ỨNG DỤNG KỸ THUẬT SIÊU ÂM TRONG CHẨN ĐOÁN THAI VÀ BỆNH LÝ TRÊN HỆ SINH DỤC CHÓ CÁI

Do đĩ ng d ng siêu âm trong cơng tác ch n đốn trên thú trong nư c chưa ph bi n... Siêu âm thai: Phát hi n cĩ thai, ch n đốn tình tr ng mang thai, tính tu i thai, d đốn ngày sinh... Nĩ d

B GIÁO D C VÀ ĐÀO T O TRƯ NG Đ I H C NÔNG LÂM THÀNH PH H CHÍ MINH

NG D NG K THU T SIÊU ÂM TRONG CH N ĐOÁN THAI VÀ B NH LÝ TRÊN H SINH D C CHÓ CÁI

Tháng 09/2008

C M T

Kính dâng lên ba má, ng ư i đã chăm lo cho chúng con s kính tr ng và lịng bi t ơn

chân thành c a con

Xin cám ơn th y Nguy n Văn Phát đã truy n đ t nh ng ki n th c chuyên mơn và nhi t

tình h ư ng d n tơi hồn thành lu n văn t t nghi p

Đ c bi t g i l i cám ơn đ n Bác sĩ thú y Vũ Kim Chi n đã t o m i đi u ki n và

nhi t tình h ư ng d n cho tơi trong su t th i gian th c hi n đ tài

Cám ơn các cơ chú, anh ch t i Tr m Ch n đốn - Xét nghi m và Đi u tr , Chi c c Thú

y TP.HCM đã quan tâm, giúp đ cho tơi trong su t quá trình th c t p t t nghi p

Xin g i l i c m ơn sâu s c đ n

Ban Ch Nhi m Khoa Ch ăn Nuơi – Thú Y

Cùng tồn th th y cơ khoa Chăn nuơi Thú y và khoa Khoa H c trư ng ĐH Nơng Lâm

TP.HCM đã t n tình truy n đ t ki n th c cho tơi trong su t th i gian h c t i trư ng

Cám ơn anh ch , b n bè và t p th l p Thú Y K29 đã g n bĩ và chia s! cùng tơi nh ng

vui bu "n trong su t quãng đư ng đ i h c

VÕ TH H I LINH

TĨM T T

Đ tài đư c th c hi n t ngày 14/2/2008 đ n 14/6/2008 t i Tr m Ch n đốn- Xét nghi m và Đi u tr Chi c c Thú y Thành Ph H Chí Minh Chúng tơi đã ti n hành ghi nh n t t c nh ng chĩ cái đư c đem đ n siêu âm t i Tr m cĩ d u hi u b nh

lý trên h sinh d c và các chĩ đư c đem đ n siêu âm thai

Trong 592 ca siêu âm thai cĩ 559 ca siêu âm ch n đốn s mang thai và 33 ca siêu âm ki m tra tình tr ng chĩ m sau khi sinh

K t qu ch n đốn b ng siêu âm xác đ nh cĩ 421 chĩ cái mang thai trong t ng

s 559 chĩ đư c ch đ nh ch n đốn siêu âm thai (75,31%) Trong đĩ cĩ 364/421 ca thai s ng, 46/421 ca thai ch t, thai s ng + ch t cĩ 9/421 ca và 2/421 ca túi thai khơng phát tri n Thơng qua vi c xác đ nh t n s tim thai hi n th trên màn hình siêu âm, ta

cĩ th đánh giá s s ng ho c ch t c a thai K t qu cũng cho th y cĩ138/559 ca khơng

cĩ thai trong đĩ cĩ 21/138 ca thai gi và 117/138 ca siêu âm khơng cĩ s hi n di n c a túi thai

Siêu âm đ ki m tra tình tr ng c a chĩ m sau khi sinh cĩ 33 ca Trong đĩ cĩ 8

ca lưu thai (24,24%), 9/33 ca sĩt nhau (27,27%) và 16/33 ca khơng cịn thai (48,49%)

Siêu âm phát hi n thai s m vào giai đo n th hai c a kì mang thai (t 25-30 ngày sau khi đư c ph i gi ng) Siêu âm thai giai đo n dư i 30 ngày cĩ 14/421 ca chi m t l 3,33%, thai t 30 – 40 ngày cĩ 72/421 ca chi m t l 17,1%, cĩ 335 thai trên 40 ngày (79,57%) K t qu ch n đốn b ng siêu âm phù h p v i k t qu th c t

B nh lý h sinh d c chi m 16,57% t ng s ca siêu âm t ng quát kh o sát trên chĩ cái Trong đĩ viêm t! cung cĩ 114/125 ca chi m t l cao nh t (91,2%), u nang

bu ng tr ng cĩ 3/125 ca (2,4%), u t! cung chi m 4/125 ca (3,2%) và t n hồng th chi m 4/125 ca (3,2%)

V i phương pháp siêu âm đã giúp ch n đốn chính xác hơn nh ng b nh lý trên

h sinh d c chĩ, gĩp ph n vào s phát tri n c a ngành Thú y

M C L C

Trang

Trang t a i

L#i c m t ii

Tóm t$t lu n văn iii

M c l c iv

Danh sách các ch vi t t$t viii

Danh sách các b ng ix

Danh sách các hình x

Danh sách các bi u ñ xi

Chương 1 M Đ U 1

1.1 Đ&T V'N Đ( 1

1.2 M)C ĐÍCH 2

1.3 YÊU C*U 2

Chương 2 T NG QUAN 3

2.1 Đ+I CƯƠNG V( SIÊU ÂM 3

2.1.1 L ch s! c a phương pháp ch p siêu âm 3

2.1.2 V t lý h.c c a sóng âm 4

2.1.2.1 Đ nh nghĩa 4

2.1.2.2 Cơ s/ v t lý c a phương pháp ghi hình siêu âm và các y u t quy t ñ nh 5

2.1.3 K0 thu t và phương pháp t o hình siêu âm 7

2.1.3.1 Nguyên lý cơ b n 7

2.1.3.2 Các hình th c th hi n 7

2.1.3.3 Đ1 phân gi i c a nh 8

2.1.4 Máy siêu âm 8

2.1.4.1 Đ u dò 9

2.1.4.2 Thân máy 12

2.1.4.3 Thi t b xu t 13

2.1.5 M1t s thu t ng siêu âm 13

2.1.5.1 Hình b# 13

2.1.5.2 Hình c u trúc 14

2.1.5.3 Đ1 h i âm (m c đ1 ph n âm) 14

2.1.5.4 M t đ1 c a mơ 15

2.1.6 Các hi n tư ng hay g p 15

2.1.7 Khái ni m v m t c$t 17

2.1.8 S an tồn c a các thi t b siêu âm ch n đốn 17

2.1.9 Các ưu - khuy t đi m c a phương pháp siêu âm 17

2.1.10 Các sai l m thư#ng g p khi s! d ng máy siêu âm 18

2.2 GI2I PH3U CƠ TH4 H5C CƠ QUAN SINH D)C CHĨ CÁI 18

2.2.1 Bu ng tr ng 18

2.2.1.1 Hình thái 18

2.2.1.2 C u t o 18

2.2.2 6ng d7n tr ng 19

2.2.3 T! cung 19

2.2.3.1 Kích thư c và hình d ng bên ngồi 19

2.2.3.2 C u t o t! cung 20

2.2.4 Âm đ o 21

2.2.5 Ti n đình 21

2.2.6 Âm h1 21

2.2.7 Dây r1ng 21

2.2.8 Tuy n vú 22

2.3 SINH LÝ SINH S2N - CHU KỲ Đ9NG D)C 22

2.3.1 Giai đo n ti n đ1ng d c 22

2.3.2 Giai đo n đ1ng d c 22

2.3.3 Giai đo n sau đ1ng d c 23

2.3.4 Giai đo n ngh ngơi 23

2.3.5 Giai đo n mang thai 23

2.4 K: THU;T SIÊU ÂM 23

2.4.1 Ch n đốn thai và s phát tri n c a thai 23

2.4.2 Hình nh siêu âm bu ng tr ng bình thư#ng 26

2.4.3 Hình nh siêu âm t! cung bình thư#ng 27 2.5 LƯ<C DUY=T VÀI CƠNG TRÌNH NGHIÊN C>U LIÊN QUAN Đ?N Đ( TÀI 28

2.5.1 Các nghiên c u trong nư c 28

2.5.2 Các nghiên c u ngồi nư c 28

Chương 3 N I DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TI N HÀNH 29

3.1 Đ@A ĐI4M VÀ THAI GIAN KH2O SÁT 29

3.2 Đ6I TƯ<NG KH2O SÁT 29

3.3 PHƯƠNG TI=N CHBN ĐỐN 29

3.3.1 Thi t b - V t li u 29

3.3.2 Phương pháp th c hi n 29

3.3.3 Ti n hành siêu âm 31

3.4 ĐO VÀ ƯCC LƯ<NG TUDI THAI 31

3.5 SIÊU ÂM BUENG TR>NG - TF CUNG 32

3.5.1 Ti n hành siêu âm bu ng tr ng- t! cung 32

3.5.2 B nh lý m$c ph i c a t! cung và bu ng tr ng khi siêu âm 33

3.5.2.1 B nh u nang bu ng tr ng 33

3.5.2.2 Viêm t! cung 33

3.5.2.3 Ung thư t! cung 34

3.6 XF LÝ S6 LI=U 34

Chương 4 K T QU VÀ TH O LU N 35

4.1 SIÊU ÂM THAI 35

4.1.1 Siêu âm ch n đốn s mang thai 35

4.1.2 Ki m tra sau khi sanh 38

4.1.3 T l mang thai theo đ1 tu i 39

4.1.4 Th#i đi m siêu âm thai 40

4.1.5 Siêu âm tính tu i thai và d đốn ngày sinh 42

4.2 B=NH LÝ G CƠ QUAN SINH D)C 44

4.2.1 U nang bu ng tr ng 44

4.2.2 Kh i u t! cung 45

4.2.3 T n hồng th 46

4.2.4 Viêm t! cung 46

4.2.4.1 T l viêm t! cung theo l a tu i 47

4.2.4.2 Các d ng viêm t! cung 48

4.3 HI=U QU2 ĐI(U TR@ 50

Chương 5 K T LU N VÀ Đ NGH 53

5.1 K?T LU;N 53

5.2 Đ( NGH@ 54

TÀI LI U THAM KH O 55

PH L C 57

DANH SÁCH CÁC CH! VI T T T

ALARA : As low as reasonably acceptable

BD : Body Diameter

C : V n t c lan truy n c a sóng âm

CRL : Crown- Rump Length

DANH SÁCH CÁC B NG

Trang

B ng 2.1: So sánh tính năng các lo i đ u dị 11

B ng 2.2: S phát tri n c a thai 26

B ng 4.1: Phân lo i các trư#ng h p trong siêu âm thai 35

B ng 4.2: Ki m tra sau khi sanh 38

B ng 4.3: T l mang thai theo đ1 tu i 39

B ng 4.4: Th#i gian phát hi n thai 40

B ng 4.5: Th#i đi m sinh 42

B ng 4.6: K t qu d đốn ngày sinh theo nhĩm gi ng 43

B ng 4.7: K t qu siêu âm b nh lý trên h sinh d c 44

B ng 4.8: T l viêm t! cung theo l a tu i 47

B ng 4.9: T l xu t hi n các d ng viêm t! cung 48

B ng 4.10: T l đi u tr khHi b nh 51

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Trang

Hình 2.1: Đ u dò Linear 10

Hình 2.2: Đ u dò Convex 10

Hình 2.3: Đ u dò Sector 11

Hình 2.4: Hình B# 14

Hình 2.5: H i âm tr ng 15

Hình 2.6: Hi n tư ng bóng âm và tăng âm 16

Hình 2.7: C u t o t! cung c a chó 20

Hình 2.8: Hình nh t! cung sau khi sinh 27

Hình 3.1: Đo ñư#ng kính lưIng ñ nh 32

Hình 3.2: Đo ñư#ng kính thân 32

Hình 4.1: Túi thai không phát tri n 36

Hình 4.2: Thai ch t lưu 37

Hình 4.3: Tri n dưIng t! cung 37

Hình 4.4: Hình nh sót nhau 39

Hình 4.5: Túi thai 28 ngày 41

Hình 4.6: Thai 45 ngày 43

Hình 4.7: Thai 57 ngày 42

Hình 4.8: Hình nh u nang bu ng tr ng 45

Hình 4.9: Kh i u t! cung 45

Hình 4.10: T n hoàng th 46

Hình 4.11: Hình viêm t! cung và thai ch t 48

Hình 4.12: Viêm t! cung d ng viêm kín 49

Hình 4.13: Viêm t! cung d ng h/ 50

DANH SÁCH CÁC BI"U Đ

Trang

Bi u đ 4.1: Tình tr ng sau khi sanh 38

Bi u đ 4.2: T l mang thai theo đ1 tu i 40

Bi u đ 4.3: Th#i đi m sinh 42

Bi u đ 4.4: K t qu d đốn th#i đi m sinh 43

Bi u đ 4.5: T l siêu âm b nh lý trên đư#ng sinh d c 44

Bi u đ 4.6: T l viêm t! cung theo l a tu i 47

Chương 1

M Đ U 1.1 Đ#T V$N Đ

N n kinh t c a Vi t Nam trong nh ng năm g n đây đ t m c tăng trư/ng khá cao V i m c tăng trư/ng cao v kinh t đã d7n đ n m c s ng c a ngư#i dân, đ c bi t

là ngư#i dân thành ph đư c nâng lên m1t cách rõ r t Nhu c u v gi i trí ngày càng tăng Nhi u ngư#i dân ch.n vi c nuơi thú ki ng đ tiêu khi n và gi i tHa căng thJng sau nh ng ngày làm vi c v t v Nh ng con v t đáng yêu đã tr/ thành nh ng ngư#i

b n thân khơng th thi u trong đ#i s ng c a h Chính vi c nuơi chĩ, mèo ki ng phát tri n và ngày càng ph bi n như hi n nay đã kéo theo nhu c u v chăm sĩc s c khHe,

