Giáo trình máy thu hình công nghệ cao và kỹ thuật số

H th ng âm thanh đa kênh... Tính năng, tác d ng.. Tính năng, tác d ng... Tính năng, tác d ng... Tính năng, tác d ng.

TRƯỜNG CAO Đ NG NGH  CÔNG NGHI P HÀ N IẲ Ề Ệ Ộ

KHOA ĐI N – ĐI N TỆ Ệ Ử

Ch  biên:HÀ THANH S Nủ Ơ

­­­­­­­***­­­­­­­

GIÁO TRÌNH  MÁY THU HÌNH CÔNG NGH  CAO VÀ K  THU T Ệ Ỹ Ậ  

SỐ

 ( L u hành n i b )ư ộ ộ

HÀ N I 2012Ộ

L I NÓI Đ UỜ Ầ  

Trong chương trình đào t o c a các trạ ủ ường trung c p ngh , cao đ ng nghấ ề ẳ ề 

Đi n t  dân d ng th c hành ngh  gi  m t v  trí r t quan tr ng: rèn luy n tayệ ử ụ ự ề ữ ộ ị ấ ọ ệ  ngh  cho h c sinh. Vi c d y th c hành đòi h i nhi u y u t : v t t  thi t b  đ yề ọ ệ ạ ự ỏ ề ế ố ậ ư ế ị ầ  

đ  đ ng th i c n m t giáo trình n i b , mang tính khoa h c và đáp  ng v i yêuủ ồ ờ ầ ộ ộ ộ ọ ứ ớ  

c u th c t ầ ự ế

N i dung c a giáo trình “Máy thu hình công ngh  cao và k  thu t s ” đãộ ủ ệ ỹ ậ ố  

được xây d ng trên c  s  k  th a nh ng n i dung gi ng d y c a các trự ơ ở ế ừ ữ ộ ả ạ ủ ường, 

k t h p v i nh ng n i dung m i nh m đáp  ng yêu c u nâng cao ch t lế ợ ớ ữ ộ ớ ằ ứ ầ ấ ượ  ngđào t o ph c v  s  nghi p công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t nạ ụ ụ ự ệ ệ ệ ạ ấ ước,. 

Giáo trình được biên so n ng n g n, d  hi u, b  sung nhi u ki n th cạ ắ ọ ễ ể ổ ề ế ứ  

m i và biên so n theo quan đi m m , nghĩa là, đ  c p nh ng n i dung c  b n,ớ ạ ể ở ề ậ ữ ộ ơ ả  

c t y u đ  tùy theo tính ch t c a các ngành ngh  đào t o mà nhà trố ế ể ấ ủ ề ạ ường t  đi uự ề  

ch nh cho thích h p và không trái v i quy đ nh c a chỉ ợ ớ ị ủ ương trình khung đào t oạ  cao đ ng ngh ẳ ề

Tuy các tác gi  đã có nhi u c  g ng khi biên so n, nh ng giáo trình ch cả ề ố ắ ạ ư ắ  

ch n không tránh kh i nh ng thi u sót, r t mong nh n đắ ỏ ữ ế ấ ậ ược s  tham gia đóngự  góp ý ki n c a các b n đ ng nghi p và các chuyên gia k  thu t đ u ngành.ế ủ ạ ồ ệ ỹ ậ ầ

Xin trân tr ng c m  n! ọ ả ơ

Tuyên b  b n quy n ố ả ề

Tài li u này là lo i giáo trình n i b  dùng trong nhà trệ ạ ộ ộ ường v i m c đích ớ ụlàm tài li u gi ng d y cho giáo viên và h c sinh, sinh viên nên các ngu n thông ệ ả ạ ọ ồtin có th  để ược tham kh o.ả

Tài li u ph i do trệ ả ường Cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N i in  n và phát ẳ ề ệ ộ ấhành. 

Vi c s  d ng tài li u này v i m c đích thệ ử ụ ệ ớ ụ ương m i ho c khác v i m c ạ ặ ớ ụđích trên đ u b  nghiêm c m và b  coi là vi ph m b n quy n.ề ị ấ ị ạ ả ề

Trường Cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N i xin chân thành c m  n các ẳ ề ệ ộ ả ơthông tin giúp cho nhà trường b o v  b n quy n c a mình.ả ệ ả ề ủ

BÀI 1: M T S  CÔNG NGH  M I ÁP D NG TRÊN MÁY THU HÌNHỘ Ố Ệ Ớ Ụ  

- Xác đ nh đị ược các công ngh  m i trên máy thu hình màu màn hình ph ng.ệ ớ ẳ

- Xác đ nh đị ược ch c năng và tác d ng c a các công ngh  m i áp d ng trênứ ụ ủ ệ ớ ụ  máy thu hình màn hình ph ng.ẳ

Thái đ : ộ

- Rèn luy n đệ ược tinh th n t  h c, tinh th n giúp đ  l n nhau.ầ ự ọ ầ ỡ ẫ

- Rèn luy n đệ ược tính c n cù, siêng năng h c h i.ầ ọ ỏ

N i dung chính.ộ

1 Các công ngh  m i, tính năng, tác d ng và  u nhệ ớ ụ ư ược đi m c a chúng.ể ủ

M c tiêu:  ụ

- N m đắ ược tính năng, tác d ng c a m t s  công ngh  m i.ụ ủ ộ ố ệ ớ

- Nêu được nh ng  u nhữ ư ược đi m c a các công ngh  m i.ể ủ ệ ớ

1.1 H  th ng âm thanh đa kênh ệ ố

1.1.1 Tính năng, tác d ng ụ

T i th i đi m hi n t i, vi c tái t o âm thanh và h  th ng truy n t i đạ ờ ể ệ ạ ệ ạ ệ ố ề ả ượ  c

s  d ng trong truy n hình và âm thanh phát sóng truy n hình thử ụ ề ề ường là đ n âmơ  

ho c hai kênh. Tuy nhiên, nh  h  th ng âm thanh stereo hai kênh có nhi u h nặ ư ệ ố ề ạ  

ch , m t h  th ng âm thanh đế ộ ệ ố ược phát tri n là âm thanh đa kênh. Nó giúp choể  

ch t lấ ượng âm thanh được trung th c và s ng đ ng h n.ự ố ộ ơ

1.1.2 u nh Ư ượ c đi m ể

u đi m:

- Ưu th  c a loa trung tâm.ế ủ

- V  trí vùng nghe đị ược m  r ng h n.ở ộ ơ

- Hình  nh âm thanh có th  tr n l n v i nhau t  phái trả ể ộ ẫ ớ ừ ước

- Tín hi u âm thanh đệ ược th c hi n trùng kh p v i hình  nh h n.ự ệ ớ ớ ả ơ

­ Nh ng l i th  này đ c bi t h u ích và hi u qu  cho b  phim truy n hình,ữ ợ ế ặ ệ ữ ệ ả ộ ề  tài li u, và tin t c, b i vì m t loa trung tâm có th  đệ ứ ở ộ ể ược s  d ng dànhử ụ  riêng cho đ i tho i ho c bài bình lu n.ố ạ ặ ậ

­ Ba kênh c a khu v c phía trủ ự ước cung c p l i ích khác cho s n xu t âmấ ợ ả ấ  thanh truy n hình. Trong s n xu t đa ngôn ng , các kênh trái và ph i cóề ả ấ ữ ả  

th  để ượ ử ục s  d ng cho các hi u  ng âm nh c và âm thanh.ệ ứ ạ

Nhược đi m:ể

­ T n nhi u kinh phí.ố ề

­ C n có b  thu thích h p.ầ ộ ợ

­ Vi c mã hóa và gi i mã ph c t p h n.ệ ả ứ ạ ơ

và rõ ràng , và b n có th  nghe th y các hi u  ng âm thanh n i đ y đ ạ ể ấ ệ ứ ổ ầ ủ

T t c  các thi t b  phát sóng BBC đ u phát sóng âm thanh n i Nicam. B nấ ả ế ị ề ổ ạ  

s  có th  nh n đẽ ể ậ ược nó n u b n có b  thu truy n hình t t, ho c b n có th  ph iế ạ ộ ề ố ặ ạ ể ả  

