Giáo trình máy thu hình hà thanh sơn (chủ biên)

TRƯỜNG CAO Đ NG NGH  CÔNG NGHI P HÀ N IẲ Ề Ệ Ộ

KHOA ĐI N – ĐI N TỆ Ệ Ử

Ch  biên:HÀ THANH S Nủ Ơ

­­­­­­­***­­­­­­­­­

GIÁO TRÌNH  MÁY THU HÌNH 

( L u hành n i b )ư ộ ộ

HÀ N I 2012Ộ

L I NÓI Đ UỜ Ầ

Trong chương trình đào t o c a các trạ ủ ường trung c p ngh , cao đ ng nghấ ề ẳ ề 

Đi n t  dân d ng th c hành ngh  gi  m t v  trí r t quan tr ng: rèn luy n tayệ ử ụ ự ề ữ ộ ị ấ ọ ệ  ngh  cho h c sinh. Vi c d y th c hành đòi h i nhi u y u t : v t t  thi t b  đ yề ọ ệ ạ ự ỏ ề ế ố ậ ư ế ị ầ  

đ  đ ng th i c n m t giáo trình n i b , mang tính khoa h c và đáp  ng v i yêuủ ồ ờ ầ ộ ộ ộ ọ ứ ớ  

c u th c t ầ ự ế

N i dung c a giáo trình “Máy thu hình” đã độ ủ ược xây d ng trên c  s  kự ơ ở ế 

th a nh ng n i dung gi ng d y c a các trừ ữ ộ ả ạ ủ ường, k t h p v i nh ng n i dung m iế ợ ớ ữ ộ ớ  

nh m đáp  ng yêu c u nâng cao ch t lằ ứ ầ ấ ượng đào t o ph c v  s  nghi p côngạ ụ ụ ự ệ  nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t nệ ệ ạ ấ ước,. 

Giáo trình được biên so n ng n g n, d  hi u, b  sung nhi u ki n th cạ ắ ọ ễ ể ổ ề ế ứ  

m i và biên so n theo quan đi m m , nghĩa là, đ  c p nh ng n i dung c  b n,ớ ạ ể ở ề ậ ữ ộ ơ ả  

c t y u đ  tùy theo tính ch t c a các ngành ngh  đào t o mà nhà trố ế ể ấ ủ ề ạ ường t  đi uự ề  

ch nh cho thích h p và không trái v i quy đ nh c a chỉ ợ ớ ị ủ ương trình khung đào t oạ  cao đ ng ngh ẳ ề

Tuy các tác gi  đã có nhi u c  g ng khi biên so n, nh ng giáo trình ch cả ề ố ắ ạ ư ắ  

ch n không tránh kh i nh ng thi u sót, r t mong nh n đắ ỏ ữ ế ấ ậ ược s  tham gia đóngự  góp ý ki n c a các b n đ ng nghi p và các chuyên gia k  thu t đ u ngành.ế ủ ạ ồ ệ ỹ ậ ầ

Xin trân tr ng c m  n! ọ ả ơ

Tuyên b  b n quy n ố ả ề

Tài li u này là lo i giáo trình n i b  dùng trong nhà tr ệ ạ ộ ộ ườ ng v i m c đích làm tài li u  ớ ụ ệ

gi ng d y cho giáo viên và h c sinh, sinh viên nên các ngu n thông tin có th  đ ả ạ ọ ồ ể ượ c tham kh o ả

Tài li u ph i do tr ệ ả ườ ng Cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N i in  n và phát hành.  ẳ ề ệ ộ ấ

Vi c s  d ng tài li u này v i m c đích th ệ ử ụ ệ ớ ụ ươ ng m i ho c khác v i m c đích trên đ u b ạ ặ ớ ụ ề ị  nghiêm c m và b  coi là vi ph m b n quy n ấ ị ạ ả ề

Tr ườ ng Cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N i xin chân thành c m  n các thông tin giúp  ẳ ề ệ ộ ả ơ cho nhà tr ườ ng b o v  b n quy n c a mình ả ệ ả ề ủ

BàI 1 : S  Đ  KH I VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VI C C A MÁY THU HÌNHƠ Ồ Ố Ệ Ủ

M c tiêu c a bài: ụ ủ

H c xong bài này h c viên s  có kh  năng:ọ ọ ẽ ả

- Trình bày đúng c u t o, nguyên lý làm vi cấ ạ ệ

- Bi t ch c năng c a các kh i trong máy thu hình.ế ứ ủ ố

- Mô t  đúng hình d ng tín hi u   t i các ngõ càc và ngõ ra c a các kh i.ả ạ ệ ở ạ ủ ố

NÔI DUNG BÀI H C:Ọ

1.1 Nguyên lý ho t đ ng c a máy thu hình.ạ ộ ủ

1.1.1 Nguyên lý thu hình  nh t o tín hi u th  t n (Video) ả ạ ệ ị ầ

  Đ  truy n hình  nh đi xa trể ề ả ước tiên hình  nh ph i đả ả ược đ i thành tín hi uổ ệ  

đi n ­ g i là tín hi u Video , hình  nh đệ ọ ệ ả ược thu vào qua  ng kính và h i t  trênố ộ ụ  

m t l p phin đ c bi t, sau đó ta dùng nguyên lý quét đ  chuy n t  thông tin hìnhộ ớ ặ ệ ể ể ừ  

Xung H.Syn Xung V.Syn

Hình 1.1:  Camera đ i hình  nh thành tín hi u Video ổ ả ệ

Nguyên lý quét nh  sau:ư

Đ  truy n d n và phát hình  nh trong khơng gian c n ph i bi n các hìnhể ề ẫ ả ầ ả ế  

nh trong t  nhiên thành nh ng tín hi u đi n. Mu n v y c n chia tồn b  hình

Đã bi t t  l  gi a chi u cao và chi u r ng màn hình đế ỉ ệ ữ ề ề ộ ược ch n trùng v i tọ ớ ỉ 

l  màn  nh c a phim đi n  nh là 4:3. n u g i s  dịng theo chi u d c là Z thì sệ ả ủ ệ ả ế ọ ố ề ọ ố 

Hinh 1 : nguyên lý tạo ảnh

1 3 5 7 9

2 4 6 8

Hinh 2 : phương pháp quét cách dòng

Hình 1.2a: nguyên lý t o  nh      Hình 1.2:ph ạ ả ươ ng pháp quét cách dịng

Vi c quét các đi m  nh này đệ ể ả ược th c hi n nh  tia đi n t  theo trình t  tự ệ ờ ệ ử ự ừ trái sang ph i, t  trên xu ng dả ừ ố ưới, gi ng h t nh  khi ta đ c 1 trang sách. Sau khiố ệ ư ọ  quét xong 625 dịng, chu trình l i tr  l i đi m xu t phát ban đ u, tồn b  (ạ ở ạ ể ấ ầ ộ hình 1) 

chu trình quét g i là m t mành (m t  nh). Đ  các  nh liên t c, khơng đ c đo n thìọ ộ ộ ả ể ả ụ ứ ạ  

th i gian quét 1 mành tờ v ph i tho  màn đi u ki n:ả ả ề ệ

Do hi n tệ ượng l u  nh trên võng m c, nên ch  c n t n s  đ i hình là 24ư ả ạ ỉ ầ ầ ố ổ  hình/s là m t đã không th  phát hi n đắ ể ệ ược, đ ng th i đ  gi m t n s  quét dòng vàồ ờ ể ả ầ ố  thu h p dãi ph  c a tín hi u, trong k  thu t truy n hình th c hi n quét các dòngẹ ổ ủ ệ ỹ ậ ề ự ệ  

50  = 15.625 Hz

Đ i v i h  FCC fố ớ ệ H = 

2

625

60 = 15750 Hz

N u ta xét 2 đi m  nh k  ti p nhau (hình 2b) thì th i gian d ch chuy n tế ể ả ế ế ờ ị ể ừ 

đi m  nh này sang đi m  nh kia chính là th i gian quét m t ph n t   nh t1:ể ả ể ả ờ ộ ầ ử ả

1 3 5 7 9 11 13 2 4 6 8 10 12

TH

TV

tt

Đ  t o tín hi u truy n hình ngể ạ ệ ề ười ta ph i bi n đ  chói trung bình c a t ngả ế ộ ủ ừ  