đi u tr b nh ngày m1t gia tăng Vi c ch n đốn b nh trư c đây ch y u d a trên lâm sàng, ít quan tâm đ n ch n đốn phi lâm sàng V i phương pháp siêu âm, bác sĩ cĩ th

ch n đốn nhanh s thay đ i v m t c u trúc c a các cơ quan trong cơ th đ t đĩ đưa

ra phương pháp đi u tr nhanh chĩng và hi u qu

Tuy nhiên hi n nay siêu âm v7n chưa đư c đưa vào gi ng d y trong các trư#ng

Đ i H.c cĩ đào t o v Thú y t i Vi t Nam S lư ng đ tài nghiên c u cịn ít, tài li u

gi ng d y khơng nhi u Do đĩ ng d ng siêu âm trong cơng tác ch n đốn trên thú trong nư c chưa ph bi n

Xu t phát t th c tiKn mu n gĩp ph n nâng cao hi u qu ch n đốn và xây

d ng d li u giúp nghiên c u sâu hơn v lĩnh v c siêu âm thú y, đư c s đ ng ý c a khoa Chăn Nuơi-Thú Y và Chi c c Thú y TPHCM, dư i s hư ng d7n c a th y NguyKn Văn Phát và BSTY Vũ Kim Chi n, chúng tơi ti n hành đ tài:

“ ng d%ng k& thu't siêu âm trong ch(n đốn thai và b*nh lý trên h* sinh d%c chĩ cái”

Siêu âm thai: Phát hi n cĩ thai, ch n đốn tình tr ng mang thai, tính tu i thai,

d đốn ngày sinh

Ki m tra tình tr ng chĩ sau khi sinh: lưu thai, sĩt nhau

Xác đ nh t l chĩ cái cĩ b nh lí trên đư#ng sinh d c b ng phương pháp siêu

âm

Theo dõi quá trình đi u tr c a nh ng chĩ cái cĩ b nh lí trên đư#ng sinh d c sau siêu âm

Chương 2

T NG QUAN

2.1 Đ I CƯƠNG V SIÊU ÂM

2.1.1 L+ch s, c-a phương pháp ch%p siêu âm

Phương pháp ch p siêu âm là m1t trong nh ng đ i m i tr.ng đ i v ghi hình trong y h.c trong nh ng năm 1970 Nĩ d a trên nguyên t$c thăm dị cơ th ngư#i nh# các sĩng siêu âm Phương pháp xét nghi m khơng gây thương t n này tuy chi phí hơi cao nhưng bù l i đã thu đư c k t qu nh# nh ng ti n b1 r t nhanh chĩng v m t k0 thu t (theo Bonnin và c1ng s , 1997)

Năm 1880, Pierre và Marie Curie đã phát hi n ra nguyên lý v kh năng c a các tinh th áp đi n t o ra đư c sĩng siêu âm và đã đ t tên là Nguyên lý áp đi n

Năm 1889, D’Arsonval (Pháp) đo s d7n truy n c a siêu âm trong mơ ngư#i

s ng

Năm 1916, Langevin đã khai thác nguyên lý áp đi n vào vi c ch t o các b1

ph n chuy n đ i siêu âm đ u tiên cĩ đ u dị th ch anh dùng phát hi n các đ i tư ng tàu ng m

Sokolov (1929) và Firestone (1945) đã dùng siêu âm đ phát hi n các v t n t trong kim lo i

Trong Chi n tranh Th gi i l n th Hai (1939-1945), siêu âm đư c áp d ng vào

vi c thăm dị tàu ng m và đư c g.i là Sonar (Sound Navigation Ranging) Trong y h.c sau chi n tranh, siêu âm đư c áp d ng trong đi u tr b nh H1i ngh t ng k t nh ng kinh nghi m đi u tr b ng siêu âm đã đư c t ch c t i Đ c vào năm 1950 (Hồng K , 2001)

V m t ch n đốn, năm 1940, Dussik (Áo) đã th! ghi hình c a s b ng năng

lư ng cịn l i c a chùm tia siêu âm sau khi xuyên qua h1p s nhưng khơng đ t đư c

k t qu m0 mãn (Hồng K , 2001)

Năm 1950, Vi n nghiên c u c a H i quân M0 đã th! dị sHi m t b ng máy Sonar đ thu sĩng siêu âm đư c ph n x v g.i là âm vang Sau đĩ b$t đ u cĩ các cơng trình v áp d ng siêu âm các ki u khác nhau Năm 1952, Howery và Wild đã trình diKn k t qu xét nghi m các mơ sinh h.c b ng phương pháp ch p sĩng siêu âm

ph n h i Năm 1953, Hertz và Edler - m1t k0 sư và m1t bác sĩ ngư#i Th y Đi n - đã

l n đ u tiên ghi hình đư c van hai lá h p b ng phương pháp siêu âm ki u TM (Time Motion Mode) Trong nh ng năm 60, k0 thu t ch n đốn b ng siêu âm đã đư c phát tri n t i Châu Âu, M0 và Nh t B n T th p niên 70 tr/ đi, siêu âm đã cĩ nhi u ti n b1

v m t k0 thu t cho phép nĩ tr/ thành m1t trong nh ng phương pháp ch n đốn cĩ giá

tr và khơng gây nguy h i cho ngư#i b nh (Hồng K , 2001)

Hi n nay, ngành Y khoa đã s! d ng siêu âm ki u m1t chi u (1D), hai chi u (2D), ba chi u (3D) ph i h p thêm v i Hi u ng Doppler đen tr$ng - màu giúp ch n đốn chính xác và đi u tr b nh trên các t ng trong cơ th ngư#i (NguyKn Phư c B o Quân, 2002)

G nư c ta vào năm 2000, l n đ u tiên máy siêu âm chuyên dùng cho Thú y đã

đư c đưa vào ho t đ1ng t i Tr m Ch n đốn-Xét nghi m và Đi u tr (tr c thu1c Chi

c c Thú y TPHCM) T đĩ, siêu âm đã giúp ích r t nhi u cho cơng tác ch n đốn các

b nh vùng xoang b ng cũng như phát hi n thai trên chĩ, mèo đ n khám và đi u tr t i

truy n dư i d ng dao đ1ng c a các ph n t! v t ch t (d7n li u c a NguyKn Phư c B o Quân, 2002)

