BÀI TẬP HẾT MÔN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH Chủ đề phân tích: Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La năm 2022

Dân số là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của đất nước. Vì vậy công tác Dân số Kế hoạch hóa gia đình (DSKHHGĐ) luôn được Đảng và Nhà nước ta xác định là bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Dân số Việt Nam hiện đang chiếm 1,25% dân số toàn thế giới. Nước Việt Nam đang đứng thứ 15 trên thế giới trong bảng xếp hạng dân số của các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới.Mật độ dân số của Việt Nam hiện tại là 318 ngườikm² với tổng diện tích đất là 310.060 km². Trong đó, có 37,34% dân số sống ở thành thị (36.346.227 người vào năm 2019). Độ tuổi trung bình ở Việt Nam hiện tại là 32,9 tuổi.1; Nghị quyết số 21 của Hội nghị T.Ư 6 (khóa XII) về “Công tác dân số trong tình hình mới” đã đề ra mục tiêu “đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên”, trước hết, “đến năm 2030 tỷ số giới tính khi sinh dưới 109 bé trai100 bé gái sinh ra sống” 4.Vì vậy, chúng ta phải có giải pháp cho vấn đề này.Để hiểu rõ hơn về tình hình chênh lệch giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn, tìm hiểu những yếu tố, nguyên nhân tác động đến tình trạng chênh lệch giới tính khi sinh, những hậu quả của phân biệt, lựa chọn giới tính khi sinh. Đồng thời kiến nghị một số giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng chênh lệch giới tính khi sinh, chúng tôi nghiên cứu đề tài“Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La năm 2022”

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG KHOA CÁC KHOA HỌC XÃ HỘI, HÀNH VI

VÀ GIÁO DỤC SỨC KHỎE

- -BÀI TẬP HẾT MÔN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH Chủ đề phân tích: Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La năm 2022

NHÓM 2- LỚP ThSYTCC25-7B

Stt Họ tên thành viên

Điểm tham gia

Điểm BT

cá nhân

Điểm BT nhóm

Tháng 02 năm 2022

Trang 2

MỤC LỤC

1 ĐẶT VẤN ĐỀ 3

2 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 5

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 5

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

4.1 Đối tượng nghiên cứu 5

4.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 6

4.3 Thiết kế nghiên cứu 6

4.4 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 6

4.5 Phương pháp thu thập số liệu 6

4.6 Chủ đề nghiên cứu 7

4.8 Đạo đức trong nghiên cứu 9

4.9 Hạn chế, phương pháp khắc phục: 9

5 Bộ công thụ thu thập số liệu 10

5.1 Phụ lục 1: Hà Văn Ngoan Phiếu phỏng bà mẹ/ông bố của gia đình có đủ 2 con (toàn con gái, hoặc toàn con trai, có cả con trai và con gái trong độ tuổi sinh đẻ 10

5.2 Phụ lục 2: Lại Thị Thu Hương Phiếu phỏng vấn Cán bộ Văn hóa UBND xã 12

5.3 Phụ lục 3: Bùi Trung Hiếu Phiếu phỏng vấn Cộng tác viên dân số, chuyên trách Dân số xã, thị trấn 14

5.4 Phụ lục 4: Tòng Minh Hải Phiếu hướng dẫn thảo luận nhóm 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

Trang 3

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DS - KHHGĐ Dân số - kế hoạch hóa gia đình

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Trang 4

Dân số là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của đất nước Vì vậy công tác Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) luôn được Đảng và Nhà nước ta xác định là bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Dân số Việt Nam hiện đang chiếm 1,25% dân số toàn thế giới Nước Việt Nam đang đứng thứ 15 trên thế giới trong bảng xếp hạng dân số của các nước và vùng lãnh thổ trên thế giới.Mật độ dân số của Việt Nam hiện tại là 318 người/km² với tổng diện tích đất là 310.060 km² Trong đó, có 37,34% dân số sống ở thành thị (36.346.227 người vào năm 2019) Độ tuổi trung bình ở Việt Nam hiện tại là 32,9 tuổi.[1]

