Phân tích thực trạng phòng chống cúm A H5N1 tại Việt Nam và phân tích một số nguyên lý chính trong 6 nguyên lý cơ bản của cách tiếp cận Ecohealth áp dụng trong công tác phòng chống cúm A H5N1 tại Việt Nam
Trang 1NHÓM 2: Thạc sĩ Y tế Công cộng K25 - 7B
MÔN HỌC: SỨC KHỎE MÔI TRƯỜNG
Giảng viên: PGS.TS Trần Tuyết Hạnh
Số
2 MPH2131055 Nguyễn Thị Trang Nhung 30/05/1983 ThSYTCC25-7B
5 MPH2131058 Cao Xuân Thành 17/10/1990 ThSYTCC25-7B *
TÊN HOẠT ĐỘNG: Phân tích thực trạng phòng chống cúm A H5N1 tại Việt
Nam và phân tích một số nguyên lý chính trong 6 nguyên lý cơ bản của cách tiếp cận Ecohealth áp dụng trong công tác phòng chống cúm A H5N1 tại Việt Nam
Trang 2Năm 1997
Hồng Kông:18 ca mắc, 06 ca
tử vong
Năm 2003
Việt Nam ghi nhận
ca đầu tiên
Năm 2011
Năm 2015
Từ 2003-2015:
+ Thế giới ghi nhận 694 ca mắc,
402 ca tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 57,92%
+ Việt Nam ghi nhận 127 ca mắc,
64 ca tử vong, tỷ lệ chết/mắc là 50,39%
Diễn biến dịch
bệnh cúm A
H5N1
1 Phòng ngừa bệnh cúm A H5N1? Các biện pháp/chương trình phòng chống dịch cúm A H5N1 đã và đang được thực hiện tại Việt Nam? Các khuyến cáo phòng chống bệnh cúm A H5N1 của các tổ chức quốc tế có phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội của Việt Nam?
Trang 3LÂY NHIỄM VIRUS H5N1 - Gia cầm bị lây nhiễm qua hai con đường: lây trực tiếp (tiếp xúc với gia cầm, chim hoang dã đã bị nhiễm
bệnh) và lây gián tiếp (tiếp xúc với phân, chất độn chuồng, giầy dép, quần áo, dụng cụ, phương tiện bị nhiễm vi rút, …)
- Người bị lây nhiễm virus A H5N1 do tiếp xúc với gia cầm và chất thải gia cầm nhiễm bệnh hoặc gia cầm khỏe nhưng mang virus H5N1; do ăn trứng, các sản phẩm khác của gia cầm nhiễm bệnh mà chưa được nấu chín,
1.1 Các khuyến cáo và biện pháp phòng ngừa bệnh cúm A H5N1?
- Không ăn gia cầm, các sản phẩm gia cầm ốm, chết và không rõ nguồn gốc; đảm bảo
ăn chín, uống sôi; rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn
- Không giết mổ, vận chuyển, mua bán gia cầm, sản phẩm gia cầm không rõ nguồn gốc
- Khi phát hiện gia cầm ốm, chết tuyệt đối không được giết mổ, sử dụng phải thông báo ngay cho chính quyền và thú y trên địa bàn
- Khi có biểu hiện: sốt, ho, đau ngực, khó thở có liên quan đến gia cầm phải đến ngay
Trang 4TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
CỘNG
GẮN KẾT – PHÁT TRIỂN – HỘI NHẬP
Trang 5TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
1.2 Các biện pháp/chương trình phịng chống dịch cúm A H5N1
đã và đang được thực hiện tại Việt Nam?