V b n ch t, sĩng âm là sĩng cơ h.c, do đĩ cĩ quy lu t ho t đ1ng tương t sĩng cơ, cĩ th t o ra sĩng âm b ng cách tác đ1ng m1t l c cơ h.c vào mơi trư#ng truy n âm Đơn v c a sĩng âm là Hertz (Hz) - là t n s bi u th ch n đ1ng trong th#i gian m1t giây (1s)

N u phân lo i theo phương pháp dao đ1ng, ngư#i ta chia sĩng âm làm hai lo i: sĩng d.c và sĩng ngang

Khi phân lo i theo t n s (f), sĩng âm đư c chia làm ba d i t n s chính:

− Sĩng âm t n s c c th p hay cịn g.i là vùng h âm (Infrasound) v i f < 16Hz

− Sĩng âm t n s nghe th y (Audible sound) v i f = 16-20.000Hz

− Sĩng siêu âm (Ultrasound) v i f > 20.000Hz

Sĩng siêu âm ng d ng trong Y h.c cĩ t n s t 700.000Hz đ n 50 tri u Hz, trong đĩ siêu âm ch n đốn s! d ng các t n s t 2 tri u Hz đ n 50 tri u Hz (d7n li u

c a NguyKn Phư c B o Quân, 2002)

2.1.2.2 Cơ s/ v't lý c-a phương pháp ghi hình siêu âm và các y0u t1 quy0t đ+nh

Theo NguyKn Phư c B o Quân (2002), cơ s/ c a k0 thu t ghi hình siêu âm chính là s tương tác c a tia siêu âm v i các t ch c trong cơ th S tương tác này

ph thu1c vào:

• V n t c truy n c a sĩng siêu âm (C)

V n t c lan truy n C c a sĩng ph thu1c vào m t đ1 ρ và vào v n t c đàn h i E

c a mơi trư#ng lan truy n Trong các mơ m m, v n t c lan truy n g n như nhau (ví

d : Cnư c= 1540m/s, CmI = 1450m/s, Cb$p cơ = 1600m/s, Cgan = 1550 m/s) Ngư c l i,

v n t c lan truy n trong khơng khí hay trong xương l i khác hJn nhau (Ckhơng khí = 330m/s, Cxương = 3000-4000m/s)

• Tr/ kháng âm c-a mơi trư2ng (z)

Tr/ kháng âm c a mơi trư#ng là đ1 vang hay đ1 d1i c a sĩng âm trong mơi trư#ng

Tr/ kháng âm đư c tính b ng cơng th c:

z = c × ρ

Trong đĩ: ρ = (kg/m3) - m t đ1 c a mơi trư#ng

C = (m/s) - v n t c lan truy n c a sĩng âm trong mơi trư#ng

Tr/ kháng âm c a mơi trư#ng cĩ vai trị quy t đ nh đ i v i biên đ1 c a sĩng

ph n x trên m t phân cách gi a hai mơi trư#ng

• Ph n x3 và khúc x3

Khi sĩng âm truy n đi trong mơi trư#ng đ ng nh t và đJng hư ng, nĩ sL truy n theo phương thJng Khi g p m t phân cách đ l n gi a hai mơi trư#ng cĩ tr/ kháng

âm khác nhau, t c cĩ v n t c truy n âm khác nhau, sĩng âm sL tuân theo đ nh lu t

ph n x và khúc x M1t ph n năng lư ng c a sĩng âm sL ph n x ngư c tr/ l i và

ph n cịn l i sL truy n ti p vào mơi trư#ng th hai

Hi n tư ng khúc x là hi n tư ng sĩng truy n ti p khơng cùng hư ng v i sĩng

t i

Hi n tư ng ph n x tồn ph n là hi n tư ng mà sĩng âm sL khơng khúc x

đư c sang mơi trư#ng th hai bên kia m t phân cách và tồn b1 năng lư ng đư c ph n

x tr/ l i mơi trư#ng th nh t

• S4 tán x3

M1t hi n tư ng quan tr.ng khác trong t o hình b ng siêu âm là hi n tư ng tán

x c a tia siêu âm khi g p c u trúc nhH ho c v i b m t khơng đ ng đ u Khi đĩ tia siêu âm sL b tán x đi kh$p hư ng, và ch m1t ph n nhH ch$c ch$n t i đư c đ u dị

Tuy vi c ghi nh n các tia tán x r t khĩ khăn nhưng chúng cĩ l i th là khơng

ph thu1c vào gĩc t i c a tia siêu âm và r t quan tr.ng trong vi c đánh giá các c u trúc nhH (ví d như đánh giá đ1 đ ng đ u c a nhu mơ gan, t y hay vách liên th t…)

Các máy siêu âm ch n đốn ngày nay ch y u làm vi c trên tia tán x

• Gi m âm và khu0ch tán bù

Năng lư ng c a sĩng siêu âm b gi m d n trên đư#ng lan truy n trong các mơ Các cơ ch c a gi m âm r t đa d ng Đĩ là nh ng tương tác mà trong đĩ năng lư ng chùm tia t i đư c l y b t d n đ truy n l i theo nhi u hư ng khác nhau (do ph n x hay khu ch tán) ho c b h p th b/i các mơ và b chuy n đ i thành nhi t (do h p th )

Đ kh$c ph c s gi m âm, tín hi u ph i bù b ng h s khu ch đ i nh m t o n

tư ng nh đ ng nh t / t t c các đ1 sâu

• Thông s1 c-a sóng siêu âm và kích thư c hình h c c-a t5 ch6c

Sóng siêu âm ph n x trên m t phân cách, do ñó năng lư ng ph n x còn ph thu1c vào kích thư c c a m t phân cách và ñ1 dài bư c sóng λ c a chùm tia Sóng siêu âm có t n s càng cao, t c là λ càng nhH thì càng dK phát hi n và phân bi t ñư c các v t nhH song khó vào ñư c sâu các t ch c bên trong

2.1.3 K& thu't và phương pháp t3o hình siêu âm

2.1.3.1 Nguyên lý cơ b n

Theo NguyKn Phư c B o Quân (2002), ñ u dò ñư c kích thích b/i xung ñi n

sL phát ra m1t xung ñ1ng siêu âm ñáp ng Xung sóng siêu âm sL lan truy n d n theo

hư ng c a ñ u dò vào các mô sinh h.c Sóng siêu âm sL g p các m t ph n h i trên ñư#ng truy n t ñó t o ra các sóng ph n x và tán x quay tr/ v ñ u dò và h i âm

ñư c thu nh n t i ñây

Đ u dò sL bi n ñ i sóng h i âm thành tín hi u ñi n thông qua hi u ng áp ñi n Tín hi u này mang hai thông tin chính:

− Thông tin v ñ1 l n biên ñ1 - ph n ánh tính ch t âm h.c c a môi trư#ng

− Thông tin v v trí c a ngu n t o tín hi u - qua trung gian ño ñư c th#i gian ñi

và v c a tín hi u

Các thông tin này sau ñó ñư c x! lý và th hi n thành hình nh trên màn hình

2.1.3.2 Các hình th6c th7 hi*n

• Ki7u A (A-mode, Amplitude Mode)

