chiến lược đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các công ty xuyên quốc gia trung quốc và bài học linh nghiệm dành cho việt nam

các bạn xem kỹ nhé mình đã để ở chế độ xem tối đa để các bạn tham khảo đc nhiều hơn !

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

-o0o -

Công trình tham d Cu c thi

Sinh viên nghiên c u khoa h c Tr ng i h c Ngo i th ng 2013

DANH M C B NG CH CÁI VI T T T

TNC : Công ty xuyên qu c gia

UNCTAD : H i ngh LHQ v th ng m i và phát tri n

OECD: T ch c h p tác kinh t và phát tri n

WIR : Báo cáo đ u t th gi i

SAFE: C c qu n lí Nhà n c v ngo i h i Trung Qu c

OFDI: u t tr c ti p ra n c ngoài

MOFCOM: B th ng m i Trung Qu c

WTO :T ch c Th ng m i Th gi i

IMF: Qu Ti n t Qu c t

NDRC: y ban Phát tri n và C i cách Trung Qu c

CNPC: T ng công ty d u khí qu c gia Trung Qu c

CNOOC: T ng công ty D u khí Ngoài kh i Qu c gia Trung Qu c

ECLAC : y ban Liên h p qu c v kinh t khu v c M Latinh và Caribê FTAs: Hi p đ nh th ng m i t do

CSCEC: T p đoàn K Thu t và Xây d ng Nhà n c Trung Qu c

R&D : Nghiên c u và phát tri n

DANH M C B NG

B ng 1 u t trong l nh v c nông nghi p c a Trung Qu c vào châu Phi 27

B ng 2 Trung Qu c h tr các trung tâm công ngh nông nghi p châu Phi 29

B ng 3 L ng v n đ u t FDI c a Trung Qu c vào th tr ng Châu Phi t n m

B ng 6 Danh sách các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c ho t đ ng trong l nh

v c d u khí có m t trong b ng x p h ng “Fortune Global 500” n m 2009 39

B ng 7 Danh sách các công tuy xuyên qu c gia ho t đ ng trong l nh v c khai khoáng có m t trong danh sách “Fortune Global 500” n m 2009 (Billion

of dollar s) 41

B ng 8 M t s d án đ u t c s h t ng t i M La-tinh và vùng Caribê c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c n m 2009-2010 44

B ng 9 M t s d án đ u t l nh v c s n xu t t i M La-tinh và vùng Caribê c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c t n m n m 1998 - 2011 46

B ng 10 L ng v n đ u t FDI c a Trung Qu c t i khu v c M La-tinh theo

t ng n m và t l so v i t ng l ng FDI c a Trung Qu c đ u t ra th gi i t n m 2004-2009 50

B ng 11 L ng v n đ u t vào các ngành công nghi p n ng l ng, khai khoáng

và luy n kim c a TNCs Trung Qu c t i nh ng qu c gia M La-tinh n i b t t n m 2005-2012 ( n v : t USD) 52

B ng 12 Th ng m i xu t nh p kh u gi a M La-tinh và Trung Qu c t n m 2001-2010 ( n v : t USD) 53

DANH M C HÌNH

Hình 1 u t c a Trung Qu c trong ngành d u khí Châu Phi t n m 2000 đ n

2009 22Hình 2 Các m t hàng ch y u Châu Phi nh p kh u t Trung Qu c (c p đ HS4) 1995-2008 24Hình 3 Các m t hàng ch y u Châu Phi xu t kh u sang Trung Qu c ( c p đ HS4) 1995-2008 24Hình 4 T ng l ng v n h tr c a chính ph Trung Qu c cho s phát tri n c s

h t ng t i Châu Phi t n m 2007-2010 ( n v : t USD) 34

Hình 5 T l hàng hóa xu t kh u t Trung Qu c sang M La-tinh n m 2009 53Hình 6 Phân b đ u t c a Trung Qu c ra th gi i 59

M C L C

L I M U 1

CH NG I: KHÁI QUÁT V CÁC CÔNG TY XUYÊN QU C GIA VÀ VAI TRÒ C A CHI N L C U T I V I HO T NG U T TR C TI P N C NGOÀI C A TRUNG QU C 5

1.1.Khái quát v các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c 5

1.1.1.Khái ni m công ty xuyên qu c gia (TNCs) 5

1.1.2.K t c u c a công ty xuyên qu c gia 6

1.2.Chi n l c đ u t vƠ vai trò c a chi n l c đ u t đ i v i ho t đ ng đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c 7

1.2.1.Khái ni m “chi n l c” và “chi n l c đ u t tr c ti p n c ngoài” 7

1.2.2.Vai trò chi n l c đ u t đ i v i ho t đ ng đ u t ra n c ngoài c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c 9

CH NG II CHI N L C U T TR C TI P N C NGOÀI T I M T S TH TR NG M I N I C A CÁC CÔNG TY XUYÊN QU C GIA TRUNG QU C 11

2.1.Chi n l c đ u t ch y u c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c và các chính sách c a chính ph đ i v i ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài 11

2.1.1.Các chi n l c đ u t ch y u c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c11 2.1.2.Nh ng chính sách c a chính ph Trung Qu c đ i v i ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài 13

2.1.2.1.Xây d ng các c quan ho ch đ nh và ban hành chính sách phát tri n OFDI 13

2.1.2.2.Các chính sách h tr đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a Trung Qu c 15 2.2 Chi n l c đ u t FDI c a TNCs Trung Qu c t i các th tr ng tiêu bi u17 2.2.1 Chi n l c đ u t c a TNCs Trung Qu c t i th tr ng Châu Phi 17

2.2.1.1 Môi tr ng đ u t t i Châu Phi 17

2.2.1.2 Chi n l c đ u t c a TNCs Trung Qu c t i Châu Phi 20

2.2.2 Chi n l c đ u t c a TNCs Trung Qu c t i th tr ng M La Tinh và

vùng Caribbean 36

2.2.2.1 Môi tr ng đ u t t i M La Tinh và vùng Caribbean 36

2.2.2.3 ánh giá k t qu chi n l c đ u t c a các TNCs Trung Qu c t i M La Tinh và vùng Caribbean 50

2.3 M t s bài h c kinh nghi m rút ra t ho t đ ng đ u t FDI c a các TNCs Trung Qu c 56

2.3.1 Bài h c thành công c a các TNCs Trung Qu c 56

2.3.1.1.S k t h p ch t ch gi a chính ph và các TNCs Trung Qu c 57

2.3.1.2.S rõ ràng trong đ ng c đ u t FDI c a các TNCs 59

2.3.2.Bài h c ch a thành công c a các TNCs Trung Qu c 60

2.3.2.1.H n ch trong các v n đ đi u hành c a các c quan nhà n c 60

2.3.2.2.H n ch trong kh n ng đi u hành, qu n lí c a các TNCs Trung Qu c đ có th phát huy t i đa hi u qu chi n l c 61

CH NG III: M T S KI N NGH I V I VI C XÂY D NG CHI N L C THÚC Y U T TR C TI P N C NGOÀI C A VI T NAM TRÊN C S NGHIÊN C U CÁC KINH NGHI M T TRUNG QU C 63

3.1 Tình hình chi n l c đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a các doanh nghi p Vi t Nam đ n nay 63

3.1.1 Th c tr ng chi n l c đ u t ra n c ngoài c a các doanh nghi p Vi t Nam 63

3.1.1.1.Tìm ki m tài nguyên: 64

3.1.1.2.Tìm ki m th tr ng: 66

3.1.1.3.Tìm ki m hi u qu : 67

3.1.2 ánh giá tình hình chi n l c đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a các doanh nghi p Vi t Nam hi n nay 67

3.1.2.1.Tích c c 68

3.1.2.2.H n ch 69

3.2.M t s ki n ngh đ i v i vi c xây d ng chi n l c thúc đ y đ u t tr c ti p n c ngoài c a Vi t Nam 70

3.2.1 xu t chi n l c đ u t cho các doanh nghi p Vi t Nam t i hai th

tr ng Châu Phi, M La Tinh và vùng Caribbean 70

3.2.1.1 L a ch n chi n l c đ u t 70

3.2.1.2 L a ch n th tr ng đ u t 71

3.2.1.3 L a ch n l nh v c đ u t ch l c có kh n ng c nh tranh 71

3.2.1.4 L a ch n hình th c đ u t 74

3.2.1.5 Nghiên c u th tr ng 74

3.2.1.6 Lên k ho ch, tri n khai và qu n lí d án 74

3.2.2 Ki n ngh đ i v i chính ph nh m m c đích thúc đ y ho t đ ng đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a Vi t Nam 75

3.2.2.1 Ki n ngh Chính ph gia t ng vi c qu n lí chi n l c OFDI 75

3.2.2.2 Ki n ngh nh m hoàn thi n lu t pháp v đ u t tr c ti p ra n c ngoài77 3.2.2.3 Ki n ngh v chính sách h tr , u đưi c a Nhà n c 78

3.2.2.4 Các chi n l c h tr dài h n 80

K T LU N 82

TÓM T T TÀI

tài: “Chi n l c đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a các công ty xuyên

qu c gia Trung Qu c và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam” g m 3 ch ng:

Trong Ch ng I, ph n đ u, đ tài đ a ra m t s nh ng khái ni m, đ c đi m

c b n v công ty xuyên qu c gia – nh ng ch th tr c ti p th c hi n quá trình đ u

t ra n c ngoài Ti p đó, chú tr ng làm rõ t m quan tr ng c a các chi n l c đ u

t đ i v i ho t đ ng đ u t ra n c ngoài c a các công ty xuyên qu c gia, đ c bi t

là các công ty xuyên Trung Qu c

Trong Ch ng II, đ tài t p trung nghiên c u vi c áp d ng các chi n l c

đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c t i hai

th tr ng Châu Phi và M La-tinh Thông qua vi c đánh giá nh ng k t qu đ u t

đư đ t đ c, đ tài nh n m nh vi c tìm ra nh ng bài h c thành công và ch a thành công trong vi c áp d ng các chi n l c đ u t y Nh ng bài h c thành công và

ch a thành công đóng vai trò quan tr ng nh nh ng kinh nghi m quí báu giúp ích thúc đ y ho t đ ng đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a các doanh nghi p Vi t Nam

là s l n m nh các TNCs Trung Qu c ây là các TNCs đ c x p h ng m t trong

50 TNCs n i ti ng trên toàn c u đ t đ c k t qu nh v y, nhà n c Trung

Qu c và các TNCs Trung Qu c và các TNCs Trung Qu c đư có nh ng chính sách, chi n l c phát tri n r t đúng đ n