đi m  nh thành nh ng giá tr  đi n áp bi n thiên liên t c theo th i gian và g i là tínể ả ữ ị ệ ế ụ ờ ọ  

hi u th  t n, quá trình bi n đ i này đệ ị ầ ế ổ ược th c hi n nh  Vidicon trong Camera đi nự ệ ờ ệ  

t ử

VD : C n truy n  nh có 7 s c v i 7 m c chói khác nhau t  tr ng nh t đ nầ ề ả ọ ớ ứ ừ ắ ấ ế  đen nh t r i l i đ n tr ng nh t (ấ ồ ạ ế ắ ấ hình 4.3). Tia đi n t  s  quét l n lệ ử ẽ ầ ượ ừt t  trái sang 

ph i theo đả ường ab, ph n t  quang đi n  s  bi n đ i thành 7 m c đi n áp tầ ử ệ ẽ ế ổ ứ ệ ươ  ng

ng. Tín hi u t  0 ÷ T là tín hi u th  t n c a dòng quét ab và là th i gian quét

thu n. Sau khi quét h t dòng ab, tia đi n t  chuy n xu ng đ u dòng dậ ế ệ ử ể ố ầ ưới . Th iờ  gian chuy n dòng g i là th i gian quét ngể ọ ờ ược

b a

t U

Tia điện tử

Hình 1.4: T o tín hi u th  t n ạ ệ ị ầ

Trong th c t , đ  chĩi các đi m  nh thay đ i ng u nhiên cho nên tín hi u thự ế ộ ể ả ổ ẫ ệ ị 

t n cũng thay đ i ng u nhiên . Đ  phía thu cĩ th  khơi ph c l i  nh gi ng nhầ ổ ẫ ể ể ụ ạ ả ố ư phía phát thì tr t t  các đi m  nh phía phát và phía thu ph i hồn tồn gi ng nhau,ậ ự ể ả ả ố  

mu n v y ph i phát đi xung đ ng b  dịng (t n s  15.625Hz)và xung đ ng bố ậ ả ồ ộ ầ ố ồ ộ mành (t n s  50Hz). Trong quá trình quét ngầ ố ược , tia đi n t  khơng làm hi n sángệ ử ệ  lên màn hình người ta đ a vào xung âm g i là xung xố mành.ư ọ

Tín hi u đ y đ  đệ ầ ủ ược mơ t  trong hình 5.ả

t 1 t 2 t 3 t 4 t 5 t 6 t 7 t

2,5 THXung xoá mành 25TH

Th i gian c a xung đ ng b  mành là 2,5T. M c xung xố ph i n m trênờ ủ ồ ộ ứ ả ằ  

m c đen đ  d m b o khi quét ngứ ể ả ả ược tia đi n t  b  t t.ệ ử ị ắ

N u tín hi u truy n hình cĩ m c tr ng nh  nh t thì g i là tín hi u cĩ c cế ệ ề ứ ắ ỏ ấ ọ ệ ự  tính âm , ngượ ạ ếc l i n u m c tr ng l n nh t g i là tín hi u cĩ c c tính dứ ắ ớ ấ ọ ệ ự ương

1.1.2  Nguyên lý thu và t o tín hi u âm thanh ạ ệ

Âm thanh mu n truy n đi xa c n ph i bi n đ i thành tín hi u đi n nh  vàoố ề ầ ả ế ổ ệ ệ ờ  micro, tín hi u đi n này cĩ biên đ  r t nh  c n đệ ệ ộ ấ ỏ ầ ược khuy ch đ i và đi u t n  đế ạ ề ầ ể truy n cùng tín hi u hình  nhề ệ ả

Hình 1.6: Thu và t o tín hi u âm thanhạ ệ

Tín hi u ti ng có gi i t n t  20Hz đ n 20KHz r t h p so v i toàn b  d iệ ế ả ầ ừ ế ấ ẹ ớ ộ ả  

t n c a tín hi u hình t  0 đ n 6MHz , vì v y đ  b o toàn tín hi u ti ng khi phátầ ủ ệ ừ ế ậ ể ả ệ ế  chung v i tín hi u hình, ngớ ệ ười ta ph i đi u ch  tín hi u ti ng vào sóng mang ả ề ế ệ ế ở 

t n s  t  4,5MHz đ n 6,5MHz theo phầ ố ừ ế ương pháp đi u t n ề ầ

thành sóng FM r i m i tr n v i tín hi u hình t o thành tín hi u video t ngồ ớ ộ ớ ệ ạ ệ ổ  

h p . ợ

Camera

KĐ Micro Đi u ch  ềFM ế

Nh  v y tín hi u video t ng h p bao g m (Video + H.syn + V.syn + FM)ư ậ ệ ổ ợ ồ

   Đ  phát toàn b  tín hi u này đi xa,   đài phát ngể ộ ệ ở ười ta ti n hành đi u chế ề ế 

tín hi u video t ng h p trên vào t n s  siêu cao t n   d i VHF t  48MHz đ nệ ổ ợ ầ ố ầ ở ả ừ ế  230MHz ho c d i UHF t  400MHz đ n 880MHz  theo phặ ả ừ ế ương pháp đi u biên. vàề  chia làm nhi u k nh, m i kênh chi m m t gi i t n kho ng 8MHz. ề ệ ỗ ế ộ ả ầ ả

Hình 1.8: Ph  tín hi u c a m t kênh truy n hình ổ ệ ủ ộ ề

1.2 C u t o s  đ  kh i, ch c năng nhi m v  và nguyên lý ho t đ ngấ ạ ơ ồ ố ứ ệ ụ ạ ộ  

c a các kh i.ủ ố

1.2.1  S  đ  kh i  ơ ồ ố

1.2.2 Ch c năng và nhi u c a các kh i:   ứ ệ ủ ố

Truy n hình màu v n d a trên n n t ng c a truy n hình tr ng đen. S  đề ẫ ự ề ả ủ ề ắ ơ ồ 

kh i máy thu hình màu so v i máy thu hình tr ng đen có nhi u kh i gi ng nhau,ố ớ ắ ề ố ố  

nh ng kh i khác bi t có tính đ c tr ng nh  kh i x  lí tín hi u màu và đèn hìnhữ ố ệ ặ ư ư ố ử ệ  màu

1.2.2.1 Kh i kênh:  ố

VL, VHF và UHF có nhi m v  l a ch n kênh sóng và ti ng, khu ch đ i vàệ ụ ự ọ ế ế ạ  

bi n đ i t n s  hình fế ổ ầ ố ov và ti ng fế oa  thành trung t n ti ng, trung t n hình. ầ ế ầ

1.2.2.2 M ch AFC (Automatic Frequency Control) hay AFT (Automatic ạ   Frequency …)

Là m ch t  đ ng đi u ch nh hay tinh ch nh t n s  đ  đ m b o cho t n sạ ự ộ ề ỉ ỉ ầ ố ể ả ả ầ ố 

s a sai  n đ nh.ử ổ ị

1.2.2.3 Kh i khu ch đ i trung t n chung (VIF) :  ố ế ạ ầ

Đây là kh i dùng chung m ch trung t n hình và ti ng.ố ạ ầ ế

1.2.2.4 Kh i tách sóng th  t n:  ố ị ầ

L y ra tín hi u màu t ng h p T và khu ch đ i b  tín hi u T, tách sóngấ ệ ổ ợ ế ạ ộ ệ  phách đ  t o trung t n ti ng th  2.ể ạ ầ ế ứ

Ph n đầ ường ti ng: t n s  trung t n ti ng th  hai qua b  khu ch đ i trungế ầ ố ầ ế ứ ộ ế ạ  

t n ti ng SIF, qua tách sóng FM, qua m ch khu ch đ i âm t n r i đ a ra loa. Ph nầ ế ạ ế ạ ầ ồ ư ầ  này máy thu hình màu và đen tr ng gi ng nhau.ắ ố

Tín hi u Y đệ ược tách kh i tín hi u t ng h p T, qua dây tr  0,7ỏ ệ ổ ợ ễ s r i đồ ượ  ckhu ch đ i đ n m c đ  l n đ  đ a vào ma tr n R, G, B.ế ạ ế ứ ủ ờ ể ư ậ

1.2.2.5 Kh i màu : ố

 tách tín hi u màu t  tín hi u T, ph c h i l i hai tín hi u hi u màu R – Y vàệ ừ ệ ụ ồ ạ ệ ệ  

B – Y, r i qua ma tr n G – Y đ  t o l i tín hi u G – Y. Ma tr n R, G, B t o ra baồ ậ ể ạ ạ ệ ậ ạ  tín hi u màu R, G, B đệ ược khu ch đ i đ c l p r i đ a đ n ba cat t đèn hình màu.ế ạ ộ ậ ồ ư ế ố

N m trong ba kh i khu ch đ i này là m ch cân b ng tr ng, dùng đ  đi uằ ố ế ạ ạ ằ ắ ể ề  khi n cể ường đ  ba tia đi n t  sao cho khi ch a có tín hi u màu thì  nh trên màuộ ệ ử ư ệ ả  hình là đen tr ng.ắ

đi n h i t , cho m ch s a méo  g i.ệ ộ ụ ạ ử ố

Hai kh i quét dòng và màng ph i h p v i nhau làm tia đi n t  quét t  tráiố ố ợ ớ ệ ử ừ  sang ph i và t  trên xu ng dả ừ ố ướ ại t o thành khung sáng màn hình

Trên c  đèn hình có hai nam châm d t hình xuy n đ  làm s ch màu; còn đổ ẹ ế ể ạ ể 

ch nh tâm, thỉ ường dùng cách thay đ i tr  s  và chi u dòng đi n qua cu n lái dòngổ ị ố ề ệ ộ  

Được b  trí   kh i ngu n có nhi m v  kh  t  trố ở ố ồ ệ ụ ử ừ ường d  trên màn hình.ư  

M ch này t o ra xung t  trạ ạ ừ ường m i l n m  máy, ch  t n t i trong m t th i gianỗ ầ ở ỉ ồ ạ ộ ờ  

ng n nh m quét s ch t  d , sau đó t  trắ ằ ạ ừ ư ừ ường này gi m nhanh và không  nhả ả  

hưởng đ n máy thu.ế

1.2.2.14  M ch vi x  lí ạ ử : 

Nh n các l nh t  các phím l nh trên m t trậ ệ ừ ệ ặ ước máy thu, hay t  đi u khi nừ ề ể  

t  xa, x  lí các l nh này và đi u khi n m i ho t đ ng c a máy thu hìnhừ ử ệ ề ể ọ ạ ộ ủ

1.2.2.15 Kh i khu ch đ i trung t n và tách sóng video ố ế ạ ầ

Kh i khu ch đ i trung t n hình (VIF), có nhi m v  khu ch đ i đi n áp tínố ế ạ ầ ệ ụ ế ạ ệ  

hi u trung t n hình và trung t n ti ng đ n m t giá tr  đ  l n theo yêu c u. Đ  đ tệ ầ ầ ế ế ộ ị ủ ớ ầ ể ạ  

được đ c tuy n t n s  đ ng đ u trong d i t n r ng (4,5 MHz v i h  MTSC; 6,5ặ ế ầ ố ồ ề ả ầ ộ ớ ệ  MHz v i h  PAL) ph i dùng nhi u m ch c ng hớ ệ ả ề ạ ộ ưởng m c n i ti p (ví d  trongắ ố ế ụ  hình 4.27a là ba t ng), t n s  c ng hầ ầ ố ộ ưởng đi u ch nh l ch nhau m t chút (hìnhề ỉ ệ ộ  4.27b); có m ch nén   đ u và cu i băng đ  ch ng nhi u lân c n.ạ ở ầ ố ể ố ễ ậ

Đ  trung t n hình và ti ng không  nh hể ầ ế ả ưởng đ n nhau, trung t n ti ngế ầ ế  

được nén xu ng ch  khu ch đ i kho ng 10%, còn trung t n hình kho ng 50%.ố ỉ ế ạ ả ầ ả

 đ u ra b  tách sóng video nh n đ c tín hi u chói Y, màu C’ (đã đi u

ch ) và tín hi u đ ng b  M ch tách sóng phách làm nhi m v  phách hai tín hi uế ệ ồ ộ ạ ệ ụ ệ  

38 và 31,5 MHz đ  t o ra tín hi u trung t n ti ng th  hai, r i đ a vào kh i để ạ ệ ầ ế ứ ồ ư ố ườ  ng

ti ng.ế

1.2.2.16 Kh i màu :  ố

Kh i màu (trong kh i gi i mã màu) có nhi m v  h i ph c l i hai tín hi uố ố ả ệ ụ ồ ụ ạ ệ  

hi u màu R – Y và B – Y t  tín hi u màu C’ đã đi u ch  Kh i này ph  thu c vàoệ ừ ệ ề ế ố ụ ộ  

h  màu.ệ

1.2.2.17 Kh i ma tr n: ố ậ

Nh n 2 tín hi u màu R­Y, B­Y và tín hi u hình t ng h p Y đ  tái t o l iậ ệ ệ ổ ợ ể ạ ạ  

được tín hi u màu G­Y mà đài truy n hình không phát.ệ ề

1.2.2.18 Kh i ma tr n (+):  ố ậ

Nh n 3 tín hi u màu R­Y, B­Y và G­Y c ng v i tín hi u hình t ng h p Yậ ệ ộ ớ ệ ổ ợ  cho ra 3 màu c  b n R, G, và Bơ ả

1.2.2.19 Kh i khu ch đ i R, G, B:  ố ế ạ

Nhi m v  KD 3 màu c  b n đ a vào 3 Katode c a đèn màuệ ụ ơ ả ư ủ

1.2.2.20 Đèn hình:

Tái t o l i hình  nh nh  c a đài phát.ạ ạ ả ư ủ

1.2.2.21 T ng   khu ch   đ i   trung   t n   ti ng   SIF(Sound   Intermedium ầ ế ạ ầ ế   Frequency)

Đây là b  khu ch đ i c ng hộ ế ạ ộ ưởng, ch n l c t i t n s  trung t n ti ng :ọ ọ ạ ầ ố ầ ế

Đ i v i h  NTSC ố ớ ệ fn2(S.IF2) = 4,5 MHz;

Đ i v i h  PAL ố ớ ệ fn2(S.IF2) = 5,5 MHz;

Đ i v i h  SECAM ố ớ ệ fn2(S.IF2) = 6,5 MHz

Máy thu hình màu đa h  ph i có kh i trung t n ti ng khu ch đ i đệ ả ố ầ ế ế ạ ượ ấ  c t t

BÀI 2. TIÊU CHU N C A CÁC H  TRUY N HÌNH VÀ CÁC H  Ẩ Ủ Ệ Ề Ệ

MÀU

Muc tiêu cua bai:̣̀ ̉

H c xong bài này h c viên  có kh  năng:ọ ọ ả

Ki n th c: ế ứ

­Trình bày đúng các thông s  k  thu t c a các h  truy n hình màu c  b n.ố ỹ ậ ủ ệ ề ơ ả

­Hi u để ược nguyên t c mã hóa và gi i mã các h  truy n hình màu c  b n.ắ ả ệ ề ơ ả

K  năng: ỹ

Xác đ nh đúng tín hi u truy n hình màu tị ệ ề ương thích cho máy thu hình th c t ự ế

So sánh đượ ự ốc s  gi ng nhau và khác nhau gi a các h  truy n hình màu.ữ ệ ề

Thái đ : ộ

­ Xác đ nh đúng m c tiêu c a bài h c.ị ụ ủ ọ

­ Nghiêm túc, say mê trong quá trình h c t p.ọ ậ

­ Th c hi n đúng các n i dung hự ệ ộ ướng d n c a giáo viên.ẫ ủ

­Đ m b o an toàn cho ngả ả ười và thi t b  th c t p.ế ị ự ậ

­ NTSC là c m t  vi t t t  c a c m t  National Television Systemeụ ừ ế ắ ủ ụ ừ

 Committee  (U  ban   truy n hình qu c gia ).ỷ ề ố

 ­  PAL là c m t  vi t t t c a Phase Alternative Line:Thay đ i pha theo m i ụ ừ ế ắ ủ ổ ỗhàng

­ SAM đi u biên nén vuông góc.ề

­ Burstgate: c ng đông b  màu(lóe m u).ổ ộ ầ

­ FM đi u ch  t n s ề ế ầ ố

­AM đi u ch  biên đ ề ế ộ

An toan:̀

­Tuân thu theo quy trinh h̉ ̀ ương dâń ̃

­Nghiêm túc, c n th n, kiên trì th c hi n công vi c m t cách có khoa h cẩ ậ ự ệ ệ ộ ọ

­Đ m b o an toàn cho ngả ả ười và máy móc

­Bi t gi  gìn và b o qu n thi t b  đo.ế ữ ả ả ế ị

­Có tinh th n trách nhi m cao trong h c t p.ầ ệ ọ ậ

11 Phương pháp đi u ch  tínề ế  

­FCC: Federal Communication Commission: U  h i Thông tin Liên bang; đỷ ộ ược áp 

d ng đ u tiên   các nụ ầ ở ước M , Canada, Cuba ỹ

­CCIR: Comité Consultatif  International de Radio et Television: U  ban t  v n ỷ ư ấ

Vô tuy n Đi n Qu c t  ; đế ệ ố ế ược áp d ng đ u tiên   các nụ ầ ở ước Đ c, áo, Hà Lan, ứNam t ư

Q I

  H

ệ

  t r

ụ

c   I   Q

­OIRT: Organisation International Radio and Television: T  ch c Phát thanh và ổ ứ

 Phát hình Qu c t  đố ế ược áp d ng đ u tiên   ph n l n các nụ ầ ở ầ ớ ước XHCN (cũ)

2. CÁC H  TRUY N HÌNH MÀUỆ Ề

2.1. H  màu NTSCệ

H  truy n hình màu NTSC là h  truy n hình màu đệ ề ệ ề ược nghiên c u đ u tiênứ ầ  

trên th  gi i NTSC là c m t  vi t t t  c a c m t  National Television Systemeế ớ ụ ừ ế ắ ủ ụ ừ  

Committee  (U  ban   truy n hình qu c gia ). Nó chính th c phát sóng năm 1953ỷ ề ố ứ  

theo tiêu chu n FCC kênh sóng 4,5 MHz. Tín hi u màu đẩ ệ ược đi u biên nén vuôngề  

góc chèn vào tín hi u chói (đi u biên nén là đi u biên cân b ng).ệ ề ề ằ

2.1.1. Tín hi u truy n hình màu đ y đệ ề ầ ủ

a. Các đ nh nghĩa ban đ uị ầ

Tín hi u màu đ y đ  trong h  NTSC bao g m tín hi u chói, tín hi u hi u màu,ệ ầ ủ ệ ồ ệ ệ ệ  

xung t t đ y đ  xung đ ng b  đ y đ  và tín hi u đ ng b  màu. Ph  c a tín hi uắ ầ ủ ồ ộ ầ ủ ệ ồ ộ ổ ủ ệ  

tính tín hi u chói v i Eệ ớ R, 

EG, EB  là giá tr  đi n ápị ệ  

c a ba thành ph n màu c  b n R, G, B thì Eủ ầ ơ ả Y= 0,3 ER+ 0,59 EG+ 0,11 EB.

