Chế độ cạnh tranh kinh tế ở việt nam những vấn đề đặt ra và giải pháp

Công trình nghiên cứu này của các bạn Phạm Tiến Triệu, Phạm Thị Khánh Chi, Lưu Diệu Linh, Châu Thị Huyền Thương, Nguyễn Tố Uyên đã đc giành được giải ba trong cuộc thi sinh viên nghiên cứu khoa học của đại học ngoại thương năm 2013 .Mình đã để ở chế độ xem tối đa để các bạn tham khảo đc nhiều nhất ! Các bạn tham khảo vui lòng trích dẫn nguồn nhé ! Các bạn có thể liên hệ với tác giả qua mail : LH FTUer@gmail.com

-o0o -

Công trình tham d Cu c thi

Sinh viên nghiên c u khoa h c Tr ng i h c Ngo i th ng 2013

M C L C

M C L C i

DANH M C T VI T T T iii

DANH M C B NG BI U, TH iv

L I M U 1

CH NG 1: Lụ LU N CHUNG V CH C NH TRANH KINH T 5

1.1 Khái quát v c nh tranh 5

1.1.1 Khái ni m, b n ch t c a c nh tranh 5

1.1.2 Vai trò c a c nh tranh 7

1.1.3 Các hình th c c a c nh tranh 9

1.2 Khái quát v ch đ c nh tranh kinh t 14

1.2.1 Khái ni m 14

1.2.2 N i dung c a ch đ c nh tranh kinh t 15

1.2.3 Vai trò c a ch đ c nh tranh 26

CH NG 2: NH NG V N T RA I V I CH C NH TRANH KINH T VI T NAM 33

2.1 T ng quan v ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam 33

2.2 Th c tr ng ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam 34

2.2.1 Chính sách và pháp lu t c nh tranh 34

2.2.2 Môi tr ng pháp lu t v c nh tranh 39

2.2.3 Th c thi pháp lu t c nh tranh 43

2.2.4 Ý th c tôn tr ng và s tuân th pháp lu t c nh tranh c a doanh nghi p 51

2.2.5 Pháp lu t c nh tranh v b o v ng i tiêu dùng 56

CH NG 3: M T S KHUY N NGH HOÀN THI N CH C NH TRANH KINH T VI T NAM 64

3.1 Xu h ng phát tri n c a ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam 64

3.2 M t s khuy n ngh c th 65

3.2.1 V chính sách và pháp lu t c nh tranh 65

3.2.2 V vi c hoàn thi n môi tr ng pháp lu t c nh tranh 67

3.2.3 V th c thi pháp lu t c nh tranh 69

3.2.4 V ý th c tôn tr ng và tuân th pháp lu t c nh tranh đ i v i doanh nghi p 71

3.2.5 V b o v quy n l i ng i tiêu dùng 75

K T LU N 78

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 79

DANH M C T VI T T T APEC Asia-Pacific Economic Cooperation

Di n đƠn H p tác Kinh t Chơu Á ậ Thái Bình D ng

ASEAN Association of Southeast Asian Nations

Hi p h i các qu c gia ông Nam Á

C c QLCT C c Qu n lỦ c nh tranh

DNNN Doanh nghi p nhƠ n c

DANH M C B NG BI U, TH

I DANH M C B NG

B ng 1: Th ng kê các v vi c h n ch c nh tranh 44

B ng 2: Th ng kê v vi c c nh tranh không lƠnh m nh 46

B ng 3: Bi u giá đi n so sánh gi a n m 2010 vƠ n m 2011 57

B ng 4: Th ng kê s v vi c c nh tranh không lƠnh m nh n m 2006 ậ 2011 61

II DANH M C HỊNH V Hình 1: S đ h th ng b máy c quan qu n lỦ nhƠ n c v b o v quy n l i ng i tiêu dùng 25

Hình 2: Th ng kê các v vi c h n ch c nh tranh 44

Hình 3: uá trình đi u tra các v vi c n m 2011 45

Hình : Th ng kê v vi c c nh tranh không lƠnh m nh 46

Hình 5: S l ng vƠ giá tr M A t i Vi t Nam t n m 2003 ậ quỦ I n m 2012 48

Hình 6: Bi u đ giá x ng A92 Vi t Nam t 21/07/2008 đ n 28/03/2013 59

L I M U

1 Tính c p thi t c a đ tƠi

C nh tranh lƠ m t trong nh ng quy lu t vƠ lƠ m t c ch v n hƠnh c a n n

kinh t th tr ng Khi th c hi n chuy n đ i n n kinh t k ho ch hóa t p trung sang

n n kinh t th tr ng đ nh h ng xư h i ch ngh a, Vi t Nam t t y u n m trong s

v n đ ng c a quy lu t nƠy V i công cu c đ i m i c a ng vƠ NhƠ n c, n n kinh

t Vi t Nam đư đ t đ c m c t ng tr ng n t ng trong hai th p niên v a qua khi GDP ình quơn đ u ng i đư t ng trung ình m i n m g n 6% Tuy nhiên, ên c nh

nh ng thƠnh t u đó n n kinh t n c ta c ng ph i đ i m t v i nhi u thách th c to

l n vƠ m t trong s đó n m kh n ng c nh tr nh kinh t c n y u c a chúng ta

Th c t cho th y m c thu nh p c a Vi t Nam c n th p, ngay c so v i các

n c chơu Á láng gi ng Nghèo đói v n t n t i m t s vùng t ng tr ng ch m vƠ ngƠy cƠng khó xóa n u ch thông qua các bi n pháp kích thích t ng tr ng chung

chung Vi c m c a h i nh p sơu s c khi n cho áp l c c nh tranh ngƠy cƠng tr nên sơu s c vƠ nh ng b t n trong kinh t v mô có th khi n nh ng thƠnh t u đ t đ c

tr nên mong manh tr c nh ng cú s c Vi c s doanh nghi p ph i đóng c a trong

n a đ u n m 2012 ng con s phá s n doanh nghi p 20 n m tr c c ng l i b c l

ra hƠng lo t nh ng y u kém c a n n kinh t trong vi c c nh tranh v i các n n kinh

t toƠn c u

ng tr c nh ng thách th c nh v y, Vi t Nam c n có m t n n kinh t v i

s c c nh tranh đ m b o cho quá trình phát tri n kinh t đ đ t đ c m c đích tr thƠnh n c công nghi p vƠo n m 2020 S ra đ i c a pháp lu t c nh tranh vƠ xơy

d ng m t môi tr ng c nh tranh lƠnh m nh tích c c v n c n g p nhi u khó kh n

đ ng th i vi c th c thi ch a th c s hi u qu do trình đ qu n lỦ c n thi u kinh

nghi m Do đó, vi c nghiên c u v ch đ c nh tranh kinh t t i Vi t Nam lƠ vô cùng c n thi t đ giúp n n kinh t Vi t Nam tr nên n ng đ ng vƠ gi i quy t đ c

nh ng thách th c đ t ra

T nh ng phơn tích trên, chúng tôi quy t đ nh ch n đ tƠi: ắCh đ c nh

tranh kinh t Vi t Nam: Nh ng v n đ đ t ra vƠ gi i pháp” cho công trình

th nêu tên m t s công trình tiêu i u nh sau:

 inh V n Ển, 2005, Th c tr ng xây d ng và hoàn thi n th ch kinh t th

tr ng đ nh h ng XHCN Vi t Nam, Vi n Nghiên c u Qu n lỦ Kinh t Trung

ng CIEM Công trình đư h th ng hóa quan đi m c a tác gi v th ch kinh

tr ng vƠ mô hình kinh t t th tr ng đ nh h ng XHCN t đó ch ra vai tr

t ng h nhau gi a ắnhƠ n c” vƠ ắth tr ng” trong mô hình

 V Tu n Anh, Ph m uang ng, 2005, “Qu n lý c nh tranh t i Vi t

Nam”, T p chí Nghiên c u L p pháp, s 6, tr 26-27

 ng V Huơn, 2006, “Gi i pháp th c thi các qui đ nh v ki m soát hành vi

h n ch c nh tranh”, T p chí lu t h c s 6/2006, tr 3-7

 T ng V n Ngh a, 2006, Chính sách c nh tranh – công c v mô nâng cao

n ng l c c nh tranh c a doanh nghi p dân doanh trong đi u ki n h i nh p kinh t

qu c t , T p chí Nghiên c u kinh t s 333 tháng 2/2006

 T ng V n Ngh a, 2007, M t s v n đ đ t ra đ i v i vi c th c thi Lu t C nh

tranh, t p chí NhƠ n c vƠ Pháp lu t s 7/2007, tr 26 - 37

 Bùi Nguy n Anh Tu n, 2010, Chính sách c nh tranh t góc đ c a các qu c

gia đang phát tri n, BƠi nghiên c u s 18, Trung tơm Nghiên c u Kinh t vƠ Chính

sách VEPR Công trình nƠy đư ch ra m i quan h gi a chính sách c nh tranh v i

pháp lu t c nh tranh, đ t trong m i liên h vƠ th ng nh t v i c chính sách công

nghi p vƠ th ng m i Công trình c ng phơn tích chính sách c nh tranh t i các qu c gia đang phát tri n trong đó chú tr ng t i Vi t Nam t đó đ a ra khuy n ngh xơy

d ng chính sách c nh tranh phù h p đ khuy n khích c nh tranh vƠ xơy d ng môi

tr ng đ m b o c nh tranh ình đ ng vƠ o v quy n l i đ t n c

Các công trình trên h u h t m i ch đ c p đ n m t ho c m t vƠi khía c nh

c a c nh tranh trong n n kinh t Nh ng n i dung th ng đ c đ c p đ n lƠ nh ng

n i dung có liên quan t i chính sách vƠ pháp lu t c nh tranh, n i dung v th c thi pháp lu t c nh tranh, qu n lỦ c nh tranh,ầ Nh ng n i dung đó ch lƠ m t ph n nh

trong t ng th ch đ c nh tranh kinh t t i Vi t Nam hi n nay Trong khi ch đ

c nh tranh kinh t Vi t Nam v n c n r t nhi u v n đ c n ph i hoƠn thi n h n n a

Nh n th c đ c t m quan tr ng c a vi c nghiên c u t i v n đ ch đ c nh tranh

kinh t t i Vi t Nam, trên c s tham kh o nh ng nghiên c u đư công c a các tác gi , nhóm nghiên c u s t p trung xơy d ng m t ch đ c nh tranh kinh t d a trên các m t chính sách, pháp lu t, môi tr ng, th c thi vƠ qu n lỦ c nh tranh, nghiên c u th c ti n t i Vi t Nam t đó đ a ra nh ng khuy n ngh vƠ gi i pháp đ hoƠn thi n ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam

3 M c đích nghiên c u

M c đích nghiên c u c a đ tƠi lƠ:

+ LƠm rõ vƠ sung vƠo lỦ lu n v c nh tranh vƠ ch đ c nh tranh kinh t + Phơn tích th c ti n ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam

+ a ra nh ng gi i pháp, khuy n ngh cho vi c hoƠn thi n ch đ c nh tranh

kinh t phù h p v i th c ti n t i Vi t Nam

4 i t ng vƠ ph m vi nghiên c u

- i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u c a đ tƠi lƠ ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam

Ch đ c nh tranh kinh t t i Vi t Nam bao g m 5 y u t chính, đó lƠ: chính sách vƠ pháp lu t c nh tranh, môi tr ng pháp lu t v c nh tranh, vi c th c thi pháp

lu t c nh tranh, Ủ th c tôn tr ng vƠ s tuơn th c a doanh nghi p vƠ v các công c

c a pháp lu t c nh tranh v b o v ng i tiêu dùng

- Ph m vi nghiên c u

Ph m vi v không gian: ph m vi nghiên c u c a đ tƠi lƠ ch đ c nh tranh

kinh t t i Vi t Nam

Ph m vi v th i gian: nghiên c u v th c tr ng ch đ c nh tranh kinh t Vi t

Nam t th i đi m n m 200 ậ n m an hƠnh Lu t C nh tranh Vi t Nam đ n n m

2025 trên c s đ xu t khuy n ngh cho vi c hoƠn thi n ch đ c nh tranh kinh t

Ch ng 1: LỦ lu n chung v ch đ c nh tranh kinh t

Ch ng 2: Nh ng v n đ đ t ra đ i v i ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam

Ch ng 3: M t s khuy n ngh hoƠn thi n ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam

CH NG 1: Lụ LU N CHUNG V CH C NH TRANH KINH T

1.1 Khái quát v c nh tranh

1.1.1 Khái ni m, b n ch t c a c nh tranh

1.1.1.1 Khái ni m

C nh tranh lƠ m t khái ni m r t r ng vƠ đ c ng d ng trong r t nhi u l nh

v c khác nhau Cho t i nay, các nhƠ khoa h c v n ch a hoƠn toƠn đ ng Ủ v i b t c khái ni m nƠo v c nh tranh Tùy theo quan đi m vƠ cách ti p c n các góc đ mƠ các đ nh ngh a c a h v c nh tranh l i có nh ng đ c đi m khác nhau Xét t góc đ

c a các nhƠ kinh t , có m t s quan đi m đ c coi lƠ khá toƠn di n vì chúng hƠm

ch a đ c b n ch t c ng nh vai tr c a c nh tranh trong m t n n kinh t , đ c bi t

lƠ n n kinh t th tr ng

Nhìn chung, có th xem xét các quan đi m sau:

Th nh t, v i t cách là đ ng l c n i t i trong m i ch th kinh doanh, c nh

tranh đ c cu n Black’s Law Dictionary di n t lƠ “s n l c ho c hành vi c a hay

hay nhi u th ng nhân nh m tranh giành nh ng l i ích gi ng nhau t ch th th ba”1

Th hai, góc đ doanh nghi p, theo quan đi m c a Michael Porter, c nh

tranh lƠ vi c đ u tranh ho c giƠnh gi t t m t s đ i th v khách hƠng, th ph n

hay ngu n l c c a các doanh nghi p B n ch t c a c nh tranh lƠ tìm ki m l i nhu n,

lƠ kho n l i nhu n cao h n m c l i nhu n trung ình mƠ doanh nghi p đang có2

Th ba, áo cáo v n ng l c c nh tranh toƠn c u 2012 ậ 2013 c a Di n đƠn

kinh t th gi i (World Economic Forum ậ WEF) c ng cho r ng tính c nh tranh lƠ

Cu i cùng, v i t cách là hi n t ng xã h i, c nh tranh trong c ch th tr ng

đ c đ nh ngh a lƠ “s ganh đua, s kình đ ch gi a các nhà kinh doanh nh m giành

tài nguyên s n xu t cùng m t lo i hàng hóa v phía mình”4

Tóm l i, m c dù có nhi u cách hi u khác nhau v c nh tranh nh ng có th

th y c nh tranh lƠ s tranh giƠnh l i ích kinh t gi a các ên tham gia vƠo th

tr ng Do v y, c nh tranh t n t i khi trên th tr ng có ít nh t hai ch th khác nhau cùng tham gia, k t qu c nh tranh t t y u d n t i s th ng thua vƠ vì th , c nh

tranh tr thƠnh linh h n, đ ng l c cho s phát tri n, lƠ s n ph m riêng có c a n n

kinh t th tr ng

1.1.1.2 B n ch t c a c nh tranh

Khi nghiên c u v c nh tranh, nhi u nhƠ khoa h c đư ch ra r ng c nh tranh có

b n ch t kinh t vƠ n ch t xư h i

B n ch t kinh t c a c nh tranh th hi n m c đích t o l p cho mình m t u th

chi ph i th tr ng vì l i nhu n, c nh tranh đ giƠnh đ c l i nhu n B n ch t xư

h i c a c nh tranh lƠ c l đ o đ c kinh doanh vƠ uy tín c a m i ch th c nh

tranh trong m i quan h đ i v i nh ng ng i lao đ ng tr c ti p t o ra ti m l c c nh

tranh c a ch doanh nghi p, trong m i quan h v i ng i tiêu dùng vƠ v i các đ i

én h n th tr ng, thúc đ y doanh nghi p ph i liên t c tìm t i, c i ti n thì m i có

th t n t i đ c

4

Lê Danh V nh, 2010, “Giáo trình Lu t c nh tranh” NXB i h c Kinh t Lu t,

i h c Qu c gia ThƠnh ph H Chí Minh

v n, ph ng th c kinh doanh, chi n l c phát tri n, nh ng đ u có chung m c đích lƠ tìm ki m l i ích kinh t 5

- C nh tranh ch có th t n t i n u nh các ch th có quy n t do hƠnh x trên th tr ng S đ c l p, t do trong các ho t đ ng s đ m b o cho các doanh

nghi p có th ch đ ng ti n hƠnh các cu c tranh giƠnh đ tìm c h i phát tri n trên

th ng tr ng Doanh nghi p đ c quy n đ a ra nh ng đ i sách h p lỦ cho s phát

tri n lơu n c a mình

1.1.2 Vai trò c a c nh tranh

Trong n n kinh t th tr ng, c nh tranh có vai tr vô cùng quan tr ng N u

quan h cung c u lƠ c t v t ch t, giá c lƠ di n m o thì c nh tranh lƠ linh h n c a th

tr ng Nó đ c xem nh lƠ đ ng l c phát tri n quan tr ng c a m i cá nhơn, doanh

nghi p cho t i c n n kinh t nói chung D i đơy ta s xem xét m t s vai tr c

b n c a c nh tranh nh sau:

1.1.2.1 C nh tranh đáp ng nhu c u c a ng i tiêu dùng

M i nhƠ s n xu t khi tham gia th tr ng đ u ph i t xác đ nh cho mình cơu

h i lƠ s n xu t cái gì vƠ s n xu t cho ai? VƠ cơu tr l i đơy chính lƠ ng i tiêu dùng Ng i tiêu dùng ng đ ng ti n c a mình có quy n quy t đ nh ai t n t i đ c

vƠ ai lo i b ra kh i cu c ch i C nh tranh t o c h i cho ng i tiêu dùng có

đ c cái mƠ h mu n M t nguyên lỦ c a th tr ng lƠ đơu có nhu c u, có l i

5

Nguy n Nh Phát, Tr n ình H o, 2001, C nh tranh và xây d ng pháp lu t c nh

tranh hi n nay Vi t Nam, NXB Công an nhơn dơn, Chuyên đ ắM t s đ c đi m

c a n n kinh t th tr ng Vi t Nam có nh h ng t i Pháp lu t c nh tranh”

nhu n thì đó có các nhƠ kinh doanh Ng i tiêu dùng có quy n l a ch n gi a các nhƠ s n xu t khác nhau trên th tr ng nh m th a mưn t t nh t nhu c u vƠ kh n ng tƠi chính c a mình Vì th , các nhƠ s n xu t l i cƠng c n tích c c h n trong vi c nơng cao giá tr hƠng hóa, gi m giá thƠnh, cho ra nhi u d ch v ti n ích đi kèmầ

v a đ lƠm hƠi l ng nhu c u c a khách hƠng v a c g ng đ m b o m c đ trung thƠnh c a khách hƠng cho m c đích t ng tr ng dƠi h n c a mình

Kinh t h c đánh giá m t th tr ng đ c coi lƠ hi u qu n u nó cung c p hƠng hóa, d ch v đ n tay ng i tiêu dùng v i giá tr cao nh t V i vai tr lƠ y u t

n i t i, nh đó c nh tranh giúp cho nhu c u c a ng i tiêu dùng đ c đáp ng m t cách cao nh t trên th tr ng

1.1.2.2 C nh tranh có vai tr đi u ph i các ho t đ ng kinh doanh trên th tr ng

Nh m t quy lu t sinh t n, c nh tranh đ m b o phơn ph i thu nh p vƠ các

ngu n l c kinh t t p trung vƠo tay nh ng doanh nghi p gi i trong kinh doanh Vai

tr đi u ph i c a c nh tranh th hi n thông qua các chu trình c a quá trình c nh

tranh m i chu trình, m i giai đo n s có nh ng doanh nghi p v n lên d n đ u

trong th tr ng K t thúc chu trình, doanh nghi p th ng cu c s n m trong tay m t

th ph n r ng l n cùng v i các ngu n l c s n xu t đ ti p t c c nh tranh ti p trong

nh ng chu trình ti p theo, đ m b o các giá tr kinh t c a th tr ng đ c s d ng

đ m b o cho mình m t ch đ ng trên th tr ng r i xa h n n a lƠ nơng cao v th

c a doanh nghi p trên đ u tr ng kinh doanh Xu t phát t nhu c u đó, doanh

nghi p bu c ph i tìm m i cách đ đ m b o lƠm sao có th s d ng các ngu n l c

kinh t m t cách t i u nh m nơng cao hi u qu kinh doanh Các ngu n l c đó có

th lƠ v n, ngu n nguyên v t li u, nhơn s hay lƠ các kênh phơn ph i c a doanh

nghi p,ầV n ph i đ c đ u t sao cho có th sinh l i nhi u nh t, v ng quay v n

ng n hay dƠi vƠ nh h ng nh th nƠo đ n d ng ti n c a doanh nghi p, nhơn s có

s d ng đúng kh n ng, n ng su t lao đ ng đư đ c khai thác m t cách tri t đ ? Thêm vƠo đó, n n kinh t phát tri n kéo theo các ngu n tƠi nguyên thiên c ng đang

d n d n khan hi m đ i h i các doanh nghi p không ch bi t s d ng hi u qu mƠ

c n c n bi t ti t ki m vƠ tái ch ho c tìm ra các ngu n l c thay th Nh v y doanh

nghi p m i đ m b o cho ho t đ ng kinh doanh c a mình đ c v n hƠnh trôi ch y

vƠ đ s c c nh tranh trên th tr ng

1.1.2.4 C nh tranh có tác d ng thúc đ y vi c ng d ng các ti n b khoa h c, k

thu t trong kinh doanh

Nhu c u tìm ki m l i nhu n đư thúc đ y các doanh nghi p không ng ng áp

d ng các ti n b khoa h c, k thu t tiên ti n nh m nơng cao ch t l ng s n ph m,

gi m chi phí đ đáp ng ngƠy cƠng t t h n đ i h i c a th tr ng Trong cu c ch y đua nƠy, n u m t doanh nghi p b t t h u so v i đ i th v m t công ngh s lƠ m t

b t l i vô cùng l n Nh nh ng thƠnh t u c a cu c cách m ng khoa h c công ngh trên th gi i mƠ k t đó đ n nay, các ti n b khoa h c k thu t tr thƠnh y u t không th thi u đ i v i m i doanh nghi p phát tri n trên th tr ng

1.1.2.5 C nh tranh kích thích s sáng t o, lƠ ngu n g c c a s đ i m i

C i ti n, đ i m i s đ m b o cho s thƠnh công c a doanh nghi p đ c kéo dƠi i m i giúp doanh nghi p không l c h u, th t lùi M t khác, c i ti n c n

nh m vƠo vi c xác đ nh các nguyên nhơn ti m tƠng c a các ho t đ ng không t o ra các giá tr t ng thêm vƠ lo i b chúng ng cách c i ti n S sáng t o lƠm cho c nh

tranh di n ra liên t c theo chi u h ng gia t ng c a quy mô vƠ nh p đ t ng tr ng

c a n n kinh t S đ i m i trong đ i s ng kinh t đ c th hi n thông qua nh ng thay đ i trong c c u th tr ng, hình thƠnh nh ng ngƠnh ngh m i đáp ng nh ng

nhu c u c a đ i s ng hi n t i, s phát tri n liên t c c a khoa h c k thu t, lƠ s ti n

b trong nh n th c c a t duy con ng i v các v n đ liên quan đ n kinh t - xư

h i

1.1.3 Các hình th c c a c nh tranh

1.1.3.1 C n c vƠo vai tr đi u ti t c a nhƠ n c

 C nh tranh t do

Khái ni m c nh tranh t do đ c hi u t s phơn tích các chính sách xơy d ng

vƠ duy trì th tr ng t do Th tr ng t do nh c đ n đơy lƠ th tr ng t do t n

t i khi không có s can thi p c a Chính ph vƠ t i đó các tác nhơn cung c u đ c phép ho t đ ng t do6