đi u ch nh trên không c a b n.ề ỉ ủ ạ

Đ  nghe để ược nó, b n c n m t máy truy n hình ho c m t máy thu âmạ ầ ộ ề ặ ộ  thanh n i v i m t b  gi i mã Nicam bên trong. B n cũng có th  c n m t bổ ớ ộ ộ ả ạ ể ầ ộ ộ khu ch đ i âm thanh n i và hai loa phóng thanh n u TV c a b n không có s n.ế ạ ổ ế ủ ạ ẵ

1.2.2 u nh Ư ượ c đi m ể

u đi m:

- Tăng ch t lấ ượng âm thanh

- Kh  năng truy n hai kênh âm thanh Separate, truy n song ng ả ề ề ữ

- Kh  năng truy n d  li u thay vì truy n âm thanh.ả ề ữ ệ ề

- Thích h p v i các chu n giao ti p thông thợ ớ ẩ ế ường

M t d ch v  Teletext bao g m m t s  lộ ị ụ ồ ộ ố ượng trang, m i trang bao g m m tỗ ồ ộ  màn hình thông tin. Nh ng trang này đữ ược truy n t i m t th i đi m s  d ngề ạ ộ ờ ể ử ụ  

nh ng kho ng tr ng trong tín hi u truy n hình t ng h p.ữ ả ố ệ ề ổ ợ

D ch v  Teletext đị ụ ược chia thành 8 t p chí, m i t p chí ch a kho ng 100ạ ỗ ạ ứ ả  trang. M i trang cũng có m t trang ph  liên quan có th  đỗ ộ ụ ể ược s  d ng đ  mử ụ ể ở 

r ng s  lộ ố ượng các trang cá nhân trong m i t p chí.ỗ ạ

1.3.2 u nh Ư ượ c đi m ể

u đi m

- Công ngh  Teletext đã đệ ược ch ng minh và đáng tin c y.ứ ậ

- Người xem có th  ki m soát ph  đ  để ể ụ ề ược hi n th ể ị

- M t đài truy n hình có th  cung c p nhi u ngôn ng  khác nhau trong m tộ ề ể ấ ề ữ ộ  

d ch v  Teletext ph  đ ị ụ ụ ề

- Teletext đã được áp d ng trong h u h t các nụ ầ ế ướ ử ục s  d ng h  th ng truy nệ ố ề  hình PAL đ  cung c p m t d ch v  quan tr ng đ i v i khán gi  truy nể ấ ộ ị ụ ọ ố ớ ả ề  hình nh ng ngữ ười khi m thính.ế

Nhược đi m.ể

- Không ph i t t c  nh ng b  thu đ u thích h p v i Teletext, ph i dùng bả ấ ả ữ ộ ề ợ ớ ả ộ thu thích h p đ  có th  gi i mã d  li u.ợ ể ể ả ữ ệ

- Các ki u font ch  và v  trí hi n th  theo ch  đ  m c đ nh c a nhà s nể ữ ị ể ị ế ộ ặ ị ủ ả  

xu t, không th  thay đ i đấ ể ổ ược

- M t vài ký t  m i không th  độ ự ớ ể ược thêm vào, ví d  nh  là ký t  € (Euro)ụ ư ự  thì không được h  tr ỗ ợ

- S  lố ượng ký t  trên m i dòng ho c hàng là thi t l p m t gi i h n và b tự ỗ ặ ế ậ ộ ớ ạ ấ  

k  ph  đ  có s  lỳ ụ ề ố ượng vượt quá gi i h n này s  b  m t đi.ớ ạ ẽ ị ấ

- M t s  ngôn ng  qu c gia không th  độ ố ữ ố ể ược h  tr  công ngh  Teletext vì kýỗ ợ ệ  

t  c a h  có th  quá ph c t p ho c quá nhi u.ự ủ ọ ể ứ ạ ặ ề

- M t s  VCR trong nộ ố ước không th  đ  ghi l i các tín hi u Teletext chínhể ể ạ ệ  xác đ  đ  cho phép gi i mã đ  phát l i.ủ ể ả ể ạ

1.4 Jack và cáp Scart.

1.4.1 Tính năng, tác d ng ụ

Scart là m t  phộ ương th c đ  k t n i các thi t b  v i nhau, và nó đã tr  ứ ể ế ố ế ị ớ ởthành tiêu chu n k t n i cho nhi u thi t b  Do Scart ch  mang d  li u tẩ ế ố ề ế ị ỉ ữ ệ ương t  ựnên t  đó nhi u tiêu chu n s  đừ ề ẩ ố ược ra đ i nh  là HDMI. HDMI ­ CEC có ngu n ờ ư ồ

g c t  AV link Scart.ố ừ

1.4.2 u đi m c a Scart Ư ể ủ

H u h t các đài truy n hình và các thi t b  âm thanh hình  nh khác (TV, máyầ ế ề ế ị ả  nghe nh c, VHS, DVD,  ) đ c bi t là   châu Âu, đ u s  d ng tín hi u RGBạ ặ ệ ở ề ử ụ ệ  thông qua k t n i Scart.ế ố

u đi m chính c a Scart là kh  năng g i và nh n các lo i tín hi u khác nhau

trên m t k t n i duy nh t.ộ ế ố ấ

1.4.3 H n ch  c a Scart ạ ế ủ

Không phù h p v i k  thu t s : các k t n i không th c hi n các video k  thu tợ ớ ỹ ậ ố ế ố ự ệ ỹ ậ  

s  ho c tín hi u âm thanh. ố ặ ệ

Kích thướ ủc c a dây cáp Scart: n u chi u dài l n h n 3m thì m t dây n i Scart cóế ề ớ ơ ộ ố  

th  truy n t i tín hi u kém và làm ho t đ ng có s  gián đo n x y ra do s  suyể ề ả ệ ạ ộ ự ạ ả ự  

gi m, s  thay đ i tr  kháng, ti ng  n …Vì v y, các k t n i Scart dài không nênả ự ổ ở ế ồ ậ ế ố  dùng

K t n i không chính xác: ế ố n u dây c m không đế ắ ược đ a vào jack c a thi t b  m tư ủ ế ị ộ  cách chính xác thì hình  nh ho c âm thanh có th  b  gián đo n.ả ặ ể ị ạ

1.5 M ch quét 100 Hz ạ

1.5.1 Tính năng, tác d ng ụ

M ch quét 100 Hz trên m t TV là đ  c p đ n t c đ  refresh c a TV. Giạ ộ ề ậ ế ố ộ ủ ả 

s  t c đ  refresh cao h n thì hình  nh s  mử ố ộ ơ ả ẽ ượt mà, làm cho chuy n đ ng ít mể ộ ờ 

h n. Trong đó, t c đ  refresh là t c đ  c p nh t hình  nh c a TV.ơ ố ộ ố ộ ậ ậ ả ủ

Nhi u TV có t c đ  quét ch m (50 Hz hay 60 Hz) s  t o ra v t m  và làmề ố ộ ậ ẽ ạ ệ ờ  hình  nh b  nh p nháy trên TV. Vì v y đ  c i thi n tình tr ng này ngả ị ấ ậ ể ả ệ ạ ười ta nâng 

cao t n s  quét lên, t n s  quét này có th  là 100 Hz, 120 Hz, 200 Hz, 400 Hz,ầ ố ầ ố ể  

600 Hz, 1200 Hz …

1.5.2 L i ích c a 100 Hz ợ ủ

M ch quét 100 Hz có m t l i ích rõ ràng trong vi c lo i b  hi u  ng bóngạ ộ ợ ệ ạ ỏ ệ ứ  

m  mà đôi khi m t thờ ắ ường có th  nhìn th y trong TV. Các hi u  ng bóng mể ấ ệ ứ ờ 

được tao ra b i các hình  nh m i đở ả ớ ược hi n th  trể ị ước khi các hình  nh trả ước đó 

