Giáo trình công nghệ chế tạo máy nguyên xuân an

NH NG NGUYÊN NHÂN GÂY RA SAI L CH TRONG QUÁ TRÌNH GIA CÔNG:Ữ Ệ 1.

NGUY N XUÂN ANỄ

GIÁO TRÌNH

(L u hành n i b ) ư ộ ộ

Tuyên b  b n quy nố ả ề

Giáo trình này s  d ng làm tài li u gi ng d y n i bử ụ ệ ả ạ ộ ộ trong trường cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N iẳ ề ệ ộ

Trường Cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N i không sẳ ề ệ ộ ử 

d ng và không cho phép b t k  cá nhân hay t  ch c nào sụ ấ ỳ ổ ứ ử 

d ng giáo trình này v i m c đích kinh doanh.ụ ớ ụ

M i trích d n, s  d ng giáo trình này v i m c đích khácọ ẫ ử ụ ớ ụ  hay   n i khác đ u ph i đở ơ ề ả ược s  đ ng ý b ng văn b n c aự ồ ằ ả ủ  

trường Cao đ ng ngh  Công nghi p Hà N iẳ ề ệ ộ

Quá trình s n xu t là quá trình mà con ngả ấ ười tác đ ng tr c ti p vào đ iộ ự ế ố  

tượng s n xu t nh  công c  s n xu t, nh m bi n đ i tài nguyên thiên nhiênả ấ ờ ụ ả ấ ằ ế ổ  

ho c bán thành ph m thành các s n ph m hoàn ch nh, c  th  đáp  ng yêu c uặ ẩ ả ẩ ỉ ụ ể ứ ầ  

c a xã h i. Quá trình này có th  bao g m nhi u giai đo n. Ví d : đ  có m tủ ộ ể ồ ề ạ ụ ể ộ  

s n ph m c  khí thì ph i qua khai thác qu ng, luy n kim, gia công c  khí, giaả ẩ ơ ả ặ ệ ơ  công nhi t và hoá, l p ráp    ệ ắ

tương quan gi a các b  ph n c a chi ti t.ữ ộ ậ ủ ế

+ Quá trình công ngh  gia công c  là quá trình c t g t phôi, nh m t o raệ ơ ắ ọ ằ ạ  hình dáng, kích thước, đ  nh n b  m t, đ  chính xác c a chi ti t.ộ ẵ ề ặ ộ ủ ế

H×nh I.1 _ TiÖn trôc bËc

+ Quá trình công ngh  nhi t luy n là quá trình làm thay đ i tính ch t v tệ ệ ệ ổ ấ ậ  

lý và hoá h c c a v t li u chi ti t.ọ ủ ậ ệ ế

+ Quá trình công ngh  l p ráp là quá trình t o thành nh ng quan hệ ắ ạ ữ ệ 

tương quan gi a các chi ti t thông qua các lo i liên k t m i l p ghép.ữ ế ạ ế ố ắ

Ngoài ra còn có các quá trình công ngh  ch  t o phôi nh  đúc, gia côngệ ế ạ ư  

áp l c  Nh  v y ta th y r ng xác đ nh quá trình công ngh  h p lý r i ghiự ư ậ ấ ằ ị ệ ợ ồ  thành văn b n công ngh  thì văn b n đó g i là quy trình công ngh  Chính vìả ệ ả ọ ệ  

v y mà m t quy trình công ngh  t i  u ph i tho  mãn nh ng đi u c  b nậ ộ ệ ố ư ả ả ữ ề ơ ả  sau:

vi c thì ta đã chuy n sang m t nguyên công khác. VD: ta ti n tr c nh  hìnhệ ể ộ ệ ụ ư  

v  sau:ẽ

N u   ta   ti n   m t   đ uế ệ ộ ầ  

r i tr  đ u ngay đ  ti n đ uồ ở ầ ể ệ ầ  kia   thì   v n   thu c   m tẫ ộ ộ  nguyên   công   Nh ng   n uư ế  

ti n   m t   đ u   cho   c   lo tệ ộ ầ ả ạ  

xong r i m i ti n đ u còn l i cũng cho c  lo t đó thì thành hai nguyên công.ồ ớ ệ ầ ạ ả ạ  

+ Ý nghĩa k  thu t là   ch , tu  theo yêu c u k  thu t c a chi ti t màỹ ậ ở ỗ ỳ ầ ỹ ậ ủ ế  

ngườ ỹi k  thu t viên ph i gia công các b  m t c a chi ti t đó b ng phậ ả ề ặ ủ ế ằ ươ  ngpháp mài, phay, khoan hay ti n  ệ

+ Ý nghĩa kinh t : ph i tu  theo s n lế ả ỳ ả ượng và đi u ki n s n xu t c  thề ệ ả ấ ụ ể 

mà chia nh  ra làm nhi u nguyên công (phân tán nguyên công) ho c t p trungỏ ề ặ ậ  

 m t vài nguyên công (t p trung nguyên công) nh m m c đích đ m b o s

cân b ng cho nh p s n xu t. ằ ị ả ấ

b) Gá: Gá là m t ph n c a nguyên công, độ ầ ủ ược hoàn thành trong m t l nộ ầ  

gá đ t chi ti t. VD : gá ti n m t đ u r i đ i gá đ u kia là hai l n gá. ặ ế ệ ộ ầ ồ ổ ầ ầ

M t nguyên công có th  có m t ho c nhi u l n gá.ộ ể ộ ặ ề ầ

c) V  trí:  ị Là m t ph n quan tr ng c a nguyên công, độ ầ ọ ủ ược xác đ nh b iị ở  

m t v  trí tộ ị ương quan gi a chi ti t v i máy ho c gi a chi ti t v i dao c t.ữ ế ớ ặ ữ ế ớ ắ  VD: m i l n phay m t c nh ho c khoan m t l  trên chi ti t có nhi u l  đỗ ầ ộ ạ ặ ộ ỗ ế ề ỗ ượ  c

g i là m t v  trí.ọ ộ ị

Nh  v y m t l n gá có th  có m t ho c nhi u v  trí.ư ậ ộ ầ ể ộ ặ ề ị

d) B ướ Cũng là m t ph n c a nguyên công ti n hành gia công m t b c:  ộ ầ ủ ế ộ ề 

m t (ho c m t t p h p b  m t) s  d ng dao (ho c m t b  dao) đ ng th iặ ặ ộ ậ ợ ề ặ ử ụ ặ ộ ộ ồ ờ  

VD: trong hình I.1 ta ti n ba đo n A, B, C là ba bệ ạ ước khác nhau; ti n b nệ ố  

m t đ u D, E, F, G là b n bặ ầ ố ước đ c l p v i nhau. Ti n ngoài r i đ i t c đ ,ộ ậ ớ ệ ồ ổ ố ộ  

bước ti n và thay dao đ  ti n ren là hai bế ể ệ ước khác nhau

Nh  v y m t nguyên công có th  có m t ho c nhi u bư ậ ộ ể ộ ặ ề ước

e) Đ ườ ng chuy n dao:  ể Là m t ph n c a bộ ầ ủ ước đ  h t đi m t l p v t li uể ớ ộ ớ ậ ệ  

có cùng ch  đ  c t và b ng cùng m t dao. ế ộ ắ ằ ộ

f) Đ ng tác:  ộ Là m t hành đ ng c a ngộ ộ ủ ười công nhân đ  đi u khi n máyể ề ể  

th c hi n vi c gia công ho c l p ráp. VD: b m nút, quay   dao, đ y   đ ng.ự ệ ệ ặ ắ ấ ụ ẩ ụ ộ

c p trên giao cho, cũng có th  do b n thân nhà máy t  l p ra theo nhu c u c aấ ể ả ự ậ ầ ủ  

xã h i và th  trộ ị ường tiêu th  Khi đã có k  ho ch, nhà máy ph i đ ng viênụ ế ạ ả ộ  toàn b  l c lộ ự ượng đ  th c hi n k  ho ch đó. Trong k  ho ch s n xu t, chể ự ệ ế ạ ế ạ ả ấ ỉ tiêu quan tr ng nh t là s n lọ ấ ả ượng hàng năm tính theo đ n v  s n ph m (chi c)ơ ị ả ẩ ế  

ho c tr ng lặ ọ ượng (t n) ho c b ng giá tr  ti n (đ ng) tu  theo nghành s nấ ặ ằ ị ề ồ ỳ ả  

xu t. D ng s n xu t là m t khái ni m đ c tr ng có tính ch t t ng h p giúpấ ạ ả ấ ộ ệ ặ ư ấ ổ ợ  cho vi c xác đ nh h p lý đệ ị ợ ường l i, bi n pháp công ngh  và t  ch c s n xu tố ệ ệ ổ ứ ả ấ  

đ  ch  t o ra s n ph m đ t các ch  tiêu kinh t  k  thu t. Các y u t  đ cể ế ạ ả ẩ ạ ỉ ế ỹ ậ ế ố ặ  

tr ng c a d ng s n xu t là :       ư ủ ạ ả ấ

+ S n lả ượng

D ng s n xu t đ n chi c: có đ c đi m là s n lạ ả ấ ơ ế ặ ể ả ượng hàng năm ít, thườ  ng

t  m t đ n vài ch c chi c, s n ph m không  n đ nh do ch ng lo i nhi u, chuừ ộ ế ụ ế ả ẩ ổ ị ủ ạ ề  

kì ch  t o l i không đế ạ ạ ược xác đ nh. Do v y trong d ng s n xu t này thị ậ ạ ả ấ ườ  ng

ch  dùng các trang thi t b , d ng c  công ngh  v n năng. Máy móc đỉ ế ị ụ ụ ệ ạ ược bố trí theo lo i máy thành t ng b  ph n s n xu t khác nhau. Tài li u công nghạ ừ ộ ậ ả ấ ệ ệ 

có n i dung s  lộ ơ ược, dướ ại d ng phi u ti n trình công ngh  Yêu c u trình đế ế ệ ầ ộ 

th  ph i cao.ợ ả

2. D ng s n xu t hàng lo t:ạ ả ấ ạ

D ng s n xu t hàng lo t có s n lạ ả ấ ạ ả ượng hàng năm không quá ít, s n ph mả ẩ  

được ch  t o thành t ng lo t theo chu kì xác đ nh. S n ph m tế ạ ừ ạ ị ả ẩ ương đ i  nố ổ  

đ nh. ị

3. D ng s n xu t hàng kh i: ạ ả ấ ố

D ng s n xu t hàng kh i: có s n lạ ả ấ ố ả ượng r t l n, s n ph m  n đ nh; trìnhấ ớ ả ẩ ổ ị  

đ  chuyên môn hoá s n xu t cao; trang thi t b , d ng c  công ngh  thộ ả ấ ế ị ụ ụ ệ ường là 

chuyên dùng; quá trình công ngh  đệ ược thi t k  và tính toán chính xác vàế ế  

được ghi thành các tài li u công ngh  có n i dung c  th  và t  m  ệ ệ ộ ụ ể ỉ ỉ

Chú ý r ng ằ  vi c phân chia ba d ng s n xu t nh  trên ch  có tính ch tệ ạ ả ấ ư ỉ ấ  

tương 

đ i. Trong th c t  ngố ự ế ười ta còn chia các d ng s n xu t nh  sau :ạ ả ấ ư

+ S n xu t đ n chi c và lo t nh ả ấ ơ ế ạ ỏ

Ngoài ra chúng ta còn ph i n m v ng các hình th c t  ch c s n xu t đả ắ ữ ứ ổ ứ ả ấ ể 

s  d ng thích h p cho các d ng s n xu t khác nhau.ử ụ ợ ạ ả ấ

Trong quá trình ch  t o, s n ph m c  khí thế ạ ả ẩ ơ ường được th c hi n theoự ệ  hai hình th c t  ch c s n xu t, là s n xu t theo dây chuy n và không theo dâyứ ổ ứ ả ấ ả ấ ề  chuy n.   ề

_ Hình th c s n xu t theo dây chuy n thứ ả ấ ề ường được áp d ng   qui mô s nụ ở ả  

xu t hàng lo t l n và hàng kh i. Đ c đi m c a hình th c này là : ấ ạ ớ ố ặ ể ủ ứ

+ Máy được b  trí theo th  t  các nguyên công c a quá trình công ngh ,ố ứ ự ủ ệ  nghĩa là m i nguyên công đỗ ược hoàn thành t i m t v  trí nh t đ nh. Sau khiạ ộ ị ấ ị  

th c hi n nguyên công, đ i tự ệ ố ượng s n xu t đả ấ ược chuy n sang máy ti p theo.  ể ế

+ S  lố ượng ch  làm vi c (máy) và năng su t lao đ ng t i m t ch  làmỗ ệ ấ ộ ạ ộ ỗ  

vi c (máy) ph i đệ ả ược xác đ nh h p lí đ  đ m b o tính đ ng b  v  th i gianị ợ ể ả ả ồ ộ ề ờ  

gi a các nguyên công trên c  s  nh p s n xu t c a dây chuy n.    ữ ơ ở ị ả ấ ủ ề

_ Nh p s n xu t là kho ng th i gian l p l i chu kì gia công ho c l p ráp,ị ả ấ ả ờ ặ ạ ặ ắ  nghĩa là trong kho ng th i gian này t ng nguyên công c a quá trình công nghả ờ ừ ủ ệ 

được th c hi n đ ng b  và sau kho ng th i gian  y m t đ i tự ệ ồ ộ ả ờ ấ ộ ố ượng s n xu tả ấ  

được hoàn thi n và đệ ược chuy n ra kh i dây chuy n s n xu t.    ể ỏ ề ả ấ

       N _ s  đ i tố ố ượng s n xu t ra trong kho ng th i gian ả ấ ả ờ T .

+ Đ  đ m b o tính đ ng b  c a dây chuy n s n xu t và đ m b o sể ả ả ồ ộ ủ ề ả ấ ả ả ố 

lượng s n ph m theo k  ho ch c n ph i chú ý tho  mãn đi u ki n :  ả ẩ ế ạ ầ ả ả ề ệ

IV. QUAN H  GI A ĐỆ Ữ ƯỜNG L I, BI N PHÁP CÔNG NGH  VÀ QUI MÔ S NỐ Ệ Ệ Ả  

XU T TRONG VI C CHU N B  S N XU T:Ấ Ệ Ẩ Ị Ả Ấ

_ T p trung nguyên công có nghĩa là b  trí nhi u bậ ố ề ước công ngh  trong ph mệ ạ  

vi m t nguyên công, vì v y s  lộ ậ ố ượng nguyên công c a quá trình công ngh  sủ ệ ẽ 

ít đi.  

_ Phân tán nguyên công có nghĩa là b  trí ít bố ước công ngh  trong ph m việ ạ  

m tộ

nguyên công, nh  v y s  nguyên công c a quá trình công ngh  s  nhi u lên.ư ậ ố ủ ệ ẽ ề

Hi n nay nhìn chung ngệ ười ta có xu hướng v n d ng phậ ụ ương pháp t pậ  trung nguyên công trên c  s  t  đ ng hoá s n xu t nh m tăng năng su t laoơ ở ự ộ ả ấ ằ ấ  

đ ng, rút ng n chu kì s n xu t, gi m chi phí đi u hành và l p k  ho ch s nộ ắ ả ấ ả ề ậ ế ạ ả  

xu t ấ

Vi c chu n b  công ngh  có vai trò quan tr ng trong quá trình chu n bệ ẩ ị ệ ọ ẩ ị 

k  thu t cho s n xu t. M c đích c a chu n b  công ngh  Ch  t o máy làỹ ậ ả ấ ụ ủ ẩ ị ệ ế ạ  

đ m b o quá trình ch  t o s n ph m c  khí  n đ nh, đ u đ n  ng v i t ngả ả ế ạ ả ẩ ơ ổ ị ề ặ ứ ớ ừ  qui mô và đi u ki n s n xu t nh t đ nh; đ m b o các ch  tiêu kinh t  k  thu tề ệ ả ấ ấ ị ả ả ỉ ế ỹ ậ  

đã được xác đ nh và đ m b o k  ho ch s n xu tị ả ả ế ạ ả ấ

Hi n t i trình đ  chu n b  công ngh  trong nghành Ch  t o máy   nệ ạ ộ ẩ ị ệ ế ạ ở ướ  c

ta còn r t th p, ch  y u là th  công. Vì v y mà hi u qu  c a vi c chu n bấ ấ ủ ế ủ ậ ệ ả ủ ệ ẩ ị công ngh  đ i v i th c t  s n xu t ch a cao, đi u đó  nh hệ ố ớ ự ế ả ấ ư ề ả ưởng tr c ti pự ế  

t i hi u qu  s n xu t trong các nhà máy Ch  t o máy. Còn   các nớ ệ ả ả ấ ế ạ ở ước có 

n n công nghi p phát tri n ngề ệ ể ười ta đang nâng cao d n trình đ  chu n b  côngầ ộ ẩ ị  ngh  trong nghành Ch  t o máy theo hệ ế ạ ướng c  khí hoá và t  đ ng hoá b ngơ ự ộ ằ  

cách s  d ng các thi t b  văn phòng bán t  đ ng và   m c cao h n là s  d ngử ụ ế ị ự ộ ở ứ ơ ử ụ  máy vi tính cho vi c chu n b  và đi u hành s n xu t.    ệ ẩ ị ề ả ấ

­­­­­­­­­­ ***** ­­­­­­­­­­

CÂU H I ÔN T P CHỎ Ậ ƯƠNG 1

1. Th  nào là quá trình s n xu t, quá trình công ngh , quy trình công ngh ?ế ả ấ ệ ệ

2. Hãy nêu các thành ph n c a quy trình công ngh  và nêu các ví d  minh ầ ủ ệ ụ

2. Các y u t  đ c tr ng c a ch t lế ố ặ ư ủ ấ ượng b  m t:ề ặ

_ Kh  năng làm vi c c a chi ti t máy ph  thu c r t nhi u vào ch t lả ệ ủ ế ụ ộ ấ ề ấ ượ  ng

c a l p b  m t v i nh ng tính ch t quan tr ng c a l p b  m t c  th  là :  ủ ớ ề ặ ớ ữ ấ ọ ủ ớ ề ặ ụ ể+ Hình d ng l p b  m t (đ  sóng, đ  nhám…) ạ ớ ề ặ ộ ộ

+ Tr ng thái và tính ch t c  lý c a l p b  m t (đ  c ng, chi u sâu bi nạ ấ ơ ủ ớ ề ặ ộ ứ ề ế  

L p b  m t chi ti t máy khác v i l p lõi v  c u trúc kim lo i, tính ch tớ ề ặ ế ớ ớ ề ấ ạ ấ  

c t g t và tr ng thái bi n c ng. Nguyên nhân chính c a s  khác nhau là hi nắ ọ ạ ế ứ ủ ự ệ  

tượng bi n d ng d o c a l p b  m t. M c đ  và chi u sâu bi n c ng bế ạ ẻ ủ ớ ề ặ ứ ộ ề ế ứ ề 

m t ph  thu c vào nhi u y u t ; nh ng y u t  này cũng  nh hặ ụ ộ ề ế ố ữ ế ố ả ưởng đ n l cế ự  

c t và nhi t c t. Đ i v i b  m t ch u t i l n c n chú ý đ c bi t tính ch t cắ ệ ắ ố ớ ề ặ ị ả ớ ầ ặ ệ ấ ơ 

lý c a nó.    ủ

2.1. Tính ch t hình h c c a b  m t gia công: ấ ọ ủ ề ặ

Tính ch t hình h c c a b  m t gia công đấ ọ ủ ề ặ ược đánh giá b ng đ  nh pằ ộ ấ  nhô t  vi và đ  sóng b  m t.ế ộ ề ặ

a) Đ  nh p nhô t  vi: ộ ấ ế

 Trong quá trình c t, lắ ưỡ ắ ủi c t c a d ng c  c t và s  hình thành phoi kimụ ụ ắ ự  

lo i t o ra nh ng v t xạ ạ ữ ế ước c c nh  trên b  m t gia công. Nh  v y b  m tự ỏ ề ặ ư ậ ề ặ  gia công có đ  nhám (đ  nh p nhô t  vi). Đ  nh p nhô t  vi c a b  m t giaộ ộ ấ ế ộ ấ ế ủ ề ặ  

c ng (Ra) c a l p b  m t, Tr  s  c a Rz trong ph m vi chi u dài chu n Lộ ủ ớ ề ặ ị ố ủ ạ ề ẩ  

h

Sai l ch prôfin trung bình c ng (Ra) là tr  s  trung bình c a kho ng cáchệ ộ ị ố ủ ả  

t  các đ nh trên đừ ỉ ường nh p nhô t  vi t i đấ ế ớ ường tr c to  đ  Ox :ụ ạ ộ

d a vào c p chính xác v  kích thự ấ ề ước đ  xác đ nh đ  nhám b  m t tể ị ộ ề ặ ương  ng,ứ  

c  th  là giá tr  c a đ  nhám b  m t kho ng 5  ụ ể ị ủ ộ ề ặ ả    20% dung sai c a kíchủ  

thướ ầc c n đ t. ạ

Ch t lấ ượng b  m tề ặ C pấ  

nh nẵ  

Ra ( m)

Rz ( m)

Chi u dàiề  chu n lẩ

- y

L

3201608040

8

2,5

Bán tinh

567

52,51,25

20106,3

2,5

0,8

Tinh

891011

0,630,320,160,08

3,21,60,80,4

0,25

Siêu tinh

121314

0,040,020,01

0,20,08

b) Đ  sóng b  m t: ộ ề ặ

Là chu kì không b ng ph ng c a b  m t chi ti t máy đằ ẳ ủ ề ặ ế ược quan sát trong 

ph m vi l n h n đ  nhám b  m t (t  1 ạ ớ ơ ộ ề ặ ừ  10 mm). Người ta d a vào t  l  g nự ỉ ệ ầ  đúng gi a chi u cao nh p nhô và bữ ề ấ ước sóng đ  phân bi t đ  nh p nhô t  viể ệ ộ ấ ế  (đ  nhám) b  m t và đ  sóng c a bộ ề ặ ộ ủ ề 

m t chi ti t máy.ặ ế

+ Đ  nhám b  m t  ng v i t  l  l/h =ộ ề ặ ứ ớ ỉ ệ  

0 50 

+ Đ  sóng b  m t  ng v i t  lộ ề ặ ứ ớ ỉ ệ

     L/H = 50 1000

h : chi u cao nh p nhô t  vi.ề ấ ế

l : kho ng cách gi a hai đ nh nh p nhô t  vi.ả ữ ỉ ấ ế

L : kho ng cách gi a hai đ nh sóng.      ả ữ ỉ Hình 2.2  T ng quát v  đ  nhámổ ề ộ  

H : chi u cao c a sóng.       và đ  sóng c a b  m t chi ti tề ủ ộ ủ ề ặ ế  máy

2.2 Tính ch t c  lý c a b  m t gia công ấ ơ ủ ề ặ

Tính ch t c  lý c a l p b  m t chi ti t máy đấ ơ ủ ớ ề ặ ế ược bi u th  b ng đ  c ngể ị ằ ộ ứ  

b  m t, s  bi n đ i v  c u trúc mang tinh th  l p b  m t, đ  l n và d u c aề ặ ự ế ổ ề ấ ể ớ ề ặ ộ ớ ấ ủ  

ng su t trong l p b  m t, chi u sâu l p bi n c ng b  m t

a) Hi n t ệ ượ ng bi n c ng c a l p b  m t: ế ứ ủ ớ ề ặ

 Trong quá trình gia công, tác d ng c a l c c t làm xô l ch m ng tinhụ ủ ự ắ ệ ạ  

th  l p b  m t kim lo i và gây ra bi n d ng d o   vùng trể ớ ề ặ ạ ế ạ ẻ ở ước và vùng sau 

c a lủ ưỡ ắi c t. Phoi kim lo i đạ ượ ạc t o ra do bi n d ng d o c a các h t kimế ạ ẻ ủ ạ  

lo i trong vùng trạ ượt. Gi a các h t tinh th  kim lo i xu t hi n  ng su t. Thữ ạ ể ạ ấ ệ ứ ấ ể tích riêng tăng và m t đ  kim lo i gi m   vùng c t. Gi i h n b n, đ  c ng,ậ ộ ạ ả ở ắ ớ ạ ề ộ ứ  

đ  giòn c a l p b  m t độ ủ ớ ề ặ ược nâng cao; ngượ ạc l i tính d o dai c a l p bẻ ủ ớ ề 

m t l i gi m. Tính d n t  và nhi u tính ch t khác c a l p b  m t b  thay đ i.ặ ạ ả ẫ ừ ề ấ ủ ớ ề ặ ị ổ  

Cu i cùng, l p b  m t kim lo i b  c ng ngu i, ch c l i, có đ  c ng t  vi cao.ố ớ ề ặ ạ ị ứ ộ ắ ạ ộ ứ ế  

Đ  c ng t  vi là m t tính ch t c  lý h c quan tr ng c a l p b  m t.ộ ứ ế ộ ấ ơ ọ ọ ủ ớ ề ặ

M c đ  bi n c ng và chi u sâu l p bi n c ng b  m t ph  thu c vào tácứ ộ ế ứ ề ớ ế ứ ề ặ ụ ộ  

d ng c a l c c t, m c đ  bi n d ng d o c a kim lo i và  nh hụ ủ ự ắ ứ ộ ế ạ ẻ ủ ạ ả ưởng nhi tệ  trong vùng c t. L c c t tăng làm cho m c đ  bi n d ng d o c a v t li uắ ự ắ ứ ộ ế ạ ẻ ủ ậ ệ  tăng, qua đó làm tăng m c đ  bi n c ng và chi u sâu l p bi n c ng b  m t.ứ ộ ế ứ ề ớ ế ứ ề ặ  

V y m c đ  bi n c ng c a l p b  m t ph  thu c vào t  l  tác đ ng gi a haiậ ứ ộ ế ứ ủ ớ ề ặ ụ ộ ỉ ệ ộ ữ  

y u t  l c c t và nhi t c t sinh ra trong vùng c t.ế ố ự ắ ệ ắ ắ

b)  ng su t d  trong l p b  m t: Ứ ấ ư ớ ề ặ  

Khi gia công, trong l p b  m t chi ti t có  ng su t d  Tr  s , d u, chi uớ ề ặ ế ứ ấ ư ị ố ấ ề  sâu phân b  c a  ng su t d  trong l p b  m t ph  thu c vào đi u ki n giaố ủ ứ ấ ư ớ ề ặ ụ ộ ề ệ  công c  th  Nh ng nguyên nhân chính gây ra  ng su t d  trong l p b  m tụ ể ữ ứ ấ ư ớ ề ặ  chi ti t máy: ế

_ Khi c t m t l p m ng v t li u, trắ ộ ớ ỏ ậ ệ ường l c xu t hi n gây ra bi n d ng d oự ấ ệ ế ạ ẻ  không đ u   t ng khu v c trong l p b  m t. Khi trề ở ừ ự ớ ề ặ ường l c m t đi, bi nự ấ ế  

d ng d o gây ra  ng su t d  trong l p b  m t.ạ ẻ ứ ấ ư ớ ề ặ

_ Bi n d ng d o sinh ra khi c t làm ch c l p v t li u b  m t, làm tăng thế ạ ẻ ắ ắ ớ ậ ệ ề ặ ể tích riêng c a l p kim lo i m ng   ngoài cùng. L p kim lo i   bên trong doủ ớ ạ ỏ ở ớ ạ ở  không b  bi n d ng d o nên v n gi  th  tích riêng bình thị ế ạ ẻ ẫ ữ ể ường. 

_ Nhi t sinh ra   vùng c t có tác d ng nung nóng c c b  các l p m ng bệ ở ắ ụ ụ ộ ớ ỏ ề 

m t làm gi m mô đun đàn h i c a v t li u, có khi làm gi m t i tr  s  nhặ ả ồ ủ ậ ệ ả ớ ị ố ỏ 

nh t. ấ

_ Kim lo i b  chuy n pha trong quá trình c t, nhi t sinh ra   vùng c t làm thayạ ị ể ắ ệ ở ắ  

đ i c u trúc v t li u d n đ n s  thay đ i v  th  tích kim lo i. ổ ấ ậ ệ ầ ế ự ổ ề ể ạ

Đ  đánh giá ch t lể ấ ượng b  m t chi ti t máy trong th c t  có nhi uề ặ ế ự ế ề  

phương pháp. Sau đây là m t s  phộ ố ương pháp chính:  

_ Đ  nhám b  m t chi ti t máy có th  độ ề ặ ế ể ược xác đ nh b ng phị ằ ương pháp quang h c v i kính hi n vi giao thoa. ọ ớ ể

_ Đ  c ng b  m t độ ứ ề ặ ược xác đ nh b ng máy đo đ  c ng. Chi u sâu l p bi nị ằ ộ ứ ề ớ ế  

c ng b  m t đứ ề ặ ược xác đ nh b ng cách c t m u, đem mài bóng r i cho xâmị ằ ắ ẫ ồ  

th c hoá h c đ  nghiên c u c u trúc l p b  m t.ự ọ ể ứ ấ ớ ề ặ

_  ng su t d  trong l p b  m t đỨ ấ ư ớ ề ặ ược xác đ nh b ng phị ằ ương pháp chi u tiaế  

R nghen r i kh o sát phân tích bi u đ  R nghen; ho c b ng phơ ồ ả ể ồ ơ ặ ằ ương pháp 

c u trúc đi n t  trên c  s  hi n tấ ệ ử ơ ở ệ ượng khúc x  c a các đi n t  ạ ủ ệ ử

II.  nh hẢ ưởng c a ch t lủ ấ ượng b  m t t i kh  năng làm vi c c a chiề ặ ớ ả ệ ủ  

ti t máy:ế

Ch t lấ ượng b  m t  nh hề ặ ả ưởng t i kh  năng làm vi c, m i l p ghép c aớ ả ệ ố ắ ủ  chi ti t máy trong k t c u t ng th  c a máy. ế ế ấ ổ ể ủ

1.  nh hẢ ưởng đ n tính ch ng mònế ố

1.1.  nh h Ả ưở ng đ n đ  nh p nhô t  vi (đ  nhám ): ế ộ ấ ế ộ  

Chi u cao và hình d ng c a nh p nhô t  vi trên b  m t cùng v i chi uề ạ ủ ấ ế ề ặ ớ ề  

c a v t gia công có  nh hủ ế ả ưởng đ n ma sát và mài mòn chi ti t máy. Do bế ế ề 

m t hai chi ti t ti p xúc nhau có nh p nhô t  vi (nhám) nên trong giai đo nặ ế ế ấ ế ạ  

đ u c a quá trình làm vi c, hai b  m t này ch  ti p xúc nhau   m t s  đ nhầ ủ ệ ề ặ ỉ ế ở ộ ố ỉ  cao nh p nhô; di n tích ti p xúc th t ch  b ng m t ph n c a diên tích ti pấ ệ ế ậ ỉ ằ ộ ầ ủ ế  xúc tính toán. 

Khi hai b  m t có chuy n đ ng tề ặ ể ộ ương đ i v i nhau s  x y ra hi nố ớ ẽ ả ệ  

tượng trựơ ẻ ởt d o   các đ nh nh p nhô; các đ nh nh p nhô b  mòn nhanh làmỉ ấ ỉ ấ ị  khe h  l p ghép tăng lên. Đó là hi n tở ắ ệ ượng mòn ban đ u, mòn ban đ u có thầ ầ ể làm cho chi u cao nh p nhô gi m 65 – 70% lúc đó di n tích ti p xúc th c tăngề ấ ả ệ ế ự  lên và áp su t ti p xúc gi m đi (mòn ban đ u  ng v i ch y rà c a k t c u cấ ế ả ầ ứ ớ ạ ủ ế ấ ơ khí). 

Do v y, khi ch  t o chi ti t máy, n u gi m ho c tăng chi u cao nh pậ ế ạ ế ế ả ặ ề ấ  nhô t  vi t i tr  s  t i  u,  ng v i đi u ki n làm vi c c a chi ti t, thì s  đ tế ớ ị ố ố ư ứ ớ ề ệ ệ ủ ế ẽ ạ  

đượ ược l ng mòn ban đ u ít nh t, qua đó kéo dài tu i th  c a chi ti t máy.ầ ấ ổ ọ ủ ế

1.2.   nh h Ả ưở ng c a l p bi n c ng b  m t: ủ ớ ế ứ ề ặ

L p bi n c ng b  m t chi ti t máy có tác d ng nâng cao tính ch ng mòn.ớ ế ứ ề ặ ế ụ ố  

Bi n c ng b  m t làm h n ch  tác đ ng tế ứ ề ặ ạ ế ộ ương h  gi a các ph n t  và tácỗ ữ ầ ử  

đ ng tộ ương h  c  h c   b  m t ti p xúc .ỗ ơ ọ ở ề ặ ế

1.3  nh h Ả ưở ng c a  ng su t d  b  m t: ủ ứ ấ ư ề ặ

ng su t d    l p b  m t chi ti t máy nói chung không có  nh h ng

đáng k  t i tính ch ng mòn, n u chi ti t máy làm vi c trong đi u ki n ma sátể ớ ố ế ế ệ ề ệ  bình thường. Còn  ng su t bên trong, xét trên toàn b  ti t di n c a chi ti tứ ấ ộ ế ệ ủ ế  máy, có th   nh hể ả ưởng đ n tính ch t và cế ấ ường đ  mòn c a chi ti t máy.ộ ủ ế

2.  nh hẢ ưởng đ n đ  b n m i c a chi ti t máyế ộ ề ỏ ủ ế

2.1  nh h Ả ưở ng đ n đ  nhám b  m t: ế ộ ề ặ

Đ  nhám b  m t có  nh hộ ề ặ ả ưởng đ n đ  b n m i c a chi ti t máy, nh tế ộ ề ỏ ủ ế ấ  

là khi chi ti t máy ch u t i trong chu kì có đ i d u, vì   đáy các nh p nhô t  viế ị ả ổ ấ ở ấ ế  

có  ng su t t p trung v i tr  s  l n, có khi tr  s  này vứ ấ ậ ớ ị ố ớ ị ố ượt quá gi i h n m iớ ạ ỏ  

c a v t li u.  ng su t t p trung này s  gây ra các v t n t t  vi   đáy cácủ ậ ệ ứ ấ ậ ẽ ế ứ ế ở  

nh p nhô, đó là ngu n g c phá h ng chi ti t máy. ấ ồ ố ỏ ế

2.2  nh h Ả ưở ng c a l p bi n c ng b  m t: ủ ớ ế ứ ề ặ  

B  m t b  bi n c ng có th  làm tăng đ  b n m i. Chi u sâu và m c đề ặ ị ế ứ ể ộ ề ỏ ề ứ ộ 

bi n c ng c a l p b  m t đ u có  nh hế ứ ủ ớ ề ặ ề ả ưởng đ n đ  b n m i c a chi ti tế ộ ề ỏ ủ ế  

máy ; c  th  là h n ch  kh  năng gây ra các v t n t t  vi làm phá h ng chiụ ể ạ ế ả ế ứ ế ỏ  

ti t, nh t là khi b  m t chi ti t có  ng su t d  nén.ế ấ ề ặ ế ứ ấ ư

2.3  nh h Ả ưở ng c a  ng su t d  trong l p b  m t: ủ ứ ấ ư ớ ề ặ

ng su t d  nén trên l p b  m t có tác d ng nâng cao đ  b n m i;  ng

su t d  kéo l i h  th p đ  b n m i chi ti t máy.   ấ ư ạ ạ ấ ộ ề ỏ ế

3.  nh hẢ ưởng t i tính ch ng ăn mòn hoá h c c a l p b  m t chi ti t:ớ ố ọ ủ ớ ề ặ ế

3.1  nh h Ả ưở ng c a đ  nh p nhô t  vi b  m t: ủ ộ ấ ế ề ặ

Các ch  lõm b  m t do đ  nh p nhô t  vi t o ra là n i ch a các t p ch tỗ ề ặ ộ ấ ế ạ ơ ứ ạ ấ  

nh  axít mu i… Các t p ch t này có tác d ng ăn mòn hoá h c đ i v i kimư ố ạ ấ ụ ọ ố ớ  

lo i. Quá trình ăn mòn hoá h c trên l p b  m t chi ti t làm các nh p nhô m iạ ọ ớ ề ặ ế ấ ớ  hình thành. 

Hình 2.3 Quá trình ăn mòn

hoá h c trên l p b  m tọ ớ ề ặ

chi ti t máyế

3.2 Ả nh h ưở ng c a l p bi n c ng b  m t: ủ ớ ế ứ ề ặ

Bi n d ng d o và bi n c ng b  m t kim lo i có m c đ  khác nhau, tuế ạ ẻ ế ứ ề ặ ạ ứ ộ ỳ theo hướng các h t tinh th  kim lo i và thành ph n c u t o c a chúng. H tạ ể ạ ầ ấ ạ ủ ạ  ferrit bi n d ng nhi u h n h t peclit. Đi u đó làm cho năng lế ạ ề ơ ạ ề ượng nâng cao không đ u và th  năng đi n tích c a các h t thay đ i khác nhau. Các h t ferritề ế ệ ủ ạ ổ ạ  

bi n c ng nhi u h n s  tr  thành các anôt. Các h t peclit b  bi n c ng ít h nế ứ ề ơ ẽ ở ạ ị ế ứ ơ  

s  tr  thành các catôt. Đ ng th i các m ng lẽ ở ồ ờ ạ ưới nguyên t  b  l ch v i m c đử ị ệ ớ ứ ộ khác nhau trong các h t tinh th ạ ể

4.   nh hẢ ưởng đ n đ  chính xác các m i l p ghép:ế ộ ố ắ

Đ  chính xác l p ghép c a chi ti t máy ph  thu c ch t lộ ắ ủ ế ụ ộ ấ ượng các bề 

m t l p ghép. Đ  b n các m i l p ghép, trong đó có đ   n đ nh c a ch  đặ ắ ộ ề ố ắ ộ ổ ị ủ ế ộ 

l p ghép gi a các chi ti t ph  thu c vào đ  nhám c a các b  m t l p ghép. ắ ữ ế ụ ộ ộ ủ ề ặ ắ ở đây chi u cao nh p nhô t  vi Rz tham gia vào trề ấ ế ường dung sai ch  t o chi ti tế ạ ế  máy

Trong giai đo n mòn ban đ u chi u cao nh p nhô gi m đi 65 – 75% làmạ ầ ề ấ ả  khe h  l p ghép tăng lên và đ  chính xác l p ghép gi m đi. Nh  v y đ i v iở ắ ộ ắ ả ư ậ ố ớ  các m i l p ghép l ng, đ  đ m b o đ   n đ nh c a m i l p trong th i gianố ắ ỏ ể ả ả ộ ổ ị ủ ố ắ ờ  

s  d ng trử ụ ước h t ph i gi m đ  nh p nhô t  vi ( gi m đ  nhám , tăng đế ả ả ộ ấ ế ả ộ ộ bóng b  m t ) thông qua cách gi m tr  s  chi u cao nh p nhô Rz. ề ặ ả ị ố ề ấ

III. CÁC Y U T   NH HẾ Ố Ả ƯỞNG Đ N CH T LẾ Ấ ƯỢNG B  M T CHI TI T MÁY:Ề Ặ Ế

Tr ng thái và tính ch t c a l p b  m t chi ti t máy trong quá trình giaạ ấ ủ ớ ề ặ ế  công do nhi u y u t  công ngh  quy t đ nh. L p b  m t c a chi ti t thépề ế ố ệ ế ị ớ ề ặ ủ ế  

được phân chia thành ba vùng khác nhau:

+ Vùng ngoài : có m c đ  bi n d ng d o l n m ng tinh th  và t ng tinh ứ ộ ế ạ ẻ ớ ạ ể ừ

th  kim lo i b  bi n đ i m nh, c u trúc v t li u b  l n x n và đ  c ng t  vi ể ạ ị ế ổ ạ ấ ậ ệ ị ộ ộ ộ ứ ếtăng

+ Vùng gi a : có đ  h t l n, m ng tinh th  b  xô l ch ít h n và có đ  ữ ộ ạ ớ ạ ể ị ệ ơ ộ

rèn nóng trong khuôn thì chi u sâu l p b  m t b  thoát các bon tu  theo tr ngề ớ ề ặ ị ỳ ọ  

lượng chi ti t có khi t i 150 ế ớ  300  m;   các chi ti t rèn t  do thì chi u sâuở ế ự ề  này có th  t i 500 ể ớ  1000  m. Đ i v i phôi cán thì chi u sâu l p b  m t bố ớ ề ớ ề ặ ị 

bi n đ i có th  t i 150 ế ổ ể ớ m, chi u sâu l p b  m t b  thoát các bon có th  t iề ớ ề ặ ị ể ớ  

50  m. Chi ti t đúc t  gang xám thế ừ ường có l p v  peclit d y t i 300 ớ ỏ ầ ớ m, dướ  i

l p v  này l p ferrit đóng vai trò trung gian gi a l p v  và l p lõi. Chi ti t đúcớ ỏ ớ ữ ớ ỏ ớ ế  

t  thép có l p b  m t thoát các bon v i chi u sâu t i 200 ừ ớ ề ặ ớ ề ớ m

  Nói chung quá trình hình thành tính ch t hình h c và tính ch t c  lý c a ấ ọ ấ ơ ủ

l p b  m t chi ti t khi gia công c  r t ph c t p.   đây ta kh o sát nh ng y u ớ ề ặ ế ơ ấ ứ ạ ở ả ữ ế

t  c  b n nh t trên c  s  các nhóm y u t   nh hố ơ ả ấ ơ ở ế ố ả ưởng nh  sau :ư

_ Các y u t   nh hế ố ả ưởng có tính ch t in d p hình h c lên b  m t gia công, ví ấ ậ ọ ề ặ

d   nh hụ ả ưởng c a dao c t và ch  đ  c t.ủ ắ ế ộ ắ

_ Các y u t   nh hế ố ả ưởng ph  thu c vào bi n d ng d o c a l p b  m t.ụ ộ ế ạ ẻ ủ ớ ề ặ

_ Các y u t   nh hế ố ả ưởng do dao đ ng c a máy, d ng c  và chi ti t gia công.ộ ủ ụ ụ ế

1.  nh hẢ ưởng đ n đ  nhám b  m tế ộ ề ặ

1.1 Các y u t  mang tính ch t hình h c c a d ng c  c t và ch  đ  c t: ế ố ấ ọ ủ ụ ụ ắ ế ộ ắ

 Qua th c nghi m, v i phự ệ ớ ương pháp ti n ngệ ười ta đã xác đ nh m i quanị ố  

h  gi a các thông s : chi u cao nh p nhô t  vi Rz, lệ ữ ố ề ấ ế ượng ti n dao S, bán kínhế  mũi dao r, chi u dày phoi nh  nh t hề ỏ ấ min. 

Hình 2.4 Quan h  gi a chi u cao nh pệ ữ ề ấnhô t  vi ế R z và lượng ti n dao ế S khi ti n.ệ

( m)

2 3

Trên hình 2.4 đường cong 1 bi u th  m i quan h  t ng quát gi a ể ị ố ệ ổ ữ R z  , S và 

r,  c  th  là trong ph m vi giá tr  c a lụ ể ạ ị ủ ượng ch y dao  ạ S  > 0,15  mm/ vòng; 

Đường cong 2 bi u th  m i quan h  th c nghi m, k  c  ph m vi giá tr  c aể ị ố ệ ự ệ ể ả ạ ị ủ  

lượng ch y dao ạ S nh  h n ( ỏ ơ S < 0,1 mm/vòng). T  đừ ường cong 2 người ta xác 

đ nh đị ược m i quan h  gi a ố ệ ữ R z  , S và r , h min  đ i v i bố ớ ước ti n tinh và bi u thệ ể ị 

b ng đằ ường cong 3. Nh  v y, tu  theo giá tr  th c t  c a lư ậ ỳ ị ự ế ủ ượng ch y dao ạ S 

mà ta có th  xác đ nh m i quan h  gi a ể ị ố ệ ữ R z  v i  ớ S, r và h min nh  sau:ư

r

S

 đây, chi u d y phôi kim lo i h

Ở ề ầ ạ min ph  thu c bán kính mũi dao r. N uụ ộ ế  mài lưỡ ắ ằi c t b ng đá kim cương m n   m t trị ở ặ ước và m t sau lặ ưỡ ắi c t, khi r = 

10 m  thì hmin = 4 m. Mài dao b ng h p kim c ng b ng đá thằ ợ ứ ằ ường n u r =ế  

40 m thì hmin > 20 m.

N u lế ượng ch y dao S quá nh  (S < 0,03 ạ ỏ mm/ vòng) thì tr  s  c a Rị ố ủ z l iạ  tăng, nghĩa là th c hi n bự ệ ước tiên tinh ho c phay tinh v i lặ ớ ượng ch y dao Sạ  quá nh  s  kkhông có ý nghĩa đ i v i vi c c i thi n ch t lỏ ẽ ố ớ ệ ả ệ ấ ượng b  m t chiề ặ  

ti t. M t khác v i giá tr  không đ i c a lế ặ ớ ị ổ ủ ượng ti n dao S có th  đ t đ  nhámế ể ạ ộ  

b  m t th p h n n u v t li u gia công có s c b n cao h n.ề ặ ấ ơ ế ậ ệ ứ ề ơ

ch  đ  c t đ n đ  nhám b  m t khi ti n.   đây khi ti n lế ộ ắ ế ộ ề ặ ệ Ở ệ ượng ch y dao Sạ 1 

đ a dao ti n t  v  trí 1 sang v  trí 2 (hình 2.5 a) đ  l i trên b  m t chi ti tư ệ ừ ị ị ể ạ ề ặ ế  

ph n sót l i  ầ ạ m  t o thành nh p nhô b  m t, ph n sót l i  ạ ấ ề ặ ầ ạ m  ph  thu c vàoụ ộ  

bước ti n Sế 1 và hình d ng hình h c c a d ng c  c t. Gi m lạ ọ ủ ụ ụ ắ ả ượng ch y daoạ  

t   Sừ 1 đ n Sế 2 thì chi u cao nh p nhô s  t  R’ề ấ ẽ ừ z gi m xu ng còn R’’ả ố z 9b ( hình 2.5 b). N u thay đ i góc ế ổ  và  1 không nh ng làm thay đ i chi u cao nh pữ ổ ề ấ  

dao ti n có d ng tròn là rệ ạ 1 thì hình thành d ng nh p nhô cũng có đáy lõm trònạ ấ  (hình 2.5 d). N u tăng bán kính đ nh c a dao ti n lên rế ỉ ủ ệ 2 thì chi u cao nh p nhôề ấ  

Rz s  gi m (hình 2.5 e). Ph n th ng lