: Phân tích những đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ từ thực tiễn để minh họa Trong những năm qua, thuế thu nhập cá nhân đã góp phần tạo nguồn thu bảo đảm ổn định cho ngân sách Nhà nước, điều tiết thuế thu nhập cá nhân đối với những người có thu nhập cao là cần thiết, đảm bảo thực hiện chính sách công bằng xã hội, tăng phúc lợi xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích mà thuế thu nhập cá nhân đem lại cho cộng đồng, việc áp dụng thuế thu nhập cá nhân phát sinh tiêu cực, tiêu biểu là các thủ đoạn gian lận thuế ngày càng phổ biến và tinh vi. Để hiểu rõ hơn về thuế thu nhập cá nhân, đặc trưng và việc phân biệt các khoản thu nhập chịu thuế, các thủ đoạn gian lận thuế thu nhập cá nhân tôi xin chọn đề tài “Phân tích những đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ từ thực tiễn để minh họa”
Trang 1Đề : Phân tích những đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu để một
cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ từ thực tiễn để minh họa
A Lời mở đầu
Trong những năm qua, thuế thu nhập cá nhân đã góp phần tạo nguồn thu bảo đảm ổn định cho ngân sách Nhà nước, điều tiết thuế thu nhập cá nhân đối với những người có thu nhập cao là cần thiết, đảm bảo thực hiện chính sách công bằng xã hội, tăng phúc lợi xã hội Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích mà thuế thu nhập cá nhân đem lại cho cộng đồng, việc áp dụng thuế thu nhập cá nhân phát sinh tiêu cực, tiêu biểu là các thủ đoạn gian lận thuế ngày càng phổ biến và tinh vi Để hiểu rõ hơn về thuế thu nhập cá nhân, đặc trưng và việc phân biệt các khoản thu nhập chịu thuế, các thủ đoạn gian lận thuế thu nhập cá nhân tôi xin chọn đề tài “Phân tích những đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân? Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ từ thực tiễn để minh họa”
B Nội dung
I Khái niệm
Thuế thu nhập cá nhân là hình thức thuế thu vào các khoản thu nhập của các cá nhân kinh doanh và không kinh doanh
Theo quy định của pháp luật hiện hành thì thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu, thu vào một số khoản thu nhập cao chính đáng của cá nhân nhằm thực hiện việc điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, góp phần thực hiện công bằng xã hội về thu nhập và góp phần tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước
II Đặc trưng của thuế thu nhập cá nhận
1 Đối tượng chịu thuế
Trang 2Đối tượng nộp thuế thu nhập cá nhân là các cá nhân kinh doanh và không kinh doanh có thu nhập chịu thuế phát sinh Còn đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp phải là tổ chức kinh doanh có thu nhập chịu thuế phát sinh
Về nguyên tắc, tất cả các khoản thu nhập dù là tiền lương hay hiện vật không phân biệt nguồn gốc là từ sản xuất hay lao động, đầu tư đều có thể được xếp vào thu nhập chịu thuế sau khi loại bỏ các khoản thu nhập không phải chịu thuế
Thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập cá nhân là các khoản thu nhập phát sinh từ kinh doanh, từ lao động và các khoản thu nhập khác không từ kinh doanh của các cá nhân còn thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập doanh nghiệp là các khoản thu nhập từ kinh doanh
và thu nhập khác của tổ chức kinh doanh
Theo đó, cá nhân cư trú là người đáp ứng một trong các điều kiện sau đây:
– Có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên tính trong một năm dương lịch hoặc tính theo 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam;
– Có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam, bao gồm có nơi ở đăng ký thường trú hoặc có nhà thuê để ở tại Việt Nam theo hợp đồng thuê có thời hạn