T n s  cao nh t c a tín hi u chói Eầ ố ấ ủ ệ Y c a h  NTSC là 4,2MHz (Tiêu chu nủ ệ ẩ  

quét 525 dòng, 30  nh/s) nên tín hi u màu c a h  NTSC có 1 thành ph n có d iả ệ ủ ệ ầ ả  

ph  r ng và 1 thành ph n có ph  h p h n và tín hi u màu ph i đ m b o đ  phânổ ộ ầ ổ ẹ ơ ệ ả ả ả ộ  

bi t màu c a  nh truy n hình đ ng th i ph i tránh đệ ủ ả ề ồ ờ ả ược nhi u gi a tín hi u màuễ ữ ệ  

vào tín hi u chói. ệ

Th c t  nh ng màu n m theo phự ế ữ ằ ươ  ng

l ch pha 33ệ 0 so v i tr c B­Y là m t ngớ ụ ắ ườ  i

phân tích khó nh t có nghĩa là m t ngấ ắ ườ  i

kém nh y c m đ i v i nh ng màu n mạ ả ố ớ ữ ằ  

theo phương l ch pha 33ệ 0  g i là các tínọ  

hi u Q, có d i t n tệ ả ầ ương  ng là 0 ứ  0,5 

MHz. Còn màu s c theo phắ ương l ch phaệ  

A

f(MHz)

1 0.5

H ì n h   2 2 :

  H

ệ

  t r

ụ

c   I   Q

330 so v i tr c R­Y g i là tín hi u I và nh ng màu theo phớ ụ ọ ệ ữ ương khác đ u có phề ổ 

t n 0 ầ  1,5 MHz nh  Hình 2.2.ư

Trong h  NTSC ch n 2 thành ph n màu s c tính theo h  tr c I,Q . Nh  v yệ ọ ầ ắ ệ ụ ư ậ  

m i màu s c khi tính theo h  tr c I, Q đ u là t  h p  c a các thành ph n R­Y vàọ ắ ệ ụ ề ổ ợ ủ ầ  

B­Y v i góc quay pha 33ớ 0. M t khác do quãng bi n thiên c a R­Y là ặ ế ủ 0,7V c aủ  

B­Y là   0,89V, nh ng kho ng bi n thiên này l n, n u c ng các thành ph n màuữ ả ế ớ ế ộ ầ  

s c này chung v i tín hi u chói đ  truy n đi xa thì biên đ  c a tín hi u hình màuắ ớ ệ ể ề ộ ủ ệ  

trong truy n hình màu là quá l n so v i biên đ  đi n áp c a tín hi u chói Eề ớ ớ ộ ệ ủ ệ Y vì 

v y h  NTSC ph i nén thành ph n Eậ ệ ả ầ R­Y và EB­Y v i h  s  tớ ệ ố ương  ng là 0,877 vàứ  

0,493 nh m m c đích gi m nh  biên đ  tín hi u màu đ  đ m b o s  tằ ụ ả ỏ ộ ệ ể ả ả ự ương thích 

gi a truy n hình màu và truy n hình đen tr ng. C  th  v i h  s  c a Eữ ề ề ắ ụ ể ớ ệ ố ủ R­Y, EB­Y là 

1 thì ta có th  bi t để ế ược đi n áp tín hi u hình màu (Uệ ệ hm) bi n thiên t  (­0,779 ế ừ

B ng 2.2.Quãng bi n thiên c a đi n áp tín hi u màuả ế ủ ệ ệ

Chú ý:  Um2 = (R­Y)2 + (B­Y)2

Khi th c hi n nhân Eự ệ R­Y , EB­Y v i h  s  0,877 và 0,493 ta nh n th y tín hi uớ ệ ố ậ ấ ệ  

hình màu đã có biên đ  gi m nh  (­0,33 ; 1,33V ) nh  v y đ m b o s  tộ ả ỏ ư ậ ả ả ự ươ  ng

thích v i truy n hình đen tr ng (theo b ng 3.19)ớ ề ắ ả

Đỏ 0,615 ­0,417 0,632 0,932 ­0,332

V y h  NTSC truy n đi màu s c theo h  tr c I, Q v i h  s  nén các thànhậ ệ ề ắ ệ ụ ớ ệ ố  

ph n Eầ R­EY, EB­EY là 0,877 và 0,493 đã gi m thi u s  phá r i c a tín hi u ả ể ự ố ủ ệ

s c vào tín hi u chói mà cũng đ m b o s  tắ ệ ả ả ự ương thích gi a truy n hình ữ ềmàu và truy n hình đen tr ng.ề ắ

Tín hi u I, Q có bi u th cệ ể ứ

b. Phương th c đi u ch  tín hi u màu I, Q .ứ ề ế ệ

 Đ  đ m b o s  tể ả ả ự ương thích gi a truy n hình màu và truy n hình đen tr ngữ ề ề ắ  thì m i thành ph n c a tín hi u màu yêu c u ph i có d i ph  trùng v i d i phọ ầ ủ ệ ầ ả ả ổ ớ ả ổ 

c a truy n hình đen tr ng. Th c t  ph  c a tín hi u chói 0  ủ ề ắ ự ế ổ ủ ệ   6 MHz,,   hở ệ NTSC ph  c a tín hi u chói 0 ổ ủ ệ  4,2MHz  mà ph  c a tín hi u màu l n nh t 0 ổ ủ ệ ớ ấ1,5 MHz (NTSC ph  c a Eổ ủ I : 0   1,5 MHz ; EQ = 0   0,5 MHz ). Nh ng do d iư ả  

ph  c a tín hi u màu I, Q l i n m trong d i t n th p c a tín hi u chói mà trongổ ủ ệ ạ ằ ả ầ ấ ủ ệ  truy n hình thì các tín hi u hình ch  y u t p chung   t n s  th p. N u khôngề ệ ủ ế ậ ở ầ ố ấ ế  

đi u ch  tín hi u màu I, Q thì chính tín hi u màu I, Q l i gây can nhi u sang tínề ế ệ ệ ạ ễ  

hi u chói. H n n a   ph  t n cao c a tín hi u tín hi u chói thì xác su t g p tínệ ơ ữ ở ổ ầ ủ ệ ệ ấ ặ  

hi u chói trong truy n hình là r t th p vì v y   NTSC  s  th c hi n đi u ch  tínệ ề ấ ấ ậ ở ẽ ự ệ ề ế  

hi u màu đ  sao cho tín hi u màu ph i đệ ể ệ ả ược cài vào ph  t n cao c a tín hi uổ ầ ủ ệ  chói. 

Sóng mang phụ

­90 0 +

Đi u biên  ề cân b ng ằ

pha 900 đ  đi u ch  đ c l p 2 thành ph n I, Q. Đây là phể ề ế ộ ậ ầ ương pháp đi u chề ế vuông góc. 