Trong nh ng n m qua, cùng v i vi c t ng c ng thu hút FDI t bên ngoài, các doanh nghi p Vi t Nam đư t ng b c đ y m nh ho t đ ng đ u t kinh doanh ra

th tr ng th gi i.Tuy nhiên, so v i Trung Qu c, khái ni m công ty xuyên qu c gia (TNCs) Vi t Nam còn khá m i m và hi u qu ho t đ ng đ u t tr c ti p ra

n c ngoài c a các doanh nghi p Vi t Nam còn ch a cao.Sau khi là thành viên chính th c c a t ch c th ng m i th gi i WTO vào n m 2007, bên c nh nh ng thu n l i đ t đ c, chúng ta c ng ph i đ i m t v i nhi u nh ng thách th c, khó

kh n m i khi tham gia vào th tr ng qu c t ho t đ ng đ u t kinh doanh ra

th tr ng n c ngoài có đ c nh ng k t qu thành công,chính ph và doanh nghi p Vi t Nam c n có nh ng h c h i t th gi i, đ c bi t là Trung Qu c- m t đ t

n c có r t nhi u nh ng đ c đi m t ng đ ng v i Vi t Nam v kinh t , chính tr và

v n hóa…Vì v y,nghiên chi n l c đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a các TNCs Trung Qu c là m t đi u r t c n thi t đ Vi t Nam có th rút ra nh ng bài h c kinh nghi m quí báu khi các doanh nghi p Vi t Nam tham gia và th tr ng th gi i

T nh ng phân tích trên, nhóm nghiên c u quy t đ nh ch n đ tài: “CHI N

XUYÊN QU C GIA TRUNG QU C VÀ BÀI H C KINH NGHI M DÀNH CHO VI T NAM”cho công trình nghiên c u c a nhóm

2 T ng quan tình hình nghiên c u

Vào n m 1982, m t trong nh ng công trình nghiên c u đ u tiên có đ c p

đ n ho t đ ng đ u t c a Trung Qu c ra n c ngoài đ c th c hi n b i các nhà kinh t qu c t nh là Dunning and Gray Trong quá trình nghiên c u, h đư ch ra

đ c nh ng đ c đi m n i b t nh t c a trong ho t đ ng đ u t c a Trung Qu c ra

n c ngoài B ng ph ng pháp thu th p x lý s li u và ki m đ nh mô hình, các nhà kinh t c ng đư c g ng xây d ng l i nh ng lý thuy t thông th ng trong th i

đi m y, đ xu t xem xét thêm nh ng khía c nh m i giúp gi i thích thêm v chi n

l c ho t đ ng c a các TNCs Trung Qu c

Do ho t đ ng đ u t m i ch n i lên nh m t hi n t ng nên nh ng công trình nghiên c u ho t đ ng đ u t c a Trung Qu c ra th tr ng n c ngoài có s

l ng khá h n ch M t s công trình tiêu bi u có th k tên nh :

N m 2007, Diego Quer c a đ i h c Alicante, Tây Ban Nha trong bài nghiên

c u v FDI c a TRung Qu c ra n c ngoài trong tài li u “Driving Factors,

theoretical background and strategic implications”c ng đư k t lu n ch ra nh ng

nguyên nhân chính thu hút v n đ u t FDI ra n c ngoài c a Trung Qu c nh tìm

ki m tài nguyên, tìm ki m th tr ng, tìm ki m tài s n

Tìm hi u nh ng báo cáo và phân tích c a nhóm các nhà nghiên c u thu c Transnational Corporations Review (TNCR) Con đ ng phát tri n c a các ho t đ ng đ u t ra n c ngoài c a Trung Qu c đ c tác gi Yongjin Zhang nghiên c u trong cu n sách “ China’s emerging global Business” Nghiên c u t p

trung vào s chuy n đ i kinh t Trung Qu c và s gia t ng các TNCs Trung Qu c cùng v i s gia t ng các TNCs c a nhóm n c đang phát tri n Trong cu n “The

rise of Chinese transnational corporations” c a Anna Zorska đư nghiên c u khá

đ y đ v s phát tri n c a các TNCs Trung Qu c t i Châu Âu và Châu Á

Ngoài các nghiên c u tiêu bi u trên, v n còn m t s nghiên c u c a các nhà kinh t c trong và ngoài n c khác đ u cho nh ng k t qu đáng chú Ủ Tuy nhiên,

đi m h n ch c a các nghiên c u đó là đa ph n v n mang màu s c đi sâu vào lỦ

lu n, k t qu th c nghi m ch trên các th tr ng tiêu bi u nh Châu Âu và Châu

Á Các tài li u nghiên c u v ho t đ ng đ u t FDI c a Trung Qu c t i hai th

tr ng m i là Châu Phi và M La Tinh không nhi u quy mô ch d ng l i m c bài báo nghiên c u khoa h c nên thông tin và s li u cung c p còn h n ch c bi t

ch a tìm th y tài li u ng d ng dành cho s phát tri n c a các doanh nghi p Vi t Nam

Chính vì v y, k th a nh ng đ c đi m tích c c c a các bài nghiên c u tiêu

bi u tr c, trong đ tài, nhóm nghiên c u xin đi sâu vào phân tích các chi n l c

đ u t c a TNCs Trung Qu c trên hai th tr ng tiêu bi u, có t m quan tr ng : khu

v c M La-tinh cùng vùng Caribbean và Châu Phi Qua đó, khái quát, rút ra đ c

nh ng bài h c quý báu cho chính ph và doanh nghi p Vi t Nam đ có nh ng chi n l c đ u t phù h p nh m phát tri n ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài

i t ng nghiên c u: Chi n l c đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a các TNCs Trung Qu c

M c tiêu nghiên c u : Nghiên c u các chi n l c đ u t OFDI c a các TNCs Trung Qu c trong th i gian qua đ nhìn nh n chính xác v m t thành công

và không thành công c a các TNCs này T đó, rút ra đ c nh ngbài h c kinh nghi m quý báu cho Vi t Nam đ góp ph n hình thành chi n l c đ u t phù h p thúc đ y ho t đ ng đ u t tr c ti p c a Vi t Nam ra n c ngoài t i m t s th

Nghiên c u chi n l c đ u t FDI c a các TNCs Trung Qu c t i hai khu

v c là Châu Phi, Châu M La Tinh và vùng Caribbean

Gi i h n kho ng th i gian nghiên c u ho t đ ng c a các TNCs Trung Qu c

t n m 2004 đ n nay

6 K t qu nghiên c u d ki n

Các k t qu mong mu n đ t đ c qua nghiên c u đ tài này nh sau: Th

nh t, các chi n l c và n ng l c c nh tranh c a các TNCs Trung Qu c khi đ u t kinh doanh ra th tr ng n c ngoài và c th h n là hai th tr ng Châu Phi, M

La Tinh và vùng Caribbean Th hai,nh n đ nh tác đ ng c a chi n l c đ u t FDI

t các TNCs Trung Qu c đ i v i s phát tri n c a đ t n c Trung Qu c và đ t

n c nh n đ u t Cu i cùng, t nh ng phân tích trên,nghiên c u tìm ra nh ng

m t thành công và không thành công c a các chi n l c đ u t tr c ti p n c ngoài

t các TNCs Trung Qu c đ rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

7 K t c u c a đ tài

Ch ng I : Khái quát v các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c và vai trò c a chi n l c đ u t đ i v i ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài c a Trung Qu c

Ch ng II: Chi n l c đ u t tr c ti p n c ngoài t i m t s th tr ng

m i n i c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c

Ch ng III: M t s ki n ngh đ i v i vi c xây d ng chi n l c thúc đ y

đ u t tr c ti p n c ngoài c a Vi t Nam trên c s nghiên c u các kinh nghi m t Trung Qu c

CH NG I: KHÁI QUÁT V CÁC CỌNG TY XUYÊN QU C GIA VẨ VAI

1.1 Khái quát v các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c

1.1.1.Khái ni m công ty xuyên qu c gia (TNCs)

S phát tri n liên t c v quy mô, c c u t ch c và ph ng th c s h u

c a các công ty xuyên qu c gia trong nh ng th p k v a qua đư làm n y sinh nhi u quan ni m và đ nh ngh a khác nhau v khái ni m này Hi n nay, ch a có

m t đ nh ngh a th ng nh t v công ty xuyên qu c gia nh ng các t ch c qu c t

c ng đ a ra nh ng đ nh ngh a khác nhau

Theo Lu t d th o c a Liên hi p qu c v qu n lí TNC (đo n 1) đư đ nh ngh a

“công ty xuyên qu c gia” có ngh a là “ m t doanh nghi p bao g m nhi u th c th

t i hai hay nhi u n c, không xét đ n hình th c pháp lí và l nh v c ho t đ ng, mi n

là các th c th này v n hành theo m t h th ng ra quy t đ nh, cho phép có đ c các chính sách g n k t và m t chi n l c chung thông qua m t hay nhi u trung tâm ra quy t đ nh Trong đó, các th c th này đ c k t n i v i nhau, thông qua vi c s

h u ho c cách khác, khi n cho m t ho c nhi u th c th có th có đ c nh h ng đáng k đ n ho t đ ng c a nh ng th c th khác và đ c bi t là chia s tri th c, ngu n l c và trách nhi m v i nh ng th c th khác”