Do đó, c nh tranh t do lƠ hình thái th tr ng thoát kh i

m i s can thi p c a nhƠ n c; giá c đ c hình thƠnh d i s chi ph i c a quan h

cung c u vƠ các th l c th tr ng Mô hình c nh tranh lƠ hoƠn h o vƠ các ch th tham gia hoƠn ch đ ng vƠ t do Ủ chí trong vi c xơy d ng vƠ th c hi n các k

ho ch kinh doanh c a mình

Mô hình c nh tranh t do ra đ i cùng v i quan đi m v Ơn tay vô hình đi u

ti t th tr ng c a nhƠ kinh t h c Adam Smith Theo ông, s t do t nhiên đư s n

sinh ra m t h th ng đi u ti t các quan h vƠ các l i ích th tr ng đ n gi n vƠ rõ rƠng M i ng i, khi ch y theo l i ích cá nhơn, đư vô tình đ ng th i đáp ng l i ích

xư h i Vì v y, h th ng c nh tranh t do t nó đư s n sinh ra nh ng quy n l c c n

thi t đ đi u ti t vƠ phơn các ngu n l c m t cách t i u nên NhƠ n c không c n

ph i can thi p sơu n a

 C nh tranh có s đi u ti t c a NhƠ n c

C nh tranh có s đi u ti t c a NhƠ n c lƠ hình th c c nh tranh mƠ đó NhƠ

n c b ng các chính sách vƠ các công c pháp lu t can thi p vƠo th tr ng nh m

đi u ti t quan h c nh tranh theo xu h ng phát tri n tr t t , công ng vƠ lƠnh

m nh Khi th tr ng ngƠy m t phát tri n m nh h n, các doanh nghi p theo đó c ng ngƠy cƠng sáng t o ra các th pháp c nh tranh m i m trong kinh doanh Tuy nhiên,

v i s gi c giư c a l i nhu n, ngoƠi nh ng hƠnh vi c nh tranh lƠnh m nh, nhi u

doanh nghi p đư s d ng nh ng th đo n không lƠnh m nh đ c nh tranh trên th

tr ng Khi đó, ắ Ơn tay vô hình” không c n đ s c m nh đ đi u ti t th tr ng theo đúng quy lu t t nhiên n a thì lúc nƠy xư h i c n thi t ph i có thêm ắ Ơn tay

h u hình” c a m t th l c đ m nh, đ ng trên các ch th kinh doanh, có nh ng công c đ m nh đ ng n ch n vƠ tr ng ph t các hƠnh vi xơm h i tr t t công ng

6

Pearce, D.W., 1999, T đi n kinh t h c hi n đ i, (Sách d ch) NXB chính tr qu c

gia, tái n l n 4, p 397

c a th tr ng, khôi ph c nh ng l i ích chính đáng xơm h i Nh n th c v s

đi u ti t c a NhƠ n c cƠng tr nên c n thi t h n khi n n kinh t t n chuy n sang giai đo n phát tri n t n đ c quy n S xu t hi n c a các doanh nghi p đ c

quy n vƠ hƠnh vi l m d ng quy n l c th tr ng c a các nhƠ t n d n đ n nh ng

cu c kh ng ho ng kinh t - xư h i đ i h i NhƠ n c ph i can thi p nh m duy trì tr t

t vƠ h n ch nh ng khuy t t t mƠ t do c nh tranh gơy ra, ng n ch n kh n ng l m

d ng v trí đ c quy n c a nh ng doanh nghi p đang có vai tr th ng tr

1.1.3.2 C n c vƠo tính ch t vƠ m c đ bi u hi n

 C nh tranh hoƠn h o

C nh tranh hoƠn h o lƠ hình th c c nh tranh mƠ đó ng i mua vƠ ng i án

đ u không có kh n ng tác đ ng đ n giá c c a s n ph m trên th tr ng Theo đó, giá c c a s n ph m hoƠn toƠn do quan h cung c u, quy lu t giá tr quy t đ nh; không có s t n t i c a b t c quy n l c nƠo chi ph i th tr ng

C nh tranh hoƠn h o ch t n t i khi có đ các đi u ki n sau đơy:

Th nh t, s l ng doanh nghi p tham gia th tr ng và s l ng khách hàng

r t l n đ đ không ai có kh n ng tác đ ng đ n th tr ng; m i doanh nghi p ch

chi m m t th ph n đ nh đ không can thi p đ c vƠo s bi n đ ng c a giá c

Th hai, s n ph m tham gia th tr ng ph i đ ng nh t vì s khác i t trong

các s n ph m chính lƠ y u t t o nên quy n l c cho các doanh nghi p các m c đ khác nhau

đ u không có c h i l a d i nhau nh m nơng giá hay ép giá s n ph m

Th t , không có s t n t i c a các rào c n gia nh p th tr ng Các doanh

nghi p ti m n ng đ c quy n t do gia nh p vƠo th tr ng n u nh h quan sát

th y các doanh nghi p khác đang ki m đ c l i nhu n nhi u h n ình th ng trong ngƠnh Tác đ ng c a s gia nh p t do s lƠm cho đ ng c u c a m i doanh nghi p

gi m đ n khi l i nhu n tr l i m c ình th ng an đ u

Cu i cùng, các y u t đ u vào c a quy trình s n xu t đ c l u thông t do và các doanh nghi p đ u có c h i nh nhau trong vi c ti p c n v i nh ng y u t trên

i u nƠy giúp đ m b o cho doanh nghi p có v th vƠ c h i ngang nhau trong vi c

tri n khai các chi n l c kinh doanh c a mình

S v n đ ng liên t c c a th tr ng nh th hi u ng i tiêu dùng thay đ i, s

m r ng th tr ng s n ph m, th tr ng đ a lỦ,ầ khi n cho m t th tr ng không

bao gi h i t đ c đ c n m y u t trên Do v y, c nh tranh hoƠn h o lƠ mô hình

c nh tranh ch t n t i trên lỦ thuy t vì các quan h trên th tr ng t n t i trong tr ng thái t nh

 C nh tranh không hoƠn h o

C nh tranh không hoƠn h o lƠ hình th c c nh tranh mƠ đó các doanh nghi p

có đ s c m nh đ có th chi ph i giá c các s n ph m c a mình trên th tr ng

ơy lƠ hình th c c nh tranh ph bi n trên th tr ng b i vì nh đư đ c p trên,

đi u ki n đ s th tr ng hoƠn h o t n t i lƠ r t khó nên m i thƠnh viên c a th

tr ng đ u có m t m c đ quy n l c nh t đ nh đ tác đ ng đ c đ n th tr ng

Kinh t h c chia c nh tranh không hoƠn h o thƠnh hai lo i : c nh tranh mang tính

đ c quy n vƠ đ c quy n nhóm:

doanh nghi p đ u có m c đ đ c quy n nh t đ nh vì h có s n ph m c a riêng mình M c đ đ c quy n ph thu c vƠo m c đ khác i t hóa trong s n ph m mƠ

h có Hình th c nƠy th ng t n t i trong các ngƠnh nh : may m c, ô tô, hóa m

ph m,ầ

c quy n nhóm lƠ hình th c xu t hi n trong m t s ngƠnh ch có m t s ít

nhƠ s n xu t vƠ các nhƠ s n xu t đ u nh n th c đ c r ng giá c s n ph m c a mình không ch ph thu c vƠo n ng su t c a mình mƠ c n ph thu c vƠo ho t đ ng

c a các đ i th c nh tranh trong ngƠnh đó7 mô hình nƠy, ng i ta chú tr ng vƠo

s l ng thƠnh viên c a th tr ng, đ c thù công ngh c a m t s ngƠnh s n xu t

đ i h i quy mô l n vƠ ch có m t s l ng nh doanh nghi p v i ti m l c m nh

m i có th tham gia đ u t

7

ng V Huơn, 1996, Chuyên đ v c nh tranh, ch ng c nh tranh không lành

m nh và ki m soát đ c quy n, Vi n khoa h c pháp lỦ, B t pháp, p 21

1.1.3.3 C n c vƠo m c đích vƠ tính ch t c a c nh tranh

 C nh tranh lƠnh m nh

C nh tranh lƠnh m nh đ c đ nh ngh a “là hình th c c nh tranh công khai,

công b ng và ngay th ng gi a các đ i th c nh tranh trong kinh doanh”8 ơy ch

lƠ khái ni m có Ủ ngh a v m t lỦ thuy t Trong khoa h c pháp lỦ, ch a có t k khái ni m nƠo v c nh tranh lƠnh m nh lƠm v a l ng t t c nh ng nhƠ khoa h c

nh ng c ng đư có s th ng nh t v nh ng đ c tr ng c a c nh tranh lƠnh m nh nh

sau:

- Có m c đích thu hút khách hƠng;

- Không trái pháp lu t vƠ t p quán kinh doanh lƠnh m nh

C nh tranh lƠnh m nh đem l i cho ng i tiêu dùng ch t l ng s n ph m ngƠy cƠng cao, s đa d ng s n ph m theo nhu c u, giá c h p lỦ; đem l i cho đ i s ng

kinh t - xư h i nh ng thƠnh t u phát tri n c a khoa h c k thu t, s h p lỦ trong

vi c s d ng các ngu n l c kinh t nh : v n, lao đ ng, nguyên li u i v i doanh

nghi p, c nh tranh lƠnh m nh s lƠ tr ng tƠi công ng đ l a ch n nh ng nhƠ kinh doanh có đ n ng l c, đ b n l nh đ t n t i vƠ kinh doanh hi u qu

 C nh tranh không lƠnh m nh

Trong kinh doanh, khi nhu c u l i nhu n thúc gi c thì m t s doanh nghi p

s b t đ u xu t hi n nh ng th đo n x u trong c nh tranh Nh ng hƠnh đ ng nƠy có

nh h ng không t t t i s phát tri n c a n n kinh t C nh tranh không lƠnh m nh

x y ra b t k qu c gia, b t k n n kinh t nƠo Nh ng hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh không c đ nh mƠ luôn thay đ i M c dù đư có nhi u c g ng song pháp

lu t các n c đ không th đ a ra đ c khái ni m c nh tranh không lƠnh m nh nƠo

có th ao quát đ c m i bi u hi n trên th c t H ch có th đ a ra nh ng c n c

đ nh n d ng hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh, đó lƠ:

- Nh m m c đích c nh tranh phát sinh trong kinh doanh

- Trái v i pháp lu t c nh tranh ho c t p quán kinh doanh thông th ng

- Gơy thi t h i cho đ i th ho c khách hƠng

8

Garner, B.A., 1999, Black’s Law Dictionary 7th Edition, West Group, p 279

1.2 Khái quát v ch đ c nh tranh kinh t

1.2.1 Khái ni m

Ch đ kinh t lƠ m t ch ng quan tr ng c a Hi n pháp n c C ng h a xư h i

ch ngh a (XHCN) Vi t Nam n m 1992 (s a đ i vƠ sung n m 2001) g m 15

đi u (t i u 15 đ n i u 29) Các quy đ nh nƠy đư k p th i th ch hóa s thay đ i mang tính cách m ng trong chính sách phát tri n kinh t c a n c ta theo h ng xóa c ch k ho ch hóa t p trung, chuy n sang mô hình phát tri n n n kinh t

th tr ng, đ nh h ng XHCN th a nh n s t n t i h p pháp c a khu v c kinh t t nhơn, xơy d ng n n kinh t m , m m hóa s tuy t đ i hóa vai tr c a khu v c qu c

doanh trong n n kinh t 9

i u 16 Hi n pháp n m 1992, s a đ i n m 2001 quy đ nh “Các thành ph n

kinh t đ u là b ph n c u thành quan tr ng c a n n kinh t th tr ng đ nh h ng

xã h i ch ngh a T ch c, cá nhân thu c các thành ph n kinh t đ c s n xu t,

kinh doanh trong nh ng ngành, ngh mà pháp lu t không c m; cùng phát tri n lâu dài, h p tác, bình đ ng và c nh tranh theo pháp lu t” Ch đ kinh t hi n t i c a