− Tín hi u h i âm ñư c th hi n b ng xung hình gai trên dao ñ1ng ký thông qua

• Ki7u B (B-mode, Brightness Mode)

Tín hi u h i âm ñư c th hi n b/i nh ng ch m sáng Đ1 sáng c a các ch m này

th hi n biên ñ1 c a tín hi u h i âm V trí các ch m sáng xác ñ nh kho ng cách t ñ u

dò ñ n m t ph n h i (NguyKn Phư c B o Quân,2002)

• Ki7u TM (TM-mode, Time Motion Mode)

Dùng ñ th hi n s chuy n ñ1ng cùng phương v i tia siêu âm c a các v t th theo th#i gian b ng cách th hi n hình nh B-mode theo diKn bi n th#i gian v i các t c ñ1 quét khác nhau K t qu là n u ngu n h i âm ñ ng yên thì sL t o ra ñư#ng thJng ngang qua màn hình, còn n u m t ph n h i chuy n ñ1ng thì sL t o ra ñư#ng cong ph n

nh s chuy n ñ1ng c a m t ph n h i (NguyKn Phư c B o Quân, 2002)

dò có t n s cao và ngư c l i, dùng ñ u dò có t n s th p ñ kh o sát các ch mô / sâu (Bonnin và c1ng s , 1997)

2.1.4 Máy siêu âm

Theo NguyKn Thu Liên và c1ng s (1998), có nhi u lo i máy siêu âm ñư c thi t k s! d ng cho nhi u m c ñích khác nhau M1t cách t ng quát, có th chia làm ba

lo i như sau:

− Máy siêu âm màu v i ñ y ñ ch c năng hi n ñ i

− Máy siêu âm ña ch c năng gi i quy t ñư c m.i yêu c u chuyên khoa

− Máy siêu âm xách tay v i các ch c năng ñơn gi n, ch y u dùng trong c p

2.1.4.1 Đ9u dị

• C:u t3o đ9u dị

Theo NguyKn Phư c B o Quân (2002), d a vào hi u ng áp đi n thu n ngh ch, ngư#i ta đã s! d ng tinh th g m áp đi n đ ch t o đ u dị siêu âm Đ u dị v a đĩng vai trị đ u phát sĩng v a đĩng vai trị đ u thu sĩng Tinh th g m c a đ u dị cĩ kh năng phát ra các chuMi xung cao t n và ti p nh n sĩng h i âm sau mMi xung phát Đ1

l p l i c a các chuMi xung ph thu1c vào đ1 sâu t i đa c n ch n đốn B dày c a tinh

th g m sL quy t đ nh t n s f c a đ u dị (b dày 1mm sL tương ng v i t n s 2 MHz) T n s c a đ u dị đư c dùng trong khám b ng t ng quát t 3,5 MHz - 5 MHz

• Phân lo3i đ9u dị

Theo NguyKn Thu Liên và c1ng s (1998), ngồi các lo i đ u dị chuyên dùng trong n1i soi sinh thi t, ph7u thu t…, cĩ ba lo i đ u dị thư#ng đư c s! d ng trong

Nguyên lý: Đ u dị đư c c u t o t m1t dãy n tinh th g m áp đi n Tia siêu âm

đư c t o thành t nhĩm g m m đơn tinh th đ ng c nh nhau và đư c quét b ng cách t$t tinh th đ ng đ u nhĩm và b t thêm m1t tinh th đ ng k tinh th cu i cùng Như

v y tia siêu âm sL d ch đi đư c m1t kho ng az = ae

− Ưu đi m: vùng thăm khám r1ng, kh năng th hi n các vùng g n b m t t t

− Như c đi m: kích thư c l n, đ1 phân gi i theo chi u d.c và ngang khác nhau

− >ng d ng: siêu âm vùng b ng, siêu âm s n khoa - ph khoa, siêu âm tuy n giáp

và siêu âm g n b m t (NguyKn Phư c B o Quân, 2002)

Hình 2.1: Đ u dò Linear

Ngu n: http://sinaiem.us/?page_id=167

• Đ9u dò Convex

Nguyên lý: Nguyên lý làm vi c c a ñ u dò Convex gi ng h t ñ u dò Linear;

ch khác / chM các ñơn tinh th không x p theo hàng ngang mà x p theo hình cong

− Ưu ñi m: b m t ti p xúc nhH hơn ñ u dò Linear và có d ng cong nên có kh năng áp vào nhi u vùng cơ th

− >ng d ng: dùng kh o sát vùng b ng và h ch u (NguyKn Phư c B o Quân, 2002)

Hình 2.2: Đ u dò Convex

Ngu n:http://rbmed.com/catalog.html?item=38

• Đ9u dò Sector

Nguyên lý: lo i ñ u dò này còn g.i là ñ u dò rL qu t - Sector Tinh th g m áp

ñi n ñư c g$n trên tr c, motor quay ñư c ñ trong d u ñ c bi t và ti p xúc v i b nh nhân qua 2 l p v t li u th u âm Đ u dò này quét tia siêu âm theo hình rL qu t

− Ưu ñi m: b m t ti p xúc nhH, ñ1 m/ l n, các ñ u dò ñ c bi t có góc quét 360o

và hình nh / vùng h1i t r t rõ nét

− Như c ñi m: do có ph n cơ khí nên ñ u dò hơi n ng và chuy n mode ch m

− >ng d ng: dùng trong siêu âm tim, siêu âm n1i t ng quát và siêu âm s n - ph khoa (NguyKn Phư c B o Quân, 2002)

2.1.4.2 Thân máy

Theo NguyKn Thu Liên và c1ng s (1998), máy siêu âm thư#ng có sáu b1 ph n chính:

• Gain (công su:t phát sóng siêu âm)

Khi s! d ng máy siêu âm, ta c n tuân th nguyên t$c ALARA (As low as reasonably acceptable) nghĩa là dùng sóng siêu âm v i công su t th p nh t có th

ñư c

Có hai ph n ñ ñi u ch nh Gain: T ng c1ng và t ng ph n Gain t ng ph n ñư c thi t k ñ bù l i lư ng hao h t năng lư ng trên ñư#ng ñi c a sóng siêu âm G các máy siêu âm ñơn gi n, nó ñư c chia làm hai ph n g n và xa (Near Gain và Far Gain) G các máy siêu âm ph c t p hơn, nó có ph n tinh ch nh cho t ng m c ñ1 sâu 2cm (TGC: Time Gain Compensation) Nguyên t$c ch nh: T o ñư c hình nh ñ ng d ng Thư#ng dùng Gain t ng c1ng / m c th p nh t và Gain t ng ph n / m c ñ1 cao nh t có th