Đ c bi t do đ c đi m c a đi u biên nén thì biên đ  đ nh c a tín hi u sauặ ệ ặ ể ủ ề ộ ỉ ủ ệ  

đi u biên b ng biên đ  đ nh  c a tin t c c n đi u ch , chính đi u này cho phépề ằ ộ ỉ ủ ứ ầ ề ế ề  cài vào tín hi u màu có cùng biên đ  v i tín hi u màu s  khai vào ph  t n caoệ ộ ớ ệ ơ ổ ầ  

c a tín hi u chói mà tránh đủ ệ ượ ảc  nh hưởng c a tín hi u màu sang tín hi u chói .ủ ệ ệ  

Th c t  cách đi u ch  tín hi u I, Q c a NTSC là đi u biên nén vuông gócự ế ề ế ệ ủ ề  (QSAM). S  đ  đi u ch  Hình 2.3.ơ ồ ề ế

Tín hi u sóng mang ph  fệ ụ mp  mang hai tin t c m u Eứ ầ I  và EQ. Do EI  và EQ vuông pha nhau nên th c ch t Eự ấ I đi u ch  cosin v i fề ế ớ mp còn EQ đi u ch  Sin v iề ế ớ  sóng mang ph  đ  đụ ể ược hai tín hi u Cệ 1, C2 :

(Chú ý : Coi sóng mang ph  có pha ban đ u trùng pha ban đ u v i B­Y ) ụ ầ ầ ớ

Sau đi u ch  ta có biên đ  đề ế ộ ường bao c a hai tín hi u Củ ệ 1  C2 sau m ch đi uạ ề  biên nén vuông góc được ch  rõ trong Hình 2.4.   th i đi m tín hi u đi u ch  đ iỉ ở ờ ể ệ ề ế ổ  

c c tính thì pha c a tín hi u sau m ch đi u ch  này cũng thay đ i 180ự ủ ệ ạ ề ế ổ 0 

Sau đó 2 thành ph n Cầ 1, C2 c ng chung v i nhau ta độ ớ ược tín hi u màu đã đi uệ ề  biên nén vuông góc ­đi u ch   SAM  Cề ế m  ( Um ) 

       U m =  EI . Cos (  mp .t + 0,183  ) + FQ Sin (  mp + 0,183  )

 Um  =  Um . Sin (  mp.t +   ) 

A =    EI2 + EQ2  ;     = arctg+ 

330  

Tín hi u Uệ m đã được đi uề  

ch  SAM đ m b o vi c càiế ả ả ệ  

vào   EY  mà   không   gây   can 

nhi u   vùng tín hi u chói  Eễ ở ệ Y 

truy n hình đen tr ng thì kênhề ắ  

c a truy n hình màu ph i cóủ ề ả  

Hình2.4: D ng tín hi u   m ch đi u biên thông ạ ệ ở ạ ề

th ườ ng (c) và d ng tín hi u đi u biên nén(d) ạ ệ ề

v y tín hi u màu ph i n m tr n v n trong ph  c a tín hi u chói. Và đ  tránh canậ ệ ả ằ ọ ẹ ổ ủ ệ ể  nhi u t  màu sang chói thì tín hi u màu ph i n m tr n v n trong ph  t n cao c aễ ừ ệ ả ằ ọ ẹ ổ ầ ủ  tín hi u chói. Mà Eệ Y c a NTSC là 0 ủ  4,2MHz; Tín hi u màu c a NTSC có d iệ ủ ả  

ph  cao nh t 0  ổ ấ   1,5MHZ nh ng th c t  khi truy n ch  truy n d i ph  0  ư ự ế ề ỉ ề ả ổ1,2MHz . V y fậ mp cao nh t là : fấ mp  <  4,2  ­   0,6  = 3,6     fmp < 3,6MHz 

H n n a ph  c a tín hi u chói là ph  v ch đơ ữ ổ ủ ệ ổ ạ ược phân b  là các b i s  c a fố ộ ố ủ H (t n s  dòng) vì v y n u ch n fầ ố ậ ế ọ mp = fH  ( 2n ­ 1) /2 dao đ ng t n s  sóng mangộ ầ ố  

ph  (SMP) đã gi m đi nhi u. Vì trong 1chu k  quét dòng có  (2n­1)/2  chu k  daoụ ả ề ỳ ỳ  

đ ng t n s  SMP nên pha c a dao đ ng SMP đ o pha 180ộ ầ ố ủ ộ ả 0  t  dòng này sangừ  dòng khác. K t qu  v  trí các đi m sáng vàế ả ị ể   t iố  gây ra do có dao đ ng SMP s  l n lộ ẽ ầ ượ ổ  t đ i v   tríị  cho nhau khi quét t  dòng trên xu ng dòngừ ố  

dưới. Các đi m sáng t i xen k  theo chi uể ố ẽ ề   đ ngứ  

chói đ ng đ u. ồ ề

nên c  sau 1 mành v  trí đen, tr ng l i đ iứ ị ắ ạ ổ   cho 

theo th i gian. Vì v y trong H  NTSC  l aờ ậ ệ ự   ch nọ  fmp = (2n­1) . fH/ 2 l a ch n n phù h p đ  cóự ọ ợ ể   SMP tho  mãn c  hai đi u ki n đã nêu trên, th c t  n= 282 nên fả ả ề ệ ự ế mp= 3,58 MHz ho c fặ mp 

= 4,43 MHz 

d. Tín hi u đ ng b  màuệ ồ ộ

Do đ c đi m c a đi u ch  SAM nên khi mu n tách tín hi u màu ra kh i tínặ ể ủ ề ế ố ệ ỏ  

hi u chói thì c n thi t ph i th c hi n tách sóng SAM đ  l y l i tín hi u màu Eệ ầ ế ả ự ệ ể ấ ạ ệ I, 

EQ. M ch th c hi n tách sóng SAM là m ch tách sóng đ ng b  (Tách sóng nhân).ạ ự ệ ạ ồ ộ  

Vì v y trong máy thu hình  màu c n ph i t o l i dao đ ng có t n s  b ng t n sậ ầ ả ạ ạ ộ ầ ố ằ ầ ố sóng mang ph  có pha đ ng b  pha c a SMP bên phát. Dao đ ng Uụ ồ ộ ủ ộ 0 này đ a vàoư  

b  tách sóng đ  có tích sộ ể ố

    U(t ) = U0 . Um = U0 . [ EQ Sin (  mpt + 33 0 ) + EI Cos (  mpt + 33 0) ]

   U0 = a . Sin (  mpt +   );      : pha ban đ u c a sóng mang ph  phía phát .ầ ủ ụ

 Nh  v y bên thu c n có Uư ậ ầ 0  n đ nh và đ ng b  v i sóng mang ph    phíaổ ị ồ ộ ớ ụ ở  phát. Vì v y bên phát truy n sang phía thu 1 chu i dao đ ng chu n v  pha và t nậ ề ỗ ộ ẩ ề ầ  

s  c a SMP đây là tín hi u đ ng  b  màu. Nh ng yêu c u tín hi u đ ng b  màuố ủ ệ ồ ộ ư ầ ệ ồ ộ  không  nh hả ưởng đ n đ ng b  dòng và đ ng b  mành . V y tín hi u đ ng b  hế ồ ộ ồ ộ ậ ệ ồ ộ ệ NTSC là m t chu i  8 ộ ỗ  10 chu k  có t n s  b ng t n s  fỳ ầ ố ằ ầ ố mp có pha đ ng pha v iồ ớ  song mang ph  phía phát và chu i xung này đụ ỗ ược cài   sở ườn sau c a xung xoáủ  

1 2 3

n

Nhi u  ễ

do  SMP  gây ra

Hình 2.5: S  đ  nhi u do ơ ồ ễ SMP gây ra trên màn hình

dòng có biên đ  đ nh b ng 0,9.S  (S: biên đ  xung đ ng b  dòng) tr  9 dòng đ uộ ỉ ằ ộ ồ ộ ừ ầ  

EQ được đi u chề ế 

­ Đ ng b  màu: đi u khi n cồ ộ ề ể ưỡng b c pha và t n s  c a sóng mang ph  t iứ ầ ố ủ ụ ạ  

ch  sao cho đ ng b  v i sóng mang ph  phía phát .ỗ ồ ộ ớ ụ

­Tín hi u ti ng đã đi u ch  FM .ệ ế ề ế

: 

Dạ

ng  tín  hi

u 

ệ

hìn

h  mà

u 

h   ệ

NT SC

EY

Uhm

= ER ­EY có gi i t n t  (0 ả ầ ừ  0,5) MHz, tín hi u hi u màu Eệ ệ Q = EB ­EY. Hai tín hi uệ  

EI, EQ được đem đi đi u biên cân b ng (hay còn g i là đi u biên nén vuông góc –ề ằ ọ ề  SAM) v i sóng mang màu ph  3,58 MHz.ớ ụ

Ta th y trấ ước tiên m t m ch dao đ ng t o ra dao đ ng sóng hình sin cóộ ạ ộ ạ ộ  

t n s  3,58 MHz và ngầ ố ười ta cho s m pha đi m t góc 90ớ ộ n a đ  di u biên nén Eữ ể ề I sóng đi u biên nén Eề I hay còn g i là tín hi u s c Cọ ệ ắ 1 nh  v y sóng sin có t n sư ậ ầ ố 3,58 MHz v i biên đ  Eớ ộ Q và pha, hai sóng C1, C2 l ch pha nhau m t góc 90ệ ộ  đượ  c

nh p chung trong m ch c ng đ  đ a ra m t sóng sin duy nh t sau đó tín hi u loéậ ạ ộ ể ư ộ ấ ệ  màu C đượ ộc c ng v i tín hi u chói Eớ ệ Y  đ  đ a ra m t ph n tín hi u đi u ch  cònể ư ộ ầ ệ ề ế  

ph n còn l i đầ ạ ượ ấc l y ra t  m ch t o t n s  đ a qua m ch đ o pha 180ừ ạ ạ ầ ố ư ạ ả  qua 