đã phai m  d n đi. ờ ầ

1.5.3 Nh ượ c đi m:  ể

- C n có nh ng linh ki n đáp  ng nhanh h n nên chi phí s n xu t sầ ữ ệ ứ ơ ả ấ ẽ tăng

- M ch đi u khi n cũng nh  m ch quét s  ph c t p h n.ạ ề ể ư ạ ẽ ứ ạ ơ

1.6 M ch đi u ch nh t c đ  tia đi n t  bên ngoài ạ ề ỉ ố ộ ệ ử

1.6.1 Tính năng, tác d ng ụ

M ch đi u ch nh t c đ  tia đi n t  là m ch dùng đ  đi u khi n t c đ  ạ ề ỉ ố ộ ệ ử ạ ể ề ể ố ộcho tia đi n t , chùm tia đi n t  này dùng đ  quét hình  nh trên màn hình. Đi u ệ ử ệ ử ể ả ề

ch nh t c đ  cho tia đi n t  giúp cho vi c quét hình v i t n s  đỉ ố ộ ệ ử ệ ớ ầ ố ược chính xác

1.6.2 u nh Ư ượ c đi m ể

1.7 M ch đi u ch nh đ a t  tr ạ ề ỉ ị ừ ườ ng.

1.7.1 Tính năng.

Dòng đi n là nguyên nhân sinh ra đi n t  trệ ệ ừ ường. Dòng đi n AC có thệ ể xoay chi u theo chu k  Dòng đi n 60 Hz là dòng đi n xoay chi u 60 l n trongề ỳ ệ ệ ề ầ  vòng 1 giây. Chu k  này t o nên dòng đi n và t  trỳ ạ ệ ừ ường có cùng t n s ầ ố

Đi n t  trệ ừ ường t o ra t  dòng đi n l n h n 60 Hz g i là b c x  ion b i vìạ ừ ệ ớ ơ ọ ứ ạ ở  

nó có đ  năng lủ ượng đ  tách electron ra kh i nguyên t  Tia X có đ  năng lể ỏ ử ủ ượ  ng

đ  phá h y các phân t  ch a gene. N u con ngể ủ ử ứ ế ườ ếi ti p xúc nhi u v i b c x  ionề ớ ứ ạ  

- Do nhi m v  đi u khi n đ n toàn b  các kh i, nên c n có nh ng ICệ ụ ề ể ế ộ ố ầ ữ  chuyên d ng, ph c t p.ụ ứ ạ

- X  lý các d  li u nhanh, chính xác.ử ữ ệ

Nhược đi m:ể

- Khi có nh ng h  h ng s   nh hữ ư ỏ ẽ ả ưởng đ n nhi u kh i khác.ế ề ố

- Do có tính ph c t p nên khó khăn cho vi c s a ch a.ứ ạ ệ ử ữ

1.9 T o  nh th c b ng k  thu t s ạ ả ự ằ ỹ ậ ố

1.9.1 Tính năng, tác d ng ụ

Trong truy n hình thì v n đ  hình  nh luôn là v n đ  quan tr ng, ch tề ấ ề ả ấ ề ọ ấ  

lượng hình  nh có t t hay không, có th c hay không thì tùy thu c nhi u vào vi cả ố ự ộ ề ệ  

t o  nh c a TV. Vi c tái t o  nh đ  hình  nh ch t lạ ả ủ ệ ạ ả ể ả ấ ượng đòi h i ph i có đỏ ả ộ chính xác cao, đ ng th i c n có nh ng gi i pháp ch ng nhi u đ  có nh ng hìnhồ ờ ầ ữ ả ố ễ ể ữ  

- Lo i b  đạ ỏ ược tình tr ng bóng m  khi hình chuy n đ ng nhanh.ạ ờ ể ộ

- Kh c ph c đắ ụ ược nh ng khuy t đi m: đ  tữ ế ể ộ ương ph n th p, không s c nét.ả ấ ắ

- Lo i b  nh ng nhi u trong khi truy n và x  lý tín hi u hình.ạ ỏ ữ ễ ề ử ệ

trong nh ng c a s  khác nh  h n đữ ử ổ ỏ ơ ượ ồc l ng vào đó. Âm thanh thường là âm thanh c a chủ ương trình chính.

1.10.2 Ư u nh ượ c đi m ể

u đi m:

- Đa ch c năng, có th  xem nhi u chứ ể ề ương trình trên m t màn hình.ộ

- Có th  tùy bi n, thay đ i kích thể ế ổ ướ ủc c a các màn hình

- Ti t ki m th i gian (khi ch  m t chế ệ ờ ờ ộ ương trình nào đó có th  xem để ượ  c

- Ch  có TV công ngh , k  thu t PIP m i đáp  ng đỉ ệ ỹ ậ ớ ứ ược

2 T ng k t các công ngh  m i đang  ng d ng trên máy thu hình màu mànổ ế ệ ớ ứ ụ  hình ph ng.ẳ

M c tiêu: t ng k t các công ngh  m i đang  ng d ng, và m t s  công ngh ụ ổ ế ệ ớ ứ ụ ộ ố ệ   khác.

Các công ngh  m i trên máy thu hình luôn đệ ớ ược thay đ i và phát tri n theoổ ể  

th i gian, nh ng thay đ i đó là đ  thích  ng v i nh ng nhu c u c a xã h i hi nờ ữ ổ ể ứ ớ ữ ầ ủ ộ ệ  

đ i. Ngoài ra hi n nay còn có m t s  công ngh  khác trên máy thu hình côngạ ệ ộ ố ệ  ngh  cao nh :ệ ư

- Ti n b  m i trong công ngh  truy n hình panel ph ng LCD cho phép màn ế ộ ớ ệ ề ẳhình l n h n, góc nhìn r ng h n, và hình  nh video ch t lớ ơ ộ ơ ả ấ ượng cao h n. ơ

Có kích thướ ươc t ng đ i nh  h n, và b n h n các TV CRT.ố ẹ ơ ề ơ

- LED TV LCD s  d ng m t b  l c b n màu, thêm màu Y (màu vàng) thay ử ụ ộ ộ ọ ố

vì ch  có ba màu R (màu đ ), G (xanh lá cây) và B (màu xanh lam).ỉ ỏ

- Các công ngh  trong TV v i nh ng tính năng và  ng d ng siêu vi t nh : ệ ớ ữ ứ ụ ệ ư

+ TV internet.

+ Công ngh  3D.ệ

+ T  đ ng nh n d ng m t ngự ộ ậ ạ ặ ười

+ Đi u khi n b ng gi ng nói, b ng hành đ ng c a ngề ể ằ ọ ằ ộ ủ ười

+ Kh  năng nh n bi t kho ng cách c a ngả ậ ế ả ủ ườ ể ềi đ  đi u ch nh hình  nhỉ ả  cũng nh  âm lư ượng phù h p, giúp ti t ki m năng lợ ế ệ ượng …

BÀI 2: H  TH NG ÂM THANH ĐA KÊNH.Ệ Ố

Mã bài: 02

Gi i thi u:ớ ệ

Âm thanh đa kênh là lo i âm thanh ph  bi n hi n nay, giúp cho ta nghe v iạ ổ ế ệ ớ  

đ  trung th c cao, s ng đ ng h n. Qua bài này s  giúp cho chúng ta hi u độ ự ố ộ ơ ẽ ể ượ  c

h  th ng âm thanh đa kênh ho t đ ng nh  th  nào, cách b  trí và s p đ t nhệ ố ạ ộ ư ế ố ắ ặ ư 

th  nào là t t nh t.ế ố ấ

M c tiêu c a bài:ụ ủ

Ki n th c: ế ứ

- Phân bi t đệ ược các h  thông âm thanh đa kênh đang hi n hành.ệ ệ

- Phân tích được nguyên lý ho t đ ng c a m ch âm thanh đa kênh đi nạ ộ ủ ạ ể  hình