Có được những kết quả như ngày hôm nay là thành quả lâu dài của Công

tác dân số, việc chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển để giải quyết vấn đề quy mô, cơ cấu, chất lượng, phân bố dân số thực hiện thắng lợi các mục tiêu công tác dân số trong tình hình

mới, cho thấy sự lãnh đạo của Đảng về công tác dân sốtrong tình hình mới Những vấn đề nổi cộm trong công tác Dân số hiện nay như: duy trì mức sinh thay thế phù hợp theo từng vùng, miền, đặc biệt là tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh ở nhiều vùng miền trong cả nước đang là mối lo ngại được nhiều chuyên gia trong lĩnh vực dân số quan tâm và đưa ra nhiều khuyến cáo

Vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh ở tỉnh Sơn La trong thời gian gần đây đã được các chuyên gia cảnh báo Theo số liệu báo cáo thông kê chuyên ngành dân số tỉnh Sơn La từ năm 2017- 2021 cho thấy: tỷ số giới tính khi sinh của tỉnh Sơn La năm 2020: 114,8 trẻ em nam/100 trẻ em nữ và năm 2021 là 117,5 trẻ em nam/100 trẻ em nữ; thực tế cho thấy tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh toàn tỉnh có xu hướng ngày càng tăng và có sự khác biệt đối với các huyện [2] Riêng huyện Mai Sơn năm 2020tỷ lệ này là 119 trẻ em nam/100 trẻ

em nữ và năm 2021 là 123,9 trẻ em nam/100 trẻ em nữ [3]

Chênh lệch giới tính khi sinh nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bền vững về cơ cấu dân số và chất lượng dân số Nếu tỷ số này không được khống chế mà vẫn tiếp tục tăng với tốc độ như vậy sẽ trở thành vấn đề nghiêm trọng

Trang 5

trong tương lai, ảnh hưởng đến cơ cấu giới tính và nhân khẩu học Nó sẽ tác động nặng nề khi họ bước vào độ tuổi lập gia đình, khoảng những năm 2035 thì nhóm nam giới này sẽ dư thừa so với phụ nữ cùng lứa Như vậy, sự khan hiếm phụ nữ sẽ gây thêm áp lực buộc họ phải kết hôn ở độ tuổi trẻ hơn, có thể dẫn đến tăng nhu cầu mại dâm, mạng lưới buôn bán phụ nữ có thể lan rộng… Các trường hợp về bạo hành giới và buôn bán phụ nữ trong thời gian qua đã phần nào minh chứng cho những nguy cơ mà phụ nữ và trẻ em gái đang phải đối mặt

Nghị quyết số 21 của Hội nghị T.Ư 6 (khóa XII) về “Công tác dân số

trong tình hình mới” đã đề ra mục tiêu “đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân

bằng tự nhiên”, trước hết, “đến năm 2030 tỷ số giới tính khi sinh dưới 109 bé

trai/100 bé gái sinh ra sống” [4].Vì vậy, chúng ta phải có giải pháp cho vấn đề

này.Để hiểu rõ hơn về tình hình chênh lệch giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn, tìm hiểu những yếu tố, nguyên nhân tác động đến tình trạng chênh lệch giới tính khi sinh, những hậu quả của phân biệt, lựa chọn giới tính khi sinh Đồng thời kiến nghị một số giải pháp nhằm giảm thiểu tình trạng chênh lệch giới tính khi

sinh, chúng tôi nghiên cứu đề tài“Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La năm 2022”

2 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

Yếu tố ảnh hưởng nào đến mất cân bằng giới tính tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La?

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1 Mô tả thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La năm 2021

2 Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến mất cân bằng giới tính khi tại huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La năm 2022

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trang 6

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Bà mẹ/ông bố của gia đình có toàn con gái trong độ tuổi sinh đẻ

- Bà mẹ/ông bố của gia đình có toàn con trai trong độ tuổi sinh đẻ

- Bà mẹ/ông bố của gia đình có cả con trai và gái trong độ tuổi sinh đẻ

- Cán bộ văn hóa Ủy ban nhân dân (UBND) xã

- Cán bộ chuyên trách Dân số các xã, thị trấn

- Cộng tác viên dân số các bản, tiểu khu

+ Tiêu chuẩn lựa chọn: Đang sinh sống tại địa bàn nghiên cứu

+ Tiêu chuẩn loại trừ: Các đối tượng không có khả năng trả lời câu hỏi

(không có khả năng nghe nói) Có vấn đề về sức khỏe tâm thần.