Q u á   t r ì n h   m ã   h o á   m à u   h

ệ

  N T S C

ER

EG

EY

NTSC COLOR  VIDEO

c ng Burst gate r i nh p chung vào ph n tín hi u chói c ng loé màu sau cùngổ ồ ậ ầ ệ ộ  

đ a ra m t tín hi u chung.ư ộ ệ

C ng Burst gate ch  đổ ỉ ược m  ra khi và ch  khi thêm sau c a tín hi u đ ng bở ỉ ủ ệ ồ ộ 

xu t hi n vì thêm sau s  mang đi tín hi u loé màu.ấ ệ ẽ ệ

Khi c ng m  kho ng t  8 ổ ở ả ừ  12 chu k , sóng sin 3,58 MHz có pha 180ỳ  đi xuyên qua c ng nh p chung tín hi u chói và n m g n th m sau c a xung đ ngổ ậ ệ ằ ọ ề ủ ồ  

b  và đây là th i gian không có các tin t c khác c a hình. Nh  v y tín hi u hìnhộ ờ ứ ủ ư ậ ệ  màu NTSC có gi i t n hoàn toàn n m  trong kênh sóng FCC và nó cũng truy n điả ầ ằ ề  

gi ng nh  đã truy n các tín hi u đen tr ng.ố ư ề ệ ắ

2.1.3. Gi i mã NTSCả

S  đ  kh i m ch mã hoá h  NTSC đơ ồ ố ạ ệ ược bi u di n nh  hình v  2.8.ể ễ ư ẽ

H ì n h   2 7 :  

Q u á   t r ì n h   m ã   h o á   m à u   h

ệ

  N T S C

T  tách sóng hình, toàn b  gi i thông c a tín hi u chói Eừ ộ ả ủ ệ Y được đ a t i m chư ớ ạ  

ma tr n thông  qua m t giây tr  0,7ậ ộ ễ s đ  ch  hai tín hi u hi u m u Eể ờ ệ ệ ầ I và EQ. Toàn b  gi i t n này t  (0ộ ả ầ ừ 4,2 MHz) đ ng th i cũng đồ ờ ược đ a vào t ng khu chư ầ ế  

đ i trung t n màu COLOR IF. Đây là m t t ng KĐ l c l a ch n chuyên môn chạ ầ ộ ầ ọ ự ọ ỉ khu ch đ i các t n s  có trong kho ng sóng mang ph  đã đi u biên nén. K t quế ạ ầ ố ả ụ ề ế ả 

là   ngõ ra trung t n IF c a   Color IF ch  còn l i kho ng t n s  có ch a các tínở ầ ủ ỉ ạ ả ầ ố ứ  

hi u tin t c c a màu mà thôi (2,38ệ ứ ủ 4,2MHz). Hai tín hi u Eệ I và EQ đ a vào m chư ạ  

ma tr n cùng tín hi u chói Eậ ệ Y. M ch ma tr n s  làm công vi c c ng và tr  các tínạ ậ ẽ ệ ộ ừ  

hi u chói Eệ Y. M ch ma tr n làm công vi c c ng và tr  các đi n áp theo t  lạ ậ ệ ộ ừ ệ ỷ ệ 

đ nh s n đ    ngõ ra có đị ẵ ể ở ược tín hi u (­Eệ Y) đ a vào cat t đèn hình màu và Eư ố R  ­ 

EY, EG ­ EY, EB ­ EY đ a vào ba lu i c a m t  ng phóng tia đi n t ư ớ ủ ộ ố ệ ử

u 

h   ệ

NT SC

Demod I

Demod Q

90 0

33 0 Burst Gate

Đ  có th  tách sóng đi u biên nén, ph i có tin t c v  pha g c c a sóng ể ể ề ả ứ ề ố ủmang ph  T ng c ng loé là m t t ng khu ch đ i ch  m  ra khi có xung t n s  ụ ầ ổ ộ ầ ế ạ ỉ ở ầ ốquét ngang đi vào   ngay th i đi m  th m sau c a xung đ ng b  ngang. Nh  v y ở ờ ể ề ủ ồ ộ ư ậ ngõ ra c a Burst gate, t t c  các tin t c b  lo i b  ch  còn l i tin t c loé màu 

v i pha 0ớ  được đ a vào kích m t t ng dao đ ng b ng th ch anh 3,58 MHz ngõ ư ộ ầ ộ ằ ạ

ra c a m ch th ch anh s  là sóng sin thu n tuý v i pha g c 0. Ngủ ạ ạ ẽ ầ ớ ố ười ta làm s m ớpha sóng sin này lên 33  đ  đ a vào tách sóng đi u biên nén c a Q r i l i s m ể ư ề ủ ồ ạ ớpha lên 90  n a đ  tách sóng I.ữ ể

2.1.4. K t lu n v  h  NTSCế ậ ề ệ

+ Truy n đ ng th i cùng m t lúc hai tín hi u hi u màu Eề ồ ờ ộ ệ ệ I và EQ.

+  Đi u biên nén vuông góc Eề I và EQ vào sóng mang ph  fụ SC = ( 3,58 ho c 4,43ặ  MHz) đó cũng chính là đi u biên cân b ng ­ SAM.ề ằ

+ Tín hi u NTSC Color Video có ch a 7 tin t c: ệ ứ ứ

­ B n tin t c đ u c a truy n hình đen tr ng: gi i t n 4,5 MHz (Theo tiêu chu nố ứ ầ ủ ề ắ ả ầ ẩ  FCC)

­ Hai tín hi u m u Eệ ầ I có gi i t n t  (0 ả ầ ừ 1,5 MHz) và EQ có gi i t n t  (0ả ầ ừ 0,5) MHz được chèn vào bên trên c a tín hi u chói t  (2,38 ủ ệ ừ  4,2)MHz. 

­ Tin t c th  7 là loé màu và đ ng b  màu. ứ ứ ồ ộ

+ Loé màu truy n đi pha g c 0ề ố  c a sóng mang ph , dùng đ  chu n pha g c sóngủ ụ ể ẩ ố  mang ph  fụ SC   máy thu c n có tách sóng đi u biên nén vuông góc. ở ầ ề

+ B ng cách ch n sóng mang ph  fằ ọ ụ SC cho phép t  kh  đự ử ược nhi u do chính SMPễ  gây nên. 

+ Ph i ch n t n s  FM ti ng sao cho n u có giao thoa v i fả ọ ầ ố ế ế ớ SC   cũng không t oạ  nên nhi u trên màn hình.ễ

+ Vì h  NTSC hay g p ph i s  sai pha trên đệ ặ ả ự ường truy n nên gi i pháp cho v nề ả ấ  

đ  này là   máy thu h  NTSC có nút ch nh pha( TINT, HUE) đ  s a màu. ề ở ệ ỉ ể ử

2.1.5.  u nhƯ ược đi m h  NTSCể ệ

a.  u đi m  Ư ể

M ch mã háo và gi i mã đ n gi n, thi t b  mã hoá và gi i mã không ph c ạ ả ơ ả ế ị ả ứ

t p vì v y giá thành thi t b  th p h n so v i thi t b  c a các h  khác. ạ ậ ế ị ấ ơ ớ ế ị ủ ệ

b. Nh ượ c đi m  ể

+ R t d  b   sai màu khi h  th ng truy n tín hi u màu không lý tấ ễ ị ệ ố ề ệ ưởng và có 

nhi u. ễ

+ Méo gây ra do d i t n  tín hi u mang màu b  h n ch  nên sinh ra s  nhoè ranhả ầ ệ ị ạ ế ự  

gi i gi a các gi i màu c n thi t n m k  nhau theo chi u ngang, làm cho đ  chóiớ ữ ả ầ ế ằ ề ề ộ  

b  gi m  tín hi u th p   vùng gi i h n các gi i màu và   các chi ti t màu nh  ị ả ệ ấ ở ớ ạ ả ở ế ỏ

+ Méo gây ra do d i t n c a tín hi u mang màu khác nhau: S  sai khác gi iả ầ ủ ệ ự ả  

t n c a  Uầ ủ I và UQ không gi ng nhau, do đó các góc pha ố  thay đ i theo th i gianổ ờ  

s  sai khác d i t n còn làm thay đ i gi i h n c a các vùng màu trong đ  th  màu.ự ả ầ ổ ớ ạ ủ ồ ị+ N u c a tín hi u vào kênh chói có s  đ t bi n ho c ch a các thành ph n t nế ủ ệ ự ộ ế ặ ứ ầ ầ  

s  cao thì gi i d ng tác d ng c a nó, đ u ra c a b  l c thông gi i t n s  fố ớ ạ ụ ủ ầ ủ ộ ọ ả ầ ố sc sẽ 

su t hi n các dao đ ng t n s  sóng mang ph  Các dao đ ng này đấ ệ ộ ầ ố ụ ộ ược tách và gây ra nhi u các tín hi u màu. B i vì các tín  hi u mang màu cao t n là các tìnễ ệ ở ệ ầ  

hi u đệ ược đi u biên, cho nên vi c nhi u k  trên khó kh c ph c. Chính nhi u nàyề ệ ễ ể ắ ụ ễ  làm các chi ti t  nh đen ­ tr ng tr  nên có màu khi có kích thế ả ắ ở ước thích h p. ợ