Trong h ng d n đ i v i các Công ty đa qu c gia c a OECD (đo n 8) mô t

m t công ty đa qu c gia nh “ Nh ng công ty này th ng bao g m các công ty

ho c các th c th khác mà quy n s h u chúng là thu c t nhân, chính ph ho c

h n h p, đ c thành l p t i các n c khác nhau và đ c liên k t t i m c m t ho c nhi u th c th có th có m t m c đ nh h ng hi u qu đ n ho t đ ng c a nh ng

th c th khác, đ c bi t có th chia s tri th c và ngu n l c v i các th c th khác

M c đ t ch c a m i th c th trong m i quan h v i các th c th khác c a m i công ty đa qu c gia r t khác nhau, ph thu c vào b n ch t c a m i quan h v i các

th c th này và l nh v c ho t đ ng liên quan”

Theo đ nh ngh a c a Di n đàn Liên H p Qu c v Th ng m i và Phát tri n (UNCTAD) : “ Công ty xuyên qu c gia là nh ng công ty có trách nhi m h u h n

ho c vô h n bao g m các công ty m và chi nhánh n c ngoài c a chúng Các công

ty m đ c đ nh ngh a là các công ty ki m soát tài s n c a nh ng th c th kinh t khác n c ngoài, th ng đ c th c hi n thông qua vi c s h u m t t l v n nh t

đ nh M c góp c ph n 10% ho c cao h n đ i v i các lo i c phi u th ng ho c c phi u có quy n bi u quy t đ i v i công ty trách nhi m h u h n ho c t ng đ ng

v i công ty trách nhi m vô h n, th ng đ c xem là ng ng c a các công ty khác

Ba khái ni m trên đ u nh n m nh đ n k t c u t ch c c a TNC đó là bao

g m nhi u th c th đ c thành l p t i các n c khác nhau, v n hành theo m t h

th ng chung, đ c bi t có th chia s tri th c và ngu n l c cho nhau Tuy nhiên khái ni m c a OECD b t đ u nh n m nh thêm vào hình th c s h u TNCs đó là thu c v t nhân, chính ph ho c h n h p Khái ni m c a UNCTAD ti p t c b sung hai thu t ng công ty m và công ty con và xác đ nh s ki m soát tài s n c a các th c th kinh t n c ngoài, quy đ nh v m c v n góp và th i h n c a TNCs

C ba khái ni m bên c nh nh ng nh n đ nh và xu h ng ti p c n chung gi ng nhau

và chúng còn b sung cho nhau đ hoàn thi n h n cho ng i ti p c n khi nghiên

c u v các công ty xuyên qu c gia

T m t s quan ni m và đ nh ngh a trên có th rút ra khái ni m chung v công ty xuyên qu c gia nh sau : Công ty xuyên qu c gia là công ty ti n hành đ u

t tr c ti p n c ngoài bao g m m t công ty m mang qu c t ch nh t đ nh và các

công ty con thu c s h u m t ph n hay toàn b ho t đ ng trong các d án FDI

t i nhi u qu c gia trong đó công ty này có quy n qu n lí ho c ki m soát m t cách đáng k (Cách hi u c a UNTAD trong các báo cáo đ u t th gi i(WIR))

Trong khuôn kh đ tài này, công ty xuyên qu c gia đ c hi u v i khái ni m

nh trên và đ c g i t t là TNCs (Transnational Corporation)

1.1.2.K t c u c a công ty xuyên qu c gia

Công ty m ( parent Enterprise): là công ty ki m soát tài s n c a nh ng

th c th kinh t khác n c ngoài, th ng đ c th c hi n qua m t t l v n

nh t đ nh

Công ty con ( Subisidiary Enterprise): là m t doanh nghi p có t cách pháp nhân ho c không có t cách pháp nhân, c trú t i m t n c khác, s h u

m t t l v n góp cho phép có l i ích lâu dài, tr c ti p có quy n s h u trên

m t n a quy n bi u quy t c a các c đông và có quy n ch đ nh hay bãi nhi m

ph n l n thành viên ban giám đ c, qu n lí hay thanh tra

Công ty liên k t ( Associate Enterprise): là công ty liên doanh n c ch nhà Trong đó, nhà đ u t có v n s h u ít nh t 10% v n nh ng không l n h n

m t n a quy n bi u quy t c a các c đông

Công ty chi nhánh ( Branch Enterprise): là công ty không ph i liên

doanh và có toàn b v n ho c v n n c ch nhà

Chi nhánh n c ngoài ( Foreign Affiliate) : Là công ty liên doanh ho c

không ph i liên doanh mà nhà đ u t là công ty m n c ngoài s h u m t s

v n c ph n cho phép tham gia đi u hành công ty Trong báo cáo đ u t th

gi i thì chi nhánh n c ngoài bao g m c công ty con và công ty liên k t, công

ty chi nhánh

1.2 Chi n l c đ u t vƠ vai trò c a chi n l c đ u t đ i v i ho t đ ng đ u t

tr c ti p ra n c ngoƠi c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c

1.2.1.Khái ni m “chi n l c” và “chi n l c đ u t tr c ti p n c ngoài”

Chi n l c là m t khái ni m r ng, có ngu n g c t quân s , đó là ph ng cách đ chi n th ng trong m t cu c chi n tranh Chi n l c trong quân s đ c

đ nh ngh a là ch ng trình hành đ ng, k ho ch hành đ ng đ c thi t k đ đ t

đ c m t m c tiêu c th , là t h p các m c tiêu dài h n và các bi n pháp, các cách

th c, con đ ng đ t đ n m c tiêu đó 1 T n d ng nh ng n i dung t ngh a g c, khái ni m chi n l c đư đ c m r ng và s d ng trong nhi u l nh v c khác nhau,

đ c đi t là trong kinh t

Trong kinh t , chi n l c đ c chia thành chi n l c kinh doanh và chi n

l c đ u t

+ Chi n l c kinh doanh:Trong m i th i k , tùy vào m c đích nghiên c u, khái

ni m chi n l c kinh doanh l i đ c đ nh ngh a theo nh ng cách khác nhau

Theo đ nh ngh a c a General Ailleret, chi n l c kinh doanh là vi c xác đ nh

nh ng con đ ng và nh ng ph ng ti n v n đ đ t t i m c tiêu đư xác đ nh thông qua chính sách

F.J Gouilart l i cho r ng chi n l c kinh doanh là toàn b các quy t đ nh

nh m vào vi c chi m đ c các v trí quan tr ng phòng th và t o ra các k t qu s

d ng ngay đ c

Chi n l c doanh nghi p là nh m phác h a nh ng qu đ o ti n tri n đ v ng

ch c và lâu dài, chung quanh qu đ o đó có th s p x p nh ng quy t đ nh và hành

đ ng chính xác c a doanh nghi p – Alain Charlee Martinet 2

Tuy có các đ nh ngh a khác nhau, nh ng t t c đ nh ngh a đ u xoay quanh: chi n l c kinh doanh là các k ho ch trong dài h n đ c thi t k theo xâu chu i,

m t lo t nh ng ho t đ ng nh m đ t o ra l i th c nh tranh lâu dài so v i các đ i

th

+ Chi n l c đ u t :

Chi n l c đ u t là m t ph n thu c chi n l c kinh doanh c a doanh nghi p Nó đ c đ nh ngh a là m t k ho ch dài h n c a nhà đ u t l a ch n

nh ng l nh v c đ u t , cách th c đ u t d a trên s xem xét các y u t : m c tiêu,

r i ro và nhu c u v n cho t ng lai 3

+ chi n l c đ u t tr c ti p ra n c ngoài:

M c dù vi c xây d ng các chi n l c cho ho t đ ng đ u t n c ngoài đư

đ c phát tri n t khá lâu, hi n nay v n ch a có m t đ nh ngh a, h th ng c th làm rõ ràng khái ni m “chi n l c đ u t tr c ti p ra n c ngoài” là gì? Tuy v y,

qua nh ng khái ni m v chi n l c đ u t , đ u t tr c ti p ra n c ngoài, chi n

l c đ u t ra tr c ti p ra n c ngoài có th đ c hi u nh sau: “là m t k ho ch dài h n c a nhà đ u t doanh nghi p ho c cá nhân l a ch n nh ng l nh v c đ u t , cách th c đ u t h p lý khi th c hi n ho t đ ng đ u t tr c ti p ra n c ngoài”

2 http://www.voer.edu.vn/module/kinh-te/khai-niem-ve-chien-luoc-kinh-doanh.html

1.2.2.Vai trò chi n l c đ u t đ i v i ho t đ ng đ u t ra n c ngoài c a các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c

Chi n l c đ u t là m t ph n quan tr ng trong ho t đ ng đ u t Khi m t doanh nghi p mu n đ u t ra n c ngoài và m c tiêu tr thành các TNCs thì bên

c nh vi c nghiên c u v d án, v n đ u t , hình th c đ u t , qui mô, ph m vi th

tr ng, k t c u mô hình công ty… thì chi n l c đ u t là m t ph n không th thi u Nó giúp các TNCs phát huy t i đa ti m n ng hi n có và đ t đ c thành công các th tr ng l a ch n N u ho ch đ nh chi n l c không phù h p thì ch c ch n

s không th c nh tranh đ c v i các TNCs khác trên tr ng qu c t

Chính ph Trung Qu c và các TNCs Trung Qu c hi u rõ s quan tr ng c a chi n l c đ u t vì v y đư bi t v n d ng t ng chi n l c t ng th tr ng c th

K t qu thu đ c đó là chi n l c đ u t đ c áp d ng đư mang l i r t nhi u ích l i cho ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài c a Trung Qu c