Chính vì vậy, khả năng tạo nguồn thu cho ngân sách của thuế thu nhập cá nhân rất cao 1
2 Là thuế trực thu, mang tính bắt buộc, không hoàn trả trực tiếp, tính pháp lý cao
Về bản chất, thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu, là loại thuế đánh lên tất cả cá nhân
có thu nhập chịu thuế Đây cũng là dấu hiệu đặc trung của thuế thu nhập cá nhân so với các loại thuế khác Thuế thu nhập cá nhân là một hình thức động viên mang tính bắt buộc trên nguyên tắc theo luật định Việc phân phối khoản thu nhập qua thuế thu nhập cá nhân gắn với quyền lực, sức mạnh của Nhà nước
1 https://diendanphapluat.vn/vai-net-ve-thue-thu-nhap-ca-nhan/
Trang 3Thuế thu nhập cá nhân là khoản đóng góp không hoàn trả trực tiếp cho người nộp.Nó vận động một chiều, không phải là khoản thù lao mà người nộp thuế phải trả cho Nhà nước do được hưởng các dịch vụ Nhà nước cung cấp
Đối tượng nộp thuế thu nhập cá nhân là các cá nhân kinh doanh và không kinh doanh có thu nhập chịu thuế phát sinh Vì là lọai thuế trực thu nên người chịu thuế thường khó có thể chuyển gánh nặng về thuế cho người khác Nó đánh trực tiếp vào người nộp thuế, tức
là người có thu nhập chịu thuế làm giảm phần thu nhập của họ.Thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu nên thường bị phản ứng mạnh nhưng khá công bằng và hiệu quả Không giống các loại thuế gián thu (như thuế tiêu dùng…) khoản thuế được tính sẵn trong giá thanh toán nên nó không ảnh hưởng nhiều đến tâm lý người mua về khoản thuế mình phải nộp Chính vì vậy mỗi khi chính phủ có những thay đổi trong chính sách thuế thu nhập các nhân như việc điều chỉnh thuế suất hay thay đổi pham vi các đối tượng được miễn giảm thuế thì đều gây ra những phản ứng mạnh mẽ trong dân cư Cho nên tâm lý của người chịu thuế thường nặng nề hơn khi thực hiện nghĩa vụ thuế này so với các loại thuế gián thu Cần lưu ý là vai trò của người chi trả thu nhập khác với vai trò của người chịu thuế Người chi trả thu nhập theo quy định của pháp luật là phải khấu trừ số thuế mà
cá nhân có nghĩa vụ nộp cho nhà nước trước khi chi trả thu nhập Do đó, việc áp dụng chế độ thuế thu nhập cá nhân tạo khả năng để Nhà nước thực hiện điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội
3 Thuế thu nhập là một loại thuế phức tạp, có tính ổn định không cao, mang tính trung lập
Việc quản lý thuế, thu thuế tương đối khó khăn, chi phí quản lý thuế thường lớn hơn so với các thuế khác Đối với thuế thu nhập, ngoài việc xác định các khoản thu nhập chịu thuế còn phải xác định nguồn gốc thu nhập, địa điểm phát sinh thu nhập, thời hạn cư trú của chủ sở hữu thu nhập, tính ổn định của thu nhập… Việc quản lý thuế, thu thuế đòi hỏi trình độ, kỹ thuật cao, chi phí quản lý thuế lớn Cơ quan quản lý thuế phải nắm được các nguồn thu nhập của người chịu thuế, tình trạng cư trú của họ ở Việt Nam, vv… Trong phần xác định thu nhập chịu thuế, phải xác định được các khoản khấu trừ hợp lý để tiến
Trang 4hành khấu trừ khi tính thuế nhằm bảo đảm mục tiêu công bằng và khuyến khích đối với đối tượng nộp thuế
Thuế thu nhập cá nhân không mang tính phân phối lại trực tiếp bằng cách san bằng thu nhập của tất cả thành viên trong xã hội nhưng nó có tác dụng làm giảm khoảng cách giầu nghèo trong xã hội Những mâu thuẫn và áp lực mất ổn định của đa số người nghèo sẽ được giảm dần khi áp dụng thuế thu nhập có mức thuế suất lũy tiến
Thuế thu nhập cá nhân có tính trung lập cao hơn so với các loại thuế khác vì việc tăng hay giảm thuế thu nhập cá nhân hầu như không kéo theo những biến đổi về cơ cấu kinh tế
4 Thuế thu nhập cá nhân gắn với chính sách xã hội của mỗi quốc gia
Nhà nước có thể sử dụng lọai thuế này để khuyến khích làm việc hay nghỉ ngơi thông qua biểu thuế Ví dụ như nhà nước có thể khuyến khích người lao động làm thêm giờ, tăng thu nhập bằng cách đánh thuế nhẹ hoặc không đánh thuế lên khoản thu nhập tăng thêm do làm thêm giờ hoặc có thể khuyến khích nghỉ ngơi bằng cách đánh thuế nặng lên khoản thu nhập này Nhà nước cũng có thể khuyến khích người dân đầu tư hay không đầu tư, tiết kiệm hay không tiết kiệm thông qua việc đánh thuế hay không đánh thuế thu nhập
Ngoài mục tiêu tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, nó còn có mục tiêu điều tiết kinh tế, điều hoà thu nhập xã hội nên thường gắn liền với chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước Bởi vậy, pháp luật thuế thu nhập ở các nước thường có những quy định về chế
độ ưu đãi, miễn, giảm thuế để đảm bảo chức năng khuyến khích của thuế thu nhập hoặc thực hiện việc áp dụng đánh thuế theo biểu thuế luỹ tiến từng phần đối với một số khoản thu nhập chịu thuế để thực hiện các mục tiêu điều tiết
5 Là thuế lũy tiến
Hệ thống thuế thu nhập thường có thuế suất cao và lũy tiến vì thuế thu nhập đóng vai trò là loại thuế trực tiếp đảm bảo công bằng xã hội Mặc dù vậy, hệ thống thuế thu nhập
có thuế suất cao thường áp dụng hệ thống thuế chuẩn tắc nhằm đảm bảo thuế thu nhập
Trang 5không bị lạm thu hai lần Ngược lại những thu nhập dưới mức trung bình thường được miễn giảm nhiều hơn Do đó những người có thu nhập càng cao thì phải chịu mức thuế đóng góp cao hơn so với những người có mức thu nhập thấp hơn Nó góp phần đảm bảo tính công bằng trong xã hội (công bằng ở đây là công bằng theo chiều dọc) Khoảng cách tương đối giữa các bậc thuế suất sẽ quyết định tính chất luỹ tiến mạnh hay yếu của biểu thuế
III Phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế
Theo văn bản hợp nhất 14/VBHN-BTC 2015 hợp nhất nghị định quy định chi tiết một
số điều của luật thuế thu nhập cá nhân và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật thuế thu nhập cá nhân quy định :
+, Thu nhập từ kinh doanh, bao gồm:
Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật
Thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập của cá nhân có giấy phép hoặc chứng chỉ hàn
h nghề theo quy định của pháp luật
Thu nhập từ tiền lương, tiền công mà người lao động nhận được từ người sử dụng lao đ ộng,bao gồm:
+.Tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công nhận được dưới cáchình thức bằng tiền hoặc không bằng tiền
Các khoản phụ cấp, trợ cấp, tiền thù lao, tiền nhận được từ tham gia hiệp hội kinh doanh, hội đồng quản trị, ban kiểm soát, hội đồng quản lý, các hiệp hội, hội nghề nghiệp
và các tổ chức khác
Các khoản lợi ích bằng tiền hoặc không bằng tiền ngoài tiền lương, tiền công do người
sử dụng lao động tra mà người nộp thuế được hưởng dưới mọi hình thức
Trang 6Các khoản thưởng bằng tiền hoặc không bằng tiền dưới mọi hình thức, kể
cả thưởng bằng chứng khoán
+, Các khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân khác như thu nhập từ đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, từ trúng thưởng bằng tiền hoặc hiện vật, từ chuyển nhượng quyền thương mại, từ thừa kế, nhận quà theo văn bản hợp nhất 14/VBHN- BTC
Việc phân biệt các đối tượng chịu thuế là cần thiết vì :
Thứ nhất, tiện cho việc quản lý, tiến hành thu thuế vì các khoản thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công mang tính ổn định, thường xuyên, có tính lặp đi, lặp lại và ổn định,