- Ki m tra và s a ch a nh ng h  h ng c a m ch âm thanh đa kênh.ể ử ữ ữ ư ỏ ủ ạ

K  năng: ỹ

- Xác đ nh đị ược nh ng h  h ng c a h  th ng âm thanh đa kênh.ữ ư ỏ ủ ệ ố

- Phân tích và d  đoán đự ược nh ng h  h ng có th  x y ra trong h  th ngữ ư ỏ ể ả ệ ố  

âm thanh đa kênh

- Phát tri n để ược k  năng t  duy, phán đoán trong công vi c.ỹ ư ệ

Thái đ : ộ

- Rèn luy n đệ ược tính c n cù, t  m  trong công vi c.ầ ỉ ỉ ệ

- Phát huy được kh  năng làm vi c chính xác, hi u qu  trong công vi c.ả ệ ệ ả ệ

N i dung chính.ộ

1 Khái ni m v  âm thanh đa kênh.ệ ề

M c tiêu: Nêu đ ụ ượ c khái ni m v  âm thanh đa kênh và m t s  đ c tính c a nó ệ ề ộ ố ặ ủ

Multichannel Television Sound (âm thanh truy n hình đa kênh) g i t t làề ọ ắ  MTS, do  BTSC  (Broadcast  Television  Systems  Committee:   y ban  phát  sóngủ  truy n hình) t o ra nó. MTS là phề ạ ương pháp mã hóa thêm ba kênh âm thanh vào sóng mang theo đ nh d ng NTSC.ị ạ

H  th ng âm thanh đa kênh MTS đệ ố ược phát tri n b i Zenith, h  th ngể ở ệ ố  MTS duy trì kh  năng tả ương thích v i nh ng TV không có âm thanh n i đangớ ữ ổ  

hi n hành, và nó còn cung c p âm thanh n i ch t lệ ấ ổ ấ ượng cao và chương trình âm thanh th  2 (SAP). MTS còn k t h p c  h  th ng gi m ti ng  n tiên ti n doứ ế ợ ả ệ ố ả ế ồ ế  công ty DBX phát tri n.ể

: là góc t o b i gi a kênh trái và kênh ph i,   = 60

1.1 Các tín hi u c a MTS ệ ủ

H  th ng MTS đệ ố ượ ử ục s  d ng trong TV tương t  nh  trong lý thuy t c aự ư ế ủ  

h  th ng âm thanh đa công FM. Các tín hi u c a âm thanh đa kênh bao g m cácệ ố ệ ủ ồ  kênh: kênh đ n s c (mono channel), kênh ph  stereo (stereo sub­channel), m tơ ắ ụ ộ  kênh âm thanh th  hai, và m t kênh âm thanh chuyên nghi p. Các kênh này k tứ ộ ệ ế  

h p l i v i nhau thành m t tín hi u âm thanh h n h p (xem hình 2.2) trợ ạ ớ ộ ệ ỗ ợ ước khi 

được đi u ch  vào sóng mang c a âm thanh đ  phát đi.ề ế ủ ể

Hình 2. 2. Tr i ph  c a tín hi u Video.ả ổ ủ ệMono channel: kênh đ n (L + R) thì gi ng h t nh  tín hi u m t bên taiơ ố ệ ư ệ ộ  

được   s   d ng   trong   đ nh   d ng   âm   thanh   c a   h   th ng   NTSC   thôngử ụ ị ạ ủ ệ ố  

thường, kênh đ n này m c đích là đ  duy trì kh  năng tơ ụ ể ả ương thích v i cácớ  

b  thu mà ch  có m t bên âm thanh.ộ ỉ ộ

Stereo sub­channel:  kênh ph  stereo (L–R ), có th  g i là kênh vi sai.ụ ể ọ  Kênh ph  stereo (L–R) ch a đ ng thông tin đ  ph c h i âm thanh trái –ụ ứ ự ể ụ ồ  

ph i t i b  thu. Kênh này gi ng nh  kênh ph  stereo đả ạ ộ ố ư ụ ược dùng trong hệ 

th ng FM Stereo. Tuy nhiên, trong h  th ng MTS thì tín hi u L–R đố ệ ố ệ ược xử 

lý thông qua m t h  th ng gi m ti ng  n.ộ ệ ố ả ế ồ

Pilot – tín hi u ch  d n (pilot signal) t i t n s  15,734 Hz đ c dùng đệ ỉ ẫ ạ ầ ố ượ ể nói v i b  nh n là m t tín hi u âm thanh đang b t đ u. Nó là thông tin c nớ ộ ậ ộ ệ ắ ầ ầ  thi t cho công vi c gi i đi u ch  L–R.ế ệ ả ề ế

Secondary Audio Program (SAP): ch ng trình âm thanh th  hai. Kênhươ ứ  này cho phép âm thanh khác, nh  là ngôn ng  th  hai, đư ữ ứ ược phát sóng đi cùng v i tín hi u âm thanh.ớ ệ

Professional channel: kênh chuyên nghi p, kênh này dùng đ  chuy n phátệ ể ể  

đo lường t  xa, nh  là thông tin t  thuy n viên truy n hình t  xa. Nóừ ư ừ ề ề ừ  không ph i đả ược dùng đ  phát thông tin truy n thông.ể ề

1.2 Ho t đ ng c a MTS ạ ộ ủ

Đ  hi u âm thanh Stereo c a TV làm vi c nh  th  nào thì chúng ta hãyể ể ủ ệ ư ế  xem xét cách t o ra tín hi u cho MTS nh  th  nào. Sau đó, ta s  xem cáchạ ệ ư ế ẽ  chuy n đ i âm thanh tr  l i d ng ban đ u.ể ổ ở ạ ạ ầ

Hình 2. 3. S  đ  mã hóa âm thanh đa kênh.ơ ồ

Hình 2. 4. S  đ  gi i mã âm thanh đa kênh.ơ ồ ảTín hi u âm thanh đệ ược chia thành 2 tín hi u âm thanh trái – ph i. Tín hi uệ ả ệ  

âm thanh trái – ph i này đả ượ ổc t ng h p l i đ  t o nên c  hai tín hi u L+R và tínợ ạ ể ạ ả ệ  

hi u âm thanh đ o L–R.ệ ả

M i b  mã hóa và gi i mã c a MTS đ u đỗ ộ ả ủ ề ược thêm vào 1 tín hi u L­R (tínệ  

hi u d ch phase, tao ra b ng cách t o ra 1 kho ng th i gian tr ), tín hi u này sệ ị ằ ạ ả ờ ễ ệ ẽ làm cân b ng cho kênh L+R đ  gi  cho âm thanh kh i s  tách bi t nhau.ằ ể ữ ỏ ự ệ

Hình 2. 5. Tr i ph  c a tín hi u d i n n.ả ổ ủ ệ ả ề

Tín hi u L+Rệ  là kênh âm thanh chính, nó n m   d i t n t  50 Hz đ n 15ằ ở ả ầ ừ ế  kHz, cùng v i băng t n c a tín hi u âm thanh đ n. Tín hi u âm thanh chính L+Rớ ầ ủ ệ ơ ệ  này được thêm vào 75  S và vì th  s  làm l ch +/­ 25 kHz so v i sóng mang c aế ẽ ệ ớ ủ  

nh ng TV thông thữ ường. tín hi u L+R này đệ ược thu b i b  thu đ n nên nó sở ộ ơ ẽ 

tương thích v i các chu n TV.ớ ẩ

Tín hi u L–Rệ  là kênh ph  hay kênh vi sai gi a kênh trái và kênh ph i. Tínụ ữ ả  

hi u L–R đệ ược đi u ch  b ng b  đ o c a kênh ph i (–R) và c ng v i tín hi uề ế ằ ộ ả ủ ả ộ ớ ệ  

c a kênh trái. Tín hi u vi sai (L–R) thì c n thi t đ  tách âm thanh trái ­ ph i t iủ ệ ầ ế ể ả ạ  

b  thu.ộ

Tín hi u vi sai (L–R) đệ ược mã hóa đ u tiên b ng m ch gi m nhi u đ cầ ằ ạ ả ễ ặ  

bi t thi t k  b i DBX. H  th ng gi m nhi u này làm m  r ng ph m vi s  d ngệ ế ế ở ệ ố ả ễ ở ộ ạ ử ụ  

c a b  thu MTS và còn kh  đủ ộ ử ược nhi u t n s  cao c a b  thu. Mã hóa tín hi uễ ầ ố ủ ộ ệ  L–R r i sau đó đi u ch  sóng mang ph  31,468 kHz  đ  đi u ch  tín hi uồ ề ế ụ ể ề ế ệ  DSBSC. Các d i bên L–R chi m kho ng 30 kHz băng thông c a sóng mangả ế ả ủ  31,468 kHz. T t c  b  thu ph i thêm vào sóng mang đ  đi u ch  thông tin c aấ ả ộ ả ể ề ế ủ  L­R

