CHÍ KHÍ ANH HÙNG Trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du

CHÍ KHÍ ANH HÙNG Trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du I. MỞ BÀI Có một nhà thơ mà người Việt Nam ai cũng biết, có một truyện thơ mà dù ra đời cách đây hơn 200 năm nhưng người Việt Nam ai cũng thuộc vài câu hay vài đoạn. Nhà thơ đó chính là Nguyễn Du và truyện thơ đó chính là kiệt tác Truyện Kiều. Với một năng lực sử dụng, sáng tạo ngôn từ tài hoa cùng một trái tim nhân đạo lớn và “Lời văn tả ra hình như máu chảy ở đầu ngọn bút, nước mắt thắm ở trên tờ giấy, khiến ai đọc đến cũng phải thấm thía ngậm ngùi, đau đớn như đứt ruột” (Mộng Liên Đường), Nguyễn Du đã tạo nên tập đại thành của văn học dân tộc. Thông qua Truyện Kiều thế giới biết hơn về một nước Việt nhân văn, biết hơn về một tiếng Việt tinh tế, giàu sắc điệu. Đoạn trích “Chí khí anh hùng” là một trong những đoạn tiêu biểu góp phần thể hiện giá trị tác phẩm. II. THÂN BÀI 1. Khái quát Vị trí đoạn trích: + Đoạn trích “Chí khí anh hùng” thuộc phần “Gia biến và lưu lạc”, nằm ở vị trí câu 2213 đến câu 2230 3254 câu thơ trong Truyện Kiều. + Rơi vào lầu xanh lần thứ hai, Thúy Kiều luôn sống trong tâm trạng chán chường, tuyệt vọng: Biết thân chạy chẳng khỏi trời, Cũng liều mặt phấn cho rồi ngày xanh. Thế rồi Từ Hải đột nhiên xuất hiện “vụt đến như một ngôi sao lạ chiếu sáng một đoạn đời nàng” (Hoài Thanh), cứu Thúy Kiều thoát khỏi cảnh sống nhơ nhớp, ô nhục và còn giúp nàng tát cạn bể oan. + Còn Từ Hải trước lúc gặp gỡ và kết duyên với Thúy Kiều đã là một anh hùng hảo hán, là “khách biên đình” oai phong lẫm liệt: Râu hùm hàm én mày ngài. Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao”. Đã từng: Nghênh ngang một cõi biên thùy Dọc ngang nào biết trên đầu có ai. Từ Hải chuộc Kiều ra khỏi lầu xanh, đã tái sinh cuộc đời nàng, nâng Kiều lên thành một phu nhân. Họ trở thành một đôi tri âm, tri kỉ: “Trai anh hùng, gái thuyền quyên, Phỉ nguyền sánh phượng, đẹp duyên cưỡi rồng”. Nhưng chỉ được nửa năm. Từ Hải đã giã biệt Thúy Kiều để lên đường chinh chiến quyết “rạch đôi sơn hà”. Nhan đề: Chí là chí hướng, mục đích cao cả cần hướng tới. Khí là khí khái, khí chất và nghị lực để đạt tới mục đích. Vì thế có thể hiểu nhan đề “Chí khí anh hùng” là lí tưởng, chí hướng cao cả và khí chất, nghị lực để làm nên sự nghiệp lớn của người anh hùng Từ Hải. Đề tài: Li biệt là một đề tài quen thuộc trong văn học kimcổ, Đông Tây, được coi là một trong bốn bi kịch của đời người là sinhlytửbiệt. Trong Truyện Kiều người đọc từng chứng kiến cảnh biệt li giữa Thúy Kiều và Kim Trọng, Thúy Kiều và Thúc Sinh. Nếu các cuộc chia tay ấy đều quyến luyến, đầy tâm trạng kiểu như “Khách đà lên ngựa người còn ghé theo” hoặc “Người lên ngựa, kẻ chia bào Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san” thì cuộc chia tay giữa Kiều với Từ Hải trong đoạn trích “Chí khí anh hùng” lại không hề có tâm trạng của kẻ đi người ở. Nguyễn Du với ngòi bút xuất chúng của mình đã dựng nên một cảnh li biệt giữa một đôi trai anh hùng gái thuyền quyên, từ đó làm nổi bật hình tượng người anh hùng Từ Hải đầu đội trời, chân đạp đất, ý chí hoài bão lớn lao, có đầy sức mạnh và khát vọng để làm nên sự nghiệp phi thường. Nhân vật: Từ Hải là một giấc mơ của Nguyễn Du, giấc mơ anh hùng, giấc mơ tự do và công lý. Cho nên Từ Hải là một người chí khí, một người siêu phàm. Con người ấy đến từ một giấc mơ và ở lại như một huyền thoại. Hiện diện trong “Truyện Kiều” như một nhân cách sử thi, Từ Hải đã làm nên những trang sôi động nhất, hào sảng nhất trong cái thế giới buồn đau dằng dặc của “Đoạn Trường Tân Thanh”. 2. Đoạn 1: Khát vọng lên đường của Từ Hải 2.1. Bản năng không kiềm chế được của người anh hùng (Hai câu đầu) Trong hai câu thơ đầu của đoạn trích, Nguyễn Du đã đặt Từ Hải trong hai khoảng không gian đối lập nhau. Một bên là không gian khuê phòng với “hương lửa đương nồng”, là tình yêu nồng nàn, ấm áp, đẹp đẽ, hạnh phúc với nàng Kiều và một bên là “bốn phương” với không gian rộng lớn có sức vẫy gọi mãnh liệt với kẻ làm trai: Nửa năm hương lửa đương nồng, Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương Khát vọng vùng vẫy tự do, sống không chịu gò bó mình vào trong một khuôn khổ nào khiến Từ không chịu yên phận. Nguyễn Du đã rất khéo léo, tài tình khi sử dụng động từ “thoắt” chỉ sự thay đổi nhanh chóng, bất ngờ của Từ Hải. Ông cũng thể hiện sự trân trọng khi gọi Từ Hải là trượng phu, tức là người đàn ông có chí khí, là bậc anh hùng, quân tử. Cụm từ “Động lòng bốn phương” có nghĩa là náo nức chí làm trai ngang dọc bốn phương, là lí tưởng và khát vọng tạo sự nghiệp lớn. Bốn phương trời xa vẫy gọi, thoắt đã động lòng bậc anh hùng quân tử nên đang sống êm đềm, hạnh phúc bên Thúy Kiều Từ Hải bỗng nhanh chóng, bất ngờ náo nức khát vọng lên đường. Điều đó cho thấy, Từ Hải vốn là một người anh hùng mà chí lớn đã trở thành bản năng tự nhiên không kiềm chế được, ngay cả cuộc sống hạnh phúc với một nàng Kiều đẹp nghiêng nước nghiêng thành, tri âm tri kỉ cũng không thể giữ chân. Từ Hải trở thành hình tượng người anh hùng theo quan niệm phổ biến là người có chí khí, có chí làm trai ngang dọc, tính cách mạnh mẽ, phi thường. Chí làm trai ngang dọc bốn phương ấy đã từng được nhắc đến trong ca dao: Làm trai cho đáng nên trai Phú Xuân cũng trải, Đồng Nai cũng từng