+ Nhi u l n nhau gi a các tín hi u mang màu do đài phát bi n t n không đ iễ ẫ ữ ệ ế ầ ố  

x ng khi hai biên t n c a c a thành ph n Uứ ầ ủ ủ ầ I không đ i x ng thì trong tín hi u Uố ứ ệ Q 

nh n đậ ược sau tách sóng có l n thành ph n Uẫ ầ I. S  l n này càng nghiêm tr ngự ẫ ọ  

n u đ c tuy n t n s  máy phát và máy thu b  sai l ch. ế ặ ế ầ ố ị ệ

2.2. H  màu PALệ

2.2.1. Đ c đi m c a h  PALặ ể ủ ệ

  H  màu PAL là c m t  vi t t t c a Phase Alternative Line (Thay đ i phaệ ụ ừ ế ắ ủ ổ  

t ng dòng) ra đ i t i tây Đ c chính th c phát sóng năm 1966 trên kênh sóng v iừ ờ ạ ứ ứ ớ  tiêu chu n CCIR v i gi i t n 5,5MHz. Phẩ ớ ả ầ ương pháp gi i mã hoá có th  xem nhả ể ư 

là h  NTSC c i ti n, hai tín hi u màu (Eệ ả ế ệ U và EV) v n đẫ ược đi u biên nén vuôngề  góc vào sóng mang ph  đụ ược ch n là b  s  l  c a fọ ộ ố ẻ ủ H/2 (fsc = 4,43 MHz ) nh ngư  

m t trong hai tín hi u màu ( tín hi u màu Eộ ệ ệ V) bây gi  đờ ược đ o pha l n lả ầ ượ ừ  t t ngdòng m t v i Eộ ớ U = EB ­ EY và EV = ER ­ EY. B ng cách này, t i máy thu, tín hi uằ ạ ệ  màu t  đ ng s a sai pha n u có sai và nh  th  là kh c ph c đự ộ ử ế ư ế ắ ụ ược nhược đi mể  

c a NTSC. Đây là h  truy n hình truy n đ ng th i, nó truy n đ ng th i tín hi uủ ệ ề ề ồ ờ ề ồ ờ ệ  chói và hai tín hi u hi u màu.ệ ệ EY = 0,3 EY + 0,59EG + 0,11EB

EV = 0,877(ER ­ EY)

EU = 0,493(EB ­EY)2.2.2. Ph  t n tín hi uổ ầ ệ  

truy n hình đây đ  h  PALề ủ ệ

đi u biên vào t n s  fề ầ ố SC, truy n đi toàn gi i biên t n dề ả ầ ưới và m t ph n gi i biênộ ầ ả  

t n trên.ầ

Ph  c a tín hi u màu Eổ ủ ệ U và EV không trùng nhau  kho ng cách gi a chúng làả ữ  fH/2.   phía thu có th  tách riêng tín hi u Eở ể ệ U và EV trước m ch tách sóng đ ng b  ạ ồ ộ2.2.3. Mã hoá PAL

S  đ  mã hoá PAL nh  hình v  2.10.ơ ồ ư ẽ

H  PAL v n đệ ẫ ượ ử ục s  d ng phương pháp đi u biên nén vuông góc nh    hề ư ở ệ 

M A   T R Ậ N

fH/2

H ì n h   2 1 0  

: 

M ô   h ì n h   m ã   h o á   m à u   h

ệ

  P A L

NTSC ch  thay đ i m t chút v  góc pha c a sóng mang ph  ỉ ổ ộ ề ủ ụ

+ Góc pha 0  được dùng đ  đi u biên nén tín hi u màu Eể ề ệ U.

+ Pha (­90 ) và (+90 ) l n lầ ượ ừt t ng dòng m t đ  đi u biên nén tín hi u Eộ ể ề ệ V.+   Pha  c a  loé  màu  là  (­135)   vàủ  

(+135) l n lầ ượ ừt t ng dòng m t tuộ ỳ 

theo dòng đang truy n đi có pha c aề ủ  

EV là (­90 )  hay (+90 )

 Khi c ng Burst gate m  ra thì tínổ ở  

hi u  loé   màu   s   có   d ng   sóng   sinệ ẽ ạ  

đ a vàoư

­   T n   s   chuy n   m ch   là   fầ ố ể ạ H/2 

nh  v y theo đ  th  thì h  PAL cư ậ ồ ị ệ ứ 

truy n đi m t dòng màu th t M(Eề ộ ậ U, 

EV)   l i   truy n   đi   m t   dòng   màuạ ề ộ  

truy n đi màu gi  M’(Eề ả U, ­EV) r i l iồ ạ  

M(EU, EV)  nh  hình v  2.11 s  vi cư ẽ ự ệ  

này s  giúp máy thu t   đ ng hi uẽ ự ộ ệ  

ch nh sai pha (n u có sai) đi u này sỉ ế ề ẽ 

kh c ph c đắ ụ ược nhược đi m c a hể ủ ệ 

M à u   t h

ự

c   v à   m à u   g i

ả

  c

ủ

a   h

ệ

  P A L

H ì n h   2 1 0  

: 

M ô   h ì n h   m ã   h o á   m à u   h

ệ

  P A L

Gi  s  t i dòng th  n đài phát phát đi hai tín hi u màu th t Eả ử ạ ứ ệ ậ U và EV tươ  ng

Vì tín hi u Eệ U  và (­EV) coi nh  tín hi u gi  màu nên h   PAL đ o pha l iư ệ ả ệ ả ạ  

đ  t o thành tín hi u tể ạ ệ ương  ng v i Vect  OMứ ớ ơ 3 sau đó c ng v i vect  OMộ ớ ơ 1 và vect  OMơ 3 đ  làm tri t tiêu méo pha. Nguyên lý s a méo pha để ệ ử ược th  hi n nhể ệ ư 

2.2.5. Gi i mã PALả

H  PAL có s  đ  kh i gi i mã nh  hình v  2.14.ệ ơ ồ ố ả ư ẽ

H ì n h   2 1 1 :  

M à u   t h

ự

c   v à   m à u   g i

ả

  c

ủ

a   h

ệ

  P A L

Tín hi u chói Eệ Y qua m ch tr  gi  ch m 0,7ạ ễ ữ ậ s đ  ch  tín hi u màu cùng đ aể ờ ệ ư  vào m ch ma tr n. Tín hi u màu đi u biên nén vuông góc đạ ậ ệ ề ược tách ra nh  m chờ ạ  khuy ch đ i trung t n màu Color IF,   đây nó chia làm ba đế ạ ầ ở ường: m t độ ườ  ng

đ o pha 180ả  đ n m ch c ng 1 và 2; đế ạ ộ ường th  ba đi th ng vào m ch c ng 2. ứ ẳ ạ ộDòng th   n có Eứ U, EV qua m ch đ o đ n đi m A là ­Eạ ả ế ể U, ­EV, còn   đi m Bở ể  

ch a xác l p (nó nh  dòng trư ậ ớ ước n­1). Đi m C là Eể U, EV đ n dòng n+1 truy nế ề  màu gi  Eả U, ­EV; Đ n đi m A là ­Eế ể U, EV  đi m B nh  dòng trể ớ ước là EU, EV; ở 

m ch c ng (1) cho ra 2Eạ ộ V,   m ch c ng (2) cho ra 2Eở ạ ộ U. Dòng n+2   đi m   đi mở ể ở ể  

A là ­EU, ­EV  đi m B nh  dòng trể ớ ước EU, ­EV c ng ra m ch c ng (1) là (­2V);ổ ạ ộ  

đi m C là Eể U, EV  c ng ra m ch c ng (2) là 2Eổ ạ ộ U.   c ng ra 1 (A+B) lúc thì cóở ổ  (+2EV), lúc thì là (­2EV), còn   c ng ra 2 (B + C) luôn là 2Eở ổ U. Hai m ch tách sóngạ  

đi u biên nén v i các pha c a sóng hình sin 4,43 MHz thích h p s  cho ra 2 đi nề ớ ủ ợ ẽ ệ  

áp màu 2EV và 2EU đ  đ a vào m ch ma tr n cùng v i tín hi u chói tái l p các tinể ư ạ ậ ớ ệ ậ  

t c màu. Đ  có tách sóng đi u biên nén vuông góc, pha c a sóng ph  đ a vàoứ ể ề ủ ụ ư  tách sóng EU luôn luôn ph i là 0, pha c a sóng mang ph  vào tách sóng Eả ủ ụ V lúc thì (+90 ), lúc thì (­900) tu  theo sóng đi u biên nén (­2Eỳ ề V) hay (+2EV). Đ  có đi u đóể ề  thì c ng loé màu Bust gate trích ra tin t c đ  loé màu v i pha t n l n lổ ứ ể ớ ầ ầ ượt là (+135 ) ho c (­135ặ ). Loé màu dùng đ  kích thích b  dao đ ng 4,43 MHz t o raể ộ ộ ạ  

Color IF

Burst Gate

OSC, fSC4,43 MHz

dao đ ng hình sin v i pha c a loé màu (+135ộ ớ ủ ) ho c (­135ặ ) cho m i dòng. Ti pỗ ế  theo dao đ ng đi qua m ch quay pha (+135ộ ạ ) hay (­135 ) đ  đ a vào chuy n m chể ư ể ạ  

v i nh p đóng m  fớ ị ở H/2.