B i vì thông tin âm thanh L­R n m   các d i bên, nên nó không c n thi tở ằ ở ả ầ ế  

ph i phát sóng mang. Lo i b  đả ạ ỏ ược sóng mang cho phép t t c  công su t phát sấ ả ấ ẽ 

đượ ử ục s  d ng cho vi c phát thông tin và gi m đệ ả ược nhi u.ễ

Pilot (tín hi u ch  d n) thì c n thi t b i vì tín hi u L­R đ c phát đi màệ ỉ ẫ ầ ế ở ệ ượ  không có sóng mang ph  theo đ nh dang c a DSBSC. B  thu ph i thêm vào m tụ ị ủ ộ ả ộ  sóng mang ph  có t n s  31,468 kHz đ  khôi ph c l i tín hi u L­R. Đ  làm đi uụ ầ ố ể ụ ạ ệ ể ề  này thì m t m u c a t n s  quét ngang, g i là Pilot có t n s  là 15,734 kHz độ ẫ ủ ầ ố ọ ầ ố ượ  c

tr n vào tín hi u âm thanh. B  thu s  s  d ng tín hi u này r i khóa pha đ  t o raộ ệ ộ ẽ ử ụ ệ ồ ể ạ  sóng mang ph  có t n s  31,468 kHz đ  đi u ch  tín hi u L­R. Tín hi u ch  d nụ ầ ố ể ề ế ệ ệ ỉ ẫ  này cũng nói cho b  thu bi t r ng m t tín hi u âm thanh đang di n ra.ộ ế ằ ộ ệ ễ

Kênh chương trình âm thanh th  hai (SAP)ứ   mang chương trình âm thanh khác nh  là m t ngôn ng  th  hai. Âm thanh SAP đư ộ ữ ứ ược g i thông qua m tử ộ  

h  th ng gi m nhi u DBX gi ng nh  kênh ph  L­R. Tín hi u SAP có t n sệ ố ả ễ ố ư ụ ệ ầ ố 

đi u ch  là 78,671 kHz. Còn đi u ch  âm thanh thì có băng thông trong kho ngề ế ề ế ả  

50 Hz đ n 10kHz.ế

Cu i cùng, ố m t kênh không có chộ ương trình hay còn g i là kênh chuyênọ  nghi p đệ ược đ t   t n s  102,271 kHz. Kênh chuyên nghi p này đặ ở ầ ố ệ ượ ử ụ  c s  d ng

ch  y u b i nh ng ngủ ế ở ữ ười phát thanh trên truy n hình và s  không đề ẽ ược phép thu 

b i nh ng m ch gi i mã MTS thông thở ữ ạ ả ường trong b  thu.ộ

BS. Trong h  th ng truy n hình s  này, Video đệ ố ề ố ược mã hóa theo chu n MPEG­2,ẩ  còn âm thanh được mã hóa theo chu n MPEG­2 AAC (Advance Audio Coding).ẩ  Tháng 4 năm 2006 Nh t B n b t đ u phát sóng ISDB­T cho đi n tho i, cònậ ả ắ ầ ệ ạ  

được g i là 1seg, đó là bọ ước th c hi n đ u tiên c a H.264/AVC Video và âmự ệ ầ ủ  thanh HE­AAC trong d ch v  HDTV phát sóng trên m t đ t.ị ụ ặ ấ

Hình 2. 6. Cách b  trí loa c a h  th ng âm thanh hi n t i d a trên tiêu chu nố ủ ệ ố ệ ạ ự ẩ  

Tiêu chu n âm thanh c a MPEG:ẩ ủ

MPEG­1   (ISO/IEC   11172­3):   kênh   đ n   (Mono)   và   2   kênh  (Stereo   ho c  dualơ ặ  mono) mã hóa t i 32,44.1 có t c đ  l y m u là 48 kHz. Các t c đ  bit đạ ố ộ ấ ẫ ố ộ ược xác 

đ nh t  32 đ n 448 kb/s cho l p I, t  32 đ n 384 kb/s cho l p II (MP2), t  32 đ nị ừ ế ớ ừ ế ớ ừ ế  

320 kb/s cho l p III (MP3).ớ

MPEG­2 BC (ISO/IEC 13818­3): m t ph n m  r ng đa kênh tộ ầ ở ộ ương thích ngượ  c

v i   đ nh   d ng   MPEG­1,   thêm   5   kênh   chính,   1   kênh   LFE   (Low   Frequentớ ị ạ  Enhancement), d i t c đ  bit đả ố ộ ược tăng lên kho ng 1 Mbit/s. ả

S  m  r ng  c a MPEG­2 là hự ở ộ ủ ướng đ n t c đ  l y m u th p h n 16,22.05, t cế ố ộ ấ ẫ ấ ơ ố  

đ  l y m u 24 kHz, d i l y m u t  32 đ n 256 kbit/s cho l p I, và t  8 đ n 160ộ ấ ẫ ả ấ ẫ ừ ế ớ ừ ế  kbit/s cho l p II và l p III.ớ ớ

MPEG­2 AAC (ISO/IEC 13818­7): là chu n mã hóa âm thanh ch t lẩ ấ ượng r t caoấ  cho 1 đ n 48 kênh v i t c đ  l y m u t  8 đ n 96 kHz, v i tính năng đa kênh, đaế ớ ố ộ ấ ẫ ừ ế ớ  ngôn ng  và đa chữ ương trình. 

MPEG­2 AAC làm vi c v i t c đ  bit là 8 kbit/s cho tín hi u tho i đ n âm, vàệ ớ ố ộ ệ ạ ơ  tăng lên h n 160 kbit/s cho vi c mã hóa ch t lơ ệ ấ ượng r t cao, nó cho phép nhi uấ ề  chu trình mã hóa và gi i mã.ả

H  th ng tiêu chu n c a MPEG­2 AAC có 3 c u hình: c u hình chính, ph c t pệ ố ẩ ủ ấ ấ ứ ạ  

th p LC và kh  năng m  r ng t c đ  l y m u SSR. ấ ả ở ộ ố ộ ấ ẫ

o C u hình chính cho phép mã hóa ch t lấ ấ ượng âm thanh cao nh t t i cùngấ ạ  

m t t c đ  bit nh  MPEG­1. ộ ố ộ ư

o C u hình LC đấ ượ ử ục s  d ng trong truy n hình s  c a Nh t B n, nó cóề ố ủ ậ ả  

th  gi i mã v i đ  ph c t p ít h n so v i c u hình chính, m c dù nóể ả ớ ộ ứ ạ ơ ớ ấ ặ  làm gi m đi m t ít ch t lả ộ ấ ượng âm thanh. 

o C u hình SSR cho phép gi i mã theo nh ng băng thông âm thanh thôngấ ả ữ  

thường. Ba c u hình c a AAC cung c p m c đ  ph c t p và kh  năngấ ủ ấ ứ ộ ứ ạ ả  

Ví d , âm thanh vòm 5.1 có th  đụ ể ược mã hóa v i t c đ  320 kb/s v i ch t lớ ố ộ ớ ấ ượ  ng

âm thanh c a đĩa CD, còn âm thanh 2 kênh có th  mã hóa v i t c đ  là 128 kb/sủ ể ớ ố ộ  

s  d ng c u hình chính, ho c t i t c đ  144 kb/s n u s  d ng c u hình LC.ử ụ ấ ặ ạ ố ộ ế ử ụ ấ