1

CHÍ KHÍ ANH HÙNG

Trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du

I MỞ BÀI

Có một nhà thơ mà người Việt Nam ai cũng biết, có một truyện thơ mà dù ra đời cách đây hơn 200 năm nhưng người Việt Nam ai cũng thuộc vài câu hay vài

đoạn Nhà thơ đó chính là Nguyễn Du và truyện thơ đó chính là kiệt tác Truyện Kiều

Với một năng lực sử dụng, sáng tạo ngôn từ tài hoa cùng một trái tim nhân đạo lớn và

“Lời văn tả ra hình như máu chảy ở đầu ngọn bút, nước mắt thắm ở trên tờ giấy, khiến ai đọc đến cũng phải thấm thía ngậm ngùi, đau đớn như đứt ruột” (Mộng Liên Đường), Nguyễn Du đã tạo nên tập đại thành của văn học dân tộc Thông qua Truyện Kiều thế giới biết hơn về một nước Việt nhân văn, biết hơn về một tiếng Việt tinh tế, giàu sắc điệu Đoạn trích “Chí khí anh hùng” là một trong những đoạn tiêu biểu góp phần thể hiện giá trị tác phẩm

II THÂN BÀI

1 Khái quát

- Vị trí đoạn trích:

+ Đoạn trích “Chí khí anh hùng” thuộc phần “Gia biến và lưu lạc”, nằm ở vị trí

câu 2213 đến câu 2230/ 3254 câu thơ trong Truyện Kiều

+ Rơi vào lầu xanh lần thứ hai, Thúy Kiều luôn sống trong tâm trạng chán chường, tuyệt vọng:

Biết thân chạy chẳng khỏi trời, Cũng liều mặt phấn cho rồi ngày xanh

Thế rồi Từ Hải đột nhiên xuất hiện “vụt đến như một ngôi sao lạ chiếu sáng một đoạn đời nàng” (Hoài Thanh), cứu Thúy Kiều thoát khỏi cảnh sống nhơ nhớp, ô nhục và còn giúp nàng tát cạn bể oan

+ Còn Từ Hải trước lúc gặp gỡ và kết duyên với Thúy Kiều đã là một anh hùng hảo hán, là “khách biên đình” oai phong lẫm liệt:

Râu hùm hàm én mày ngài

Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao”

Đã từng:

Nghênh ngang một cõi biên thùy Dọc ngang nào biết trên đầu có ai

Từ Hải chuộc Kiều ra khỏi lầu xanh, đã tái sinh cuộc đời nàng, nâng Kiều lên thành một phu nhân Họ trở thành một đôi tri âm, tri kỉ:

“Trai anh hùng, gái thuyền quyên, Phỉ nguyền sánh phượng, đẹp duyên cưỡi rồng”

Nhưng chỉ được nửa năm Từ Hải đã giã biệt Thúy Kiều để lên đường chinh chiến quyết “rạch đôi sơn hà”

- Nhan đề: Chí là chí hướng, mục đích cao cả cần hướng tới Khí là khí khái, khí

chất và nghị lực để đạt tới mục đích Vì thế có thể hiểu nhan đề “Chí khí anh hùng” là

2

lí tưởng, chí hướng cao cả và khí chất, nghị lực để làm nên sự nghiệp lớn của người anh hùng Từ Hải

- Đề tài: Li biệt là một đề tài quen thuộc trong văn học kim-cổ, Đông- Tây, được

coi là một trong bốn bi kịch của đời người là sinh-ly-tử-biệt Trong Truyện Kiều người đọc từng chứng kiến cảnh biệt li giữa Thúy Kiều và Kim Trọng, Thúy Kiều và Thúc Sinh Nếu các cuộc chia tay ấy đều quyến luyến, đầy tâm trạng kiểu như

“Khách đà lên ngựa người còn ghé theo” hoặc “Người lên ngựa, kẻ chia bào - Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san” thì cuộc chia tay giữa Kiều với Từ Hải trong đoạn trích “Chí khí anh hùng” lại không hề có tâm trạng của kẻ đi - người ở Nguyễn

Du với ngòi bút xuất chúng của mình đã dựng nên một cảnh li biệt giữa một đôi trai anh hùng gái thuyền quyên, từ đó làm nổi bật hình tượng người anh hùng Từ Hải đầu đội trời, chân đạp đất, ý chí hoài bão lớn lao, có đầy sức mạnh và khát vọng để làm nên sự nghiệp phi thường

- Nhân vật: Từ Hải là một giấc mơ của Nguyễn Du, giấc mơ anh hùng, giấc mơ tự

do và công lý Cho nên Từ Hải là một người chí khí, một người siêu phàm Con người ấy đến từ một giấc mơ và ở lại như một huyền thoại Hiện diện trong “Truyện Kiều” như một nhân cách sử thi, Từ Hải đã làm nên những trang sôi động nhất, hào sảng nhất trong cái thế giới buồn đau dằng dặc của “Đoạn Trường Tân Thanh”

2 Đoạn 1: Khát vọng lên đường của Từ Hải

2.1 Bản năng không kiềm chế được của người anh hùng (Hai câu đầu)

Trong hai câu thơ đầu của đoạn trích, Nguyễn Du đã đặt Từ Hải trong hai khoảng không gian đối lập nhau Một bên là không gian khuê phòng với “hương lửa đương nồng”, là tình yêu nồng nàn, ấm áp, đẹp đẽ, hạnh phúc với nàng Kiều và một bên là

“bốn phương” với không gian rộng lớn có sức vẫy gọi mãnh liệt với kẻ làm trai:

Nửa năm hương lửa đương nồng, Trượng phu thoắt đã động lòng bốn phương

Khát vọng vùng vẫy tự do, sống không chịu gò bó mình vào trong một khuôn khổ nào khiến Từ không chịu yên phận Nguyễn Du đã rất khéo léo, tài tình khi sử dụng động từ “thoắt” chỉ sự thay đổi nhanh chóng, bất ngờ của Từ Hải Ông cũng thể hiện

sự trân trọng khi gọi Từ Hải là "trượng phu", tức là người đàn ông có chí khí, là bậc anh hùng, quân tử Cụm từ “Động lòng bốn phương” có nghĩa là náo nức chí làm trai ngang dọc bốn phương, là lí tưởng và khát vọng tạo sự nghiệp lớn Bốn phương trời