ñư c

• B8 ph'n x, lý nh

Có nhi u cách x! lý nh khác nhau nh m quan sát t n thương rõ hơn V cơ

b n, có hai lo i x! lý nh trư c và sau khi c ñ nh nh Nh ng bi n pháp làm tăng ñ1 tương ph n sL giúp th y rõ hơn b# c a t n thương nhưng ñ ng th#i cũng làm gi m kh năng phát hi n t n thương và ngư c l i Y u t k0 thu t quan tr.ng nh t là vi c xác

ñnh vùng kh o sát ñ1ng h.c (Dynamic range: DR) N u DR nhH, nh có ñ1 tương

ph n cao nhưng không m n và ngư c l i

• Các y0u t1 x, lý nh khác

Vùng tiêu ñi m (Focus): có th thay ñ i t nông ñ n sâu Chú ý ch.n ñúng vùng kh o sát c n thi t, thư#ng có liên quan ñ n ñ1 sâu Đ1 sâu ñư c ch.n l a kho ng 5-10 cm trong ña s trư#ng h p N u c n kh o sát t n thương / ngoài vùng tiêu ñi m,

c n chú ý ñ nh l i Cũng c n chú ý thêm, vi c xác ñ nh quá nhi u vùng tiêu ñi m cùng lúc có th làm ch m quá trình x! lý nh, làm m t tính ch t th#i gian th c

− Phóng ñ i (Zoom)

− Lăn hình (Scroll)

− Đ i chi u (Reverse)

Thang xám (Gray Scale)

Thang xám thư#ng có t 16- 64 n c S n c trên thang xám càng nhi u thì kh năng phát hi n t n thương càng cao

Hình 2.4: Hình B#

2.1.5.2 Hình c:u trúc

Hình c u trúc ñư c phân bi t thành nhi u lo i g m: c u trúc ñ c ñ ng nh t (nhu

mô ph t ng ñ c) ho c không ñ ng nh t (nhu mô b nh lý ph t ng ñ c); cũng có th là

c u trúc rMng âm bình thư#ng (bàng quang, túi m t) ho c b nh lý (u nang, t máu,

th n nư c) Như v y, siêu âm phân bi t ñư c c u trúc choán chM (Bonnin và c1ng

s , 1997)

2.1.5.3 Đ8 h;i âm (m6c ñ8 ph n âm)

Theo NguyKn Thu Liên và c1ng s (1998), ñ1 h i âm, ñôi khi g.i t$t là echo,

ph n nh ñ c trưng c a cơ quan ph n x l i sóng siêu âm

Ngư#i ta phân bi t ñ1 h i âm thành ba m c ñ1:

− H i âm dày (h i âm cao, hyperechoic): cho hình nh sáng trên màn hình siêu

âm (h i âm c a xương, ch mô )

− H i âm kém (h i âm th p, hypoechoic): cho hình nh t i trên màn hình siêu âm (h i âm c a mô, c a d ch m )

− H i âm tr ng (không có h i âm, sonolucent): cho hình nh ñen trên hình siêu

âm (h i âm c a d ch )

Theo NguyKn Thu Liên và c1ng s (1998), căn c vào ñ1 h i âm ta có th ư c

lư ng ñư c s t n thương / d ng ñ c hay lHng

− Tính ch t ñ c (h i âm bên trong ñ ng nh t ho c không ñ ng nh t)

− Tính ch t d ch (nang)

− Tính ch t hMn h p, có ph n ñ c - có ph n d ch

Trên th c t , nhi u khi b n ch t là mô ñ c nhưng có ñ1 h i âm r t kém- g n như tr ng (ví d h ch Lymphoma) hay ngư c l i, là ch t d ch m nhưng ñ1 h i âm r t dày (ví d abscess gan do vi trùng) Do ñó c n d a thêm vào nhi u y u t khác ñ xác

ñư c bi u hi n b/i m1t sóng ph n h i r t ñ m kèm theo sau ñó là m1t v t hình nón

c a bóng âm mà trong v t bóng âm không m1t hình nh nào còn th y rõ ñư c (Bonnin

và c1ng s , 1997)

• S4 h;i âm m3nh

Mô xương, vôi có ñ1 c n âm r t l n nên khi g p lo i mô này h u h t sóng siêu

âm ñ u b ph n x ngư c l i Trên nh siêu âm, mô này cho hình nh có ñ1 h i âm r t dày (r t sáng), ví d như sHi (NguyKn Thu Liên và c1ng s , 1998)

• S4 tăng âm

Tăng âm là hi n tư ng chùm tia siêu âm khi ñi qua môi trư#ng có ñ1 c n âm

th p (ví d như nang) thì ph n sâu sL nh n ñư c nhi u tín hi u siêu âm hơn xung quanh (NguyKn Thu Liên và c1ng s , 1998)

Hình 2.6: Hi n tư ng bóng âm và tăng âm

• S4 gi m âm

Gi m âm x y ra khi chùm tia siêu âm g p vùng mô có ñ1 c n âm l n, năng

lư ng chùm tia siêu âm sL b gi m ñi nhanh chóng và ph n sâu sL nh n ñư c ít sóng

âm hơn Ta thư#ng g p hi n tư ng này trong trư#ng h p gan nhiKm mI (NguyKn Thu

Liên và c1ng s , 1998)

• Hi*n tư>ng d8i l3i (ña âm ph n h;i)

Hình nh xu t hi n trên màn hình siêu âm là m1t lo t hình nh gi c a m t phân cách v i nh ng kho ng cách ñ u nhau phía sau m t phân cách th t v i kích thư c và ñ1 h i âm nhH d n (NguyKn Phư c B o Quân,2002)

2.1.7 Khái ni*m v@ m?t cAt

Theo NguyKn Thu Liên và c1ng s (1998), t i các vùng c a b ng, cĩ th dùng nhi u m t c$t khác nhau:

− C$t ngang

− C$t d.c

− C$t chéo

− C$t liên sư#n và dư i sư#n

Trong siêu âm thú y, đư#ng c$t chéo cũng như đư#ng c$t liên sư#n và đư#ng c$t dư i sư#n thư#ng r t ít đư c s! d ng Lúc kh/i đ u, c n chú ý các đư#ng c$t chu n theo các m c gi i ph7u đ xác đ nh các cơ quan Tuy nhiên, khi đã th y t n thương, c n tìm đư#ng c$t phù h p đ ph n ánh h t các đ c tính c a ch mơ t đĩ giúp

ch n đốn xác đ nh ho c phân bi t

2.1.8 S4 an tồn c-a các thi0t b+ siêu âm ch(n đốn

Đã cĩ r t nhi u cơng trình nghiên c u v h u qu sinh h.c c a siêu âm ch n đốn; chJng h n như h i c u h sơ b nh án và tình tr ng lâm sàng c a nhĩm qu n th

đư c khám nghi m siêu âm trong th#i kì bào thai đem so sánh v i nh ng nhĩm đ i

ch ng khơng cĩ khám nghi m siêu âm K t qu là đ n nay v7n chưa tìm ra b ng

ch ng nào v h u qu sinh h.c c a nĩ (NguyKn Phư c B o Quân, 2002)

