hàng Moscow Vnesheconombank- là

nh ng v năđ khách quan mà b n thân các nhà qu n lý hai ngân hàng này không

có giá tr Chính ph c ngăthêmă vàoăcácătráiăphi u khácăđ làm lành m nh hóa

b ngăcânăđ i k toán c aăNEB,ăsauăđóăn m gi 100% s h uăngânăhàngănày.ă âyă

là m t cách làm r t sáng t o

Bài h c kinh nghi m

Không ph iătrongătr ng h pănàoăc ngăcóăth áp d ng vai trò c aă“ng i cho vay cu iăcùng”.ă đây,ăchính ph Estoniaăđưănh năđ nhăđúngătìnhăhìnhăkhiăngu n

l căkhôngăđ m nhăđ c u tr tàiăchính,ăđ ng th i nh n ra v năđ th c s v i các ngânăhàng.ăTrongătr ng h p ngân hàng kh ng ho ng do qu nălýăkémănh ătr ng

h p c a Social Bank, gi i pháp là bán thanh lý thay vì c u tr đ tránh t o tâm lý

ch quan, r iăroăđ oăđ cătrongăt ngălai

Latvia

Banăđ u BOLAT cung c p m t kho n c u tr tài chính v a ph i cho Baltija Bank Các doanh nghi p l nănh ăLatvianăShippingăCompanyăc ngăcungăc p kho n

h tr thanh kho n tr c ti p.ăăBanăđ u tình hình c aăBaltijaăBankăđ c nh năđ nh

là v a ph i, v i kh n ngă m t thanh toán 50 tri uăđôla,ătuyănhiênăkhiăti n hành

ki mătoánăk ăcàng,ăconăs nàyăt ngălênăchóngăm t là 320 tri uăđôla,ăt ngăđ ngă7%ăGDPăn mă1995.ăKhiăđó,ăBOLATăquy tăđ nh không h tr tài chính n a Vào

th iăđi m b y gi không có lu t nào c th cho phép BOLAT can thi p chính th c vào ngân hàng, vì th BOLATăvàăcácălưnhăđ o chính ph đưăđ aăraăth a thu n v i

các nhà qu n lý c aăBaltija,ătheoăđóăNgânăhàngătrungă ngăs ti p qu n Baltija Bank

Cùng v iăđó,ăđ khôi ph c ni m tin c a th tr ng,ăcácăthayăđ i v khung phápălý,ăthanhătraăgiámăsátăđưăđ căthayăđ iătrongăvàiăthángăsauăđó.ăChínhăph b i

th ngăbanăđ uăchoăcácănhàăđ uăt ăm t mát các kho n ti n g i t i ngân hàng b đóngăc a, v i m c tr nălàă500ăLată(t ngăđ ngă1000ăUSD)ăchoăm iănhàăđ uăt ăTrongăcácăn măsauăđóăm iănhàăđ uăt ăs đ c nh năthêmă100ăLată(t ngăđ ngă

200 USD) Cùng v iă đó,ă Ngână hàngă Latviaă ki n ngh thành l p lu t ngân hàng

th ngăm i m i, lu t thành l păcácăc ăquanăthanhălýătàiăs n và lu t h th ng b o

hi m ti n g i.ăBOLATăc ngăc ng c h th ng thanh tra giám sát, thuê h th ng nhân viên giám sát m iăđ th t ch t qu n lý n i b Ngoài ra BOLAT còn s p x p các công ty ki mătoánăbênăngoàiăđ h tr trongăquáătrìnhăđánhăgiáăch tăl ng ho t

đ ng c a các ngân hàng

Bài h c kinh nghi m:

Banăđ u kho n h tr “ng i cho vay cu iăcùng”ămàăBOLATăđ aăraăkhôngăphátăhuyăđ c hi u qu doăđánhăgiáăsaiăm căđ nghiêm tr ng c a kh ng ho ng BOLATăđưăd ng l i không c u tr tài chính n a mà gi i quy t các v năđ c t lõi mang tính h th ngănh ăthanhătraăgiámăsát,ăki m toán, s aăđ i và b sung các lu t

m i ph c v cho quá trình c i t

Lithuania

V iătr ng h p c a Aura Bank, BOLIT h tr thanh kho n t m th i,ăđ ng

th i chuy n m t s kho n ti n g i t các ngân hàng khác sang Aura Lu t v hoãn

tr n đ c kh n c păđ aăraă v i ngân hàng Innovation Bank và Litimpex Bank vàoă1/2/1996ăđ đ m b oăng i g i ti n t i hai ngân hàng này không b m t mát Ngoài ra chính ph thông qua lu t cho phép b oăđ măđ n 300 tri uăLitaiă(t ngă

đ ngă75ătri uăđôla)ăchoăvayăliênăngânăhàngăđ gi i quy t v năđ thanh kho n cho các ngân hàng khi nănhàăđ uăt ăm t ni m tin Hành đ ngănàyăđ c coi là m t bi n pháp thay th cho ch căn ngă“ng i cho vay cu iăcùng”ăc a BOLIT v n b h n

ch b i y ban ti n t và b s d ng h tătrongătr ng h p c a Aura Bank Qu c

h iăc ngăthôngăquaălu t yêu c u chính ph b iăth ngăchoănhàăđ uăt ăcáănhân khi ngân hàng phá s n lên m c t iăđaă2000ăLitaiăm tăng iă(t ngăđ ngă500ăđôla) Chính quy n cùng v i s tr giúp c a Ngân hàng th gi i và IMF trong tháng 1/1995,ăđưăd th o m t k ho ch c i t chi ti tătrongăđóătáiăc ăc u ba ngân hàng thu c v n s h uănhàăn c, sáp nh p và qu c h u hóa Innovation Bank, Litimpex Bank, Vakaru Bank, bán thanh lý Aura Bank

Bài h c kinh nghi m:

Khi ngu n l cătàiăchínhăkhôngăđ đ c u tr (trongătr ng h p này BOLIT đưădùngăh t ti năđ gi i c u Aura Bank), c n linh ho t sáng t o các bi n pháp thay

th choăvaiătròă“ng i cho vay cu iăcùng”.ă ng th i, vi căthayăđ i ban hành lu t

m iăđiăđôiăv i m t k ho ch c i t chi ti t trên toàn h th ng là vô cùng c n thi t

2.2 Vai trò c aă ng i cho vay cu i cùng trong kh ng ho ng ngân hàng Mexico 1994

2.2.1 N n kinh t Mexico tr c kh ng ho ng

Trong th p k tr c khi di n ra kh ng ho ng,ăMexicoăđưătr i qua m t cu c

c i t v kinh t ăHàngăràoăth ngăm i b d b , các th a thu năth ngăm i gi a Mexico v i các qu căgiaăkhácăđ c kí k t, Mexico chính th c tham gia vào các

ho tăđ ngăth ngăm i qu c t và dòng ch y v n qu c t ăQuáătrìnhăt ănhânăhóaăcác doanh nghi p công di n ra v i t căđ nhanh chóng Chính ph thông qua các

lu t h tr thu hút v năđ uăt ăn c ngoài, g b th t c hànhăchínhăr măràăđ

t ngătínhăc nhătranh.ăNgânăhàngătrungă ngăt ngătínhăch đ ng trong vi c duy trì tính năđ nh ti n t trongăn c