MPEG­4 (ISO/IEC 14496­3): là chu n m i, vi c mã hóa và t ng h p âm thanhẩ ớ ệ ổ ợ  

v i m t t c đ  bit có ph m vi r ng.ớ ộ ố ộ ạ ộ

2.2 Tiêu   chu n   âm   thanh   c a   M   BTSC:   Broadcast   Television   Systems ẩ ủ ỹ  

Hình 2. 9 S  đ  mã hóa tín hi u SAP và tín hi u Stereo.ơ ồ ệ ệ

Sóng mang ph  s  là h a âm th  hai c a tín hi u Pilot, đụ ẽ ọ ứ ủ ệ ược phát t i t n sạ ầ ố 

b ng v i t n s  quét dòng ngang là: 15 734 Hz +/­ 2 Hz. ằ ớ ầ ố

Sóng mang ph  s  đụ ẽ ược đi u biên t i d i biên kép b ng sóng mang tri t d i, vàề ạ ả ằ ệ ả  

nó có kh  năng ti p nh n m t tín hi u mã hóa âm thanh Stereo khác trongả ế ậ ộ ệ  kho ng t n t  50 Hz đ n 15 000 Hz.ả ầ ừ ế

Khi ch  có sóng mang ph  Stereo đỉ ụ ược phát đi thì t n s  t c th i c a sóng mangầ ố ứ ờ ủ  

ph  d  tr  s  n m trong kho ng t  47 kHz đ n 120 kHz v i sai s  là +/­ 500 Hz.ụ ự ữ ẽ ằ ả ừ ế ớ ố

2.2.2 Tiêu chu n c a SAP trong h  th ng BTSC ẩ ủ ệ ố

Các đài truy n hình có th  phát m t sóng mang ph  mang m t chề ể ộ ụ ộ ương trình âm thanh th  hai (SAP).ứ

T n s  sóng mang ph  b ng h a âm th  năm c a t c đ  quét dòng ngang.ầ ố ụ ằ ọ ứ ủ ố ộ

Tín hi u mã hóa chệ ương trình th  hai có t n s  đi u ch nh các sóng mang phứ ầ ố ề ỉ ụ không vượt quá +/­ 10 kHz

Kênh ph  SAP cũng có kh  năng ti p nh n tín hi u mã hóa chụ ả ế ậ ệ ương trình th  haiứ  

t i kho ng t n t  50 Hz đ n 10 000 Hz.ạ ả ầ ừ ế

Vi c đi u ch  sóng mang âm b ng sóng mang ph  SAP không đệ ề ế ằ ụ ược vượt quá +/­ 15 kHz

2.3 Tiêu chu n âm thanh c a Đ c ẩ ủ ứ

Tiêu chu n âm thanh FM­FMẩ  được s  d ng   Đ c, Áo, Hà Lan, Th yử ụ ở ứ ụ  

Sĩ và Úc. Tiêu chu n này s  d ng m t kênh đôi đ  truy n t i âm thanh Stereoẩ ử ụ ộ ể ề ả  

FM   d ng tở ạ ương t  Cũng gi ng nh  MTS, kênh th  c p có th  đự ố ư ứ ấ ể ượ ự ụ  c s  d ng

đ  truy n t i m t ngôn ng  th  hai.ể ề ả ộ ữ ứ

Tiêu chu n âm thanh Zweikanaltonẩ  hay còn được g i là Zweiton, ho cọ ặ  German stereo, ho c A2 stereo, ho c West German Stereo và IGR stereo.ặ ặ

Zweiton được phát tri n t  tiêu chu n âm thanh German A2 vào đ u nh ng nămể ừ ẩ ầ ữ  

1980. Zweiton là âm thanh s , nh  nh ng h  th ng khác, Zweiton có m t tín hi uố ư ữ ệ ố ộ ệ  sóng mang chính và m t tín hi u sóng mang th  c p dùng cho âm thanh ngôn ngộ ệ ứ ấ ữ 

th  2. Zweiton là m t h  th ng phát âm thanh TV đứ ộ ệ ố ược dùng   Đ c, Úc, Th y Sĩở ứ ụ  

và m t s  qu c gia khác nh ng n i mà s  d ng h  PAL­B hay PAL­G. Khôngộ ố ố ữ ơ ử ụ ệ  

gi ng nh  tiêu chu n NICAM, Zweiton là h  th ng tố ư ẩ ệ ố ương t ự

Zweiton có th  tể ương thích v i b t c  h  th ng TV tớ ấ ứ ệ ố ương t  nào đang hi nự ệ  hành, và h  th ng PAL hi n đ i hay nh ng b  thu truy n hình SECAM g m cóệ ố ệ ạ ữ ộ ề ồ  

m t IC dò âm thanh, lo i IC mà có th  gi i mã c  hai h  th ng Zweiton vàộ ạ ể ả ả ệ ố  NICAM

H  th ng Zweiton v a có th  th c hi n m t chệ ố ừ ể ự ệ ộ ương trình âm thanh hoàn toàn riêng bi t, v a có th  đệ ừ ể ược s  d ng đ  truy n âm thanh Stereo. Nh  trongử ụ ể ề ư  

nh ng trữ ường h p sau: th  nh t là sóng mang FM mang (L+R)/2 đ  tợ ứ ấ ể ương thích, 

th  hai là sóng mang ph  mang R (không ph i L­R). Sau khi n i 2 kênh, phứ ụ ả ố ươ  ngpháp này c i thi n t  l  tín hi u trên nhi u b ng cách làm gi m ti ng  n tả ệ ỷ ệ ệ ễ ằ ả ế ồ ươ  ngquan gi a các kênh.ữ

M t b  l c thông th p độ ộ ọ ấ ược m c trên chân ngõ ra CA c a N101 trắ ủ ước khi 

đ a vào IC đi u ch  N102. Nó là m t b  l c Bessell v i đ c tính là tr  khángư ề ế ộ ộ ọ ớ ặ ở  ngõ vào th p kho ng 500  , tr  kháng ngõ ra cao, và ho t đ ng trong t m t n sấ ả Ω ở ạ ộ ầ ầ ố kho ng 50 kHz.ả

T n s  dao đ ng c a m ch r t kh t khe, nó ch  cho sai s  trong kho ngầ ố ộ ủ ạ ấ ắ ỉ ố ả  +/­ 2 kHz dưới m i đi u ki n.ọ ề ệ

Ngõ ra xung clock 4 Mhz c a N101, v i t n s  khá chính xác, và đủ ớ ầ ố ượ ọ  c l c

trước khi đ a vào chân dao đ ng (XTAL) đ  c p xung dao đ ng cho IC đi u chư ộ ể ấ ộ ề ế N102. Nó l c đ n gi n ch  s  d ng m t cu n c m 1 ọ ơ ả ỉ ử ụ ộ ộ ả H, t  1500 ụ F được m cắ  

n i ti p v i đi n tr  750  ố ế ớ ệ ở Ω

Tr  kháng ngõ vào c a IC đi u ch  ch  trong kho ng 70 k  và đ  tránhở ủ ề ế ỉ ả Ω ể  nhi u t n s  th p thì c n có t  ghép kho ng 0,1 ễ ầ ố ấ ầ ụ ả F ho c l n h n.ặ ớ ơ

Ngõ ra có b  l c thông th p g m R10, C12 đ  cho tín hi u độ ọ ấ ồ ể ệ ượ ổc  n đ nh, ị

b  l c trong kho ng t n s  kho ng 50 kHz, t t nh t nên dùng b  l c Bessell.ộ ọ ả ầ ố ả ố ấ ộ ọ

Xung clock ch  c p cho IC gi i mã có th  c p tr c ti p qua chân MCLK ủ ấ ả ể ấ ự ế(Master Clock) ho c m t b  dao đ ng đặ ộ ộ ộ ượ ạc t o ra b ng m t b  PLL t  tín hi u ằ ộ ộ ừ ệhình t ng h p t i chân ngõ vào VID_IN.ổ ợ ạ