Vi t Nam chính lƠ ch đ mƠ các thƠnh ph n kinh t cùng phát tri n lơu dƠi, h p tác, ình đ ng vƠ c nh tranh theo pháp lu t M c tiêu c a ch đ c nh tranh kinh t

lƠ mang l i nh ng l i ích cho ng i tiêu dùng vƠ ph n c n l i c a n n kinh t b ng cách h tr vƠ t ng c ng quá trình c nh tranh

Ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam hi n nay bao g m 5 n i dung chính:

chính sách vƠ pháp lu t c nh tranh; môi tr ng pháp lu t v c nh tranh; th c thi pháp lu t v c nh tranh; Ủ th c tôn tr ng vƠ s tuơn th pháp lu t c nh tranh c a

doanh nghi p; công c pháp lu t c nh tranh b o v ng i tiêu dùng

M i n i dung đ u có m i quan h ch t ch vƠ sung cho nhau Mu n xơy

d ng vƠ hoƠn thi n ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam thì ph i nh n ra đ c

http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Chinh-tri/572080/che-1.2.2 N i dung c a ch đ c nh tranh kinh t

1.2.2.1 Chính sách vƠ pháp lu t c nh tranh

 Chính sách c nh tranh

V c b n, chính sách c nh tranh lƠ t ng h p các bi n pháp, công c v mô

c a NhƠ n c nh m đ m b o t do c nh tranh vƠ đi u ti t c nh tranh trong n n kinh

t , c ng nh duy trì m t môi tr ng c nh tranh công ng, ình đ ng phù h p v i

l i ích chung c a xư h i10 Chính sách c nh tranh bao g m t t c các i n pháp c a

NhƠ n c nh m duy trì c nh tranh, m t m t ch đ ng t o ra các ti n đ cho c nh

tranh, m c a th tr ng lo i b các hƠng rƠo cƠn tr gia nh p th tr ng, m t khác

th c thi các i n pháp ch ng l i các chi n l c h n ch c nh tranh c a các doanh

nghi p

Có th hi u khái ni m nƠy góc đ h p h n ao g m các quy t c vƠ quy đ nh

nh m thúc đ y c nh tranh trong m t n n kinh t qu c dơn, m t ph n thông qua vi c phơn có hi u qu h n ngu n tƠi nguyên Nó ao g m các quy đ nh ch ng các hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh vƠ nh ng bi n pháp ch ng các hƠnh vi h n ch

c nh tranh

Chính sách c nh tranh có m c đích lƠ t o ra môi tr ng, khuôn kh , đ nh

h ng các ho t đ ng c nh tranh Chính sách c nh tranh theo quan đi m truy n

th ng ch g m nh ng bi n pháp ch ng h n ch c nh tranh nh c m cartel, c m l m

d ng v trí th ng l nh th tr ng vƠ ki m soát sáp nh p, mua l i Trong khi đó m t

s n c, trong đó có Vi t Nam, chính sách c nh tranh đ c hi u lƠ t t c nh ng

bi n pháp c a NhƠ n c nh m ki m soát h n ch c nh tranh, khuy n khích c nh tranh lƠnh m nh vƠ o v ng i tiêu dùng ch ng l i s l m d ng v trí đ c quy n

vƠ tác đ ng c a các hƠnh vi h n ch c nh tranh vƠ c nh tranh không lƠnh m nh

M i qu c gia đ u xơy d ng riêng cho mình m t chính sách c nh tranh bao

g m các nguyên t c vƠ quan đi m dƠi h n v m t môi tr ng c nh tranh c a n n

10

T ng V n Ngh a, 2006, Chính sách c nh tranh – công c v mô nâng cao n ng

l c c nh tranh c a doanh nghi p dân doanh trong đi u ki n h i nh p kinh t qu c

t , T p chí Nghiên c u kinh t s 333 tháng 2/2006

kinh t thông qua vi c phơn có hi u qu các ngu n tƠi nguyên h u h n Chính sách c nh tranh th ng t p trung vƠo các v n đ c b n sau:

- B o v vƠ duy trì c nh tranh lƠ m c tiêu tr ng tơm ng cách không cho phép đ c quy n, c m c nh tranh không lƠnh m nh vƠ lo i b hƠnh đ ng phơn i t

vƠ cam k t v giá

- B o v quy n l i c a ng i tiêu dùng ng cách c m nh ng hình th c kinh

doanh thi u công ng, mang tính l a d i

- T p trung đi u ch nh h n t i các y u t chính tr vƠ xư h i có liên quan so

v i v n đ kinh doanh vƠ kinh t

 Pháp lu t c nh tranh

Cùng v i chính sách c nh tranh, pháp lu t c nh tranh c ng đ c xơy d ng v i

nhi u mô hình khác nhau, nh ng nh ng mô hình nƠy đ u nh m m t m c đích: đi u

ti t c nh tranh c a n n kinh t

- B c M lƠ n i đ u tiên trên th gi i an hƠnh Lu t Ch ng đ c quy n đ y đ

vƠ hi n đ i Lu t Ch ng đ c quy n c a M có các đi u kho n c m vi c h n ch s

c nh tranh, đ c bi t có các đi u kho n cho phép gi i tán các đ c quy n đư đ c

thi t l p Có đ o lu t đ c coi lƠ c s quy t đ nh đ i v i t t c các quy đ nh c nh

tranh ậ ch ng đ c quy n t i n c M lƠ: o lu t Sherman n m 1890, o lu t Clayton n m 191 , o lu t c a y an th ng m i liên ang n m 191 , o lu t

c i ti n l nh v c ch ng đ c quy n n m 197611

- Chơu Ểu, nhi u n c an hƠnh Lu t C nh tranh có thái đ dung h a đ i

v i đ c quy n Lu t c a các n c nƠy không xóa đ c quy n mƠ ch có các đi u

kho n ng n ch n nó, không lƠm cho nó l m d ng các quy n l c c a đ c quy n T c

lƠ lu t pháp c a n c nƠy ch ng n ch n tác h i c a đ c quy n đ i v i n n kinh t

xư h i, c n các m t hƠng không gơy h i c a đ c quy n thì v n đ c phép duy trì

- Canada, Australia vƠ New Zealand, h áp d ng lo i hình chính sách c nh

tranh m nh h n Chơu Ểu vì h có m c đ ch p hƠnh Lu t c a t a án cao h n đ ng

11

Antitrust Laws – Lu t ch ng đ c quy n

http://www.saga.com.vn/tu-dien/Antitrust_laws/15694.saga

th i h cho phép th c hi n các ngo i l đ i v i Lu t C nh tranh trong tr ng h p

nh t đ nh, n u công vi c đó không mang l i l i ích cho n n kinh t h n lƠ thi t h i

do nó gơy ra

Pháp lu t c nh tranh n u đ c hi u theo ngh a r ng bao g m pháp lu t ch ng

c nh tranh không lƠnh m nh, pháp lu t ch ng h n ch c nh tranh, nh ng quy đ nh

đi u ch nh ho t đ ng t t ng c nh tranh vƠ t t c các quy ph m pháp lu t đi u ch nh

ho t đ ng c nh tranh trong các v n n pháp lu t có liên quan Theo ngh a h p, pháp lu t c nh tranh lƠ m t đ o lu t vƠ nh ng v n n h ng d n thi hƠnh đi u

ch nh ho t đ ng c nh tranh nh m b o v t do c nh tranh, c c u th tr ng

1.2.2.2 Môi tr ng pháp lu t v c nh tranh

Môi tr ng pháp lu t v c nh tranh ao g m các v n n ch a đ ng các quy

ph m pháp lu t tr c ti p ho c gián ti p đi u ch nh ho t đ ng c nh tranh, ho t đ ng

t t ng c nh tranh vƠ các quy đ nh v t ch c, ho t đ ng c ng nh th m quy n c a

c quan c nh tranh vƠ các i n pháp x lỦ vi ph m pháp lu t v c nh tranh

Môi tr ng pháp lu t v c nh tranh nói riêng vƠ môi tr ng pháp lu t nói chung ch y u xoay quanh các v n n pháp lu t ch y u nh sau:

Các v n n lu t do u c h i an hƠnh chính lƠ ngu n quan tr ng vƠ c n

nh t c a pháp lu t nói chung vƠ lu t c nh tranh nói riêng Trong môi tr ng pháp

lu t v c nh tranh Hi n pháp chính lƠ ngu n lu t đ u tiên, ti p đ n lƠ Lu t C nh

tranh n m 2004 quy đ nh v h n ch c nh tranh, hƠnh vi c nh tranh không lƠnh

m nh, trình t , th t c gi i quy t v vi c c nh tranh, i n pháp x lỦ vi ph m pháp

lu t v c nh tranh vƠ đơy chính lƠ ngu n ch y u đ x lỦ các v vi c c nh tranh NgoƠi ra, c n có nh ng quy đ nh liên quan đ n ho t đ ng c nh tranh c a doanh nghi p c n đ c th hi n trong m t s đi u trong B lu t Dơn s , Lu t Th ng m i,

Lu t Doanh nghi p, Lu t u th u, Lu t u t , Lu t S h u trí tu ,ầ Tóm l i, trong các v n n u c h i thông qua liên quan đ n lu t c nh tranh thì Hi n pháp lƠ ngu n có giá tr quan tr ng nh t vƠ Lu t C nh tranh n m 200 lƠ ngu n ch y u vƠ

đ c áp d ng nhi u nh t

Các v n n d i lu t đ c an hƠnh i các c quan NhƠ n c khác ngoƠi

u c h i an hƠnh h ng d n th c thi Lu t C nh tranh Các v n n nƠy ao g m:

ngh đ nh, quy t đ nh, thông t , ch th c a Chính ph ho c c a các c quan có th m

quy n liên quan khác

1.2.2.3 Th c thi pháp lu t v c nh tranh

Khác v i các l nh v c pháp lu t khác v kinh t , pháp lu t c nh tranh ch quy

đ nh các hƠnh vi c m trong ho t đ ng c nh tranh ch không h ng d n các ch th kinh doanh c n lƠm nh ng gì, ho c ph i lƠm nh ng gì trong quá trình c nh tranh trên th tr ng Pháp lu t c nh tranh th ng đ t ra nh ng đi u kho n m vƠ nh ng

đi u kho n mi n tr cho phép c quan thi hƠnh có th áp d ng pháp lu t m t cách linh ho t B i c nh tranh chính lƠ ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p trên

th ng tr ng nên th ng r t đa d ng, phong phú, có nh ng hƠnh vi th i đi m nƠy

đ c xác đ nh lƠ gơy nh h ng x u t i môi tr ng c nh tranh lƠnh m nh, nh ng vƠo m t th i đi m vƠ hoƠn c nh khác thì hƠnh vi đó l i không xơm h i gì đ n l i ích công c ng nh môi tr ng c nh tranh i u nƠy u c các c quan th c thi pháp lu t

c nh tranh ph i linh ho t trong vi c x lỦ các hƠnh vi có nh h ng x u đ n c nh tranh Vì nh ng đ c tr ng r t khác i t so v i các l nh v c pháp lu t khác trong kinh doanh nên c quan qu n lỦ nhƠ n c v c nh tranh có vai tr quy t đ nh trong

vi c đ m o th c thi pháp lu t c nh tranh

Hi n nay, trên th gi i, m i n c đ u có c quan qu n lỦ c nh tranh c a riêng mình C quan qu n lỦ nhƠ n c v c nh tranh t i m i n c l i có m t tên g i khác nhau c ng nh đ c đi m khác nhau M i qu c gia có cách t ch c c quan qu n lỦ

c nh tranh khác nhau nh ng đ u th ng nh t m c đích m u ch t lƠ ph i đ m o tính đ c l p trong ho t đ ng c quan nƠy uy t đ nh x lỦ vi ph m ho c gi i quy t tranh ch p liên quan đ n c nh tranh c n đ c th c hi n khách quan, trung th c do

nó có nh h ng tr c ti p đ n l i ích doanh nghi p NgoƠi ra, các c quan qu n lỦ

c nh tranh trên th gi i đ u có m t đ c đi m khác i t so v i các c quan th c thi pháp lu t khác lƠ các c quan qu n lỦ c nh tranh th ng mang tính l ng c c, t c

lƠ nó v a lƠ c quan hƠnh chính v a lƠ c quan t pháp C quan qu n lỦ c nh tranh

lƠ m t c quan hƠnh chính vì đó chính lƠ công c c a Chính ph trong vi c th c thi các chính sách, pháp lu t v c nh tranh Song c quan qu n lỦ c nh tranh c ng lƠ c

quan t pháp vì nó có quy n ra các quy t đ nh đ phán x đúng sai vƠ áp d ng các

i n pháp, ch tƠi đ i v i các ên có hƠnh vi vi ph m pháp lu t

ng th i, các c quan qu n lỦ c nh tranh đ u có ch c n ng, nhi m v chính

nh sau:

- i u tra, x lỦ các hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh trên th tr ng

- Ch ng đ c quy n, l m d ng v trí th ng l nh trên th tr ng

- Ki m soát quá trình sát nh p, h p nh t doanh nghi p

- i u tra, x lỦ các th a thu n h n ch c nh tranh trên th tr ng

- Th c hi n các ho t đ ng khác nh m đ m o môi tr ng c nh tranh lƠnh

m nh

Hi n nay, c quan qu n lỦ c nh tranh Vi t Nam lƠ: C c u n lỦ c nh tranh ( LCT) vƠ H i đ ng c nh tranh (H CT) NgoƠi th c hi n các ch c n ng nêu trên thì C c LCT c n có thêm ch c n ng th c thi pháp lu t v i n pháp o đ m công

ng trong th ng m i qu c t ậ ch c n ng nƠy lƠ ch c n ng hoƠn toƠn khác i t

c a c quan qu n lỦ c nh tranh Vi t Nam so v i các c quan qu n lỦ c nh tranh khác trên th gi i

Theo nh i u 2 Ngh đ nh s 06/2006/N -CP vƠ i u 3 Ngh đ nh s 05/2006/N -CP hai c quan qu n lỦ c nh tranh Vi t Nam lƠ H i đ ng c nh tranh

vƠ C c LCT c ng có nhi m v riêng i t Trong khi C c LCT có nhi m v chính lƠ th lỦ, t ch c đi u tra các v vi c c nh tranh vƠ th m đ nh các h s mi n

tr thì nhi m v chính c a H CT lƠ xét x , x lỦ các v v c liên quan đ n h n ch

c nh tranh Nh v y, hai c quan th c hi n 2 nhi m v riêng i t trong m t v vi c,

m t ên ti n hƠnh th lỦ vƠ đi u tra sau đó chuy n cho m t ên khác xét x , đ a ra phán quy t Nh ng th c ch t, s tách i t nƠy ch áp d ng cho các v vi c h n ch

c nh tranh c n đ i v i các v vi c c nh tranh không lƠnh m nh thì C c LCT l i lƠ

c quan th c hi n t t c các quá trình t th lỦ, đi u tra cho đ n vi c đ a ra quy t

đ nh x lỦ

1.2.2.4 ụ th c tôn tr ng vƠ s tuơn th pháp lu t c nh tranh c a doanh nghi p

ụ th c vƠ s tuơn th c a doanh nghi p lƠ m t ph n quan tr ng c a ch đ

c nh tranh kinh t Vi t Nam i u 2 Lu t C nh tranh 200 quy đ nh v đ i t ng

áp d ng lu t c nh tranh lƠ “t ch c, cá nhân kinh doanh (sau đây g i chung là

doanh nghi p)” vƠ “hi p h i ngành ngh ho t đ ng Vi t Nam” Doanh nghi p lƠ

đ i t ng chính tr c ti p ch u s đi u ch nh c a Lu t C nh tranh Trong th i k h i

nh p kinh t , cùng v i vi c pháp lu t c nh tranh có hi u l c vƠ ngƠy cƠng đ c áp

d ng m t cách sơu r ng, Ủ th c tuơn th pháp lu t c nh tranh c a doanh nghi p cƠng c n ph i đ c nơng cao h n n a

ụ th c vƠ s tuơn th c a doanh nghi p c n ph i đ c xơy d ng ngay t ên

trong c a doanh nghi p đánh giá đi u đó, chúng ta c n nhìn vƠo ên trong

doanh nghi p, thông qua cam k t v c nh tranh Cam k t nƠy đ c th hi n d i

d ng “Ch ng trình tuân th ” c a công ty “Ch ng trình tuân th ” lƠ m t cam

k t rõ rƠng c a công ty v vi c tuơn th pháp lu t c nh tranh, cam k t đó đ c

truy n đ t t i toƠn nhơn viên trong công ty12 Trong m t v n n h ng d n tuơn

th c a C c C nh tranh Canada, m t ch ng trình tuơn th đ c xơy d ng trên 5 nhơn t c n sau: s tham gia vƠ h tr c a qu n lỦ c p cao; nh ng th t c, chính sách tuơn th c a doanh nghi p; đƠo t o ngu n nhơn l c; c ch giám sát, ki m toán

vƠ áo cáo; nh ng bi n pháp khích l vƠ hình th c k lu t13

- S tham gia và h tr c a qu n lý c p cao

S tham gia vƠ h tr c a qu n lỦ rõ rƠng lƠ n n t ng, lƠ nhơn t c t lõi c a

m t ch ng trình tuơn th đáng tin c y vƠ có hi u qu Qu n lỦ c p cao luôn ph i hƠnh đ ng vì l i ích t t nh t cho doanh nghi p, bao g m c vi c tuơn th nh ng quy

đ nh vƠ quy ch có liên quan H ph i xác đ nh vƠ đánh giá nh ng r i ro c n mƠ

doanh nghi p đ i m t H ph i th c thi m t h th ng thích h p đ qu n lỦ nh ng

Qu n lỦ c p cao ph i b i d ng m t n n v n hóa tuơn th trong t ch c b ng

vi c thúc đ y ch ng trình m t cách tích c c vƠ rõ rƠng V i s cam k t tuơn th ,

h truy n đi thông đi p r ng, nh ng hƠnh vi vi ph m Lu t C nh tranh s không

đ c ch p nh n nh lƠ m t ho t đ ng kinh doanh h p pháp gi v ng đ c n n

v n hóa tuơn th , t ng c ng, c ng c thông đi p, tr c tiên h c n lƠm cho ch ng trình tuơn th có hi u l c i u nƠy r t quan tr ng b i vì nh ng giá tr vƠ nguyên

t c đư đ c đ a ra nh ng không th c hi n s tr nên không c n tác d ng Không

th thi hƠnh lƠ lỦ do chính d n t i m t ch ng trình th t b i

Qu n lỦ c p cao nên truy n đ t vƠ áo cáo v i H i đ ng qu n tr v v n đ

ch ng trình tuơn th c a doanh nghi p H i đ ng qu n tr c ng nên nhi m cá nhơn hay nhóm ch u trách nhi m v vi c tuơn th , xác nh n ch ng trình tuơn th

vƠ đ a ra t c hình th c k lu t nƠo đ i v i nh ng vi ph m S b nhi m nƠy nh

lƠ m t s b o đ m b sung cho ch ng trình tuơn th khi mƠ qu n lỦ c p cao có th chính lƠ ng i có hƠnh vi vi ph m pháp lu t c nh tranh

- Nh ng th t c, chính sách tuân th c a doanh nghi p

N i dung chính c a ch ng trình tuơn th đ c mô t trong m t n ph m c a công ty Nh ng tƠi li u h ng d n các th t c vƠ chính sách phù h p v i ho t đ ng

c a doanh nghi p lƠ r t quan tr ng cho s thƠnh công c a ch ng trình Nh ng th

t c vƠ chính sách nƠy c n đ c c p nh t khi c n thi t đ ph n ánh nh ng thay đ i

quan tr ng v ho t đ ng kinh doanh, v lu t, v chính sách th c thi c a c quan

qu n lỦ c nh tranh, v ngƠnh kinh doanh Th c hi n nh ng bi n pháp h p lỦ đ thông áo cho ng i lao đ ng v nh ng thay đ i đó Nh ng tƠi li u c ng c n đ c công r ng rưi đ nhơn viên có th d dƠng ti p c n

M t ch ng trình tuơn th đáng tin c y vƠ có hi u qu s ph i ao hƠm m t thƠnh ph n lƠ vi c đƠo t o liên t c, t p trung vƠo v n đ tuơn th c a nhơn viên

m i c p b c, nh ng ng i mƠ có kh n ng ho c b phát hi n x y ra vi ph m

- C ch giám sát, ki m toán và báo cáo

C ch giám sát, ki m toán vƠ áo cáo lƠ r t quan tr ng cho s thƠnh công c a

b t k ch ng trình tuơn th nƠo c a doanh nghi p M t c ch giám sát, ki m toán

vƠ áo cáo s giúp ng n ch n vƠ phát hi n nh ng hƠnh vi y u kém, giáo d c nhơn viên, cung c p cho ng i lao đ ng vƠ qu n lỦ nh ng hi u bi t đ h có cái nhìn

t ng quát v nh ng hi u qu c a ch ng trình

C ch có hi u qu nh t s cho phép doanh nghi p xác đ nh đ c m c đ r i

ro, nh ng ch ng trình đƠo t o b sung c n thi t vƠ nh ng v n đ tuơn th c a chính sách m i đ c phát tri n Hình th c s ph thu c vƠo nhu c u c th c a

doanh nghi p Doanh nghi p s ph i hƠi l ng v i vi c nh ng bi n pháp đó th ng

có hi u qu ng n ch n nh ng vi ph m Lu t C nh tranh vƠ phát hi n chúng khi chúng x y ra

Trong khi t t c nh ng c ch đó lƠ r t quan tr ng đ i v i s thƠnh công c a

b t k ch ng trình tuơn th nƠo, nhƠ qu n lỦ c p cao c ng ph i đi u tra nh ng v n

đ tuơn th n y sinh, th c hi n nh ng bi n pháp c n thi t đ ch m d t s ti p di n

vi ph m vƠ ng n ng a vi ph m trong t ng lai

- Nh ng bi n pháp khích l và hình th c k lu t

M t hình th c k lu t đ i v i nh ng ng i tham gia vƠo hƠnh vi vi ph m Lu t

C nh tranh ho c nh ng ng i không tham gia vƠo ch ng trình lƠ r t quan tr ng

đ i v i m c đích ng n ng a vi ph m mƠ c n ph n ánh m t chính sách ch ng l i

nh ng hƠnh vi đó M t ch ng trình đáng tin c y vƠ có hi u qu nên quy đ nh rõ rƠng nh ng hình th c k lu t (nh đình ch công vi c, giáng ch c, sa th i) s đ c

th c hi n n u m t nhơn viên vi ph m

Vi c cung c p nh ng bi n pháp khích l thích h p (vi c tuơn th s đ c cơn

nh c cho vi c đánh giá, đưi ng vƠ th ng ch c nhơn viên) c ng có m t vai tr quan

tr ng trong vi c b i d ng v n hóa tuơn th Khuy n khích nhơn viên lƠ m t công

c hi u qu cho nh ng doanh nghi p mu n thúc đ y s tuơn th b ng nh ng hƠnh

đ ng c th

ToƠn nh ng bi n pháp khuy n khích vƠ hình th c k lu t c n đ c ghi l i vƠo nh ng tƠi li u phù h p đ có th h tr cho vi c gi i quy t nh ng tr ng h p vi

ph m Hình th c k lu t c ng ph i đ c th c hi n đ i v i nh ng ng i qu n lỦ không th c hi n nh ng c c n thi t đ ng n ch n vƠ phát hi n nh ng hƠnh vi sai trái