Trong kho ng th i gian t 1989ăđ năđ uăn mă1994,ăthanhăkho n cao cùng

v i lãi su t trên th gi i th p và t doăhóaăth ngăm i, m t dòng v năn c ngoài

l năđưăch y vào Mexico Mexico ch ng ki n s t ngătr ng m nh m khu v căđ u

t ăvàăd ch v ,ăđ c bi t là khu v c phi hàng hóa

Tuy nhiên, n n kình t Mexico,ăđ c bi t là khu v c tài chính ngân hàng còn

b c l nhi uăđi m y u,ăđóăc ng là nguyên nhân d năđ n cu c kh ng ho ng kinh t sau này: Lãi su t thi u linh ho t, ho tăđ ng thanh tra giám sát ngân hàng kém hi u

qu , vì th ngân hàng không s năsàngăđ i phó v i các r i ro x y ra, các kho n tín

d ng phát hành b ngă đ ngă đôlaă t ngă m nh, ch y u là tín d ng ng n h n (Francisco Gil-Diaz (1997), Ian Vasquez (2002))

2.2.2 Kh ng ho ng và các bi n pháp đ i phó

N mă 1994ă n n kinh t Mexico ch u nhă h ng cú s c t trong và ngoài

n c: Lãi su t th gi iăt ng.ăH iăđ ng th ngăđ c c a C c D tr Liên bang M (FED)ăt ngălưiăsu t t 3%ăn mă1994ălênă6%ăđ uăn mă1995;ăb t n chính tr do

cu c b u c t ng th ngăn mă1994;ăm i lo ng iăt ngăcaoăv t ngănhanhăthâmăh t cán cân vãng lai

gi i quy t các v năđ trên, chính ph Mexicoăđưăđ ra các bi n pháp c i

t :ă b o v đ ng n i t kh i m t giá, Chính ph t ngăc ng phát hành ch ng khoán b ngă đ ngă đôlaă (Tesobonos) T i cu i tháng 11/1994, s ch ng khoán Tesobonos chi m t i 50% t ng s ch ng khoán do Chính ph phát hành Lãi su t ngân hàng b h n ch daoăđ ng,ăkhôngăt ngă theoăđ ng thái ti n t th t ch t c a

C c d tr liên bang M Trong kho ng th i gian r lên hi năt ngăđ uăc ăvàoăthángă 3,ă thángă 6ă vàă thángă 12/1994,ă Ngână hàngă trungă ngă đưă cană thi p vào th

tr ng ngo i t b ng vi c bán ra 24 t đôla.ăConăs nàyăt ngăđ ngăv i 80% d

tr ngo i h i

Nh ăv y, chính ph Mexicoăđưăcoiăcúăs c này ch là t m th i và b ng hành

đ ngăphátăhànhăTesobonosătrongăkhiăkhôngăt ngălưiăsu t,ăđưăt đ t mình vào nguy

c ăr i ro t giá

Vào cu iăn mă1994,ăcácăchínhăsáchătrênăđưăđ c ch ng minh là sai l m Chính sách tài khóa và ti n t không song hành v iăđ ng thái trên th tr ng ngo i

t đưăt o thêm nhi u s c ép v i n n kinh t Vào tu n th 2 c a tháng 12/1994,

bi năđ ng m nh trên th tr ng tài chính qu c t cùng v i b t n chính tr giaăt ngăđưăgâyăm t cú s c l n v i th tr ng ngo i t ă ng Mexico m tăgiáăđưălàmăd y lênătrongălòngăcácănhàăđ uăt ăhìnhă nh r ng nh ngăng iălưnhăđ o Chính ph m i