- Biện pháp tổ chức: Thành lập Ban chỉ đạo chống dịch viêm đường hơ hấp cấp và cúm trên người ở các cấp xã, huyện, tỉnh và trung ương
- Tuyên truyền giáo dục sức khoẻ: Tăng cường truyền thơng giáo dục sức khoẻ về đặc điểm của cúm A H5N1, cách nhận biết, khai báo bệnh, các biện pháp phịng, chống cho bản thân, gia đình và cộng đồng Khi phát hiện gia cầm chết hàng loạt thơng báo ngay cho chính quyền địa phương để kịp thời ngăn chặn dịch lây lan Tuyệt đối khơng được giết mổ và sử dụng gia cầm nghi bị bệnh cúm Khi cĩ người bị sốt cao cĩ liên quan đến gia cầm bị bệnh phải đến ngay cơ quan y tế để điều trị kịp thời Dùng các chất khử khuẩn mạnh để diệt khuẩn, tẩy uế chuồng trại thường xuyên trong từng hộ gia đình, khu vực cĩ dịch cúm gia cầm
- Giám sát, phát hiện bệnh nhân, người tiếp xúc, tổ chức cách ly và điều trị kịp thời
- Các biện pháp phịng chống cúm A H5N1 ở người
+ Ngăn chặn kịp thời sự lây lan dịch ở gia cầm: thực hiện an tồn sinh học trong chăn nuơi, tiêm vắc xin đối với gia cầm, tiêu hủy gia cầm bệnh, giảm cơ hội tiếp xúc virus.
+ Tăng cường giám sát, nghiên cứu về sự lưu hành các chủng virus cúm gia cầm
Trang 6TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
CỘNG
GẮN KẾT – PHÁT TRIỂN – HỘI NHẬP
2 Các chương trình nghiên cứu và chương trình can thiệp phịng chống cúm A H5N1 tại Việt Nam hiện nay cĩ theo cách nhìn hệ thống (system thinking) ?
- Các chương trình nghiên cứu và can thiệp phịng chống cúm A H5N1 tại Việt Nam
đã từng bước thực hiện theo cách nhìn hệ thống qua các giai đoạn
- Khởi đầu dịch cúm A H5N1 chúng ta đã triển khai ngay các chương trình phịng, chống dịch mặc dù khi đĩ các nghiên cứu, đánh giá chưa kịp cĩ kết quả để đưa ra các kết luận định hướng cho các biện pháp phịng, chống dịch
- Đến nay các chương trình nghiên cứu và biện pháp phịng chống dịch cúm A H5N1
đã cĩ tính hệ thống đồng bộ và hiệu quả
- Các chương trình can thiệp và phịng, chống cúm AH5N1 được nhiều chuyên gia của nhiều ngành khác nhau xây dựng, được Chính phủ phê duyệt, cân đối tính hệ thống và tồn diện với tính khả thi, cĩ thời gian triển khai rõ ràng theo từng giai đoạn, được cấp kinh phí và nguồn lực để thực hiện (Quyết định số 172/QĐ-TTg).
Trang 7TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
3 Bạn hãy cho biết sự hợp tác và cách tiếp cận xuyên ngành (Collaboration and transdisciplinarity) thể hiện như thế nào trong các văn bản chính sách và các chương trình can thiệp phịng chống cúm A H5N1 tại Việt Nam ?