S …Ti u vùng Sahara Châu Phi nh Nigeria, Nam Phi, Công gô, Khu v c R p

nh - R p- xê-út, An-giê-ri, Ti u v ng qu c R p Th ng Nh t; Khu v c Tây Á

nh Iran, Kazakhstan, ; ông Á v i Indonesia, Vi t Nam, Singapo,… Châu Úc v i Australia T đó mà th tr ng tiêu thu hàng hóa Trung Qu c đ c m r ng trên toàn c u mang l i ngu n doanh thu l n cho các TNCs, t o đà cho ho t đ ng đ u t

tri n công nghi p ng th i c ng là đ ti t ki m ngu n tài nguyên nhiên li u có

h n c a đ t n c, gi gìn s phát tri n kinh t b n v ng, gi m thi u ô nhi m môi

tr ng

Chi n l c tìm ki m tài nguyên còn b tr cho các chi n l c khác phát tri n

nh chi n l c tìm ki m th tr ng, tìm ki m hi u qu Nó khi n các TNCs Trung

Qu c không nh ng khai thác đ c nhiên li u nh p kh u v qu c gia mà còn tiêu th

m t l ng l n hàng hóa và s d ng đ c r t nhi u lao đ ng Trung Qu c

Th ba, gi m chi phí s n xu t, t ng kh n ng c nh tranh và gi m t l th t nghi p

Nh có chi n l c tìm ki m hi u qu mà ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài c a các TNCs Trung Qu c thu đ c r t nhi u thành công T n d ng l i th

c a n c nh n đ u t v m t b ng, đ t đai, nguyên nhiên li u và nhân công r …các TNCs Trung Qu c đư c nh tranh v i các TNCs khác trên th gi i nh chi phí s n

xu t th p, giá thành s n ph m r và ch t l ng t t ng th i khi d ch chuy n s n

xu t sang n c ngoài các TNCs Trung Qu c và chính ph Trung Qu c th c hi n chi n dch đ a lao đ ng Trung Qu c sang làm vi c n c ngoài làm gi m t l th t nghi p trong n c

Trong chi n l c c nh tranh, các TNCs Trung Qu c luôn coi công ngh là

y u t quan tr ng, gi v trí hàng đ u Do đo, thúc đ y đ i m i công ngh b ng

ho t đ ng nghiên c u và phát tri n (R&D) là nhi m v s ng còn c a các công ty

i đ u trong đ i m i công ngh đ ng ngh a v i nâng cao n ng l c c nh tranh, chi m l nh th tr ng và gi v trí đ c quy n

Do th c hi n chi n l c tìm ki m tài s n chi n l c mà hi n nay Trung

Qu c đang s h u m t s th ng hi u l n, xây d ng đ c nhi u phòng R&D t i Châu Á, Châu Phi, B c M và Nam M v các l nh v c vi n thông, tin h c, công ngh đi n t và nông nghi p

Th n m, chi n l c đ u t phù h p thúc đ y các TNCs ngày càng l n

m nh Nh đó mà các TNCs t ng doanh thu, t ng l i nhu n,m r ng ngu n v n,

m r ng ph m vi th tr ng, hình thành th ng hi u, nâng cao kh n ng c nh tranh

CH NG II CHI N L C U T TR C TI P N C NGOẨI T I

cu i n m 1890 đ u n m 1990 V i th i đ i toàn c u hóa hi n nay, hai mô hình này

có nhi u đi m không phù h p v i th c t nh ng ph n l n nó v n còn nh ng giá tr

ng d ng đ i v i chi n l c kinh doanh c a các công ty xuyên qu c gia Các TNCs Trung Qu c đư v n hành chi n l c kinh doanh đ u t n c ngoài theo lý thuy t truy n th ng này vào thu đ c nhi u thành công Không d ng l i đó các TNCs Trung Qu c cùng các nhà ho ch đ nh chính sách chính ph Trung Qu c không

ng ng đ i m i phát tri n thêm chi n l c đ đ t đ c hi u qu đ u t cao nh t

Theo cách ti p c n c a Dunning v chi n l c c a các công ty xuyên qu c gia trong nh ng n m 1990 ( Dunning,1993) có 4 chi n l c đi n hình B n chi n

l c này g n đây đư đ c đi u ch nh và đ a vào khuôn kh t ng quát h n ó là, chi n l c tìm ki m tài nguyên, tìm ki m th tr ng, tìm ki m hi u qu , tìm ki m tài s n chi n l c ( Dunning, 2006; Dunning & NarulW,2004)

phát tri n khi các công ty l n gi v ng đ n v s n xu t c a mình các n c phát tri n Ho t đ ng đ u t ra n c ngoài đ đ m b o vi c cung ng tài nguyên, nguyên

li u Các n c đang phát tri n (n c nh n đ u t ) s s n xu t s n ph m Các n c công nghi p phát tri n (n c đ u t ) th c hi n khâu hoàn thi n s n ph m Sau đó,

m t l ng c a s n ph m hoàn ch nh l i đ c xu t kh u ng c tr l i n c nh n đ u

t (Yeasts, 2001) Các công ty xuyên qu c gia áp d ng chi n l c này nh ng

qu c gia s h u m t l i th tuy t đ i trong ngu n tài nguyên thiên nhiên Nh v y, chi n l c đ u t FDI này nh m m c đích s n tìm các y u t đ u vào giá r , tr

l ng l n đ ti p t c ho t đ ng x lí, ch bi n hoàn thi n s n ph m

t ng các công ty xuyên qu c gia đ t các công ty con t i các qu c gia khác đ ti p

c n th tr ng n c ngoài Chi n l c đ u t FDI này ch y u đ cung c p hàng hóa và d ch v cho n c ch nhà Các ch đ u t th c hi n chi n l c tìm ki m th

tr ng luôn quan tâm đ n các y u t nh dung l ng th tr ng, t c đ t ng tr ng

c a th tr ng, kh n ng ti p c n th tr ng và khu v c th gi i, s thích c a ng i tiêu dùng n c nh n đ u t và c c u th tr ng

gia t ch c l i ho t đ ng c a h trên quy mô toàn c u Nó gi ng nh s n xu t qu c

t theo ph ng pháp outsouring chính là vi c chuy n giao m t s ho t đ ng giá tr gia t ng sang các đ a đi m khác ngoài n c ch đ u t và các n c tiêu dùng hàng hóa cu i cùng M c tiêu c b n c a chi n l c tìm ki m hi u qu là t n d ng l i th

đ a đi m c a n c ch nhà c th là n c có chi phí lao đ ng th p, chi phí mua các

y u t đ u vào th p Theo nh Dunning quá trình này đi kèm v i vi c đóng c a các nhà máy có chi phí s n xu t cao h n c a các n c ch đ u t

ki m tài s n chi n l c là các công ty có tài s n n m n c ngoài Tài s n s n đó

có kh n ng t ng n ng su t, t ng kh n ng c nh tranh ví d nh các phòng thí nghi m, c s h t ng công ngh , các nhà máy công ngh cao, tài s n tài chính…Các tài s n chi n l c đ c các công ty xuyên qu c gia tìm ra trong quá trình mua l i ho c liên k t h p tác nghiên c u v i các công ty c a n c nh n đ u

t Vì v y h v a t n d ng đ c k n ng có s n c a h n c ngoài v a có trong tay các tài s n chi n l c

Các TNCs Trung Qu c đư áp d ng g n nh tri t đ lí thuy t này cho ho t

đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài t i các th tr ng trên th gi i và th hi n rõ nh t hai th tr ng là Châu Phi và Châu M La Tinh cùng vùng Caribbean

t tr c ti p ra n c ngoài c a Trung Qu c t ng m nh n cu i n m 2009, t ng giá

tr đ u t tr c ti p n c ngoài c a Trung Qu c (OFDI) đư đ t t i 5,6 t đô la M (MOFCOM, NBS và SAFE 2009) Theo các s li u chính th c trên di n đàn đ u t

c a B k ho ch và đ u t c a Vi t Nam c p nh t, đ u t ra n c ngoài (OFDI) c a Trung Qu c trong 2012 là h n 77 t USD, t ng lên 12,6% Nh ng b c ti n “ nh y

v t” c a Trung Qu c đang đ c các nhà nghiên c u và ho ch đ nh chi n l c c a nhi u n c quan tâm đ t đ c thành t u đáng k trên, các chính sách c a chính

ph Trung Qu c đóng vai trò vô cùng quan tr ng trong vi c t o đi u ki n thu n l i

và khuy n khích ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài đ i v i các công ty Trung

chính ph trung ng Vai trò c a h i đ ng Nhà n c là xây d ng và phát tri n chính sách, pháp lu t và các quy đ nh c ng nh ph i h p phát tri n kinh t qu c gia.(Zhao 2006)

C p đ th hai , c p B c quan có liên quan trong qu n lỦ đ u t ra n c

ngoài: B Th ng m i (MOFCOM) và C c qu n lỦ Nhà n c v ngo i h i (SAFE)

B Th ng m i (MOFCOM) ,trách nhi m chính đ i v i ho t đ ng OFDI

• m b o s liên k t c a pháp lu t kinh t và th ng m i c a Trung Qu c

v i các đi u c qu c t , th a thu n qu c t và chính sách vi n tr n c ngoài

C c Qu n lý ngo i h i (SAFE) thu c Ngân hàng c a Trung Qu c ch u trách

nhi m qu n lý dòng ch y ngo i h i Hi n nay,c c u c a SAFE đ c chuy n d ch

nh m t ng c ng OFDI Nhi m v c a SAFE:

• Báo cáo cán cân thanh toán và các d li u lên H i đ ng Nhà n c và Qu

Ti n t Qu c t (IMF)

• a ra các khuy n ngh trao đ i chính sách đ i ngo i c a Ngân hàng nhân dân Trung Qu c

• Giám sát vi c chuy n ngo i t ra và vào Trung Qu c theo các tài kho n v n

c a cán cân thanh toán

• Qu n lý d tr ngo i h i c a Trung Qu c

duy t các chính sách đ u t ra n c ngoài Vai trò c a h ch y u là đ h tr các

b và đ m b o r ng các chính sách v a ban hành đ c ph i h p nh p nhàng v i các chính sách khác hi n th i Ch c n ng c a nó bao g m các quy đ nh c a chính ph

v v n đ đ u t , các ngành công nghi p (Pearson 2005) và phát tri n chi n l c, cân b ng ,t i u hóa các kho n đ u t c a Trung Qu c n c ngoài (Munro và Yan 2003) Trong vai trò này, NDRC đư ban hành các h ng d n liên quan đ n v n