r t y u kém và không có kh n ngăduyătrìăs năđ nh c a n n kinh t M i nghi

ng giaăt ngăcùngăv i lo ng i v kh n ngăchiătr v i các kho n n ng n h n b ng

đ ngăđôlaăkhi n hi năt ng rút ti n b tăđ u lan ra

Tr cătìnhăhìnhăđó,ăChínhăph Mexicoăđ i m t v i nhi u nhi m v c p bách

 Tái c p v n các kho n n ng n h n phát hành b ng đ ng đôla

Mexico không ch ph iă đ i m t v i vi că khôngă thuă hútă đ c các dòng v n

n c ngoài ch yăvàoămàăcònălàănguyăc ădòngăv n kh ng l ch y v o trong nh ng

n mătr căđóăs b rút ra

Chính ph đưăngayăl p t căth ngăl ng m t kho n c u tr t các t ch c tín

d ngăn c ngoài và chính ph M Gói c u tr này lên t i 51 t đôla,ătrongăs đóă

20 t đôlaăđ n t Kho b c Hoa Kì, 17.8 t đôăt IMF, 10 t đôăt BIS và s còn l i

th tr ng; Áp d ng chính sách d tr b t bu c nghiêm ng t; Ngân hàng trung ngăgi i h n m r ng các kho n tín d ngătrongăn c cho t i khi t giá năđ nh) Ngoài ra, chính ph cho th c hi n chính sách tài khóa v i m cătiêuăt ngăti t

ki m công: Thu giá tr giaăt ngă(VAT)ăt ngăt 10% lên 15%; c t gi m chi tiêu khu v c công 10% so v iăcùngăkìăn mătr c; các kho n cho vay b i Ngân hàng Phát tri n h n ch

V chínhăsáchăl ng:ăTh a thu năl ngăchungăđ c t do hóa, thay th b ng

th a thu n cá nhân gi a công ty và nhân viên

 Ng n ch n hi n t ng rút ti n t

ng năch n vi c ngân hàng b rút các kho n tín d ng phát hành b ngăđ ng đôla,ăchínhăph đưăchoăthànhăl păC ăch thanh kho năđôlaă.ă âyăth c ch t là hình

th căNgânăhàngătrungă ngăb oăđ m cho các kho n vay ng n h n b ngăđ ngăđôlaă

v i lãi su t cao và tài s năđ m b o là c ph n c aăngânăhàngăth ngăm iăđó

Khi t giá h iăđoáiăgi m m nh, ch s v ph ngăcáchăt o v n c aăngânăhàngăc ngă

gi m m nh, nhi u ngân hàng gi măd i m c t i thi uăchoăphépă làă8%.ă gi i quy t v năđ này,ăcácăngânăhàngăkhôngăđ v năđ c yêu c u phát hành n th c p

có th chuy năđ i thành c phi uăđ chính ph mua l i.ăNgoàiăra,ăđ khuy n khích ngânăhàngăt ăb n hóa, gi i h năđ uăt ăn c ngoài trong h th ng ngân hàng trong

n căđ c g b , s măh nătrongăquyăđ nh c a NAFTA

Các kho n n c a ngân hàng s tr nên t i t do vi c cho vay quá m c khu

v c phi hàng hóa trong th iăgianătr căđó,ăcùngăv i h qu c a vi c lãi su tăt ngăcao trong và sau kh ng ho ng.ă gi i quy t v năđ này, Chính ph cho phép các ngân hàng th a mãn m t s đi u ki n choătr căđ c bán l i các kho n n này cho Chính ph v i giá b ng m t n aăgiáăbanăđ u

 Gi i t a gánh n ng n n n cho các h gia đình và doanh nghi p

Lãi su tă t ngă caoă nhă h ng n ng n đ n kinh t c a nhi u h giaă đìnhă vàădoanh nghi p, n u các doanh nghi păr iăvàoăpháăs n s làm cho h th ng tài chính ngân hàng càng tr nên nh y c măh năbaoăgi h t

h tr các doanh nghi păvàăng iădân,ăcácăch ngătrìnhăh tr lãi su t trong

m tăn măđ uăđ căđ aăra,ăcùngăv iăđóălàăhìnhăth c UDI cho phép phát hành các kho n tín d ng m iăvàătáiăth ngăl ng các kho n tín d ngăc ,ătheoăđóămàăng i vay ti n có th gi m b t áp l c

T t c các bi năphápătrênăđ uăđ căđiăkèmăv i khuy n cáo:can thi p càng ít càng t t vào v n hành t nhiên c a th tr ng; Tránh r iă roă đ oă đ c; Tránh s bànhătr ng c a tín d ngăNgânăhàngătrungă ng