2.1.9 Các ưu - khuy0t đi7m c-a phương pháp siêu âm

Ưu đi7m

− Khơng làm hư h i các t ch c n1i t ng

− Khơng gây ch y máu

− Quan sát các cơ quan trong tr ng thái đ1ng / th#i gian th c

− Khơng c n chu n b đ c bi t và cĩ th s! d ng trong lúc m

Khuy0t đi7m

− Sĩng siêu âm cĩ th b c n tr/ do xương, hơi trong b ng ho c do mI quá dày

− Cĩ gĩc ch t / m1t s v trí làm khơng quan sát đư c t n thương

− Đơi khi cĩ khĩ khăn cho vi c ti p xúc da c a đ u dị

2.1.10 Các sai l9m thư2ng g?p khi s, d%ng máy siêu âm

Chúng ta luơn ph i nh r ng siêu âm khơng bao gi# sai, ch cĩ ngư#i đ.c siêu

âm sai mà thơi Theo NguyKn Thu Liên và c1ng s (1998), nh ng sai l m thư#ng g p khi ch n đốn b ng máy siêu âm cĩ th chia làm hai nhĩm:

Nhĩm lMi nh n đ nh ph thu1c vào kinh nghi m

Nhĩm lMi k0 thu t ph thu1c vào k0 năng s! d ng máy

− Dùng máy sai m c đích

− Ch.n sai đ u dị

− Ch nh sai Gain (g n/xa)

− Ch.n các thơng s khơng đúng

− Đo khơng chu n

2.2 GI I PHBU CƠ TH" H C CƠ QUAN SINH D C CHĨ CÁI

Cơ quan sinh d c chĩ cái bao g m: bu ng tr ng, ng d7n tr ng, t! cung, âm đ o,

c a bu ng tr ng g.i là nỗn De Graaf (Phan Quang Bá, 2004) Khi nang nỗn vI các

ch t d ch thốt ra cùng v i nỗn bào, hi n tư ng này g.i là s xu t nỗn Sau khi xu t

noãn, xoang c a nang noãn sL ñông máu g.i là h ng th Sau ñó l p t bào c a nang phát tri n và thành l p hoàng th N u không có s th tinh, hoàng th sL thoái hoá

d n, mô liên k t phát tri n thành s o có màu tr$ng hay nâu nh t, ñư c g.i là b ch th (Lâm Th Thu Hương, 2000)

− L p áo trơn bên ngoài, dính tr c ti p v i màng treo ng d7n tr ng

− L p cơ g m 2 l p: cơ d.c / ngoài và cơ vòng / trong

− L p niêm m c n m / trong cùng, có nhi u n p g p, c u t o b ng nh ng t bào

tr có tiêm mao Các tiêm mao có ch c năng hư ng tr ng v phía t! cung

2.2.3 T, cung

G thú ăn th t thì t! cung có hai s ng có kích thư c r1ng và dài Đ i v i chó cái

có t m vóc trung bình thì t! cung có chi u dài t 12 ñ n 16 cm, chi u r1ng t 8 ñ n 9

mm, nhưng thân t! cung có chi u dài không quá 3 ñ n 4 cm và c t! cung có chi u dài không quá 1,5 ñ n 2 cm và hai s ng t! cung có chi u dài kho ng vài cm Trong th c

t , s ng t! cung bên ph i dài hơn s ng t! cung bên trái T! cung có ch c năng gi và nuôi dưIng noãn trong quá trình phôi và bào thai ñư c hình thành

2.2.3.1 Kích thư c và hình d3ng bên ngoài

T! cung là ng ti p n i ng d7n tr ng phía trư c và âm ñ o phía sau T! cung

là m1t ng cơ rMng, ph n l n n m trong xoang b ng, ph n còn l i n m trong xoang

ch u Kích thư c c a t! cung r t thay ñ i, tùy thu1c vào t m vóc c a thú, s l n mang thai, tình tr ng b nh lý sinh s n, thú có mang thai hay không

T! cung có c u t o g m 3 ph n: s ng t! cung, thân t! cung và c t! cung

S ng t! cung: có d ng hình ch S, n m hoàn toàn trong xoang b ng Các s ng t! cung thư#ng b ép sát vào thành b ng b/i ru1t, các s ng t! cung nhH v phía trư c

và r1ng d n v phía sau S ng t! cung có chi u dài t 5 ñ n 15 cm

Thân t! cung: n m m1t ph n trong xoang b ng và n m m1t ph n trong xoang

ch u Thân t! cung là nơi ti p giáp gi a hai s ng Thân t! cung có ñư#ng kính l n hơn nhưng ng$n hơn hai s ng t! cung Thân t! cung có m t trên ti p giáp v i tr c tràng,

m t dư i ti p giáp v i bàng quang

C t! cung: là ph n thu h p / phía sau nhưng có thành r t dày, ti p giáp gi a thân t! cung v i âm ñ o C t! cung có kích thư c 1-2 cm

2.2.3.2 C:u t3o t, cung

T ngoài vào trong, t! cung g m 3 l p:

− L p áo trơn: liên t c v i dây r1ng t! cung

− L p cơ: g m cơ d.c / ngoài mHng và cơ vòng / trong dày hơn Gi a 2 l p cơ

có 1 l p mô liên k t ch a r t nhi u m ch máu Áo cơ dày nh t / c t! cung

− L p niêm m c có màu h ng, v i nhi u t bào ti t d ch nh y và có lông mao, khi

cơ ho t ñ1ng các tiên mao ñ y d ch nh y v phía sau

Hình 2.7: C u t o t! cung c a chó Ngu;n : http://www.vetmed.wsu.edu/cliented/anatomy/dog_ug.asp

Âm ñ o có c u t o g m 3 l p:

− Áo trơn / bên ngoài, g m ph n l n là mô liên k t ñàn h i, phía trư c ñư c ph n sau c a màng b ng bao ph

− Áo cơ g m 2 l p: cơ d.c / ngoài và cơ vòng / trong

− L p niêm m c có nhi u n p g p d.c, nh# ñó âm ñ o có th tăng ñư#ng kính r t

l n

2.2.5 Ti@n ñình

Là gi i h n cu i âm ñ o và âm h1 phía sau G chó cái, ti n ñình có chi u dài t

5 – 6 cm, ti n ñình ñư c che ph b/i l p màng nh y trơn, màu ñH xanh nh t, s m màu hơn âm h1 Chó cái có m1t b.ng ti n ñình có kích thư c gi i h n, chi u cao t 10-15

mm, có m1t ñám r i th n kinh tr i dài l p màng nh y ti n ñình

2.2.6 Âm h8

Âm h1 là c!a m/ ra ngoài c a cơ quan sinh d c cái, n m dư i h u môn, bên ngoài là l p da ch a s$c t , hình b u d c Âm h1 có hai môi, m1t ng ni u d c ngoài

và m1t khe h p Mép dư i c a âm h1 có th tròn n m trong m1t xoang nhH, ñó chính

là âm v t hay d u v t c a dương v t trên thú ñ c Âm h1 phân bi t v i âm ñ o b ng m1t b# liên k t th p là d u v t c a màng trinh