đ doanh nghi p trong n c vay v i lãi su t u đưi (Schwartz 2005)

C p đ th t bao g m các B , ngành, M i B ph trách các chính sách

trong l nh v c riêng c a mình

2.1.2.2 Các chính sách h tr đ u t tr c ti p ra n c ngoài c a Trung

Qu c

 C i cách v vi c qu n lí ngo i h i

N m 2002, d a trên quy t đ nh c a H i đ ng Nhà n c , c c Qu n lí ngo i

h i Trung Qu c h y b h th ng đánh giá r i ro và các quy đ nh ti n g i, l i nhu n

đ u t n c ngoài N m 2003, th t c ki m tra ngu n ngo i h i đư đ c đ n gi n hóa thông qua "Thông t v ki m tra đ n gi n hóa các ngu n ngo i h i” N m

2006, h n ng ch trao đ i n c ngoài đư b h y b trong “Thông t v vi c đi u

ch nh m t s chính sách trao đ i n c ngoài” T t c các chính sách này làm t ng

s ti n l i cho các công ty và giúp thúc đ y ho t đ ng đ u t ra n c ngoài

 C i cách bi n pháp qu n lí các doanh nghi p tham gia ho t đ ng đ u t

tr c ti p n c ngoài

Vào đ u n m 2003, 5 thành ph và các t nh ven bi n đư đ c ch n là đ a

đi m đ u tiên cho c i cách thí đi m h th ng qu n lỦ đ u t n c ngoài: Th ng

H i, Giang Tô, Chi t Giang, S n ông và Qu ng ông N m 2004, H i đ ng Nhà

n c công b Quy t đ nh v c i cách h th ng qu n lỦ đ u t M i m t chính sách

đư đ c ban hành vào n m 2003 và 2004 N i dung các chính sách là c p phép cho các công ty t do h n trong các quy t đ nh đ u t n c ngoài

Trong n m 2009, MOFCOM ban hành “ Ph ng pháp qu n lý ho t đ ng

đ u t n c ngoài " Tài li u này xác đ nh l i các kho n đ u t n c ngoài, đ n

gi n hóa th t c c p phép và cho phép nhi u công ty t ra quy t đ nh đ u t Trong

n m 2009, Chính ph Trung Qu c công b “h th ng trao đ i chính sách đ u t

n c ngoài” Tài li u này tóm t t nh ng c i cách trong nh ng n m g n đây và ti p

t c đ n gi n hóa th t c trao đ i n c ngoài Chính sách này đư lo i b m t s yêu

c u ph c t p C th , công ty ch c n n p m t h s khi th c hi n chuy n đ i ngo i

t Các gi y t chính đ c ghi nh n bao g m: m t gi y phép, m t tuyên b v ngu n ngo i h i, gi y phép kinh doanh ho c mã s c quan đ ng kỦ, gi y c p phép

đ u t và gi y ch ng nh n chuy n ngo i h i trong giai đo n đ u c a d án

 Hình thành các ngu n qu đ c bi t đ h tr cho doanh nghi p đ u t

tr c ti p ra n c ngoài

Các qu đ c bi t c a Chính ph Trung Qu c là m t ngu n h tr c n thi t cho các công ty xuyên qu c gia tích c c đ u t vào các l nh v c th m dò và khai thác tài nguyên n c ngoài N m 2004, đ khuy n khích và h tr các công ty tham gia đ u t tài nguyên n c ngoài và giúp cho vi c s d ng các ngu n tài nguyên n c ngoài hi u qu h n, B Tài chính và B Th ng m i Trung Qu c đư

ph i h p đ ban hành chính sách tài tr tr c m t ph n kinh phí cho các d án đ u

t khai thác tài nguyên ngoài n c và các d án h p tác kinh t - k thu t Các d án

đ đi u ki n bao g m các tài nguyên nh d u khí, phi kim lo i và kim lo i N m

2005, Chính ph Trung Qu c m r ng ph m vi các d án đ đi u ki n và đ n gi n hóa các th t c h ng tài tr H n n a, đ khuy n khích các công ty kh o sát đ a

ch t và các t ch c khai thác tài nguyên n c ngoài (không k d u và khí t nhiên), B Tài chính tuyên b dành u tiên cho các d án kh o sát, khai thác khoáng s n có tri n v ng t t, tr l ng l n và l i nhu n d ki n s cao Bên c nh

đó Trung Qu c còn có chính sách h tr cho ho t đ ng nghiên c u công ngh , t o

đi u ki n cho các công ty Trung Qu c phát tri n t i n c ngoài, h tr kinh phí các

d ch v thi t k , t v n mà các doanh nghi p Trung Qu c s d ng trong quá trình

đ u t tr c ti p ra n c ngoài

 H tr tín d ng

Trong n m 2005, đ khuy n khích các công ty t nhân đ u t ra n c ngoài, MOFCOM và EXIM Bank ban hành "Thông t v vi c nh p kh u và đ c quy n b o

hi m tín d ng xu t kh u cho doanh nghi p” Chính sách này nh m h tr các công

ty t nhân đ u t phát tri n ra th tr ng qu c t Ti p theo v n trong 2005, Ngân hàng Phát tri n Trung Qu c (CDB) và NDRC công b “Thông t v vi c t ng

c ng h tr tài chính cho các d án quan tr ng n c ngoài” Thông qua chính

sách này, CDB và NDRC đư phát tri n m t k ho ch h tr tài chính cho các d án quan tr ng n c ngoài m i n m Theo k ho ch, CDB s p x p m t h n ng ch tín

d ng t v n c ph n c a mình đ h tr cho các d án đ u t đáng k n c ngoài

 Chính sách thu

phát tri n chi n l c thúc đ y các doanh nghi p Trung Qu c ti n hành

đ u t tr c ti p n c ngoài Chính ph Trung Qu c đư có nh ng chính sách c i thi n, mi n gi m và xóa b m t s lo i thu C c qu n lí Thu Nhà n c Trung

Qu c (SAT) đư c i thi n vi c đánh thu n c ngoài đ h tr các công ty Trung

Qu c đ u t thu n l i n n m 2007, Trung Qu c đư kỦ các hi p đ nh đ u t song

ph ng và đa ph ngv i h n 110 qu c gia, t đó giúp t o ra m t môi tr ng thu n

l i cho các công ty Trung Qu c đ u t ra n c ngoài tiêu bi u nh :

Th a thu n th ng m i t do Trung Qu c-ASEAN (2002), Trung Qu c- Pakistan Hi p đ nh Th ng m i t do (2003), Trung Qu c-Chile Hi p đ nh th ng

m i t do (2005), Hi p đ nh Th ng m i khu v c châu Á-Thái Bình D ng (2005),

Hi p đ nh Th ng m i t do Trung Qu c-New Zealand (2008), Th ng m i t do Trung Qu c-Singapore (2008) và Th ng m i t do Trung Qu c-Peru(2009) T i

Di n đàn Trung Qu c - Châu Phi (2006), Trung Qu c s n sang kí k t các hi p đ nh

th ng m i t do v i các n c châu Phi khi có đi u ki n thu n l i N i dung c a các hi p đ nh nêu trên ph thu c vàonhu c u và đi u ki n c th c a m i bên Ch c

n ng chính c a các th a thu n là thúc đ y th ng m i phát tri n gi a các n c và

v n đ quan tr ng là s th a thu n trong vi c mi n gi m, xóa b các thu quan và

h n ng ch không c n thi t đ các nhà đ u t Trung Qu c có đi u ki n thu n l i đ phát tri n

2.2 Chi n l c đ u t FDI c a TNCs Trung Qu c t i các th tr ng tiêu bi u

2.2.1 Chi n l c đ u t c a TNCs Trung Qu c t i th tr ng Châu Phi

2.2.1.1 Môi tr ng đ u t t i Châu Phi

l n nh t l i n m phía nam, Mađagatxca và nh t là Transvaal Mi n trung Châu Phi có vàng, granit, thi c v i tr l ng c ng r t l n Senegan và Sudan có than

đá, qu ng s t, titan, trong đó có r t nhi u m ch a đ c khai phá Vùng đ t Angieri

đ c bi t đ n v i tr l ng l n chì, k m, th y ngân, s t Vùng Maroc là d u h a, vùng Rif là b c, r t nhi u mu i và ph t phát Nh ng vùng giàu khoáng s n nh t là phía nam Châu Phi v i : vàng (t đ u th k tr c đư chi m 3/5 s n l ng vàng th

gi i), kim c ng đ c tìm th y trong c đ t phù sa, th m chí c trong các b bi n vùng đông nam Châu Phi Nam Phi còn có c qu ng s t, b ch kim, than đá

Tr c đà t ng tr ng cao trong hai th p niên qua, n n kinh t Trung Qu c r t

c n nguyên v t li u m i mà trong n c đang c n ki t, đ ti p t c duy trì t c đ phát tri n kinh t 9 - 10% N n kinh t đang bùng n c a Trung Qu c c n r t nhi u tài nguyên, đ c bi t là d u m , kim lo i và g Ngoài ra, Trung Qu c còn b thi u h t

v m t s m t hàng nguyên li u chính, đây là nguyên nhân Trung Qu c nh m vào châu Phi đ l p đ y ch thi u h t đó Châu Phi h a h n s là m t ngu n cung c p

d u m , nguyên li u thô n đ nh và ch a b các c ng qu c khác đ c chi m B i

v y, hi n nay, các công ty khai thác d u l a, khí đ t Trung Qu c đang tìm m i cách chi m l nh nh ng v trí then ch t trong m ng l i ngành công nghi p khai thác tài nguyên thiên nhiên Châu Phi