ụ th c tuơn th c a doanh nghi p có m i quan h ch t ch đ i v i các thƠnh

ph n khác c a ch đ c nh tranh kinh t Nh ng công c , bi n pháp c a Chính ph

nh m b o v vƠ duy trì c nh tranh lƠnh m nh Nh ng chính sách đó có hi u qu khi các doanh nghi p đ u có Ủ th c tuơn th pháp lu t c nh tranh Môi tr ng pháp lu t

c nh tranh ao trùm lên nh ng ho t đ ng c a doanh nghi p ó lƠ nh ng quy ph m

b t bu c mƠ t k doanh nghi p nƠo c ng ph i tôn tr ng vƠ tuơn th Tuy nhiên,

m t s doanh nghi p l i cho r ng c nh tranh lƠ m i hi m h a đ i v i kh n ng sinh

l i c ng nh s t n vong c a doanh nghi p Vì v y, thay vì c g ng nơng cao kh

n ng c nh tranh, các doanh nghi p nƠy l i ch n cách dƠn x p, th a thu n v i đ i th

c nh tranh trên th tr ng v giá c , s n xu t, th tr ng, khách hƠngầ, nh m duy trì th ph n, l i nhu n kinh doanh c a các doanh nghi p tham gia th a thu n, lo i b các đ i th c nh tranh không tham gia th a thu n ho c ng n c n đ i th m i gia

nh p th tr ng Các hƠnh vi h n ch c nh tranh, c nh tranh không lƠnh m nh s b các c quan th c thi đi u tra, x lỦ vi ph m uá trình th c thi c ng nh h ng r t

l n t i Ủ th c tuơn th c a doanh nghi p Các v vi c b đi u tra, x lỦ s có tác

d ng r n đe t i nh ng doanh nghi p đư vƠ đang vi ph m pháp lu t c nh tranh Cu i cùng, khi các doanh nghi p có Ủ th c cao trong vi c tuơn th pháp lu t c nh tranh,

ng i tiêu dùng s lƠ ng i h ng l i sau cùng

1.2.2.5 Công c pháp lu t c nh tranh b o v ng i tiêu dùng (NTD)

 S c n thi t c a pháp lu t c nh tranh trong vi c b o v NTD

NTD trong n n kinh t th tr ng ph i đ a ra nhi u lo i quy t đ nh gi ng

nhau H mua th c ph m, qu n áo, nhƠ c a, ph ng ti n đi l i vƠ gi i trí trong gi i

h n kh n ng tƠi chính c a mình, vƠ h mong mu n có kh n ng mua nhi u h n

n a Th c t lƠ các n n kinh t th tr ng đôi khi đ c miêu t nh lƠ các h th ng

thu c ắch quy n c a ng i tiêu dùng” vì các quy t đ nh chi tiêu hƠng ngƠy theo s

l a ch n c a NTD s quy t đ nh m t ph n l n đ n vi c s n xu t hƠng hóa vƠ d ch

C nh tranh mang l i nhi u l i ích, đ c bi t cho NTD Ng i s n xu t ph i tìm

m i cách đ lƠm ra s n ph m có ch t l ng h n, đ p h n, có chi phí s n xu t r

h n, có t l tri th c khoa h c, công ngh trong đó cao h n đ đáp ng v i th

hi u c a NTD Tuy nhiên, c nh tranh c ng có nh ng tác đ ng tiêu c c th hi n

c nh tranh không lƠnh m nh nh nh ng hƠnh đ ng vi ph m đ o đ c hay vi ph m pháp lu t ( uôn l u, tr n thu , tung tin phá ho i, ) ho c nh ng hƠnh vi c nh tranh lƠm phơn hóa giƠu nghèo, t n h i môi tr ng sinh thái i u nƠy không ch gơy thi t

h i cho NTD, các doanh nghi p ho t đ ng s n xu t, kinh doanh chơn chính mƠ c n

c kinh t - xư h i đ t n c Vì vai tr c a NTD quan tr ng nh v y nên t t y u h

lƠ đ i t ng c n đ c b o v

 Nh ng quy đ nh c th c a Lu t C nh tranh v b o v quy n l i NTD

Lu t C nh tranh c m hƠnh vi l m d ng v trí th ng l nh ho c đ c quy n nh m

đ m b o m t môi tr ng t do c nh tranh cho t t c các ch th tham gia, đ ng th i

c ng lƠ o v quy n l i h p pháp cho NTD Ch có c nh tranh th t s , th tr ng

minh b ch m i bu c doanh nghi p ph i kinh doanh có hi u qu thông qua s d ng

t t các ngu n l c, đ u t đ i m i công ngh , nơng cao n ng l c vƠ trình đ qu n lỦ, nơng cao ch t l ng hƠng hóa, d ch v đ th a mưn nhu c u c a NTD N u doanh

nghi p có v trí th ng l nh th tr ng ho c đ c quy n, doanh nghi p r t d có th

l m d ng v trí đó gơy t l i cho NTD thông qua t ng giá, ch t l ng không cao,

đ a ra đi u ki n khó kh n cho khách hƠngầ

Lu t C nh tranh c ng nghiêm c m các hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh Các hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh bao g m: Ch d n gơy nh m l n, xơm

ph m í m t kinh doanh, ép u c trong kinh doanh, gièm pha doanh nghi p khác, gơy r i ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p khác, qu ng cáo nh m c nh tranh không lƠnh m nh, khuy n m i nh m c nh tranh không lƠnh m nh, phơn i t đ i x

c a hi p h i, án hƠng đa c p b t chính,ầ

ua đó, ta th y pháp lu t cho phép m i cá nhơn, t ch c đ c t do tham gia kinh doanh Không ai có quy n can thi p ho c c n tr b t h p pháp đ n công vi c

kinh doanh c a nhau Pháp lu t cho phép c nh tranh trong kinh doanh nh ng đó lƠ

c nh tranh d a trên s ình đ ng, t do vƠ tôn tr ng l n nhau Các doanh nghi p

c nh tranh lƠnh m nh v i nhau t c lƠ h ng đ n l i ích c a NTD NTD có nhi u s

l a ch n hƠng hóa, d ch v h n Ch t l ng c a s n ph m c ng luôn đ c nơng

c p, c i ti n đ theo k p th tr ng, theo k p đ i th T đó, nh ng nhu c u c a NTD c ng đ c th a mưn h n

 Các thi t ch liên quan đ n b o v quy n l i NTD

Bên c nh Lu t C nh tranh v i nh ng đi u kho n b o v quy n l i NTD, Lu t

B o v quy n l i ng i tiêu dùng, chúng ta có các thi t ch liên quan đ n b o v

NTD, bao g m: Các c quan qu n lỦ NhƠ n c, h th ng T a án vƠ Tr ng tƠi, các

t ch c xư h i tham gia b o v NTD15

H ình 1: S đ h th ng b máy c quan qu n lý nhƠ n c v b o v quy n l i

1.2.3 Vai trò c a ch đ c nh tranh

1.2.3.1 B o v vƠ khuy n khích c nh tranh

“C nh tranh s khi n cho các doanh nghi p v n lên đ v t đ i th khác Theo cách đó, nhân t th c s quy t đ nh doanh nghi p nào là m i nh n cho n n

kinh t không ph i là Chính ph mà là th tr ng”16

uan đi m trên c a Paul A Geroski cho th y, không ch có s tr c p c a Chính ph khi th c hi n chính sách phát tri n công nghi p m i có th hình thƠnh nên các doanh nghi p m i nh n, mƠ chính sách thúc đ y c nh tranh công ng c ng

có th lƠm đ c đi u nƠy M t khác, chính sách phát tri n công nghi p khó có th đem l i nh ng m i nh n th c s n u thi u chính sách c nh tranh Có th nói, chính sách c nh tranh lƠ m t công c ch ng l i m t trái c a chính sách phát tri n m i

nh n nói riêng vƠ ch ng l i s l ng đo n c a các doanh nghi p đ c quy n nói

chung S ra đ i c a pháp lu t c nh tranh lƠ k t qu c a quá trình đ u tranh ch ng

l i s l ng đo n c a các doanh nghi p l n Tuy nhiên, đơy không ph i lƠ cu c chi n

đ n gi n

Chính sách c nh tranh t o n n t ng c n cho quá trình c nh tranh, duy trì vƠ thúc đ y quá trình c nh tranh t do hay b o v ho c thúc đ y c nh tranh hi u qu Pháp lu t c nh tranh b o v vƠ khuy n khích các doanh nghi p c nh tranh, h p tác ình đ ng trong m t khuôn kh pháp lu t chung, đi u ti t m t trái c a c nh tranh

b ng cách ki m soát quá trình d n đ n v trí th ng l nh th tr ng, đ c quy n, ch ng các hƠnh vi c n tr c nh tranh c ng nh th đo n c nh tranh không lƠnh m nh trên

th ng tr ng Vì v y, thách th c đ t ra đ i v i doanh nghi p đó lƠ u c doanh

nghi p khác ph i ch p nh n c nh tranh m t cách v n minh h n, Ơi n h n Các

doanh nghi p l n s ph i c n th n h n tr c khi đ a ra nh ng quy t đ nh quan

tr ng trong kinh doanh, b i l nh ng quy t đ nh c a h s nh h ng đáng k t i th

Chính sách c nh tranh h n ch các tác đ ng tiêu c c n y sinh do s đi u hƠnh quá m c c a NhƠ n c vƠo th tr ng nh kéo dƠi th i gian quy t đ nh c a doanh

nghi p vƠ chi phí giao d ch cao uá trình chuy n đ i t n n kinh t k ho ch hóa

t p trung sang n n kinh t th tr ng đư lƠm thay đ i v c n n vai tr c a NhƠ

n c trong th tr ng Có nh ng đi u đ c coi lƠ hi n nhiên trong n n kinh t k

ho ch hóa tr nên không c n phù h p v i kinh t th tr ng vƠ ng c l i, có nh ng

đi u không đ c ch p nh n trong kinh t t p trung l i thích h p trong n n kinh t

th tr ng Trong kinh t th tr ng vi c NhƠ n c qu n lỦ n n kinh t b ng các quy

đ nh, ch th , m nh l nh hƠnh chính đ i v i ho t đ ng kinh doanh c a các thƠnh

ph n kinh t không c n phù h p n a Th c t cho th y v n c n có không ít hi n

chia c t th tr ng trong n c, ch đ nh đ i tác giao d ch xu t phát t các c quan

qu n lỦ nhƠ n c Chính vì th Lu t C nh tranh c a các n c trong C ng đ ng các

qu c gia đ c l p (CIS) đ u quy đ nh các hƠnh vi c m đ i v i các c quan qu n lỦ nhƠ n c c ng s b đi u ch nh, góp ph n lƠm h n ch các tác đ ng tiêu c c n y

sinh do s can thi p quá m c c a NhƠ n c vƠo th tr ng

Rõ rƠng chính sách c nh tranh gi m t vai tr quan tr ng đ i v i n n kinh t

th tr ng D i s đi u ch nh c a Lu t vƠ chính sách c nh tranh, các doanh nghi p

s đ c t o ra m t sơn ch i ình đ ng, lƠnh m nh đ có th cung c p các s n ph m đáp ng nhu c u th tr ng trong đó ng i tiêu dùng s mua hƠng hƠng hóa d ch v

v i ch t l ng t t nh t vƠ giá r nh t có th i u nƠy có ngh a lƠ thông qua quá trình c nh tranh, trình đ công ngh c a h s đ c nơng cao qua các ho t đ ng Nghiên c u vƠ Phát tri n ho c c i ti n ki u dáng vƠ hi u qu s đ c nơng cao nh

c i ti n k thu t c ng nh c i ti n ph ng pháp qu n lỦ ho t đ ng M r ng c nh

tranh nh m đ m b o cho t do hóa th ng m i vƠ n đ nh phát tri n T do th ng

m i ph i đ c hi u lƠ t do kinh doanh trong khuôn kh pháp lu t Vì v y chính sách c nh tranh góp ph n duy trì môi tr ng c nh tranh lƠnh m nh vƠ ki m soát đ c

quy n trong kinh doanh nh m khuy n khích c nh tranh

1.2.3.2 T o l p môi tr ng kinh doanh vƠ c nh tranh ình đ ng, t do

Hi n nay, Vi t Nam đang xơy d ng n n kinh t th tr ng mƠ đ có n n kinh

t th tr ng thì đi u ki n tiên quy t lƠ ph i có môi tr ng c nh tranh ình đ ng vƠ

t do i hôi ng l n th VIII c ng đư đ a ra nhi m v lƠ ph i xơy d ng, t o l p môi tr ng h p tác vƠ c nh tranh lƠnh m nh trong s n xu t kinh doanh