Ngoài các bi n pháp c p bách mang tính tình th trên,ăgiaiăđo n th hai là lành m nh hóa h th ng tài chính b ng các bi n pháp: H n ch b o hi m ti n g i;

Ki m soát ch t ch ,ăsátăsaoăh n;ăÁpăd ng nghiêm túc h th ng giám sát CAMEL; Công b báo cáo tài chính k p th i và chính xác; Áp d ng các tiêu chu n qu c t trong th măđ nh kho n vay; Thông qua lu t An toàn v n m i; Qu c h i thông qua

lu t m i v Phá s n

Cùng v iăcácăhànhăđ ng trên là công cu c c i t h th ngăđ t ngătínhăhi u

qu và kh n ngăc nh tranh trong nhi uăngànhăkhácănh ătruy năthông,ăn ngăl ng, giaoăthông,…

n căđ c n m gi b iănhàăđ uăt ă

n c ngoài (tri uăđôla)

B ng 2.1: M t s ch báo v mô ch n l c Mê-xi-cô tr c và sau kh ng ho ng

n m 1994

Ngu n: [IMF, World Bank]

2.2.3 Bài h c kinh nghi m:

Mexicoăđưăv t qua cu c kh ng ho ngăthànhăcông,ăng năch năđ c hi n

t ng rút ti n t ngay t khi m i ch m b tăđ u và phát huy tính hi u qu c a vai tròă“ng i cho vay cu iăcùng”ănh bi t:

Ngu n l c cho công cu c c i t đ m nh Ngu n l c đâyăkhôngăch là kho n c u tr đ n t IMF, World Bank và các t ch căkhácămàăcònălàăc ăch và

th m quy n c a t ch c tr c ti p tham gia vào quá trình gi i c u

Gi i quy t các v năđ c a h th ng ngân hàng trong t ng th m tăgóiăchínhăsáchăv ă

môăđúngăđ n và có t m nhìn H th ngăngânăhàngăsauăkhiăđ cătáiăc ăc uăđ c giám sát và qu n lý r i ro ch t ch đ ng nă ch n nh ng ti nă đ cho m t cu c khùng ho ng ti p theo

2 3.ă Vaiă tròă ng i cho vay cu i cùng trong hi nă t ng rút ti n t Argentina 1995

2.3.1 Giai đo n tr c kh ng ho ng

K ho ch chuy năđ i kinh t đ căđ aăraă Argentinaăvàoăn mă1991ăv i

m căđíchăch m d t hàng th p k dài c a l m phát, thâm h t ngân sách và qu n lý

y u kém c a n n kinh t M căđíchăc a k ho ch này là đ tăđ c năđ nh v giá

c , thi t l p gi i h n c aăNgânăhàngătrungă ngătrongăvi c in ti n và năđ nh t giá

h iăđoái.ăDoăcácăth t b iătr căđóătrongăvi c thi t l p t giá h iăđoáiă năđ nh, các nhà ho chăđ nh cho r ng k ho ch chuy năđ i l n này ph iăđ c th c hi n song hành cùng hành lang pháp lý nghiêm ng t

Ngânăhàngătrungă ngătáiăc ăc u ti năc ăb n v i 20% là d tr ngo i h i,

đ c phát hành b ngăđ ngăđôlaăvàăđ nh giá theo giá th tr ng Cùng v iăđó,ăn mă

1992, Lu tăNgânăhàngăTrungă ngăvàă Lu t các T ch c tín d ngăđ c s aăđ i Theoăđó,ălu t bãi b h th ng b o hi m ti n g iătr căđóăvàăthayăth b ng các quy