 Th tr ng tiêu th v i nhu c u hàng hóa l n và đa d ng

Châu Phi là m t th tr ng có s c tiêu th l n, v i 906 tri u dân, yêu c u v tiêu chu n hàng hóa không kh t khe nh nhi u khu v c khác trên th gi i Tuy đ i

s ng còn nhi u khó kh n nh ng m c c u c a th tr ng châu Phi r t cao S c tiêu

th còn th hi n giá tr th ng m i hàng hóa khá cao h u h t các n c châu Phi

M i n m Mar c nh p kh u 10 t USD, Nam Phi nh p 29 t USD, Angiêri m i tr i qua n i chi n c ng nh p 3 t USD Nhu c u v các lo i hàng hóa không ch l n mà còn mang tính lâu dài do m c t ng dân s t nhiên c a Châu Phi l n h n r t nhi u

so v i m c t ng trung bình trên th gi i

 Th tr ng châu Phi ngày càng m r ng đón nh n các ngu n v n đ u

t n c ngoài

K t th p k 1990 c a th k tr c, các n c châu Phi đ u có nh ng c

g ng m c a th tr ng, t ng c ng buôn bán v i các khu v c và qu c gia trên th

gi i Rào c n chính tr và v n hóa, k c tôn giáo tuy v n t n t i nh ng không còn

đ c xem là tr ng i l n Các th ng gia, nhà kinh doanh, khách du l ch, nh ng nhà nghiên c u l ch s và v n hóa, tuy v n coi châu Phi là m t vùng đ t ch a đ ng nhi u bí n nh ng đó là m t th bí n m i g i, không còn khép kín nh x a

i u ch nh thu quan phù h p v i cam k t h i nh p khu v c và th gi i Vi c c

54 n n kinh t châu Phi đ u tham gia ít nh t m t t ch c khu v c và có t i 50/54

n c tham gia WTO đang đi u ch nh chính sách th ng m i cho phù h p v i quy

đ nh chung c a t ch c này, đ c xem là c s đ các đ i tác yên tâm m r ng buôn bán v i châu Phi

Tr c đây, Châu Phi là m t khu v c có tình hình chính tr b t n, th ng xuyên x y ra xung đ t v trang, xung đ t s c t c Các n c phát tri n ph ng Tây hàng th p k qua v n ra s c tr ng ph t, c m v n và không thi t l p quan h ngo i giao v i m t s qu c gia trong khu v c này Hi n nay, Châu Phi có xu h ng n

đ nh chính tr và có các quan h ngo i giao t ng đ i t t v i EU, M , các n c châu Á

Tuy nhiên ngay t khi ph ng Tây tr ng ph t Châu Phi, Trung Qu c l i luôn

c g ng b t n i quan h ngo i giao v i “ L c đ a đen” Ngoài các quan h kinh t và

th ng m i, chi n l c v Châu Phi c a Trung Qu c còn nh m đ n nh ng m c tiêu phi kinh t đ t n t i lâu dài t i châu l c này H n 40 n m qua, t Mao Tr ch ông, Chu Ân Lai cho đ n ng Ti u Bình đ u coi vi c c g ng phát tri n quan h v i các n c Châu Phi (thu c th gi i th 3) là đi m c b n trong chính sách ngo i giao

c a Trung Qu c Trung Qu c đư coi Châu Phi là m t m t xích quan tr ng trong

“vành đai sinh tr ng” (ASEAN –Nam á – Trung ông – Châu Phi -M latinh) c a

th gi i đa c c đ đi u hòa m i quan h v i các n c l n trong t ng lai

d) Nh ng đi m h n ch c a th tr ng Châu Phi

V n t n t i nh ng mâu thu n xung đ t n i b ti m tang; ph bi n là th

tr ng quy mô nh , trình đ th p; chính sách b o h các ngành s n xu t trong n c

c n tr nh p kh u s n ph m giá r , ch t l ng cao; c s h t ng y u kém làm t ng chi phí v n chuy n, giá thành; ph ng th c thanh toán ph c t p, kh n ng thanh toán th p kém, gây nhi u r i ro cho đ i tác; đ a bàn tranh ch p không khoan

nh ng gi a nhi u th l c l n trên th gi i

2.2.1.2 Chi n l c đ u t c a TNCs Trung Qu c t i Châu Phi

Trong nhi u n m, Trung Qu c luôn tìm m i cách ti p c n ngu n tài nguyên trên th gi i nh m m c đích đ t t ng tr ng n i đ a Chi n l c tìm ki m tài nguyên đ c các công ty Trung Qu c áp d ng ngay l p t c khi t n công sang th

tr ng n c ngoài nh các th tr ng châu Á, châu Phi, châu M … c bi t là các TNCs Trung Qu c r t quan tâm đ n th tr ng châu Phi Trong khi các n c

ph ng Tây thi hành hàng lo t các l nh c m v n đ i v i nhi u qu c gia trên l c đ a này thì Trung Qu c đư tranh th th i c t o d ng quan h t t đ p v i Châu Phi đ tìm l i ích tài nguyên lâu dài Có hai m c đích đ c các nhà phân tích kinh t đ

c p đ n đ gi i thích cho nh ng n l c ki m soát tài nguyên c a Trung Qu c M t

là, đ th a mãn nhu c u b c bách v tài nguyên cho kinh t trong n c, mà l i nh p

kh u đ c các tài nguyên nh đ ng, thi c, nikel tr c ti p t các qu c gia châu Phi thay vì ph i ch u m c giá cao h n khi mua thông qua Sàn giao d ch Kim lo i London (LME) Hai là, b ng vi c thi t l p quan h h u ngh v i chính ph các

qu c gia này, Trung Qu c mu n giành đ c lá phi u c a h trong các v n đ quan

tr ng t i các di n đàn th gi i

Chi n l c tìm ki m tài nguyên c a các TNCs Trung Qu c t i Châu Phi th

hi n trong nhi u l nh v c nh d u m , khai khoáng, nông nghi p Phân tích v

ho t đ ng c a các TNCs Trung Qu c trong m t l nh v c tiêu bi u là d u m s nhìn

th y đ c ng d ng th c ti n chi n l c c a các TNCs Trung Qu c t i Châu Phi

D u m

T ng tr ng kinh t c a Trung Qu c ph thu c r t nhi u vào d u m Trong

n m 2009, Trung Qu c đư tr thành nhà nh p kh u d u l n th hai th gi i m c 4,3 tri u thùng d u m i ngày, sau Hoa K m c 9,6 ( Theo thông tin c a c quan

N ng L ng Hoa K (EIA)) Cho đ n hi n nay nhu c u v d u m c a Trung Qu c

ngày càng t ng cao, không ch là nhu c u s d ng mà còn bao g m c nhu c u d

tr d tr d u, Trung Qu c s ph i nh p kh u và đ u t khai thác d u Châu Phi

Hi n nay các công ty, các TNCs chuyên v d u m c a Trung Qu c đang

ho t đ ng t i h n 20 qu c gia châu Phi Các TNCs d n đ u trong l nh v c d u m

c a Trung Qu c đ ng đ u là T ng công ty d u khí qu c gia Trung Qu c( CNPC), China National offshore Oil Corporation (CNOOC) và Sinopec Các t p đoàn h tr liên quan bao g m China National Oil and Gas Exploration and Development Corp (CNODC), BGP International, China Petroleum Engineering & Construction Group ( CPECC)

T n m 2000 đ n 2009 d u chân c a Trung Qu c trong ngành d u m t ng

đ t bi n Theo dõi hai hình sau s th y đ c s t ng lên c a ph m vi đ u t d u m

c a các TNCs Trung Qu c

Hình 1 u t c a Trung Qu c trong ngƠnh d u khí Chơu Phi t n m

2000 đ n 2009

Chú thích:

Upstream (màu đ ): l nh v c khai thác và th m dò d u khí

Downsteam (màu xanh): ch bi n các s n ph m d u khí và hóa d u và kinh doanh & phân ph i các thành ph m c a ngành d u khí

Pending nogotiations (màu vàng): d án đang trong quá trình đàm phán

Chi n l c tìm ki m tài nguyên c a các TNCs Trung Qu c đ c th hi n

nh ng khía c nh sau:

 Các TNCs bi t tìm ki m khu v c đ u t t t nh t

Vì v y, các TNCs Trung Qu c nhanh chóng tìm ki m các ngu n tài nguyên

d u t i các qu c gia có l i th v l nh v c này nh Angola t i Sudan, Equatorial Guinea, Nigeria….C th Trung Qu c đ t tr ng tâm đ u t vào hai đ t n c ti m

n ng là Angola và Nigeria D n đ u trong l nh v c này làCông ty d u Sinopec l n

th hai c a Trung Qu c cùng T p đoàn D u khí CNOOC chuyên ho t đ ng khai thác d u bi n sâu

 m i đ a đi m các TNCs Trung Qu c l i có hình th c đ u t phù h p

C th hi n nay, TNCs Trung Qu c có nh ng mô hình liên doanh đang ho t

đ ng cùng v i các công ty c a n c ch nhà nh Sudapet (Sudan), Sonatrach (Algeria), Sonangol (Angola), Nigeria National Petroleum (Nigeria), Mautitania, Niger Guinea và Equatorial T n m 2004 đ n nay các TNCs Trung Qu c đư có

nh ng h p đ ng liên doanh và mua l i c ph n c a r t nhi u các công ty d u m cùng v i đó là các th a thu n kí k t u đưi mà Trung Qu c dành cho các n c giàu

có v d u m c a Châu Phi Ngày 9/1/2006, công ty d u khí Trung Qu c, CNOOC Ltd công b mua 45% c ph n trong m d u 130 OML c a Nigeria v i 2,3 t USD

ây là liên doanh đ u tiên c a CNOOC vào Châu Phi và là d án đ u t l n nh t trên l c đ a châu Phi vào th i đi m đó (Th i báo Trung Qu c,2006) Cùng th i