Trong c ch th tr ng, các doanh nghi p gia nh p th tr ng theo Ủ mu n,

t n t i ng vi c t o ra l i nhu n vƠ ph i c nh tranh Nh ng tuy nhiên, khi m c tiêu

vƠ ham mu n l i nhu n tr nên quá l n, nhi u doanh nghi p s n sƠng th c hi n

nh ng hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh nh t o ra các ch d n nh m l n, án phá giá, gièm pha đ i th , qu ng cáo nh m c nh tranh không lƠnh m nh, VƠ khi

xư h i ngƠy cƠng ti n lên, các hƠnh vi nƠy c ng ngƠy cƠng tr nên tinh vi, đa d ng

vƠ ngƠy cƠng ùng n gơy ra t n th t l n cho các đ i th đ c i t lƠ các doanh nghi p nh đ ng th i c n tr các doanh nghi p mu n gia nh p th tr ng Bên c nh các hƠnh vi c nh tranh lƠnh m nh nh v y, nhi u doanh nghi p l n c n s n sƠng thao túng th tr ng t o ra nh ng rƠo c n, t l i cho các doanh nghi p khác Không ch doanh nghi p lƠ nh ng ng i nh h ng i các hƠnh vi h n ch vƠ

c nh tranh không lƠnh m nh nƠy mƠ chính nh ng ng i tiêu dùng c ng thi t th i

vƠ nh h ng khi các hƠnh vi nƠy di n ra Các ho t đ ng kh ng ch giá c a các liên minh t u c ng i tiêu dùng ph i ch p nh n m c giá mƠ h x ng đáng đ c

h ng đ ng th i h n ch c nh tranh c n h n ch ng i tiêu dùng đ n v i th tr ng

s n ph m v i tính n ng đa d ng, giá c c nh tranh Tuy nhiên v i vi c an hƠnh

Lu t C nh tranh quy đ nh rõ rƠng các hƠnh vi vi ph m vƠ vi c x lỦ vi ph m cùng

vi c th t ch t qu n lỦ t C c QLCT đư góp ph n phát hi n x lỦ, ng n ch n các hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh vƠ h n ch c nh tranh vƠ nơng cao nh n th c

c a các doanh nghi p

Nh v y, s can thi p c a NhƠ n c ng vi c xơy d ng ch đ c nh tranh đư góp ph n xơy d ng môi tr ng kinh doanh ình đ ng t do thúc đ y ho t đ ng c a các doanh nghi p, o v s lƠnh m nh c a th tr ng đ ng th i đ m o quy n l i

ng i tiêu dùng

1.2.3.3 Thúc đ y s đ i m i vƠ phát tri n kinh t

Môi tr ng c nh tranh chính lƠ môi tr ng t t nh t đ thúc đ y n n kinh t đ i

m i vƠ phát tri n B i vì trong m t môi tr ng c nh tranh, đ t n t i vƠ phát tri n

u c các doanh nghi p ph i c i ti n, đ i m i chính mƠ vƠ ph i t o l p đ c l i th

c nh tranh c a riêng mình so v i đ i th đ t n t i trên th tr ng N ng l c c nh tranh c a doanh nghi p th ng đ c t o ra t hai ngu n lƠ gi m chi phí, giá thƠnh

ho c t o ra s khác i t hóa N u doanh nghi p l a ch n h ng đi lƠ gi m chi phí

vƠ giá thƠnh thì u c doanh nghi p ph i đ m o cho vi c s d ng các ngu n l c kinh t m t cách hi u qu nh t Vi c s d ng hi u qu các ngu n l c kinh t đ c

th hi n m i m t trong doanh nghi p t vi c s d ng v n hi u qu , tuy n d ng vƠ đƠo t o ngu n lao đ ng ch t l ng cao có trình đ chuyên môn cao, áp d ng khoa

h c công ngh trong s n xu t kinh doanh cho đ n t ch c máy t i gi n nh ng

đ m o ch t ch C n ph ng th c th hai t o ra n ng l c c nh tranh ậ s khác

i t hóa đ i h i doanh nghi p ph i không ng ng h c h i sáng t o cùng v i s s c

én, nhanh nh y trong vi c nghiên c u s thích, th hi u ng i tiêu dùng đ t o ra

nh ng tính n ng, công d ng m i th a mưn nhu c u ti m n c a ng i tiêu dùng Bên c nh đó, quá trình toƠn c u hóa hi n nay đư vô tình khi n cho các c

t ng gi a các qu c gia h xu ng, các lo i rƠo ch n d , các doanh nghi p trên toƠn th gi i đ ng trên m t sơn ch i ắđang đ c lƠm ph ng” Khi các doanh nghi p đ c đ ng trong m t sơn ch i l n nh hi n nay thì c ng có ngh a lƠ các doanh nghi p đang ph i đ i m t v i c nh tranh kh c li t t m t s l ng l n các doanh nghi p đ n t các qu c gia khác nhau Chính s c nh tranh kh c li t nh ng

c ng nh đa d ng ên c nh s m c a th tr ng đư khi n cho các doanh nghi p

ph i tìm ki m các ngu n l c v i chi phí th p nh t t các vùng khác nhau trên th

gi i, ph i áp d ng nh ng công ngh tiên ti n nh t c ng nh nơng cao kh n ng đáp

ng các s n ph m v i tình n ng công d ng m i Vi c t ng c ng c nh tranh đem

l i nh ng thách th c, khó kh n nh ng c ng m ra r t nhi u c h i cho doanh nghi p

Nh v y, vô hình chung c nh tranh đư thúc đ y doanh nghi p hoƠn thi n n thơn, không ng ng sáng t o, t đó thúc đ y c n n kinh t đ i m i vƠ phát tri n B i

vì, các doanh nghi p chính lƠ m t c a n n kinh t

1.2.3.4 B o v quy n l i c a các doanh nghi p

Ch đ c nh tranh kinh t đ c xơy d ng hoƠn ch nh s có tác d ng nơng cao

Ủ th c tôn tr ng vƠ tuơn th pháp lu t c nh tranh c a doanh nghi p Tuơn th pháp

lu t c nh tranh có vai tr quan tr ng đ i v i t t c các doanh nghi p, b t k quy mô

c a chúng Doanh nghi p mu n t n t i vƠ ho t đ ng đ c thì đi u ki n đ u tiên lƠ

ph i tuơn th lu t pháp nói chung vƠ pháp lu t c nh tranh nói riêng Trong môi

tr ng c nh tranh nh hi n nay, vi c doanh nghi p tuơn th t t pháp lu t c nh tranh

s giúp doanh nghi p ng n ng a, phát hi n vƠ x lỦ các hƠnh vi vi ph m pháp lu t

Doanh nghi p có th d dƠng xác đ nh nh ng hƠnh vi trái pháp lu t ho c b nghi

ng lƠ hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh c a đ i th T đó nơng cao nh n th c

v pháp lu t c nh tranh, xác đ nh ranh gi i c a hƠnh vi cho phép, c ng nh xác đ nh tình hu ng mƠ doanh nghi p nên đi tìm s t v n v m t pháp lỦ

Doanh nghi p tuơn th t t đ ng ngh a v i vi c gi m thi u đ c các r i ro pháp lỦ, r i ro kinh t vƠ r i ro danh ti ng c a vi c không tuơn th i v i các

doanh nghi p vƠ nhƠ qu n tr , nh ng r i ro nƠy l n h n t k l i th c nh tranh nƠo Ví d , n u doanh nghi p vi ph m pháp lu t c nh tranh, t n th t v vi c b i

th ng vi ph m s không l n b ng t n th t c a vi c suy gi m uy tín, th ng hi u

doanh nghi p

Doanh nghi p có Ủ th c tuơn th t t y u s đ c s b o v c a pháp lu t c nh tranh khi đ i th có nh ng hƠnh vi c nh tranh không lƠnh m nh M t doanh nghi p tuơn th t t s kéo theo m t m ng l i doanh nghi p c ng tuơn th theo Môi

tr ng kinh doanh tr nên lƠnh m nh h n uy n l i c a doanh nghi p s đ c

đ m b o h n

1.2.3.5 B o v quy n l i NTD

M c đ phát tri n vƠ v n minh c a m t qu c gia không ch đ c đánh giá

b ng t c đ t ng tr ng c a GDP, c a thu nh p ình quơn đ u ng i mƠ c n ph

thu c vƠo giá tr công ng vƠ kh n ng th c thi c a pháp lu t Có l vì th , pháp

lu t v b o v quy n c a NTD luôn lƠ m t b ph n không th thi u trong h th ng pháp lu t c a các qu c gia phát tri n17

17Ng i tiêu dùng và pháp lu t b o v ng i tiêu dùng

tieu-dung.aspx

http://luatminhkhue.vn/chuyen-doi/nguoi-tieu-dung-va-phap-luat-bao-ve-nguoi-T i Vi t Nam, v i quan ni m NTD lƠ ch th trong các giao d ch th ng m i

ậ dơn s , pháp lu t luôn h ng đ n vi c b o v s công ng vƠ duy trì tính minh

b ch c a các h p đ ng lƠ đ i t ng đi u ch nh c a B lu t Dơn s , Lu t Th ng

m i ầ B o v quy n l i NTD đư th c s tr thƠnh m t l nh v c pháp lu t đ c l p

vƠ có v trí đáng k trong h th ng pháp lu t th ng m i H n n a, trong b i c nh

n n kinh t th tr ng hi n nay cùng v i hƠng tr m doanh nghi p ra đ i thì c nh

tranh n y sinh lƠ đi u t t y u Tuy nhiên, c nh tranh trong khuôn kh mƠ v n đ m

b o đ c quy n l i c a NTD m i lƠ m c tiêu h ng t i c a các c p qu n lỦ18

Có c nh tranh, hƠng hoá s có ch t l ng ngƠy cƠng t t h n, m u mư ngƠy cƠng đ p, phong phú đa d ng h n đ đáp ng các yêu c u c a NTD trong xư h i Vì

v y, đ i v i NTD, c nh tranh có các vai tr sau:

- NTD có th tho i mái, d dƠng trong vi c l a ch n các s n ph m phù h p

v i túi ti n vƠ s thích c a mình

- Nh ng l i ích mƠ h thu đ c t hƠng hoá ngƠy cƠng đ c nơng cao, tho mưn ngƠy cƠng t t h n các nhu c u c a h nh các d ch v kèm theo đ c quan tơm

nhi u h n ó chính lƠ nh ng l i ích mƠ NTD có đ c t vi c nơng cao kh n ng

c nh tranh c a các doanh nghi p

Th c ti n cho th y, khi n n kinh t th tr ng cƠng phát tri n, m c đ t do hóa th ng m i cƠng gia t ng thì cƠng n y sinh nhi u v n đ không ch gơy nh

h ng đ n quy n l i NTD mƠ c n gơy t n cho c n n kinh t vƠ xư h i nói chung ó lƠ các v n đ n i c m liên quan đ n hƠnh vi l m d ng v trí th ng l nh th

tr ng, đ c quy n ho c c nh tranh không lƠnh m nh Khi xu t hi n các v n đ nƠy thì NTD h n ch trong vi c l a ch n hƠng hóa, d ch v mƠ mình mong mu n

ua đó ta th y đ c t m quan tr ng c a ch đ c nh tranh, t m quan tr ng c a

vi c thi t l p m t môi tr ng c nh tranh t do, ình đ ng, lƠnh m nh đ các doanh

nghi p cùng phát tri n vƠ c ng lƠ o v đ c quy n l i c a NTD

18

Nguy n Ng c S n, 2009, Ng i tiêu dùng và pháp lu t b o v ng i tiêu dùng

nguoi-tieu-dung/

http://www.nclp.org.vn/ban_ve_du_an_luat/nguoi-tieu-dung-va-phap-luat-bao-ve-1.2.3.6 Thúc đ y ti n trình toƠn c u hóa di n ra nhanh chóng vƠ hi u qu