- Thứ nhất: Chính phủ đã
thành lập Ban chỉ đạo quốc
gia phịng chống dịch cúm
gia cẩm (Quyết định số
13/2004/NĐ-TTg) do Bộ
trưởng Bộ Nơng nghiệp và
Phát triển nơng thơn -
Trưởng ban và Thứ trưởng
các bộ, ngành cĩ liên quan là
thành viên
- Thứ hai: Năm 2004 Pháp lệnh Thú y sửa đổi, bổ sung của pháp lệnh Thú y năm
1993 được ban hành Đồng
33/2005/NĐ-CP ngày 15/3/2005 Hướng dẫn thực hiện Pháp lệnh Đây là căn
cứ pháp lý tăng cường cơng tác phịng chống dịch bệnh, kiểm dịch, kiểm sốt giết
mổ, củng cố hệ thống thú y
từ trung ương đến địa
- Thứ ba: Ban chỉ đạo cúm quốc gia, Cục Thú y và Chi cục đều cĩ đường dây nĩng để nhân dân báo dịch, Cục Thú y cĩ website thơng báo dịch hàng ngày để các địa phương biết
Trang 8Thứ tư: Được sự tư vấn
của tổ chức Thú y Thế
giới và tình hình thực tế
Việt Nam, Chính phủ đã
đồng ý sử dụng vắc xin
cúm gia cầm để phòng
bệnh Quyết định
2586/QĐ/BNN-TY ngày
27/9/2005 của Bộ Nông
nghiệp và Phát triển nông
thôn về “Dự án tiêm
phòng cúm gia cầm”
- Thứ năm: Nhà nước đã
có văn bản quy định ở đâu xảy ra dịch ở đó phải tiêu hủy toàn bộ số gia cầm còn lại và được nhà nước
hỗ trợ Đây là biện pháp tích cực nhằm không để người chăn nuôi thiệt thòi, khuyến khích khai báo dịch sớm
- Thứ sáu: Nhận được
sự ủng hộ và giúp đỡ nhiệt tình về chuyên môn, tài chính từ các tổ chức quốc tế và trong nước (WB, FAO, OIE, ) Ngoài ra, Chính phủ đã sử dụng ngân sách nhà nước, địa phương để giám sát, phòng chống dịch cúm
A H5N1 Các điều này
có tác dụng tích cực, chủ động cảnh báo
Trang 9TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
- Thứ bảy: Cục Thú y, Phân
viện Thú y và một số Chi cục
Thú y đã được trang bị đầy đủ
máy PCR, ELISA, các thiết bị
phịng thí nghiệm khác và cán
bộ được đào tạo đủ năng lực về
kỹ thuật để chuẩn đốn nhanh,
chính xác giúp kịp thời phát
hiện các ổ dịch cúm gia cầm
cũng như giám sát hiệu quả sau
tiêm phịng
- Thứ tám: Khi ngành Y
tế phát hiện ra người nhiễm cúm A H5N1 thì ngành Nơng nghiệp cử ngay cán bộ đến điều tra tình hình dịch tễ, lấy mẫu gia cầm để xét nghiệm
Trường hợp gia cầm cĩ kết quả dương tính với cúm A H5N1 sẽ tiêu hủy theo quy định và tiêu độc sát trùng mơi trường, hạn chế tối thiểu sự lây lan và thiệt hại
về người
- Thứ chín:
Thơng tư liên tịch số
16/2013/TTLT-BYT-BNN&PTNT ngày 27/5/2013 của
Bộ Y tế và Bộ Nơng nghiệp và Phát triển nơng thơn về việc Hướng dẫn phối hợp phịng, chống bệnh lây truyền từ động vật sang người
Trang 10TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
CỘNG
GẮN KẾT – PHÁT TRIỂN – HỘI NHẬP
4 Cộng đờng và các bên liên quan cĩ vai trị và tham gia như thế nào vào nỗ lực phịng chống cúm A H5N1 tại Việt Nam (participation)?