Dao đ ng th ch anh c p cho IC qua 2 chân XIN và XOUT đ  t o xung choộ ạ ấ ể ạ  

IC ho t đ ng, xung này dùng đ  đi u ch  RF ho c nh ng  ng d ng khác.ạ ộ ể ề ế ặ ữ ứ ụ

Hình 2. 10. S  đ  mã hóa âm thanh đa kênh.ơ ồ

Hình 2. 11. S  đ  m ch mã hóa âm thanh đa kênh.ơ ồ ạ

Hình 2. 12 S  đ  m ch gi i mã âm thanh MTS.ơ ồ ạ ả

4 Phương pháp ch n đoán và s a l i trong m ch âm thanh đa kênh.ẩ ử ỗ ạ

M c tiêu: Có kh  năng ch n đoán và s a ch a nh ng h  h ng thông th ụ ả ẩ ử ữ ữ ư ỏ ườ ng  trong m ch âm thanh đa kênh ạ

- Bước 2: Tháo g  ph n v  phía sau c a TV (xem hỡ ầ ỏ ủ ướng d n bài 12).ẫ

- Bước 3: Xác đ nh kh i m ch đi n liên quan đ n m ch âm thanh đa kênh.ị ố ạ ệ ế ạ

- Bước 4: Kh o sát tình tr ng c a các linh ki n trong kh i, ki m tra s  bả ạ ủ ệ ố ể ơ ộ xem có hi n tệ ượng gì khác thường nh  là: linh ki n b  r  sét, linh ki n bư ệ ị ỉ ệ ị cháy, n , linh ki n b  phù …ổ ệ ị

- Bước 5: Ki m tra các dây n i gi a kh i m ch đang xem xét v i các kh iể ố ữ ố ạ ớ ố  lân c n. C n chú ý đ n các đ u dây c m xem có còn nguyên v n, hay có bậ ầ ế ầ ắ ẹ ị 

- Bước 2: Ta đi u ch nh cho âm thanh to d n và ki m tra âm thanh   ngõ raề ỉ ầ ể ở  

nh  th  nào. Ta nên ki m tra khi âm thanh đang ho t đ ng   m c to, khiư ế ể ạ ộ ở ứ  

đó ta s  th y rõ đẽ ấ ược nh ng khác bi t rõ r t. Chú ý xem âm thanh cóữ ệ ệ  

nh ng gì b t thữ ấ ường hay không, sau đó ghi l i hi n tr ng   bên dạ ệ ạ ở ưới

………

………

- Bước 3: Ta c n ch nh âm thanh to nh  khác nhau, theo nhi u ki u tr m ầ ỉ ỏ ề ể ầ

b ng  khác nhau. C n cho máy ho t đ ng trong m t kho ng th i gian và ổ ầ ạ ộ ộ ả ờ

l p l i nhi u l n đ  có k t lu n chính xác nh t.ặ ạ ề ầ ể ế ậ ấ

4.2.  Cách s a l i ử ỗ

Ph n th c hành ầ ự

N u có nh ng âm thanh b t thế ữ ấ ường nh : b  rè, b  sôi, âm thanh không th c,ư ị ị ự  

b  méo gi ng … thì c n ti n hành ki m tra và s a ch a m ch theo bị ọ ầ ế ể ử ữ ạ ước sau:

Bước 1: Đo tín hi u ngõ vào trệ ước khi vào IC x  lý âm thanh, các tín hi uử ệ  này có th  đo t  jack c m audio, cho đ n chân input c a IC, đ  xem tín hi u cóể ừ ắ ế ủ ể ệ  

t t hay không? Ghi k t qu  và nh n xét vào bên dố ế ả ậ ưới

Nh n xét v  tín hi u ngõ vào:ậ ề ệ

………

………

………

N u tín hi u âm thanh t t thì ti p t c bế ệ ố ế ụ ước 2

Bước 2: Đo và ki m tra tín hi u âm thanh t i các chân output c a IC x  lýể ệ ạ ủ ử  

N u tín hi u ngõ ra b  m t, b  méo ta ti n hành hàn l i các m i hàn cho IC,ế ệ ị ấ ị ế ạ ố  

và ki m tra l i, n u không có gì khác bi t thì ti n hành thay th  IC. N u tín hi uể ạ ế ệ ế ế ế ệ  ngõ ra này còn t t, ta ti n hành bố ế ước 3

Bước 3: Đo và ki m tra các b  l c, b  khu ch đ i và tín hi u   loa.ể ộ ọ ộ ế ạ ệ ở

Nh n xét v  tín hi u đo đậ ề ệ ược:

M t s  g i ý v  cách đo đ c, ki m tra:ộ ố ợ ề ạ ể

- Có th  tháo b  b t m t s  t  ghép đ  cô l p các kh i, giúp cho vi c xácể ỏ ớ ộ ố ụ ể ậ ố ệ  

đ nh h  h ng s  d  dàng h n.ị ư ỏ ẽ ễ ơ

- Đo các đi n áp ngu n trên các chân ngu n c a IC, n u đi n áp không đúngệ ồ ồ ủ ế ệ  (do b  s t áp) cũng là nguyên nhân gây ra h  h ng.ị ụ ư ỏ

- Dùng máy hi n sóng đ  đo t n s  dao đ ng c a th ch anh c p cho IC, n uệ ể ầ ố ộ ủ ạ ấ ế  

t n s  sai ho c không có t n s  thì c n ki m tra và thay th  cho kh i daoầ ố ặ ầ ố ầ ể ế ố  

đ ng th ch anh này.ộ ạ

- Ki m tra các m ch l c thông th p c a các ngõ vào và ngõ ra, n u b  hể ạ ọ ấ ủ ế ị ư 

h ng nh ng m ch này thì s  làm cho âm thanh b  nhi u.ỏ ữ ạ ẽ ị ễ

- Có th  có nh ng linh ki n do lâu ngày, do di chuy n, nhi t đ  … làm hể ữ ệ ể ệ ộ ở chân linh ki n, linh ki n ho t đ ng sai, nên ta càn hàn l i các m i hàn choệ ệ ạ ộ ạ ố  

nh ng linh ki n này, ho c có th  do t  đi n ho t đ ng lâu ngày b  khô, bữ ệ ặ ể ụ ệ ạ ộ ị ị 

r , ta thay th  nh ng t  tỉ ế ữ ụ ương đương (chú ý v  giá tr  đi n áp c a t ).ề ị ệ ủ ụ

Câu h i:ỏ

Câu 1: Trình bày khái ni m v  âm thanh đa kênh và nh ng đ c tính c aệ ề ữ ặ ủ  

nó ?

Câu 2: Trình bày đ c đi m c a h  th ng âm thanh theo tiêu chu n c aặ ể ủ ệ ố ẩ ủ  

BÀI 3. H  TH NG ÂM THANH NICAM.Ệ Ố

Mã bài: 03

Gi i thi u:ớ ệ

H  th ng âm thanh Nicam là m t h  th ng đệ ố ộ ệ ố ượ ử ục s  d ng ch  y u   M ,ủ ế ở ỹ  

nó cũng đượ ử ục s  d ng   nhi u qu c gia khác. Qua bài này s  cho ta bi t đở ề ố ẽ ế ượ  ckhái quát c a m t h  th ng âm thanh Nicam và nguyên t c đi u ch  cũng nhủ ộ ệ ố ắ ề ế ư 

gi i mã c a h  th ng.ả ủ ệ ố

M c tiêu c a bài:ụ ủ

Ki n th c: ế ứ

- Khái quát được h  th ng âm thanh NiCam.ệ ố

- Phân tích được nguyên t c gi i đi u ch  và gi i mã c a m ch âm thanhắ ả ề ế ả ủ ạ  NiCam

- Ki m tra và s a ch a nh ng h  h ng c a m ch âm thanh NiCam.ể ử ữ ữ ư ỏ ủ ạ

K  năng: ỹ

- Xác đ nh đị ược nh ng h  h ng c a h  th ng âm thanh Nicam.ữ ư ỏ ủ ệ ố

- Phân tích và d  đoán đự ược nh ng h  h ng có th  x y ra trong h  th ngữ ư ỏ ể ả ệ ố  