xa vẫy gọi, thoắt đã động lòng bậc anh hùng quân tử nên đang sống êm đềm, hạnh phúc bên Thúy Kiều Từ Hải bỗng nhanh chóng, bất ngờ náo nức khát vọng lên đường Điều đó cho thấy, Từ Hải vốn là một người anh hùng mà chí lớn đã trở thành bản năng tự nhiên không kiềm chế được, ngay cả cuộc sống hạnh phúc với một nàng Kiều đẹp nghiêng nước nghiêng thành, tri âm tri kỉ cũng không thể giữ chân Từ Hải trở thành hình tượng người anh hùng theo quan niệm phổ biến là người có chí khí, có chí làm trai ngang dọc, tính cách mạnh mẽ, phi thường Chí làm trai ngang dọc bốn phương ấy đã từng được nhắc đến trong ca dao:

Làm trai cho đáng nên trai Phú Xuân cũng trải, Đồng Nai cũng từng

3

Cũng như Nguyễn Công Trứ từng thổ lộ về chí anh hùng:

“Chí làm trai nam bắc tây đông, Cho phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể”

(Chí anh hùng)

2.2 Hình ảnh Từ Hải quyết chí lên đường

- Hình ảnh Từ Hải quyết chí lên đường chinh chiến để thực hiện khát vọng

"vẫy vùng trong bốn bể" mà không một chút do dự, phân vân được thể hiện rõ hơn trong hai câu thơ tiếp theo:

Trông vời trời bể mênh mang, Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong

- Trên lưng ngựa, cái nhìn của chàng “trông vời” xa đến vạn dặm, hướng vào “trời

bể mênh mang” là hướng đến một khoảng không gian xa rộng, hướng đến nơi mà bậc hào kiệt có thể thỏa sức vẫy vùng Hình ảnh người anh hùng Từ Hải được đặt trong không gian kì vĩ, hoành tráng “trời bể mênh mang” đã nhấn mạnh đây là người anh hùng có chí khí mạnh mẽ, phẩm chất xuất chúng và mang tầm vóc vũ trụ Nói như Hoài Thanh thì chàng "không phải là người một nhà, một họ, một xóm, một làng, mà

là người của trời đất, của bốn phương"

- Câu thơ “Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong” đã khắc họa tư thế và tâm thế của người anh hùng Từ Hải lúc lên đường Đó là tư thế oai phong lẫm liệt với thanh gươm, yên ngựa, tái hiện hình ảnh Từ Hải một mình một ngựa lên đường thực hiện chí lớn Tâm thế dứt khoát, quả quyết không quay lại được thể hiện rõ nét qua cụm từ “lên đường thẳng rong” Có thể nói, người anh hùng Từ Hải đã kiên quyết lên đường, dám đối diện với trời đất, vũ trụ bằng một tâm thế đầy chủ động

3 Đoạn 2: Lí tưởng của người anh hùng Từ Hải

Thể hiện rõ qua đối đáp với nàng Kiều trước lúc lên đường:

3.1 Lời Thúy Kiều: xin được đi theo

- Nguyễn Du để cho Từ Hải ngồi trên yên ngựa với tư thế đã sẵn sàng lên đường rồi mới nói với Kiều những lời tiễn biệt Nàng Kiều trong vị thế là một người

vợ đã bày tỏ mong muốn được đi theo chồng, thuyết phục Từ Hải bằng đạo phu thê, bằng sự thấu tình đạt lí, bằng nghĩa tình:

Nàng rằng: “Phận gái chữ tòng, Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi”

Nàng gọi Từ Hải là chàng và xưng là thiếp để gợi tình cảm vợ chồng thắm thiết,

mặn nồng Hơn nữa, Nho giáo đã quy định người phụ nữ phải theo luật "tam tòng", nghĩa là ở nhà theo cha, xuất giá theo chồng, chồng chết phải theo con Nàng Kiều là

người thông minh nên khéo léo nhắc đến chữ tòng, nói mình là “phận gái chữ tòng”

xác định rõ bổn phận của người vợ phải theo chồng Nàng cũng bày tỏ quyết tâm

“một lòng xin đi” theo Từ Hải để nâng khăn sửa túi cho chồng Nàng Kiều muốn

4

cùng đi để được ở bên chồng, được tiếp sức, chia sẻ, gánh vác công việc với chồng Như vậy, lời lẽ của Kiều vừa cho thấy tình yêu, sự khâm phục và kính trọng của nàng với chồng, vừa thể hiện được ý thức được bổn phận, trách nhiệm của người vợ, dù

phải chịu những vất vả, gian nan vẫn sẵn sàng chia sẻ với chồng Quả thật, từ lời nói đến phẩm chất Kiều đều rất xứng đáng là tri kỉ của người anh hùng Từ Hải

3.2 Lời Từ Hải thể hiện phẩm chất và lí tưởng của người anh hùng

- Từ Hải trách móc và khuyên Thúy Kiều: Nếu Từ Hải là người yếu đuối, lí tưởng

không kiên định thì có lẽ sẽ bị Thúy Kiều làm xiêu lòng Nhưng lời Từ Hải đáp lại Thúy Kiều trong lúc tiễn biệt chính là minh chứng cho phẩm chất anh hùng của nhân vật:

Từ rằng: “Tâm phúc tương tri, Sao chưa thoát khỏi nữ nhi thường tình?

Lời nói của Từ Hải với Kiều trước hết là một lời trách móc nhẹ nhàng Từ Hải trách Kiều đã là “tâm phúc tương tri” là tri âm, tri kỉ, hiểu Từ Hải hơn ai hết, vậy mà sao nàng chưa thoát khỏi thói nữ nhi thường tình Từ Hải khuyên Kiều hãy tỏ ra cứng cỏi để xứng là vợ của một người anh hùng Lời nói đó của Từ Hải cũng thể hiện chàng đã quyết chí dứt áo ra đi và đã ra đi là không vương thê nhi Từ Hải muốn một lòng làm nên nghiệp lớn và không muốn vì tình cảm vợ chồng mà sao nhãng mục đích, lí tưởng cao cả

- Từ Hải hứa hẹn với Thúy Kiều -> Lí tưởng cao đẹp của người anh hùng:

Bao giờ mười vạn tinh binh, Tiếng chiêng dậy đất bóng tinh rợp đường

Làm cho rõ mặt phi thường, Bấy giờ ta sẽ rước nàng nghi gia

Từ Hải khẳng định khi nào lập nên sự nghiệp lớn với mười vạn tinh binh, chiêng dậy đất, cờ rợp đường, là khi khát vọng lớn toại nguyện, ca khúc khải hoàn Khi nào “rõ mặt phi thường”, có sự nghiệp xuất chúng, hơn người rước thì chàng sẽ đón nàng bằng lễ nghi trang trọng, sẽ cho nàng danh phận và cuộc sống viên mãn Chính vì lời hứa hẹn ấy cho nên sau này trong thời gian chờ đợi, Kiều không chỉ nhớ thương, mong ngóng Từ Hải trở về mà còn có bao nhiêu hi vọng:

Cánh hồng bay bổng tuyệt vời

Đã mòn con mắt phương trời đăm đăm

- Từ Hải can ngăn, thuyết phục Thúy Kiều:

Bằng nay bốn bể không nhà, Theo càng thêm bận biết là đi đâu?

Đành lòng chờ đó ít lâu, Chầy chăng là một năm sau vội gì!”

Từ Hải can ngăn, thuyết phục để Kiều hiểu rằng đi theo chàng là việc không nên Bây giờ Từ Hải sự nghiệp chưa có, bốn bể là nhà nên không muốn nàng phải chịu cảnh thân gái dặm trường, không chốn dung thân Hơn nữa, chàng muốn toàn tâm toàn ý cho sự nghiệp, giờ mang nàng theo thì chỉ thêm vướng bận mà thôi Từ Hải mong Thúy Kiều hiểu cho lòng mình và đợi chờ ít lâu Lúc lên đường Từ Hải chỉ

5

có một mình một ngựa nhưng chàng hứa hẹn với Thúy Kiều khi trở về sẽ có mười vạn tinh binh, chiêng dậy đất, cờ rợp đường Sự nghiệp ấy có người phấn đấu cả đời chưa thành, vậy mà Từ Hải dám khẳng định chậm nhất một năm sẽ trở về rước nàng cùng hưởng vinh hoa phú quý Lời hứa hẹn này đã thể hiện rõ chí khí, lòng quyết tâm cao độ, tài năng phi thường và niềm tin nhất mực vào bản thân của người anh hùng

Từ Hải

4 Đoạn 3: Từ Hải dứt áo ra đi

- Nếu cuộc chia tay của đôi vợ chồng trong "Chinh phụ ngâm" được Đặng Trần

Côn miêu tả:

"Nhủ rồi tay lại cầm tay Bước đi một bước giây giây lại dừng"

thì cuộc chia tay của Từ Hải và Thúy Kiều trong đoạn trích "Chí khí anh hùng" được Nguyễn Du miêu tả với sự dứt khoát:

Quyết lời dứt áo ra đi Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi

Người xưa có câu anh hùng khó qua ải mĩ nhân nhưng với khát vọng lớn lao của con người đầu đội trời chân đạp đất thì ải mĩ nhân không làm khó được Từ Hải Từ lời nói “Quyết lời” đến hành động "dứt áo ra đi" của chàng đều thể hiện thái độ dứt khoát, không chút tơ vương, vướng bận, không để tình cảm làm lung lạc và cản bước

ý chí người anh hùng

Mở rộng: Li khách! Li khách! Con đường nhỏ

Chí lớn chưa về bàn tay không Thì không bao giờ nói trở lại

Ba năm mẹ già cũng đừng mong

(Tống biệt hành – Thâm Tâm)

- Hình ảnh Từ Hải lúc lên đường được liên tưởng tới hình ảnh chim bằng giữa gió mây Theo truyện ngụ ngôn trong sách Trang Tử, "chim bằng là giống chim rất lớn, đập cánh làm động nước trong ba ngàn dặm, cưỡi gió mà bay lên chín ngàn dặm Chim bằng trong thơ văn thường tượng trưng cho khát vọng của người anh hùng có bản lĩnh phi thường, khát khao làm nên sự nghiệp lớn" Hình ảnh chim bằng lướt gió mây, dặm khơi chính là ẩn dụ cho người anh hùng có lí tưởng lớn, có tầm vóc phi thường, mang tầm vóc vũ trụ Người anh hùng ra đi thực hiện chí lớn như chim bằng được trở về với trời bể mênh mang Cũng với hình ảnh chim bằng, Nguyễn Du đã thể hiện mong muốn xây dựng Từ Hải là người anh hùng đại diện cho công lí của nhân dân, muốn có một người anh hùng xuất chúng để tát cạn bể oan, giúp đỡ những người yếu thế như Thúy Kiều

Qua đoạn trích, đại thi hào Nguyễn Du đã thể hiện quan niệm về người anh hùng với chân dung kì vĩ, mang tầm vóc vũ trụ, có chí lớn, sự nghiệp lớn, có tài năng, bản lĩnh phi thường và rất mực tự tin để thực hiện giấc mơ công lí “Giữa đường dẫu thấy bất bằng mà tha”

III ĐÁNH GIÁ CHUNG

6

- Về nghệ thuật: Hình tượng người anh hùng Từ Hải trong Truyện Kiều là

một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc của Nguyễn Du về phương diện cảm hứng và nghệ thuật miêu tả Nhân vật được xây dựng bằng bút pháp ước lệ tượng trưng cùng với ngôn ngữ và hình ảnh hàm súc, mang tính biểu đạt cao Đặc biệt khuynh hướng lí tưởng hóa đã tạo nên hình tượng người anh hùng Từ Hải phi thường, xuất chúng, mang tầm vóc vũ trụ

- Về nội dung:

+ "Chí khí anh hùng" đã miêu tả cuộc chia ly giữa "trai anh hùng" và "gái

thuyền quyên" nhưng nổi bật lên trong đoạn trích là chí khí của người anh hùng Từ Hải Từ đó, tác giả gửi gắm ước mơ lãng mạn về một người anh hùng của nhân dân, thể hiện mạnh mẽ ước mơ công lí vẫn âm ỉ trong cảnh đời tù túng của xã hội cũ Từ Hải ra đi để vẫy vùng cho phỉ sức, phỉ chí, nhưng hơn nữa còn ra đi vì thực hiện ước

mơ công lí của nhân dân

+ Đoạn trích tuy ngắn nhưng ý nghĩa lại rất lớn Nó góp phần bộc lộ giá trị

nhân đạo cao cả của tác phẩm Truyện Kiều

LUYỆN ĐỀ

Đề bài 1: Dàn ý phân tích hình tượng người anh hùng Từ Hải trong đoạn trích

I MỞ BÀI

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Du, tác phẩm “Truyện Kiều” và đoạn trích “Chí khí anh hùng”

- Giới thiệu nhân vật Từ Hải: là hình tượng trung tâm của đoạn trích thể hiện ước mơ về người anh hùng lí tưởng của tác giả

II THÂN BÀI

1.Khái quát:

- Khái niệm về hình tượng văn học

- Vị trí đoạn trích, nhan đề, đề tài

2 Đoạn 1: Từ Hải với ý chí, khát vọng vùng vẫy giữa trời đất

- Hai không gian đối lập:

+ “Hương lửa đương nồng”: Mái ấm gia đình với tình yêu, hạnh phúc ngọt ngào

=> Không gian nhỏ hẹp, gắn với thói thường

+ “Bốn phương”, “trời bể mênh mang”: Không gian vũ trụ mênh mông, rộng lớn nâng tầm vóc người anh hùng lên tầm vũ trụ

⇒ Thể hiện ước mơ, khát vọng lớn lao của người anh hùng

→ Từ Hải quyết tâm từ bỏ không gian gia đình ấm êm để đến với không gian vũ trụ

để vùng vẫy với những khát vọng

- “Trượng phu”: Cách gọi thể hiện sự trân trọng đối với những bậc anh hùng có tài năng, đức độ hơn người

- Tính từ “thoắt”: Sự mau lẹ, quyết đoán, tự tin không phân vân

7

⇒ Sự thức dậy của lí trí, khí phách anh hùng vượt lên những điều bình thường để làm những điều phi thường

- Ánh mắt “trông vời”, hình ảnh “trời bể mênh mang” và tư thế “thẳng dong”: Khắc họa hình tượng người tráng sĩ với khát vọng vùng vẫy, chí khí và vẻ đẹp mang tầm vóc vũ trụ, lên đường với tư thế dứt khoát, mạnh mẽ đi liền một mạch không ngoảnh lại

3 Đoạn 2: Từ Hải với tình cảm, khát vọng hạnh phúc và lí tưởng, hoài bão lớn lao, phi thường

3.1 Từ Hải với tình yêu và khát vọng hạnh phúc lớn lao

- Khái quát ngắn gọn về lời của Thúy Kiều

- Trước lời nói của Kiều, Từ Hải đã trách móc nhẹ nhàng:

+ “Tâm phúc tương tri”: Là người tri kỉ, hiểu rõ lòng dạ của nhau

⇒ Từ Hải lấy đạo tri kỉ ra để thuyết phục Kiều ở lại, với Từ Hải Kiều không phải người vợ, người tình mà là một người tri kỉ

+ “Nữ nhi thương tình”: Thói nữ nhi tầm thường

⇒ Với Từ Hải, Kiều không phải cô gái tầm thường mà là người thông minh, sắc sảo, tinh tế Lời trách móc của Từ Hải cho thấy tình yêu của chàng đối với Thúy Kiều không phải tình cảm tầm thường mà là mối tình tri kỉ, trân quý lẫn nhau

- Lời hứa hẹn thể hiện khát vọng hạnh phúc lớn lao của Từ Hải:

+ “Làm cho rõ mặt phi thường”: Thực hiện được hoài bão, lí tưởng anh hùng + “Rước nàng nghi gia”: Rước Thúy Kiều danh chính ngôn thuận về làm vợ, cho nàng một danh phận, cùng nàng hưởng vinh hoa, phú quý

→ Từ Hải ra đi không chỉ hướng đến sự nghiệp của một bậc anh hùng mà còn hướng đến khát vọng hạnh phúc phi thường của “trai anh hùng với gái thuyền quyên”

- Hình ảnh “bốn bể không nhà” kết hợp với câu hỏi tu từ “theo càng thêm bận biết là

đi đâu?”:

+ Can ngăn và lo lắng cho Thúy Kiều, không muốn nàng phải chịu cảnh bốn bể là nhà, không chốn dung thân

+ Thể hiện sự quyết chí ra đi, ra đi là không vương thê nhi

3.2 Lí tưởng, hoài bão lớn lao và sự tự tin nhất mực của người anh hùng

- Hình ảnh “mười vạn tinh binh”, “tiếng chiêng dậy đất, bóng tinh rợp đường”:

⇒ Thể hiện hoài bão phi thường của Từ Hải, muốn xây dựng cơ đồ của một bậc đế vương, chí khí xứng đáng tầm vóc của một bậc anh hùng

- Khoảng thời gian “một năm”: Thái độ tự tin, quyết tâm thực hiện lí tưởng anh hùng -> Với những hình ảnh ước lệ đã cho thấy chí khí hoài bão, khát vọng lớn lao phi thường của người anh hùng Từ Hải

4 Đoạn 3: Hình ảnh Từ Hải lúc lên đường

- “Quyết lời”: Lời nói dứt khoát, quyết đoán

- “Dứt áo ra đi”: Thái độ mạnh mẽ, quyết tâm, dứt khoát

8

- “Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi”: Bút pháp lí tưởng hóa đã cực tả dáng vẻ tựa như cánh chim bằng cất mình bay thẳng vào muôn trùng dặm khơi của người anh hùng

⇒ Từ Hải là người có chí khí anh hùng, hoài bão lớn lao cùng bản lĩnh phi thường

III ĐÁNH GIÁ CHUNG

1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật

- Bút pháp miêu tả, khắc họa nhân vật qua dáng vẻ, hành động, lời nói

- Ngôn ngữ đối thoại trực tiếp

- Hình ảnh ước lệ với các danh từ, động từ, tính từ giàu giá trị biểu đạt

- Bút pháp lí tưởng hóa

2 Ý nghĩa của hình tượng

- Thể hiện quan niệm, ước mơ về người anh hùng lí tưởng của thời đại: chí khí, hoài bão lớn lao, khát vọng phi thường, tình cảm cao đẹp

- Là biểu tượng về khát vọng tự do và lẽ công bằng

- Góp phần bộc lộ tinh thần nhân đạo cao cả (Phải có người anh hùng như Từ Hải để những những người bất hạnh như Thúy Kiều được hạnh phúc và tát cạn bể oan, Ca người con người, Hướng con người đến cuộc sống tốt đẹp hơn)

Đề bài 2: Dàn Ý Nhận xét về đặc điểm của cách miêu tả người anh hùng Từ Hải trong đoạn trích “Chí khí anh hùng”, trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du

I MỞ BÀI

- Giới thiệu nhân vật Từ Hải trong Truyện Kiều của Nguyễn Du: Mang vẻ đẹp của một bậc anh hùng cái thế

- Đặc biệt, qua đoạn trích "Chí khí anh hùng", tác giả đã xây dựng Từ Hải với cảm hứng ngợi ca theo bút pháp ước lệ, lí tưởng hóa

II THÂN BÀI

1 Hình ảnh nhân vật mang dáng dấp của một "quốc sĩ" phóng túng, oai hùng

- Tư thế của người anh hùng: "Thanh gươm yên ngựa lên đường thẳng rong"

=> Chỉ với "thanh gươm yên ngựa" sẽ tạo dựng được sự nghiệp lớn, ngày trở về sẽ có

"mười vạn tinh binh"

- Hình ảnh người anh hùng mang một sắc vóc kì vĩ, lớn lao: "Gió mây bằng đã đến kì dặm khơi"

- Hình ảnh người quân tử bắt đầu con đường hành hiệp trượng nghĩa, gây dựng sự nghiệp lớn với khí chất ngút trời qua các tính từ, động từ mạnh chỉ bậc “trượng phu”:

"thoắt, dứt, thẳng rong, tinh binh, phi thường, dặm khơi, bốn bể " => Miêu tả sắc vóc, hoài bão, khát vọng của một bậc "trượng phu"

- Ngôn ngữ đối thoại cùng với những biện pháp miêu tả có tính thậm xưng, ước lệ cũng góp phần làm cho khuynh hướng lí tưởng hóa trong ngòi bút Nguyễn Du thêm phần nổi bật Hình ảnh Từ Hải được hiện lên với vẻ đẹp của sự phi thường

9

- Anh hùng, tráng sĩ là mẫu nhân vật lí tưởng truyền thống của văn học trung đại Các nhà văn, nhà thơ đã khái quát thành những khuôn mẫu miêu tả người anh hùng trên hai phương diện: ước lệ và cảm hứng vũ trụ Hai phương diện này gắn bó chặt chẽ với nhau Hình tượng Từ Hải của Nguyễn Du vừa nằm trong hệ thống thi pháp tả người anh hùng của văn học trung đại đồng thời có những nét riêng biệt, Từ Hải vào trong những phẩm chất rất người khiến cho nhân vật anh hùng nhưng không quá cách biệt với đời thường

2 Hình ảnh nhân vật mang những nét đời thường

- Khi đối thoại với Thúy Kiều, Từ coi Kiều là "tâm phúc tương tri", khuyên nàng hãy vượt qua những suy nghĩ của một "nữ nhi thường tình"

- Từ mang lại niềm tin cho Thúy Kiều, tin vào ngày chàng khải hoàn trở về trong khúc tráng ca oai hùng sẽ đón nàng về dinh

=> Người chồng hết mực chân thành, yêu thương vợ; niềm tin sắt đá vào bản thân, sự nghiệp, sự coi trọng hết mực dành cho Kiều

III KẾT BÀI

- Đánh giá, nhận định lại cách miêu tả người anh hùng Từ Hải trong đoạn trích “Chí khí anh hùng” của nhà thơ Nguyễn Du (Tham khảo đề 1)