- Đối với cộng đờng
+ Báo cáo sớm khi cĩ gia cầm bị bệnh/chết bất thường cho thú y địa phương và đảm bảo thực hành các biện pháp phịng bệnh cá nhân,
+ Thường xuyên rửa tay bằng xà phịng trước khi chế biến thực phẩm, trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với động vật
+ Nấu chín kỹ thức ăn, đặc biệt là thịt, gia cầm và trứng
+ Rửa sạch và làm vệ sinh tất cả các bề mặt và dụng cụ được sử dụng để chế biến thực phẩm
+ Khơng ăn “tiết canh” một mĩn ăn của Việt Nam được làm từ tiết của vịt
+ Tránh tiếp xúc với động vật ốm hoặc chết
+ Nếu đã tiếp xúc với gia cầm cĩ khả năng bị nhiễm bệnh, hãy liên hệ với cơ sở y tế gần nhất khi cĩ các triệu chứng đường hơ hấp
Trang 11TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
- Đối với các bên liên quan
+ Đối với người chăn nuơi gia cầm
Tăng cường biện pháp an tồn sinh học trong chăn nuơi giảm thiểu nguy cơ virus xâm nhập
Tuân thủ đúng lịch tiêm phịng và đảm bảo dinh dưỡng tốt cho sức khỏe gia cầm Báo cáo sớm khi cĩ gia cầm chết bất thường cho cơ quan thú y địa phương
Khơng cho phép khách vào khu vực chăn nuơi
+ Đối với những người buơn bán gia cầm và những người bán gia cầm tại chợ
Chỉ thu gom gia cầm từ nguồn rõ ràng và bán ở những khu vực được phép
Khơng bán gia cầm bên ngồi chợ
Luơn rửa tay bằng nước sạch và xà phịng sau khi tiếp xúc với gia cầm
Sử dụng giày dép riêng do các trang trại chăn nuơi gia cầm cung cấp khi bạn cần vào khu vực chăn nuơi
Luơn rửa sạch giày dép của bạn khi bạn rời khỏi chợ cĩ bán gia cầm
Trang 12TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
CỘNG
GẮN KẾT – PHÁT TRIỂN – HỘI NHẬP
- Đối với bác sĩ thú y và những người tham gia phịng chống dịch
+ Luơn mặc đồ phịng hộ cá nhân khi tiếp xúc với gia cầm nghi ngờ hay đã nhiễm bệnh để giảm thiểu nguy cơ bị lây bệnh ra cộng đồng
+ Nâng cao hiệu quả tuyên truyền nhằm chủ động cung cấp thơng tin, nâng cao nhận thức cộng đồng, hướng dẫn các địa phương và người chăn nuơi chủ động kiểm sốt dịch cúm A H5N1
- Sự tham gia của cộng đờng và các bên liên quan:
Các Quyết định, chương trình, chiến lược, đề án của Chính phủ hay các thơng tư, thơng tư liên tịch của Bộ ngành về phịng, chống cúm A H5N1 đều được các địa phương, các bên liên quan gĩp ý, cung cấp thơng tin hữu ích để nâng cao tính khả thi Trong phịng, chống cúm A H5N1 luơn đề cao nghiên cứu khoa học về cúm và vacxin
Trang 13TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
5 Yếu tố cơng bằng và bình đẳng giới (equity and gender) được hiểu như thế nào trong vấn đề cúm A H5N1 và phịng chống cúm
A H5N1 tại Việt Nam?
Các hoạt động phịng, chống cúm A H5N1 đều được triển khai cơng
bằng và bình đẳng giới trong cộng đồng Các hoạt động tiếp cận đến vấn
đề sức khỏe được triển khai tới tất cả các nhĩm xã hội khi xác định cĩ
trường hợp nghi ngờ hay mắc bệnh Khơng phân biệt các đối tượng, giới
tính, vùng miền, điều kiện kinh tế,…
Ví dụ:
- Tất cả mọi người đều được bình đẳng tiếp cận vắc xin phịng
cúm H5N1
- Khơng ai bị phân biệt đối xử khi tiếp cận các dịch vụ y tế trong
khi dịch bệnh diễn ra
- Các chương trình can thiệp hướng tới đối tương tồn dân
- Tất cả điều được hướng chính sách hỗ trợ khi dịch diễn ra, cơng
bằng theo quy định của nhà nước khơng phân biệt giới tính, dân
tộc hay vùng miền
Trang 146.1 Thuận lợi trong triển khai Ecohealth phòng, chống dịch cúm A H5N1
- Sự hỗ trợ, can thiệp, đầu tư của các chương trình, dự án phòng, chống cúm A H5N1 như Cơ quan Hỗ trợ Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID, Tổ chức Lương Nông của Liên hợp Quốc (FAO) và của Chính Phủ Việt Nam
- Sự tham gia của các bên liên quan và của cộng đồng
- Sự vào cuộc, chỉ đạo quyết liệt các Bộ, Nghành liên quan, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trong công tác phòng chống dịch cúm A H5N1
6 Khó khăn và thuận lợi đảm bảo tính bền vững của các chương trình can thiệp phòng chống Cúm A H5N1 ở Việt Nam?
6.2 Khó khăn trong triển khai Ecohealth phòng, chống dịch cúm A H5N1
- Một số chương trình, dự án can thiệp hàng năm có thể bị cắt giảm.
- Công tác tiêm chủng cho đàn gia cầm không được thực hiện tốt, thường xuyên hàng năm.
- Hầu hết chăn nuôi gia cầm ở quy mô nông hộ, người dân tiếp xúc gà vịt với trang trại chăn nuôi.
- Hạn chế công tác Thú Y do đó quản lý, kiểm dịch và xử lý dịch chưa hiệu quả.
- Công tác tuyên truyền về phòng chống dịch Nhiều người dân chủ quan, lơ là với dịch bệnh
Trang 15Phát triển bền vững và tính bền vững của can thiệp
- Các hoạt động phòng, chống cúm A H5N1 đã duy trì được các lợi ích đạt được (Tỷ lệ mắc mới và tử vong về A H5N1 đã giảm đáng kể)
- Nhà nước thể chế hóa, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan, đơn vị về phòng, chống cúm A H5N1 Hoạt động này vẫn được tăng cường thực hiện trong cộng đồng
- Chú trọng đào tạo nhân lực, cung cấp kinh phí lâu dài và kịp thời chỉ đạo, huy động cộng đồng phòng, chống cúm A H5N1
- Hoạt động phòng, chống cúm A H5N1 giúp cộng đồng có những thay đổi tích cực
và bền vững
Ví dụ:
- Căn cứ các hướng dẫn cụ thể theo văn bản được thể chế hoá người dân được
hỗ trợ đúng cách và lâu dài trong công tác chăn nuôi gia cầm, được hỗ trợ kiến thức chuyên môn từ các tổ chức chuyên trách đảm nhiệm
- Vắc xin tiêm cho gia cầm đến nay vẫn được sử dụng để tiêm cho đàn ra cầm trong các trang trại và hộ gia đình chăn nuôi gia cầm.
- Các tài liệu hướng dẫn truyền thông đến nay vẫn dễ dàng tiếp cận đối với
Trang 16TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG
CỘNG
GẮN KẾT – PHÁT TRIỂN – HỘI NHẬP
7 Nguyên tắc “Từ kiến thức tới hành động” (knowledge to action) thể hiện như thế nào từ thực trạng phịng chống cúm A H5N1 tại Việt Nam trong thời gian qua?
Trong phịng chống cúm A H5N1, các nguyên lý của cách tiếp cận Ecohealth, đặc biệt là tư duy hệ thống và cách tiếp cận xuyên ngành cũng đã được áp dụng tại Việt Nam
Việt Nam
đã triển khai
cơng tác
phịng
chống dịch
theo cơ chế
phối hợp
liên ngành
Ở Trung ương: Ban chi đạo Quốc gia phịng chống, dịch cúm gia cầm và Ban Chỉ đạo phịng, chống dịch bệnh của Bộ Y tế nhằm tăng cường phối hợp giữa các bộ ngành trong phịng chống dịch cúm gia cầm Chính phủ Việt Nam cũng phối hợp đa phương với nhiều tổ chức Quốc tế để kiểm sốt dịch cúm A H5N1 như WHO, FAO, OIE,… và đặc biệt là các Quốc gia Asian và Trung Quốc, Đài Loan… nơi đều cĩ dịch cúm A xuất hiện
Các tỉnh/thành phố thành lập Ban chỉ đạo phịng chống cúm gia cầm Lãnh đạo tỉnh/thành phố làm Trưởng ban chỉ đạo với các thành viên là lãnh đạo các Sở, ban ngành cĩ liên quan
Trang 17TRÂN TRỌNG CẢM ƠN SỰ LẮNG NGHE CỦA QUÝ THẦY, CÔ !!!