Hi n nay, quá trình toƠn c u hóa kinh t đang di n ra m t cách vô cùng m nh

m vƠ sơu r ng kh p các qu c gia trên th gi i V i s phát tri n c a môi tr ng công ngh toƠn c u mƠ các quan h kinh t toƠn c u ngƠy cƠng phát tri n do chi phí

v n t i vƠ chi phí thông tin liên l c đ c gi m xu ng m t cách đáng k Nh v y, ngƠy cƠng xu t hi n nhi u t ch c kinh t qu c t , thúc đ y s hình thƠnh nên nhi u vùng th tr ng khu v c vƠ th gi i r ng l n Quan h th ng m i qu c t đ c

bi u hi n thông qua s d ch chuy n các ngu n đ u t t n vƠ các giá tr th ng

m i d i hình th c hƠng hóa ho c d ch v gi a th tr ng c a các n c v i nhau

d a trên Nguyên t c T i hu qu c (MFN) vƠ Nguyên t c ưi ng qu c gia (NT) Hai nguyên t c nƠy đ m b o cho s t do vƠ ình đ ng th c s phát huy hi u qu trong th ng m i qu c t Tuy nhiên, l i d ng nh ng l h ng trong t do hóa

th ng m i mƠ ngƠy cƠng có nhi u hƠnh vi c nh tranh t phát có thiên h ng thái quá, c c đoan xu t hi n S c nh tranh ơy gi không ch d ng l i m c ganh đua

gi a nh ng nhƠ s n xu t, cung ng v i nhau mƠ lƠ c n s đ i đ u gi a các th

tr ng, các khu v c kinh t Nh ng th l c nƠy th ng d a vƠo ti m l c tƠi chính

vƠ công ngh c a mình đ thao túng th tr ng các n c mƠ h tham gia đ u t

ho c kém phát tri n h n M t khác hi n t ng c p đo t v n liên doanh đang di n

ra r t ph bi n th tr ng c a các n c đang phát tri n Các t p đoƠn kinh t , công

ty đa qu c gia th ng s d ng hình th c liên k t v n r i b ng nhi u th đo n khác

nhau ti n d n đ n vi c thơu tóm toƠn ph n v n liên doanh c a doanh nghi p n i

đ a Lúc tr c, theo nh phơn tích trên, th tr ng c n ắ Ơn tay h u hình” c a

Chính ph đ đi u ti t nh m đ m b o môi tr ng c nh tranh hi u qu vƠ lƠnh m nh thì ơy gi xét trên ph m vi toƠn c u đang có quá nhi u ắ Ơn tay h u hình” đ p vƠo nhau vƠ ch a có ắm t Ơn tay chung” nƠo lƠm ch c n ng đi u ti t toƠn c u Do v y,

vi c xơy d ng cho mình m t ch đ c nh tranh riêng có Ủ ngh a quan tr ng trong

vi c b o v s lƠnh m nh vƠ đ m b o s phát tri n t thơn c a n n kinh t n i đ a, thúc đ y ti n trình toƠn c u hóa di n ra nhanh chóng, hi u qu trên tinh th n phát

tri n l i th so sánh c a t ng th tr ng thƠnh viên

CH NG 2: NH NG V N T RA I V I CH C NH TRANH KINH T VI T NAM

2.1 T ng quan v ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam

N n kinh t Vi t Nam hi n nay lƠ n n kinh t nhi u thƠnh ph n theo c ch th

tr ng v n đ ng theo nh ng quy lu t t t y u c a kinh t th tr ng N n kinh t th

tr ng d a trên a n n t ng chính lƠ t do c nh tranh, t do đ nh đo t c a ch th kinh doanh vƠ ch đ s h u đa thƠnh ph n Trong đó, c nh tranh lƠ đ ng l c thúc

đ y n n kinh t phát tri n đi lên Nh n th y đ c vai tr đ c bi t quan tr ng c a

c nh tranh đ i v i n n kinh t , Vi t Nam vƠ nhi u qu c gia trên th gi i hi n nay

c ng đư t đ u xơy d ng nên ch đ c nh tranh kinh t cho riêng mình

Ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam đư d n hình thƠnh trên m t b khung pháp lỦ c n v c nh tranh Chính sách vƠ pháp lu t c nh tranh lƠ nh ng đ nh

h ng c n, lƠ n n t ng đ ch đ c nh tranh phát tri n Chính sách vƠ pháp lu t

c nh tranh đ c thay đ i vƠo t ng th i k cho phù h p v i đi u ki n th c t M c

dù v y, nh ng chính sách c a NhƠ n c t tr c đ n nay đ u nh t quán vƠ h ng

t i m c tiêu t o ra m t môi tr ng c nh tranh ình đ ng, lƠnh m nh vƠ công ng Bên c nh đó, Vi t Nam c ng đư có các c quan chuyên trách vi c th c thi pháp lu t c nh tranh Nh ng con s các v vi c c nh tranh đ c đ a ra đi u tra t ng

m nh m đư th hi n đ ng thái tích c c rƠ soát, ki m tra c a c quan ch c n ng

nh m thanh l c th tr ng phát hi n s m vƠ x lỦ, ng n ch n k p th i các hƠnh vi vi

ph m vƠ t đó lƠm Ơi h c cho các doanh nghi p Các c quan ch c n ng đư đ c

m r ng h n nh C c LCT m v n ph ng đ i di n t i Tp H Chí Minh vƠ Ơ

N ng, thƠnh l p 1 H i o v ng i tiêu dùng trên 1 t nh thƠnh trên c n c đ có

th sát sao h n trong vi c đi u tra, x lỦ các v vi c vi ph m ng thái tích c c nƠy đư t o ni m tin cho các doanh nghi p vƠ các nhƠ đ u t v m t th tr ng lƠnh

m nh n i mƠ doanh nghi p có th c nh tranh ình đ ng đ thu v l i nhu n chính đáng

Doanh nghi p do h chính lƠ ch th kinh doanh trên th tr ng nên ch u s tác đ ng l n nh t c a ch đ c nh tranh kinh t Nh ng v vi c h n ch c nh tranh,

c nh tranh không lƠnh m nh b phát hi n s có tác d ng r n đe r t l n B n thơn

doanh nghi p Vi t Nam dù nh n th c ch a th c s cao nh ng c ng đư d n nh n ra

đ c t m quan tr ng c a vi c tuơn th pháp lu t c nh tranh Ch có doanh nghi p

m i có th b o v t t nh t cho chính n thơn mình b ng cách tôn tr ng vƠ tuơn th pháp lu t c nh tranh

Ng i tiêu dùng Vi t Nam do c n ít thông tin, hi u bi t v pháp lu t, v i Ủ

th c v quy n l i c a mình ch a cao, ch a th c s tham gia tích c c vƠo o v

quy n l i c a chính mình i u đó đ i h i NhƠ n c vƠ các c quan ch c n ng quan tơm chú Ủ h n n a t i vi c b o v quy n l i ng i tiêu dùng Trên th c t , pháp lu t c nh tranh có liên quan t i b o h quy n l i ng i tiêu dùng đư có tác

đ ng không nh t i Ủ th c t b o v c a ng i tiêu dùng Ng i tiêu dùng đư có th

t đ cao c nh giác, cơn nh c, th n tr ng tr c khi mua hƠng T đó có th k p th i

t cáo nh ng hƠnh vi vi ph m khi phát hi n đ c, m nh d n khi u ki n t i các c quan có th m quy n đ yêu c u x lỦ ho c b i th ng thi t h i

M t cách t ng quát, ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam c n đư đ c hình thƠnh, đư đ t đ c m t s thƠnh t u vƠ c n t n t i nh ng h n ch nh t đ nh

lƠm rõ h n đi u đó, chúng ta s cùng đi sơu vƠo nghiên c u “Th c tr ng ch đ

c nh tranh kinh t Vi t Nam” thông qua 5 n i dung quan tr ng c a m t ch đ

c nh tranh kinh t

2.2 Th c tr ng ch đ c nh tranh kinh t Vi t Nam

2.2.1 Chính sách và pháp lu t c nh tranh

2.2.1.1 Th c tr ng chính sách vƠ pháp lu t c nh tranh Vi t Nam

 Quan đi m xơy d ng chính sách c nh tranh vƠ pháp lu t c nh tranh

c a NhƠ n c

Trong v ng h n 20 n m k t công cu c đ i m i kinh t n m 1986, v i yêu

c u phát tri n xơy d ng đ t n c bu c chúng ta ph i chuy n đ i n n kinh t t quan liêu ao c p sang n n kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN N n kinh t th tr ng

v i quy lu t c nh tranh đư không c n ch cho s l i, trông ch vƠo tr c p, nó

bu c các ch th kinh t ph i luôn luôn ho t đ ng đ t n t i trong n n kinh t Do tính ch t kh c nghi t c a c nh tranh nên yêu c u t duy, nh n th c, quan đi m v chính sách c nh tranh đang t ng c hoƠn thi n ng vƠ NhƠ n c ta xác đ nh

m t trong nh ng đ c tr ng ch y u c a kinh t th tr ng đ nh h ng XHCN lƠ có

nhi u ch đ s h u cùng t n t i vƠ lƠ ắn n kinh t m c a, h i nh p v i c trong

vƠ ngoƠi n c, c nh tranh công ng, không o h khu v c, đ c quy n hƠnh chính,

b quan to c ng”19

Ngh quy t i h i ng l n th VIII đ a ra nhi m v : ắT o môi tr ng h p tác vƠ c nh tranh lƠnh m nh trong s n xu t, kinh doanh Th c hi n đ c quy n nhƠ

n c trong m t s ngƠnh, m t s l nh v c nh t đ nh vì l i ích c a đ t n c, h n ch

đ c quy n kinh doanh, không đ l i d ng đ a v đ c quy n đ duy trì đ c quy n,

đ c l i, l ng đo n th tr ng” V n đ khuy n khích c nh tranh vƠ ki m soát đ c

quy n đư đ c ti p t c nh n m nh trong các v n ki n i h i IX c a ng: ắNhƠ

n c t o môi tr ng pháp lỦ thu n l i, ình đ ng cho các doanh nghi p c nh tranh

vƠ h p tác đ phát tri n” BƠn v Chi n l c phát tri n kinh t , xư h i n m

2001-2010, v n ki n i h i IX c ng ch rõ: ắHình thƠnh đ ng b các lo i th tr ng đi đôi v i vi c xơy d ng khuôn kh pháp lỦ vƠ th ch c n thi t đ th tr ng ho t

đ ng n ng đ ng, có hi u qu , có tr t t , k c ng trong môi tr ng c nh tranh lƠnh

m nh, h n ch vƠ ki m soát đ c quy n trong kinh doanh.” Có gi i pháp h u hi u

ch ng uôn l u vƠ gian l n th ng m i C th h n, ph ng h ng, nhi m v k

ho ch phát tri n kinh t xư h i 5 n m, v n ki n i h i IX đư đ ra nhi m v : ắch ng đ c quy n vƠ l ng đo n th tr ng, an hƠnh Lu t C nh tranh vƠ ki m soát

đ c quy n trong kinh doanh phù h p v i nh ng đi u ki n th c t Vi t Nam”

M c tiêu c a chính sách c nh tranh c a Vi t Nam đ c nêu ra lƠ: Phơn các

y u t s n xu t m t cách t i u; t o l p m t môi tr ng c nh tranh lƠnh m nh, thu hút đ u t trong vƠ ngoƠi n c; đ m b o s linh ho t cho n n kinh t thích nghi v i

nh ng bi n đ ng trong vƠ ngoƠi n c; chú tr ng c nh tranh thông qua đ i m i công

ngh , s n ph m, t ch c; tho mưn ngƠy cƠng t t h n nhu c u c a ng i tiêu dùng trong xư h i

19

Vi n qu n lỦ kinh t Trung ng, 200 , Chính sách phát tri n kinh t , t p III,

NXB GTVT, tr.41,42