Đây là một bài thơ tình đặc sắc, không chỉ so với chính các sáng tác của ông mà còn so với các sáng tác về tình yêu của các nhà thơ khác.. Em về tựa mai về Rừng non xanh lộc biếc Em ở tr
Trang 1Bình bài thơ
“ TÌNH CA BAN MAI” CỦA CHẾ LAN VIÊN
Chế Lan Viên không làm nhiều thơ tình nên Tình ca ban mai là
trường hợp đặc biệt hiếm hoi Đúng theo cái bản chất coi trọng chất lượng chứ không coi trọng số lượng Đây là một bài thơ tình đặc sắc, không chỉ so với chính các sáng tác của ông mà còn so với các sáng tác về tình yêu của các nhà thơ khác
Bài thơ hay vì nhiều yếu tố như: cấu tứ, mạch cảm xúc, hệ thống tín hiệu…
“Em đi như chiều đi Gọi chim vườn bay hết.
Em về tựa mai về Rừng non xanh lộc biếc
Em ở trời trưa ở Nắng sáng màu xanh tre Tình em như sao khuya Rãi hạt vàng chi chít
Sợ gì chim bay đi Mang bóng chiều đi hết Tình ta như lộc biếc Gọi ban mai lại về.
Dù nắng trưa không ở
Ta vẫn còn sao khuya Hạnh phúc trên đầu ta Mọc sao vàng chi chít mai, hoa em lại về”.
1 Xét về mặt cấu trúc, bài thơ như chuỗi hạt ngọc với lối ghép đôi và những khoảng giãn cách đăng đối Điều này khiến cho hình thức của bài thơ trở nên hài hòa và dễ thương như một tặng vật của tình yêu Nó dễ dàng thể hiện được cái cảm xúc của bài thơ là đề cao tới mức gần như tuyệt đối vai trò của người con gái trong đời sống tinh thần của nhân vật trữ tình Em là có tất cả và em đi rồi, tất cả hư vô…
Trang 2“Em đi như chiều đi
Gọi chim vườn bay hết”.
“Em đi” là cái cụ thể “Chiều đi” là cái trừu tượng Lấy cái trừu tượng
để diễn tả cái cụ thể là một tín hiệu ngược Thường thì người ta nói
“chiều đi” như “em đi” Buổi chiều đi, tức là sang đêm, mang theo bầy chim trong vườn bay hết Vậy trong vườn còn lại gì? Chỉ còn lại đêm tối Không còn âm thanh (tiếng chim), không có màu sắc Cuộc sống như vậy thì tẻ ngắt, u tối Đó là vì “em đi” Hai câu thơ đầu gợi âm điệu như một nguồn ánh sáng vụt tắt.
Cặp hình ảnh ghép đôi, cũng là tín hiệu tình yêu đầu tiên hiện lên bất ngờ, đẹp lung linh nhưng chính nó tạo ra một vấn đề lớn cho tư duy Hình ảnh so sánh “Em đi như chiều đi” và “Gọi chim vườn bay
hết” gắn bó chặt chẽ với nhau như “anh và em sẽ chết nếu quanh mình là khoảng trống hư vô” lại được dùng để diễn tả chính sự cô
đơn, thiếu hụt, sự vô nghĩa của cuộc đời anh khi không có em giống như cách mà Nguyễn Tuân dùng nước để tả lửa và dùng lửa để tả
nước trong tùy bút Người lái đò sông Đà Được giãn cách bằng một
khoảng trắng như để ngừng nghỉ sau một chặng tư duy và lấy lại phương hướng để tiếp tục cuộc hành trình đến ngọn nguồn của tình yêu, hai câu tiếp ánh sáng bừng lên khi ban “mai về”:
“Em về tựa mai về
Rừng non xanh lộc biếc”
Em ra đi, tất cả chỉ còn lại đêm tối, cô đơn và lạnh lẽo như chìm trong
địa ngục thì ngược em về, bình minh kỳ diệu cũng theo về “Rừng
non xanh” thảng thốt giật mình sau cơn dị mộng chia ly bỗng bừng lên sức sống bằng triệu triệu “lộc biếc” Tình yêu như một vị linh dược
có khả năng hồi sinh tất cả, hồi sinh cả những thứ tưởng như đã chết… Mỗi cặp câu như hai mảnh ván ghép thành một nhịp cầu đến với yêu thương, đi qua nhịp cầu ấy cũng lắm gian nan và biết bao thử thách còn ở phía trước Em ra đi, em quay về và biết em có ở lại mãi hay không? “ Hỏi thế gian tình là gì” mà có thể mang đến cho người ta
bao điều kỳ diệu và cũng gây cho người ta bao đau đớn, lo âu?
“Em ở, trời trưa ở
Nắng sáng màu xanh che”
Tình em như sao khuya
Rãi hạt vàng chi chít
Sợ gì chim bay đi
Mang bóng chiều đi hết”
Trang 32 Bài thơ, có cấu tứ đều đặn nhưng lại diễn tả mạch cảm xúc liên tục tăng tiến Em ở bên anh thì cuộc đời anh sẽ yên ổn, dịu mát như mỗi buổi trưa nắng được chở che bởi tán lá xanh Có lá xanh che, nắng sẽ dịu, anh sẽ thấy mát Ở trên, tác giả đã nói đến buổi
chiều – buổi chiều phải sống trong sự vô nghĩa bởi “em đi” mang
theo bầy chim, rồi nói buổi ban mai khi “em về” thì đời anh lại
bừng lên, tràn sức sống Chàng trai đề cao vai trò của cô gái trong đời sống tinh thần của mình đến nỗi miêu tả tình yêu của nàng đẹp ngoạn mục, huyền diệu như những ngôi sao khuya trên bầu trời, tựa hồ muôn hạt vàng được rắc xuống trần gian.
Tình yêu đích thực bao giờ cũng lạc quan, tràn đầy niềm tin cho dù người trong cuộc có thể buồn, nhớ, giận hờn, thậm chí có lúc tưởng như bế tắc, tuyệt vọng do hiểu lầm nhau Bởi vì bản chất của tình yêu
là luôn hy vọng vào những điều tốt đẹp nhất Không phải ngẫu nhiên Chế Lan Viên xây dựng tứ thơ tình gắn với thời gian buổi sáng, lúc ban mai Và tên bài thơ là Tình ca ban mai, âm hưởng toàn bài toát
lên vẻ sáng sủa, quang đãng, long lanh, rực rỡ của nắng, của màu xanh, của lộc biếc – toàn những hình ảnh chứa chan sức sống Có lẽ mọi hy vọng tốt đẹp nhất của hai người trong cuộc được dồn vào hai câu thơ có thể coi như đỉnh điểm của toàn bài:
“Tình ta như lộc biếc
Gọi ban mai lại về”
Và cuối cùng, tác giả kết bài bằng một câu buông lửng: “Mai, hoa em lại về”… Cả bài chẳng hề nói gì đến hoa mà cuối cùng lại nhắn gửi như vậy có chút gì đó rất riêng tây, “bí mật” của nhà thơ chăng? Em tên là Mai, là Hoa – thật cụ thể – một cô gái nào đó ngoài đời bước vào thơ của thi sĩ chăng? Có thể lắm Và cũng có thể không phải Chỉ
là một chút mập mờ, úp mở cho có vẻ hư hư, thực thực, gây sự chú
ý cuối cùng cho người đọc lúc khép lại bài thơ Tất cả những điều đó không quan trọng Chỉ biết bài thơ mở ra rất nhiều hướng cảm nhận
về tình yêu.
PHH sưu tầm & chỉnh lí – 8 - 2015
NGUỒN: TÀI HOA TRẺ