đ nh và th t c m i v vi căđóngăc a và thanh lý các t ch c tín d ng có v năđ Ngoài ra lu tăc ngăquyăđ nh d tr b t bu căcaoăđ đ phòng hi n t ng rút ti n

t x y ra

cătr ngăc a h th ngătàiăchínhăArgentinaătrongăgiaiăđo n 1991-1994: S thi u h t h th ng b o hi m ti n g i,ăđ ngăngh aăv i vi căNgânăhàngătrungă ngă

ch u gánh n ng nhi uăh năkhiăcácăt ch c tín d ng có v năđ ; D tr b t bu c cao

đ phòngătr ng h p r i ro thanh kho n; Qu n lý v n nghiêm ng t; Thi u h t vai tròă“ng i cho vay cu iăcùng”ăăc aăNgânăhàngăTrungă ng.ăăChínhăsáchăm i c nh

báo các ngân hàng r ng n u có v năđ r i ro thanh kho n x y ra, Ngân hàng trung ngăs không gi i c u (Catena, Marcelo (1996), Marcelo Dabos y Laura Gomez Mera (1999))

2.3.2 Di n bi n cu c kh ng ho ng và hi n t ng rút ti n t

nhăh ng x u t cu c kh ng ho ng Mexicoăđưătácăđ ng m nh m t i Argentina Kh ng ho ng ni mătinăđưăgâyăraătìnhătr ng rút ti n t nh ngăng i

g i ti nătrongăvàăngoàiăn c Hi năt ng rút ti n t manh nha nhăh ngăđ n

ti n g i b ngă đ ngăpeso,ăsauăđóălanăraătoànă h th ngă vàălană đ năng i g i ti n

b ngăcácăđ ng ti n khác Cu c kh ng ho ng này còn có tên g i là kh ng ho ng Tequila

Hi u ng kh ng ho ngăTequilaătácăđ ng x uăđ n toàn b n n kinh t ăT ngă

tr ng GDP t 7.1%ăn mă1994ăxu ngăcònă4.4%ăn mă1995.ăT l th t nghi p ch m

m că18.6%ătrongăthángă4/1995,ăt ngă6%ăsoăv i tháng 10/1994.ăTiêuădùngăvàăđ u

t ă n iă đ aă c ngă b nhă h ng n ng n : T ngă đ uă t ă n iă đ a chi m 19.9% GDP trongăn mă1994ăgi măcònă18.1%ăn mă1995.ăN mă1995,ăt ngătiêuădùngăt ngătr ng

t 6.16%ăn mă1994ăgi măcònă5.5%ăn mă1995

Giaiăđo n 1: Trongăgiaiăđo n này di n ra s chuy n d ch ti n g i t đ ng

pesoăsangăđ ngăđôăla.ăT ng s ti n b rútăraătrongăgiaiăđo n này (t 20/12/1994ăđ n 28/2/1995)ă ,ă t ngă đ ngă v i 3,694 tri uă đôă la.ă Ti n g iă đ ng peso gi m 16% trong khi ti n g i b ngăđôălaăt ngă1.4%ătrongăgiaiăđo n này ng th i,ăgiaiăđo n nàyăc ngăch ng ki n hi năt ng chuy n d ch ti n g i t các t ch c tín d ng nh sang các t ch c tín d ng l n Ti n g i t iăcácăngânăhàngăn căngoàiăt ngă368ătri uăđôălaă(t ngă5%ăsoăv i tháng 11/1994) trong khi ti n g i t i các ngân hàngăt ănhân và qu că doanhă trongă n c gi m 2,462 tri uă đôă laă (t ngă ng là 10% và 30%) M t khác, ti n g i t i các ngân hàng l n nh t trong h th ng (10 ngân hàng

t ă nhână l n nh t và các ngân hàng Nacion, Provincia, Ciudad và Hipotecario)

t ngă1073ătri uăđôlaă,ăt ngă ng 4.2% Kh ng ho ng ni m tin lan r ng b i hi u ngăTequilaăđiăkèmăv iăđ n bù r iăroăcaoăh n.ăM t ví d là chênh l ch lãi su t

gi a trái phi u Argentinean FRB v i trái phi u Kho b c M t ngă ng Sau khi