2.2.7 Dây r8ng

Là nh ng n p g p phúc mô có nhi m v treo các cơ quan sinh d c bên trong ngo i tr âm ñ o, âm h1 và g m:

Màng treo t! cung: b$t ngu n t ph n bên xương ch u và vùng dư i th$t lưng

ñ bám vào c nh c a ño n trư c âm ñ o, c t! cung, thân t! cung và s ng t! cung tương ng

Màng treo ng d7n tr ng: là ph n n i ti p ph n trên ñ bám vào các ng d7n

tr ng và t o v i màng treo bu ng tr ng thành túi bu ng tr ng

Màng treo bu ng tr ng: là ph n dây r1ng là thành vách phía trong c a túi bu ng

tr ng Túi bu ng tr ng là túi phúc mô mHng, thành bao b.c và ch a ñ ng bu ng

tr ng, túi thông vào xoang phúc mô qua m1t khe h p / m t trong (Phan Quang Bá,1998)

2.2.8 Tuy0n vú

Phát tri n hoàn toàn cho t i tu i thành th c, vú phát tri n d n theo chu kỳ ñ1ng

d c và su t th#i gian mang thai và s ti t s a x y ra ngay sau khi sinh (Tr n Th Dân, 2000)

2.3 SINH LÝ SINH S N - CHU KỲ Đ NG D C

Tu i thành th c hay trư/ng thành sinh d c là tu i mà cơ quan sinh d c b$t ñ u

ho t ñ1ng, bu ng tr ng c a thú cái có th sinh s n noãn bào, d ch hoàn sinh tinh trùng

và các t bào giao t! này có kh năng th tinh

Chó có kho ng th#i gian không ñ1ng d c r t dài và trong kỳ sinh s n ch có m1t chu kỳ ñ1ng d c Chó có 2 ñ t ñ1ng d c trong m1t năm, mMi ñ t cách nhau 6 tháng, thư#ng vào mùa xuân t tháng 1 ñ n tháng 3 và mùa thu t tháng 7 ñ n tháng 9

Chu kỳ ñ1ng d c c a chó cái thư#ng kéo dài 6 tháng hay có th kéo dài ñ n

10-12 tháng M1t chu kỳ ñư c chia làm b n giai ño n: giai ño n trư c ñ1ng d c, giai

ño n ñ1ng d c, giai ño n sau ñ1ng d c và giai ño n ngh ngơi

2.3.1 Giai ño3n ti@n ñ8ng d%c (Proetrus)

Âm h1 sưng to, có ch t nh#n, sau ñó có máu, giai ño n này kéo dài kho ng 9 ngày N u quá ng$n (2-3 ngày) hay quá dài (hơn 25 ngày) là tình tr ng b t thư#ng Giai ño n này lư ng estrogen tăng cao dư i s kích thích c a FSH và s hM tr c a

LH K t qu là lư ng estrogen trong máu tăng cao d n và ñ t ñ nh cao vào kho ng 1-2 ngày cu i c a giai ño n trư c ñ1ng d c

Giai ño n này pheromon ñư c phân ti t ñ d7n d chó ñ c nhưng không cho chó ñ c giao ph i

2.3.2 Giai ño3n ñ8ng d%c (Estrus)

Giai ño n này xác ñ nh ñư c khi chó có bi u hi n ch u ñ c, âm môn b t sưng

và ít ch y máu Giai ño n này kéo dài kho ng 9 ngày, chó có th#i gian ñ1ng d c t

5-10 ngày thì t l th thai r t cao, n u kéo dài t 17-19 ngày thì t l th thai th p,

tr ng r ng vào kho ng 3-4 ngày đ u c a giai đo n đ1ng d c Do đĩ nên ph i gi ng vào 4 ngày đ u tiên c a giai đo n đ1ng d c N u cho giao ph i hai l n thì l n đ u tiên vào ngày đ u khi chĩ b$t đ u ch u đ c và l n ph i gi ng th hai là vào ngày th ba

Giai đo n này chĩ cái cĩ nh ng hành vi tính d c như tìm ki m chĩ đ c, đ ng yên cho chĩ đ c nh y và ch# ph i, âm h1 gi m trương ph ng, d ch ti t trong và keo l i

2.3.3 Giai đo3n sau đ8ng d%c (Diestrus)

Giai đo n sau đ1ng d c kéo dài 70-80 ngày, trung bình là 60 ngày T giai đo n đ1ng d c t i giai đo n ngh ngơi, giai đo n này chĩ cĩ bi u hi n khơng ch u đ c, giai

đo n này t! cung v7n chu n b cho s mang thai ho c chu n b bư c vào giai đo n ngh ngơi, giai đo n này kéo dài kho ng 2 tháng

Trong giai đo n sau đ1ng d c, chĩ cái t ch i chĩ đ c Âm h1 teo và khơng

xu t d ch, c t! cung th$t l i

2.3.4 Giai đo3n nghD ngơi (Anestrus)

Giai đo n ngh ngơi là giai đo n dài nh t, giai đo n này kéo dài kho ng 15 tu n, chĩ cái khơng cĩ bi u hi n v ho t đ1ng sinh s n, th vàng teo d n và b$t đ u m1t chu

kỳ m i (NguyKn Văn Thành, 2004)

2.3.5 Giai đo3n mang thai (Parturition)

Trong giai đo n chĩ cái đ1ng d c n u chĩ đư c ph i gi ng và đ u thai, thú sL chuy n t giai đo n đ1ng d c sang giai đo n mang thai Th#i gian mang thai trung bình 63 ngày và trong kho ng th#i gian này thì hàm lư ng progesterone đư c phân ti t

t nhau thai luơn đư c duy trì và nâng cao đ n khi thú sinh n/

2.4 K THU T SIÊU ÂM

2.4.1 Ch(n đốn thai và s4 phát tri7n c-a thai

Siêu âm đư c dùng trong vi c ch n đốn s m s mang thai Theo phương pháp khám truy n th ng, vi c phát hi n thai s m do t! cung giãn n/ và s hi n di n c a túi thai trong kho ng t 21-35 ngày sau khi ph i Đây là th#i đi m phát hi n thai s m nh t

và chính xác nh t N u khám s m hơn thì t! cung chưa m/ sL khĩ phát hi n Quá 35 ngày, túi thai khĩ cĩ th s# n$n đư c vì kích thư c t! cung quá l n Trong khi đĩ, X-Quang cĩ th ch ng minh s giãn n/ c a t! cung đi đơi v i s mang thai nh# và s

c t hĩa thai t ngày th 45 sau khi lư ng LH cao nh t và vào ngày th 36-45 c a túi