   Gi  s  đang truy n đi dòng màu (Eả ử ề U, EV), pha c a loé màu đòng pha v i sóngủ ớ  mang ph  fsc s  là 135ụ ẽ  L i vào c a tách sóng Eố ủ V là (­2EV) v i pha (­90ớ ) l i vàoố  

c a tách sóng Eủ U là (+2EU) pha là 0 , chuy n m ch lúc này ph i đóng lên trên: Phaể ạ ả  

c a sóng mang ph  vào đủ ụ ường tách sóng EU là 135 ­ 135  = 0 , vào đường tách sóng EV là 135  + 135  = 270  = ­90  Tương t  nh  v y đ n dòng sau truy n (Eự ư ậ ế ề U 

­EV): Pha c a loé màu mang ph  fsc là ­135 ­ 135ủ ụ = ­270  = + 90 , vào tách sóng EU 

là  ­135  + 135  = 0

Đ  cho chuy n m ch đóng m  đúng nh  yêu c u trên  ta dùng m ch t  ch nhể ể ạ ở ư ầ ạ ự ỉ  pha. Đem so pha c a loé màu (hay fsc t  m ch dao đ ng ra) v i pha c a sóngủ ừ ạ ộ ớ ủ  mang ph  đ a vào đụ ư ường tách sóng EV  sau khi đ o pha đi ­135ả  N u chuy nế ể  

m ch làm vi c đúng thì pha c a chúng trùng nhau, đi n áp đ u ra c a b  so phaạ ệ ủ ệ ầ ủ ộ  (phase comparator) b ng 0. N u có s  sai pha thì   d u ra b  so pha s  có đi nằ ế ự ở ầ ộ ẽ ệ  

áp m t chi u đi u khi n chuy n m ch s a l i pha cho đúng.ộ ề ề ể ể ạ ử ạ

C  ch  gi i đi u ch  c a  quá trình đ o pha Eơ ế ả ề ế ủ ả V được th c hi n nh  b ng sau: ự ệ ư ả

Dòng n

(EU, EV) Dòng n+1(EU, ­EV ) Dòng n+2(EU, EV) Dòng n+3(EU, ­EV )

2.2.6. K t lu n v  h  PALế ậ ề ệ

H  PAL truy n v a truy n đ ng th i v a l n lệ ề ừ ề ồ ờ ừ ầ ượt hai tín hi u màu Eệ U và EV 

đ ng th i vì dòng nào chúng cũng có m t, l n lồ ờ ặ ầ ượt vì tín hi u Eệ V được đ o phaả  theo t ng dòng nh m  m c đích s a sai pha. ừ ằ ụ ử

Đi u biên nén vuông góc Eề U, EV vào sóng mang ph   fụ SC =4,43 MHz = s  lố ẻ 

Riêng tin t c v  màu Eứ ề V và loé màu luôn đ o pha ( ả  135 ) nên coi là tin t cứ  kép.

Loé màu có pha thay đ i +135ổ  và ­135  dùng vào hai m c đích  nh n d ng vàụ ậ ạ  tách sóng đi u biên nén.  ề

2.2.7.  u nhƯ ược đi m h  PALể ệ

a.  u đi m  Ư ể

H  PAL có s  méo pha nh  h n h n so v i h  NTSC. ệ ự ỏ ơ ẳ ớ ệ

H  PAL không có hi n tệ ệ ượng xuyên l n màu. ẫ

H  PAL thu n ti n cho vi c ghi băng hình h n so v i h  NTSC. ệ ậ ệ ệ ơ ớ ệ

b. Nh ượ c đi m  ể

Máy thu hình h  PAL ph c t p h n vì có dây tr  64ệ ứ ạ ơ ễ s và yêu c u dây tr  nàyầ ễ  

ph i có ch t lả ấ ượng cao. 

Tính k t h p v i h  truy n hình đen tr ng kém h n h  NTSC. ế ợ ớ ệ ề ắ ơ ệ

thi n   hoàn   thi n   nâng   caoệ ệ  

ch t lấ ượng truy n hình màu,ề  

năm   1967,     h   này   có   tínhệ  

ch ng nhi u tố ễ ương đ i cao,ố  

kém   nh y   v i   méo   pha   vàạ ớ  

méo biên đ  Trong h  truy nộ ệ ề  

hình SECAM tín hi u chói Eệ Y 

được truy n đi   t t c  cácề ở ấ ả  

dòng,   còn   hai   tín   hi u   hi uệ ệ  

màu   DR  và   DB  được   truy nề  

l n lầ ượt theo dòng d a trênự  

Ph  c a tín hi u đ y đ  c a h  SECAM bao g m: Ph  c a tín hi u chóiổ ủ ệ ầ ủ ủ ệ ồ ổ ủ ệ  

EY có ph  t n là 6MHz và hai tín hi u hi u m u có ph  t n b ng 1,3MHz, hai tínổ ầ ệ ệ ầ ổ ầ ằ  

hi u hi u màu đ u truy n đi h t c  hai d i biên và biên đ  c a tín hi u màuệ ệ ề ề ế ả ả ộ ủ ệ  cũng nh  h n biên d  c a tín hi u chói. Ph  t n đ y đ  c a tín hi u h  SECAMỏ ơ ộ ủ ệ ổ ầ ầ ủ ủ ệ ệ  

được bi u di n nh  hình v  2.15.ễ ễ ư ẽ

b.L a ch n sóng mang ph   ự ọ ụ

L a ch n sóng mang ph  ph i đ m b o sao cho toàn b  ph  tín hi u màuự ọ ụ ả ả ả ộ ổ ệ  

ph i cài xen k  vào các v ch ph  chói t n s  cao nh  hình 2.16. Nh ng do tínả ẽ ạ ổ ầ ố ư ư  

hi u đệ ược đi u t n nên lân c n c a t n s  trung tâm có các hài b c cao, l a ch nề ầ ậ ủ ầ ố ậ ự ọ  sóng mang ph  ph i tránh đụ ả ượ  c

các   can   nhi u   do   sóng   mangễ  

ph   gây   nên   ph   v ch   chói.ụ ổ ạ  

Người ta đã l a ch n bi u th cự ọ ể ứ  

sóng  mang  ph   đ m   b o  choụ ả ả  

H ì n h   2 1 7 :  

Đ

ặ

c   t u y

ế

n   h ì n h   c h u ô n g

Vạ

ch  ph  

ổ

mà

u  xen 

k   ẽ

v c ạ

h  ph  

ổ

chó i

Trong h  SECAM s  d ngệ ử ụ  

tín hi u màu do đó ph i dùngệ ả  

phía phát, đ  khôi ph c l i tín hi u màu thì   phía thu s  d ng đ c tuy n d ngể ụ ạ ệ ở ử ụ ặ ế ạ  chuông s p .ấ

Trong đi u t n nhi u l t vào t n s  cao r t l n do đó đ  không làm gi mề ầ ễ ọ ầ ố ấ ớ ể ả  

ch t lấ ượng c a hình  nh thì   phía phát  ngủ ả ở ười ta khu ch đ i tín hi u màu l nế ạ ệ ớ  

h n lên   phía t n s  cao, trẳ ở ầ ố ước khi đ a vào kh i đi u t n nh  m ch ti n nh nư ố ề ầ ờ ạ ề ấ  

t n trầ ướ ởc.   phía thu đ  tr  l i tín hi u màu nh  lúc ban đ u ngể ả ạ ệ ư ầ ười ta s  d ngử ụ  

m ch d i nh n t n sau. M ch này c ng hạ ả ấ ầ ạ ộ ưởng   t n s  4,286MHz nh  hình vở ầ ố ư ẽ 2.18

Đ

ặ

c   t u y

ế

n   h ì n h   c h u ô n g