đi m đó các công ty Trung Qu c kí k t u đưi v i Angola đ t o đi u ki n cho Angola v t qua - r p- xê-út là n c xu t kh u d u l n nh t sang Trung Qu c Sinopec mua l i c ph n trong 17 lô th m dò c a Angola t ng ng v i t ng d tr 3,2 t thùng d u t ng ng 2,4 t đ ng ( Th i báo Trung Qu c,2006) Trung Qu c

và Angola ti p t c kí ti p 9 th a thu n h p tác liên quan đ n th m dò và khai thác

d u cùng các ch ng trình khuy n m i ( Afrol News, 2005) H n n a, T p đoàn d u khí thu c s h u nhà n c l n nh t Trung Qu c (CNOOC) cùng Sinopec đư mua

l i 20% c ph n d u m ngoài kh i c a Angola v i 1,3 t đô t Marathon Oil (

Công ty d u M )(Theo Reuters, 2009)

 Chi n l c đ u t táo b o

Các TNCs Trung Qu c b qua tình hình chính tr b t n c a m t vài n c Châu Phi tiêu bi u là Sudan ng c l i v n đ u t r t m nh vào công nghi p d u m

n c này Trong khi các qu c gia ph ng Tây ng ng ho t đ ng th m dò sau n n

di t ch ng Darfur và ti p theo là l nh tr ng ph t đ i v i chính ph Sudan (Shankleman, 2006) thì t p đoàn d u khí Trung Qu c (CNPC) đ n n m 2007 đư dành đ c 6 d án d u trong đó 100% quy n s h u Trung Qu c, các TNCs Trung

Qu c còn chi m 41% c ph n và n m gi Khartoum m t nhà máy l c d u c a Sudan

Trong chi n l c tìm ki m th tr ng c a các TNCs Trung Qu c, Châu Phi

là th tr ng ti m n ng tiêu th hàng hoá giá r Th tr ng Châu Phi có nhu c u l n

v nhi u ch ng lo i hàng hóa trong khi l i không kh t khe v ch t l ng, m u mư Các TNCs Trung Qu c luôn ph i ch y đua đ chi m l nh th tr ng này Nh minh

h a trong bi u đ d i đây, th ng m i c a Trung Qu c v i l c đ a châu Phi đư phát tri n theo c p s nhân trong th p k qua, đ c bi t là trong n m n m qua Gi a

n m 2003 và 2008, th ng m i gi a Trung Qu c và châu Phi t ng t 18,6 t USD

đ n US $ 106,8 t đ ng, t ng 474%.Trung Qu c hi n nay là b n hàng l n th 3 c a Châu Phi, sau M và Liên Hi p Châu Âu

Trong chi n l c tìm ki m th tr ng Châu Phi các TNCs Trung Qu c có

nh ng k ho ch phát tri n h p lí C th , các TNCs t p trung cao xu t kh u sang Châu Phi các m t hàng nh ch l c nh d t may, ch t hóa h c, ô tô, máy móc, công ngh vi n thông…Trung Qu c ph n l n là nh p kh u nguyên li u t châu Phi,

d u, qu ng, g , thu c lá và bông, d u…

Hình 2 Các m t hƠng ch y u Chơu Phi nh p kh u t Trung Qu c (c p

đ HS4) 1995-2008

Ngu n : World Trade Atlas data, CCS analysis.k16

Hình 3 Các m t hƠng ch y u Chơu Phi xu t kh u sang Trung Qu c ( c p đ HS4) 1995-2008

Ngu n: World Trade Atlas data, CCS analysis

Chi n l c tìm ki m th tr ng c a các TNCs Trung Qu c th hi n r t nhi u các l nh v c nh ô tô, máy móc, hóa h c…đư nêu trên Tuy nhiên, hi n nay

l nh v c vi n thông đang đ c Trung Qu c h t s c quan tâm, đ u t và phát tri n Phân tích ho t đ ng c a các TNCs Trung Qu c trong l nh v c vi n thông s th y rõ các chi n l c trong kinh doanh tìm ki m th tr ng c a các TNCs Trung Qu c

Vi n thông

Châu Phi là m t trong nh ng th tr ng vi n thông phát tri n nhanh nh t trên

th gi i Ngành công nghi p vi n thông châu Phi tr c đây b chi ph i b i các công ty ph ng Tây, Anh Vodafone, France Telecom, Vodacom và MTN c a Nam Phi Trong th i gian g n đây các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c n i lên chi m

u th rõ ràng trong l nh v c này c th là: Huawei Technologies là nhà cung c p

vi n thông kh ng l l n th 10 trên th gi i; ZTE ( Zhongxing Telecom) thu c

T ng công ty Công nghi p Không gian v tr Trung Qu c ; Alcatel Shanghai Bell (ASB) công ty hàng đ u Trung Qu c Châu Á- Thái Bình D ng; China Mobile Limited công ty vi n thông l n nh t Trung Qu c đ c l a ch n là “ FT Global 500” (Finacial Times) và x p trong “ 2000 công ty l n nh t th gi i” ( t p chí Forbes)

Chi n l c c a các TNCs vi n thông Trung Qu c đ c v n d ng r t linh

ho t th tr ng Châu Phi

 Phát tri n l i th lao đ ng giá r :

Các công ty xuyên qu c gia Trung Qu c có m t l i th c nh tranh v giá thành s n ph m h n nhi u so v i các công ty xuyên qu c gia khác Hàng n m t i Trung Qu c có kho ng 2.000.000 sinh viên t t nghi p k thu t trong khi Pháp có 300.000 và c ch có 100.000 Tuy nhiên m c l ng trung bình m t n m c a k s Trung Qu c là 19.000 USD trong khi Pháp và c kho ng 110.000 USD T ng

t nh v y ng i lao đ ng Trung Qu c làm vi c 50 gi /tu n thì ng i lao đ ng Pháp, c làm vi c 38 gi /tu n Vì v y mà chi phí cho nhân công c a các công ty Trung Qu c s ít h n, s n ph m s r h n so v i các s n ph m c a các TNCs

ph ng Tây

Theo Victor Yip, m t nhà phân tích UOB Kay Hian Securities t i Hong Kong đư nh n đ nh : “ Kinh doanh Trung Qu c đư d y cho hai t p đoàn vi n

thông ZTE và Huawei t p trung vào s n ph m đ n gi n và r Ng i dân th tr ng các n c đang và ch m phát tri n không quá quan tâm đ n nh ng cái h thích, ch

c n s n ph m ti n ích và giá r ” V y nên, có th rút ra chìa khóa chi n l c cho TNCs Trung Qu c hi n t i và t ng lai là duy trì kh n ng c nh tranh giá c

 Ti p c n th tr ng theo khu v c khác nhau

Các TNCs chia th tr ng Châu Phi ra làm 2 lo i Th tr ng hàng đ u cho các công ty Trung Qu c là Ageria, Ai c p, Tunisa, Ma-r c, Nam Phi Các th tr ng này chi m 60% t ng s tài s n vi n thông c a Trung Qu c trên l c đ a Ngoài s này, Nigeria và Angola đang tr nên th c s quan tr ng Vì đây là hai khu v c ven

bi n là tuy n đ ng v n chuy n chính, nói nh cách nói quân s thì đó là tuy n

đ ng bi n thông tin liên l c (SLOCs) Trung Qu c đư nhanh chóng phát hi n ra tính ch t chi n l c toàn c u c a vi n thông nên l a ch n th tr ng ti p c n và đ u

Các TNCs Trung Qu c liên minh v i các nhà khai thác trên toàn c u đ bán

s n ph m vi n thông và các đ ng dây d ch v , s d ng nó nh b phóng đ thâm

nh p vào các th tr ng m i Các TNCs Trung Qu c còn liên k t v i các công ty

vi n thông đ a ph ng c a Châu Phi k t h p các công ty này đ c nh tranh v i d ch

v và s n ph m vi n thông c a công ty n c ngoài

Huawei đ c MTN Nam Phi nhà khai thác di đ ng l n nh t Châu Phi ch n h p tác

v d án d ch v di d ng GSM

Các TNCs Trung Qu c l i d ng đ c đi m m nh v đ t đai, tài nguyên, ngu n và nhân l c t i Châu Phi nên các TNCs Trung Qu c đư ti n hành chi n l c tìm ki m hi u qu trên nhi u l nh v c nh khai thác, ch bi n khoáng s n, nông nghi p…Phân tích ho t đ ng c a các TNCs Trung Qu c trong l nh v c tiêu bi u là nông nghi pcó th th y rõ chi n l c c a các TNCs và c a c nhà n c Trung Qu c

Nông Nghi p

i v i Trung Qu c và các qu c gia châu Á khác nh Hàn Qu c vi c tìm

ki m đ t đai phì nhiêu cho ph c v cho nông nghi p ngày càng quan tr ng đ đ m

b o v n đ an ninh l ng th c Giá l ng th c trong nh ng n m g n đây đư d y lên

lo ng i v tài nguyên h u h n c a các qu c gia H n th n a, tình hình đ t canh tác

và n c dành cho nông nghi p đang gi m d n khu v c châu Á K t qu là các TNCs Trung Qu c ph i tìm ki m vùng đ t m i đ đ u t cho nông nghi p s n xu t

T i Châu Phi, nhi u đ t b hoang m c dù h n 50% dân s làm nông nghi p ( Ngân hàng phát tri n Châu Phi, 2000) Kho ng 20 tri u ha đ t nông nghi p tr giá kho ng 20-30 t $ đư đ c bàn giao r t đ n gi n cho Trung Qu c, - r p, Kuwait ( The Economist, 2009b)

Mozambique 2005 T p đoàn Hubei 1000 G o, bông, đ u,

Ngu n: Chaponniere JR, GabasJJ & Z Qi, Trung Qu c Châu Phi trong l nh

v c nông nghi p: M t bài báo n n t ng v th ng m i, đ u t và vi n tr trong

nông nghi p Trung Qu c-DAC Nông nghi p, an ninh l ng th c, và Phát tri n

nông thôn, Bamako, 27-ngày 28 tháng 4 n m 2010

Chi n l c tìm ki m hi u qu c a các TNCs Trung Qu c trong l nh v c nông nghi p đ c th c hi n ph thu c r t nhi u vào các chính sách ngo i giao c a chính

ph Trung Qu c v i khu v c Châu Phi

- Trung Qu c nuôi d ng quan h h p tác v i nhi u n c Châu Phi

N m 2005, Trung Qu c x p th 2 th gi i v s l ng BIT kí k t v i Châu Phi, 117

th a thu n v i 28 n c c a Châu Phi

- Các u đưi dành cho doanh nghi p Trung Qu c nói chung v thu , tín

d ng, kho n vay, tr c p ngo i h i

- Chính ph Trung Qu c còn h tr Châu Phi trong v n đ phát tri n nông nghi p, y t , giáo d c…

Nhà n c Trung Qu c ph i h p cùng các TNCs th c hi n các chi n l c trên là m t chi n dch đ u t lâu dài cho giá c c a chi phí đ u vào, chi phí thông tin liên l c, chi phí v n chuy n sau này s tr nên th p h n, phù h p v i n ng l c

s n xu t

Chi n l c c a các TNCs Trung Qu c trong vi c tìm ki m tài s n chi n l c

ch y u là vi c đ u t cho ho t đ ng R&D t i các qu c gia Châu Phi v các l nh

v c ch y u nh k thu t khai thác d u, nông nghi p, vi n thông…

N m 2004, Trung Qu c v ng ph i khó kh n trong k thu t th m dò và khai thác d u c c sâu Châu Phi, các TNCs c a Trung Qu c đư liên minh chi n l c

v i các công ty nh Chervron Texaco, Petrobras và TotalSA Tây Phi đ đ c

nh n h tr v k thu t khoan m i Hay trong l nh v c nông nghi p, Guinea- Bisau

là n i mà China State Farm và Argribussiness Corporation ph i h p cùng nghiên

c u ra gi ng lúa lai cho n ng su t cao.Trung Qu c t p trung cao vào ho t đ ng đ u

t R&D c a nông nghi p Châu Phi Vì v y, ho t đ ng R&D nông nghi p c a Châu Phi trong nh ng n m v a qua r t phát tri n

B ng 2 Trung Qu c h tr các trung tơm công ngh nông nghi p châu Phi

Benin Tr ng tr t m u và th c t p k thu t

Cameroon Nghiên c u, k thu t m u và th c t p k thu t

Etiopia H ng d n s d ng các d ng c trong nông nghi p

Liberia Chuy n giao k thu t tr ng tr t lúa và ngô

Mozambique Th c hi n h ng d n m u quá trình canh tác đ u và ngô

C ng hòa Congo H ng d n m u k thu t canh tác

Rwanda H ng d n k thu t canh tác và d tr ngu n n c

Nam Phi H ng d n ký thu t nuôi tr ng th y s n

Sudan H ng d n k thu t canh tác

Tanzania H ng d n k thu t thâm canh

Ngu n: Trung Qu c, MCC, CATERAR, op cit

Tóm l i, b n chi n l c trên là b n chi n l c truy n th ng mà các TNCs trên th gi i th ng áp d ng khi ti n hành ho t đ ng đ u t FDI sang các n c đang và ch m phát tri n Các chi n l c đó đ c các TNCs Trung Qu c s d ng phù h p trong t ng ngành ngh , l nh v c c th đ đ t đ c hi u qu đ u t cao

nh t Nó không ch mang l i l i ích cho các TNCs Trung Qu c mà nó còn đóng góp các l i ích to l n cho s phát tri n kinh t - xã h i Châu Phi

2.2.1.3 ánh giá k t qu chi n l c đ u t c a các TNCs Trung Qu c t i

Châu Phi

a) Nh ng k t qu đ t đ c trong giai đo n sau n m 2004

K t sau n m 2004, qua vi c th c hi n nh ng chi n l c đ u t h p lý, ho t

đ ng đ u t c a Trung Qu c c ng nh các TNCs t i th tr ng Châu Phi đư thu

(Ngu n: B n tin đ u t qu c t Trung Qu c các n m 2004-2010)

Tr c h t, trên ph ng di n s li u, giai đo n n m 2004-2010 đư ch ng ki n

s gia t ng m nh m trong l ng v n đ u t FDI c a Trung Qu c t i th tr ng Châu Phi T vi c ch có 236,5 tri u USD đ c đ u t vào n m 2004, đ n n m

2008, l ng v n đ u t đư t ng lên g p 23 l n, đ t m c 5,5 t USD, cao nh t trong các n m Ho t đ ng đ u t đ c t ng m nh k t n m 2006, sau khi các TNCs t

b n ph ng Tây (bao g m c nh ng TNCs c a M ) b t đ u gi m l ng v n đ u t vào Châu Phi Tr c tình hình y, các TNCs Trung Qu c đư nhanh chóng t n d ng

đ c t t nh ng l i th c a mình đ l p đ y “kho ng tr ng” mà các TNCs t b n

ph ng Tây đ l i (China’s Investment in Africa)

V vùng lãnh th , k t qu đ u t ph n nh s áp d ng xu t s c c a vi c áp

d ng chi n l c ti m ki m th tr ng và chi n l c tìm ki m hi u qu Qua vi c áp

d ng chi n l c, th tr ng đ u t c a các TNCs Trung Qu c đư đ c m r ng ra

45 trên 53 qu c gia c a Châu Phi (B n tinh đ u t qu c t Trung Qu c n m 2008)

Tuy đ u t r ng nh ng l ng v n đ u t c a các TNCs Trung Qu c v n r t t p trung và không dàn tr i, chú tr ng vào m t vài khu v c ch y u nh m t n d ng t i

đa các l i th c a nh ng khu v c y B ng 6 x p h ng nh ng qu c gia và vùng lãnh

th thu c châu Phi thu hút v n đ u t nhi u nh t Ta có th th y, 86.5% t ng l ng

v n đ u t giai đo n 2003-2008 đ c t p trung t i 5 qu c gia d n đ u: CH Nam Phi, Nigeria, Zambi, Algeria và Sudan, trong đó riêng t l đ u t t i CH Nam Phi chi m 64,3% (896,2 tri u USD)

B ng 4 Top các qu c gia, vùng lưnh th thu c Chơu Phi nh n đ u

t nhi u nh t t Trung Qu c trong giai đo n 2003-2008 ( n v :

USD)

Th t Qu c gia L ng đ u t Th t Vùng lãnh th L ng đ u t

X p h ng theo qu c gia X p h ng theo vùng lãnh th

1 CH Nam Phi 896,2 tri u 1 Nam Phi 105,5 tri u

2 Nigeria 124,0 tri u 2 Tây Phi 16,5 tri u

(Ngu n: MOFCOM 2008; World Bank 2010)

2008, l ng doanh nghi p, t p đoàn đ ng kỦ thêm đư t ng h n 2.000 Trong quá trình đ u t , m t s các t p đoàn đư v n lên tr thành đ u não trong h th ng TNCs th gi i nh t p đoàn CITIC (25,5 t USD), t p đoàn Hàng H i Trung Qu c (20,2 t USD), T p đoàn d u khí Qu c gia Trung Qu c (6,8 t USD) N i b t nh t là

t p đoàn Hutchison Whampoa khi d n đ u trong danh sách các TNCs phi tài chính

l n nh t đ n t các qu c gia đang phát tri n, b xa v trí th 2, t p đoàn CEMEX

c a Mexico (Zorska, 2011, p 374)

V i chi n l c tìm ki m tài nguyên, ph n l n l ng đ u t đ c t p trung vào các ngành khai thác tài nguyên, khoáng s n, s n xu t hàng hóa, xây d ng đ t n

d ng t i đa nh ng ngu n nguyên li u, nhân công giá r Các d án trong nh ng l nh

v c này đ c th c hi n ch y u b ng các công ty, t p đoàn nhà n c Ví d : trên

l nh v c d u khí, n m 2006, T ng công ty D u khí Ngoài kh i Qu c gia Trung

Qu c (CNOOC) đ u t 2,7 t USD cho d án d u t i Nigeria, đi kèm v i 4 t USD

đ xây d ng nhà máy l c d u Công ty c ph n Hóa d u Trung Qu c (Sinopec) đ u

t 2,2 t USD cho 2 m d u t i Angola (China’ s Economic Relationships with

Africa, p 1) Ngoài nh ng ngành trên, đ u t vào nh ng ngành nh nông nghi p, công nghi p ch bi n l ng th c th c ph m c ng đang d n phát tri n thành m t xu

th m i B ng nh ng k t qu đư đ t đ c k t h p thêm v i s h tr t phía chính

ph Trung Qu c, trong t ng lai nh t đ nh nh ng TNCs Trung Qu c s còn phát tri n m nh h n n a không ch riêng t i th tr ng Châu Phi mà trên toàn th gi i

t

Bên c nh nh ng k t qu đư đ t đ c trên, ho t đ ng đ u t c a các TNCs Trung Qu c đem l i nh ng k t qu l i ích song ph ng quan tr ng cho c hai bên trên nh ng ph ng di n kinh t ,chính tr

 Nh ng l i ích cho khu v c Châu Phi:

T n m 2006, sau vi c đ y m nh ho t đ ng đ u t t i Châu Phi, Trung Qu c

đư nh n đ c r t nhi u nh ng l i khen khi đóng góp t i 5% vào t l t ng tr ng

“ch a t ng có trong ti n l ” h ng n m c a khu v c này (Hany Besada, 2008, p.14)

S có m t c a các TNCs Trung Qu cđư giúp các qu c gia thu c Châu Phi có đ c thêmnh ng l i ích kinh t quan tr ng u tiên, đó là nh ng l i ích đ c trong l nh

v c xu t nh p kh u gi a hai qu c gia.Vi c đ y m nh ho t đ ng xu t kh u nguyên

li u thô sang th tr ng Trung Qu c giúp các qu c gia Châu Phi thu v cho mình

nh ng kho n l i nhu n không nh b sung vào cán cân thanh toán xu t nh p kh u

S gia t ng ho t đ ng nh p kh u hàng hóa Trung Qu c góp ph n thúc đ y n n kinh

t đ a qua vi c thu h p kho ng cách gi a nh ng ng i tiêu dùng Châu Phi, giúp h