4.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

- Địa điểm: huyện Mai Sơn - tỉnh Sơn La

- Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 20/01 - 20/05/2022

- Thời gian thu thập số liệu: Từ ngày 20/01 - 20/03/2022

4.3 Thiết kế nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu định tính

4.4 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu

- Lựa chọn có chủ đích 10 Bà mẹ/ông bố của gia đình có toàn con gái Tiếp cận tại hộ gia đình

- Lựa chọn có chủ đích 10 Bà mẹ/ông bố của gia đình có toàn con trai Tiếp cận tại hộ gia đình

- Lựa chọn có chủ đích 10 Bà mẹ/ông bố của gia đình có cả con trai và gái trong độ tuổi sinh đẻ Tiếp cận tại hộ gia đình

- Lựa chọn có chủ đích 02 cán bộ văn hóa UBND xã, tiếp cận tại UBND xã

Trang 7

- Lựa chọn có chủ đích 05 cán bộ chuyên trách Dân số - KHHGĐ xã, tiếp cận tại Trạm Y tế xã

- Lựa chọn có chủ đích 05 cán bộ cộng tác viên Dân số các bản, tiểu khu Tiếp cận mời đến Trạm Y tế

- Lựa chọn có chủ đích 20 ông bố của trẻ sinh là con thứ ba trở lên Tiếp cận tại nhà văn hóa UBND xã, mời đến thảo luận

4.5 Phương pháp thu thập số liệu

Mục

Phương pháp

Số lượng cuộc

Số lượng người

Bộ công cụ

2

Bà mẹ/ông bố của gia

đình có toàn con gái, Bà

mẹ/ông bố của gia đình

có toàn con trai, Bà mẹ/

ông bố của gia đình có

cả con trai, con gái

Phỏng

2 Cán bộ văn hóa UBNDxã vấn sâuPhỏng 2 2 Lại Thị Thu Hương

2 Cán bộ chuyên trách,cộng tác viên dân số vấn sâuPhỏng 10 10 Bùi Trung Hiếu

2

Bố của của trẻ sinh là

con một bề nữ, cán bộ

chuyên trách dân số

Thảo luận nhóm

1 Báo cáo thống kê dânsố năm 2021 Thamkhảo Cả nhóm thực hiện

* Ghi chú:

* Cách tiếp cận:

+ Phỏng vấn sâu Gặp trực tiếp đối tượng

+ Thảo luận nhóm Quan sát tham dự, thái độ nhận thức

Trang 8

4.6 Chủ đề nghiên cứu

Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La năm 2022

Mục tiêu:

- Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến mất cân bằng giới tính khi sinh tại huyện Mai Sơn tỉnh Sơn La năm 2022

* Các yếu tố gia đình

Chồng cùng gia đình nhà chồng và cả những bà mẹ sinh con thứ ba trở lên đều muốn sinh được con trai

Các yếu tố quan niệm, tâm lý gia đình, cộng đồng

Thứ nhất, về xử phạt hành chính, việc sinh con thứ ba không nằm trong các hành vi vi phạm hành chính

Thứ hai, việc sử dụng các kinh nghiệm nhân gian như ăn uống, uống thuốc nhằm mục đích sinh được con trai không có cơ quan đơn vị nào quản

lý, nắm được

Thứ ba, những gia đình sinh con thứ ba là những gia đình có con một bề, việc sinh con thứ 3 nếu có điều kiện họ sẵn sàng thực hiện hành vi lựa chọn giới tính thai nhi

Thứ tư, tâm lý của các ông chồng không thoải mái khi không sinh được con trai thường bị bạn bè, hàng xóm trêu

Phong tục tập quán

Trong nền văn hóa đó, tâm lý ưa thích con trai trở nên mãnh liệt cho mỗi cá nhân, mỗi cặp vợ chồng, mỗi gia đình và mỗi dòng họ

Mọi người cho rằng con trai là rất quan trọng đối với các gia đình và con trai tiếp nối dòng dõi, thờ cúng tổ tiên và chăm sóc cha mẹ họ lúc về già

Trang 9

Tâm lý sinh dự phòng, tâm lý thích đông con, càng nhiều con trai càng tốt Tâm lý muốn sinh con dự phòng của các gia đình do nhiều yếu tố quyết định

Các yếu tố về Dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản (CSSKSS)

Ngày nay các dịch vụ CSSKSS tư nhân phát triển đa dạng tạo điều kiện thuận lợi cho các cặp vợ chồng đang muốn lựa chọn giới tính thai nhi thực hiện được dễ dàng

4.7 Phân tích số liệu

4.7.1 Xử lý số liệu

- Phỏng vấn sâu: Phỏng vấn trung bình 4 cuộc/ngày

- Thảo luận nhóm: 2 buổi thảo luận nhóm được thực hiện vào 01 ngày sau khi tiến hành phỏng vấn sâu

- Khi phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, nghiên cứu viên ghi âm lại Sau đó

gỡ băng ngay và ghi lại đầy đủ dưới dạng word Để đảm bảo chất lượng cho việc thu thập các số liệu tiếp theo và các thông tin cần được làm rõ hơn

4.7.2 Phân tích số liệu

Số liệu được phân tích bằng phương pháp phân tích theo chủ đề và sử dụng phần mềm Bản gỡ băng các cuộc phỏng vấn được để ở dạng word và được mã hóa riêng theo từng phiếu

4.8 Đạo đức trong nghiên cứu

- Nghiên cứu này được sự đồng tình ủng hộ của Chính quyền và ngành Y tế huyện Mai Sơn

- Những cặp đối tượng được nghiên cứu được thông báo về mục đích và hoàn toàn có quyền được từ chối trả lời phỏng vấn

- Kết quả của nghiên cứu này hoàn toàn phục vụ cho mục đích học tập và nghiên cứu khoa học

- Nghiên cứu tuân theo các quy tắc đạo đức trong nghiên cứu của hội đồng đạo đức Trường Đại học Y tế Công cộng

Trang 10

- Khi kết thúc nghiên cứu nhà nghiên cứu sẽ có báo cáo phản hồi kết quả cho địa phương và gia đình các đối tượng

4.9 Hạn chế, phương pháp khắc phục:

4.9.1 Hạn chế của nghiên cứu

- Do điều kiện thời gian có hạn nên phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào các trường hợp sinh con thứ 3 trở lên

- Tỷ lệ dân tộc thiểu số cao, trình độ học vấn thấp Nên trong quá trình phỏng vấn không tránh khỏi sai sót và chủ quan của người trả lời phỏng vấn

- Tại địa phương chưa có nghiên cứu nào trước đó về vấn đề này do đó khó khăn trong việc tìm tài liệu và so sánh kết quả nghiên cứu

4.9.2 Phương pháp khắc phục

- Tập huấn kỹ cho điều tra viên về kỹ năng giao tiếp, phỏng vấn với đối tượng cũng như nhất thiết phải giải thích rõ mục đích và nội dung nghiên cứu

- Bộ câu hỏi thiết kế rõ ràng dễ hiểu, tiến hành thử nghiệm bộ câu hỏi và chỉnh sửa cho phù hợp trước khi nghiên cứu

5 Bộ công thụ thu thập số liệu

5.1 Phụ lục 1: Hà Văn Ngoan Phiếu phỏng bà mẹ/ông bố của gia đình

có đủ 2 con (toàn con gái, hoặc toàn con trai, có cả con trai và con gái trong

độ tuổi sinh đẻ.

Mã số phiếu: (Nam) (Nữ)

MỤC ĐÍCH

1 Tìm hiểu thực trạng thực trạng mất cân bằng gới tính ở các cặp vợ chồng sinh tại địa bàn huyện Mai Sơn

2 Tìm hiểu các yếu tố liên quan đến hiện tượng mất cân bằng giới khi sinh

THÔNG TIN CHUNG CUỘC PHỎNG VẤN

Người phỏng vấn (Điều tra viên): Hà Văn Ngoan

Công cụ hỗ trợ: Máy ghi âm, ghi chép

Trang 11

Thời gian phỏng vấn: 15 - 20 phút Bắt đầu ……h …, kết thúc ……h …… Địa điểm: Tại UBND xã

Ngày phỏng vấn: ………

Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn sâu theo chủ đề

Họ và tên người trả lời phỏng vấn:……….… … Năm sinh: Địa chỉ: Số điện thoại:

GIỚI THIỆU

Chào hỏi - giới thiệu bản thân

- Giới thiệu về nghiên cứu:

Với mục đích thu thập số liệu để tìm ra nguyên nhân và đề ra những giải pháp nhằm khống chế và giảm tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn huyện Mai Sơn, được sự cho phép của Sở Y tế tỉnh, nhóm nghiên cứu đang tiến hành tìm hiểu về Thực trạng và một số yếu tố tác động đến mất cân bằng giới tính khi tại huyện Mai Sơn năm 2022”.

Nghiên cứu được tiến hành trên những ông bố, bà mẹ sinh con một bề, đang trong độ tuổi sinh đẻ Các thông tin và ý kiến ông/bà cung cấp không được tiết lộ mà chỉ sử dụng cho mục đích nghiên cứu Sự tham gia của ông/bà sẽ giúp chúng tôi rất nhiều trong việc tìm hiểu những yếu tố liên quan đến mất cân bằng giới tính khi sinh Chúng tôi xin phép được ghi âm cuộc phỏng vấn này để giúp chúng tôi lấy lại thông tin

Ông/bà có muốn hỏi thêm thông tin gì về cuộc phỏng vấn hay không?

……… ………

- Đồng ý phỏng vấn - Không đồng ý Nếu ông/bà đã đồng ý phỏng vấn, chúng tôi xin phép được bắt đầu.

NỘI DUNG

Điền thông tin phần thủ tục hành chính.

A Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu

1 Xin anh/chị cho biết,Công việc chính của anh chị là gì

2 Anh/chị học đến lớp mấy rồi ?

3 Vợ/chồng anh chị học hết lớp mấy

Trang 12

4 Công việc chính của vợ/ chồng anh chị là gì

5 Anh/chị sinh cháu thứ 2 là năm nào

6 Tình trạng sức khỏe của các cháu ?

7 Anh/Chị có sống chung với bố mẹ không

8 Kinh tế gia đình anh/ chị thuộc loại nào? (theo phân loại của chính quyền địa phương)

B Các yếu tố liên quan đến việc sinh con thứ 3 trở lên 9 Anh/chị có kế hoạch sinh cháu thứ ba trở lên không

Nếu trả lời không chuyển mục D 10 Lý do Anh/chị quyết định sinh cháu thứ ba

11 Ai là người quyết định chính trong việc sinh cháu thứ ba của anh/chị? 12 Anh/chị có bị áp lực khi sinh cháu thứ ba trở lên không

13 Anh/chị thích con trai hay con gái nếu sinh lần 3

14 Tại sao chị thích con hơn con

C Yếu tố dịch vụ Chăm sóc sức khỏe sinh sản 15 Lần sinh này anh/chị có ý định can thiệp lựa chọn giới không

(Nếu trả lời không chuyển mục C) 16 Can thiệp bằng hình thức nào (Gợi ý trả lời)

17 Anh/chị có biết các địa điểm tư vấn lựa chọn giới tính thai nhi không ở đâu , ai là người giới thiệu

D Yếu tố gia đình 18 Bố mẹ anh/ chị thích cháu hay cháu

19 Bố mẹ, người thân, bạn bè anh/ chị có khuyên anh anh sinh thêm con không Vì sao

20 Anh/chị có hay bị gia đình, người thân, bạn bè hay chêu chỉ sinh được toàn con không, họ trêu như thế nào

E Yếu tố xã hội

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	226,12 KB