có thể dự tính được ; các khoản thu nhập khác không ổn định, là các khoản thu nhập phát sinh theo từng lần, từng đợt riêng lẻ, không có tính chất đều đặn
Thứ hai, tránh thất thoát các khoản nhập mà có giá trị cao như đầu tư vốn, chuyển nhượng vốn, từ trúng thưởng bằng tiền hoặc hiện vật, từ chuyển nhượng quyền thương mại, Ngăn ngừa việc trốn thuế, lách luật, tham nhũng, trốn tránh nghĩa vụ thuế đối với các giao địch dân sự buộc phải đóng thuế
Thứ ba, đảm bảo công bằng xã hội, tăng phúc lợi xã hội, khuyến khích người dân đầu tư hay không đầu tư, tiết kiệm hay không tiết kiệm thông qua mức thuế, điều hoà thu nhập
xã hội
IV Gian lận thuế thu nhập cá nhân
Việc gian lận thuế thu nhập cá nhân có nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi Việc khai khống trong hợp đồng , giá trị thực lĩnh cao hơn nhiều lần giá trị theo hợp đồng gây khó khăn cho việc quản lý Ví dụ : Trong việc thanh toán hợp đồng giữa các ca sỹ, nghệ sĩ, từ kinh doanh chứng khoán, từ kinh doanh bất động sản Đây là những khoản thu nhập nằm ngoài khoản tiền công, tiền lương không có trong sổ sách kế toán của đơn vị, dẫn đến sự bất bình đẳng trong kê khai và nộp thuế thu nhập cá nhân giữa các đối tượng trong
xã hội và đó cũng chính là nguyên nhân dẫn đến làm giảm nguồn thu từ thuế của ngân sách quốc gia
Trang 7Việc tự kê khai thuế thu nhập cá nhân còn nhiều kẽ hở, tính tự giác thấp Việc sử dụng tên người thân đứng tên các tài sản, người thân có đủ điều kiện miễn giảm thuế thu nhập
cá nhân có thể gây thất thoát đối với việc thu thuế
Việc chuyển các khoản thu nhập từ thu nhập chịu thuế sang thu nhập không chịu thuế dưới nhiều hình thức Ví du: Tiền lương chuyển thành phần tiền lương, tiền công làm việc ban đêm, làm thêm giờ được trả lương cao hơn so với tiền lương, làm thêm giờ Một ví dụ tương tự cho việc chuyển các khoản thu nhập là của công ty Nguyễn Kim từ việc chuyển tiền lương chức danh, tiền thưởng (thu nhập chịu thuế) thành tiền tăng ca, làm thêm giờ (thu nhập không chịu thuế), Công ty Cổ phần Thương mại Nguyễn Kim (gọi tắt là Nguyễn Kim) đã né được khoản tiền thuế thu nhập cá nhân (TNCN) cao ngất hơn 148 tỷ đồng 2
Từ đó, có thể thấy các thủ đoạn trốn thuế thu nhập cá nhân rất tinh vi Do vậy, cần hoàn thiện các vấn đề pháp lý bám sát với thực tiễn, tăng cường truy thu và tăng mức xử phạt đối với các hành vi gian lận thuế
C Kết luận
Qua việc phân tích những đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân, phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế, tìm hiểu những thủ đoạn gian lận và ví dụ thực tiễn, có thể thấy thuế thu nhập cá nhân mang tính đặc trưng và có vai trò đặc biệt quan trọng Tuy nhiên bên cạnh đó, hành
vi gian lận thuế ngày càng tinh vi đòi hỏi việc tăng cường quản lý của các cơ quan có thẩm quyền Từ đó, đảm bảo ngân sách nhà nước, tránh thất thoát thuế, điều tiết kinh tế, điều hoà thu nhập xã hội, tăng phúc lợi xã hội
Danh mục tài liệu tham khảo
http://cand.com.vn/Kinh-te/Xung-quanh-viec-Cong-ty-Nguyen-Kim-bi-truy-thu-thue-thu-nhap-ca-nhan-501809/
Trang 8Luật thuế thu nhập cá nhân năm 2007 sửa đổi bổ sung năm 2012.
Văn bản hợp nhất 14/VBHN-BTC 2015 hợp nhất nghị định quy định chi tiết một số điều của luật thuế thu nhập cá nhân và luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật thuế thu nhập cá nhân
Nghị định 65/2013/NĐ-CP
Nghị định số 12/2015/NĐ-CP
Nghị định số 91/2015/NĐ-CP
Thu Hà, Xung quanh việc Công ty Nguyễn Kim bị truy thu thuế thu nhập cá nhân
http://cand.com.vn/Kinh-te/Xung-quanh-viec-Cong-ty-Nguyen-Kim-bi-truy-thu-thue-thu-nhap-ca-nhan-501809/