âm thanh Nicam

- Phát tri n để ược k  năng t  duy, phán đoán trong công vi c.ỹ ư ệ

Thái đ : ộ

- Rèn luy n đệ ược tính c n cù, t  m  trong công vi c.ầ ỉ ỉ ệ

- Phát huy được kh  năng làm vi c chính xác, hi u qu  trong công vi c.ả ệ ệ ả ệ

N i dung chính.ộ

Ti n thân c a nó đề ủ ược phát tri n đ   ng d ng trong các liên k t đi m n iể ể ứ ụ ế ể ố  

đi m c a các m ng lể ủ ạ ưới phát thanh vào đ u nh ng năm 1970. Sau đó, trongầ ữ  

nh ng năm 1980, các nhà đài m i b t đ u s  d ng Nicam nh  là m t chu n nénữ ớ ắ ầ ử ụ ư ộ ẩ  

trong h  th ng TV âm thanh n i c a h  Tiêu chu n âm thanh Nicam thệ ố ổ ủ ọ ẩ ườ  ng

đượ ử ục s  d ng ph  bi n   M ổ ế ở ỹ

Hình 3. 1. S  đ  kh i c a m t h  th ng Nicam NC200A.ơ ồ ố ủ ộ ệ ố

1.1 S  nén­giãn g n nh  t c th i (Near Instantaneous Companding) ự ầ ư ứ ờ

Ý tưởng này được mô t  đ u tiên vào năm 1964, “s  đ nh t m” (ranging)ả ầ ự ị ầ  

s  đẽ ược áp d ng trên tín hi u tụ ệ ương t  trự ước khi chuy n đ i ADC (tể ổ ương tự sang s ) và sau khi chuy n đ i DAC (s  sang tố ể ổ ố ương t ). Đ a ý tự ư ưởng này vào trong phát thanh truy n hình (broadcasting), trong đó s  nén­giãn s  đề ự ẽ ược làm hoàn toàn trên s  sau khi chuy n đ i ADC và trố ể ổ ước khi chuy n đ i DAC.ể ổ

Hình 3. 2. S  mã hóa tín hi u âm thanh s  đã đự ệ ố ược nén­giãn

1.2 Các liên k t đi m n i đi m ế ể ố ể

Ban đ u, Nicam d  đ nh cung c p cho các nhà đài v i 6 kênh âm thanhầ ự ị ấ ớ  

ch t lấ ượng cao trong m t băng thông 2048 kbit/s. C u hình này độ ấ ược ch n đọ ể 

tương h p v i t c đ  đa h p s  c p E1 và các h  th ng dùng ho t đ ng   t nợ ớ ố ộ ợ ơ ấ ệ ố ạ ộ ở ầ  

s  này d  dàng s  d ng PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy) cho m ng vi nố ễ ử ụ ạ ễ  thông qu c gia và qu c t ố ố ế

M t s  h  th ng tộ ố ệ ố ương đương đã được phát tri n   nhi u qu c gia khácể ở ề ố  nhau nh  là: h  th ng RAI, h  th ng NICAM­type, NICAM­1 (13:10), NICAM­2ư ệ ố ệ ố  (14:11), NICAM­3 (14:10). Trong đó, NICAM­2 cho ch t lấ ượng âm thanh t tố  

nh t, nh ng t n t i nhi u nhấ ư ồ ạ ề ược đi m, vì v y NICAM­3 để ậ ược s  d ng nhi uử ụ ề  

h n.ơ

Đ  tể ương thích v i mono, tín hi u Nicam đớ ệ ược truy n trên m t sóng mangề ộ  

ph  d c theo sóng mang âm thanh. Đi u đó có nghĩa là sóng mang âm thanh monoụ ọ ề  trong các h  th ng FM và AM ch  còn l i âm thanh mono.ệ ố ỉ ạ

Trong h  th ng Nicam, sóng mang âm thanh có t n s  5.85 MHz, sóngệ ố ầ ố  mang video n m trong kho ng 6.5 MHz đ n 5.5 MHz.ằ ả ế

Hi n t i, Nicam có các ch  đ  phát và nh n nh  sau. Ch  đ  có th  đệ ạ ế ộ ậ ư ế ộ ể ượ  c

ch n b ng 3 bit trong trọ ằ ường c a data stream.ủ

- M t kênh âm thanh stereo s ộ ố

- Hai kênh âm thanh mono s  khác nhau.ố

- M t kênh âm thanh mono s  và m t kênh d  li u 352 kbit/s.ộ ố ộ ữ ệ

- M t kênh d  li u 704 kbit/s.ộ ữ ệ

1.3 S  truy n các gói Nicam ự ề

B n giai đo n trong x  lý âm thanh trố ạ ử ước khi truy n:ề

Hình 3. 4. Các giai đo n trong x  lý âm thanh.ạ ửCác gói d  li u Nicam (v n t t là gói Nicam), ngo i tr  các header, đ uữ ệ ắ ắ ạ ừ ề  

được tr n v i b  phát bit gi  ng u nhiên 9­bit trộ ớ ộ ả ẫ ước khi truy n.ề

B  phát gi  ng u nhiên này sinh ra  m t bit stream v i chu k  l p l i làộ ả ẫ ộ ớ ỳ ặ ạ  

511 kbit/s

Công th c c a b  gi  ng u nhiên là xứ ủ ộ ả ẫ 9 + x4 + 1

B  gi  ng u nhiên b t đ u v i d  li u 111111111.ộ ả ẫ ắ ầ ớ ữ ệ

AD C

Near Instantaneou

s Companding

ationAnalog sound 

signal

Vi c t o Nicam bitstream gi ng v i nhi u tr ng là đi u quan tr ng b i vìệ ạ ố ớ ễ ắ ề ọ ở  

nó s  làm gi m nhi u t o m u (patterning interference) trên các kênh TV đ t kẽ ả ễ ạ ẫ ặ ế 

c n nhau.ậ

Các header không được tr n v i các bit gi  ng u nhiên. Đi u này là c nộ ớ ả ẫ ề ầ  thi t vì đ  khóa dòng d  l u Nicam l i và tái đ ng b  hóa dòng d  li u này ế ể ữ ệ ạ ồ ộ ữ ệ ở máy thu

 th i đi m b t đ u c a m i gói Nicam thì thanh ghi d ch c a b  phát gi

ng u nhiên đẫ ược reset v  không.ề

Hình 3. 5. S  đ  ho t đ ng c a thanh ghi d ch.ơ ồ ạ ộ ủ ị

1.4 Các v n đ  truy n d n trong Nicam ấ ề ề ẫ

Nicam không gi ng chu n CD vì l y m u 14 bit   t n s  32 kHz.ố ẩ ấ ẫ ở ầ ố

Gi i h n t n s  trên c a kênh âm thanh Nicam là 15 kHz do các b  l c lớ ạ ầ ố ủ ộ ọ ượ ở c 

b  giãi mã.ộ

Các m u âm thanh 14 bit đẫ ược đi u ch  xung mã b  nén­giãn xu ng còn 10 bitề ế ị ố  khi truy n.ề

Các m u âm thanh Nicam b  phân thành các kh i c a 32 m u. N u t t c  cácẫ ị ố ủ ẫ ế ấ ả  

m u trong m t kh i b  câm thì MSB đ u là 0, các bit này có th  b  qua mà khôngẫ ộ ố ị ề ể ỏ  

có t n hao gì.ổ

Trên các m u l n nh t, m t vài LSB b  c t đi, v i hy v ng r ng chúng s  khôngẫ ớ ấ ộ ị ắ ớ ọ ằ ẽ  

b  nghe th y.ị ấ

Tín hi u 3 bit đi u khi n cho m i kh i ghi trong đó các bit b  b  qua.ệ ề ể ỗ ố ị ỏ

S  nén­giãn s  s  đ m b o cho các thu t toán mã hóa và giãi mã hoàn h o.ự ố ẽ ả ả ậ ả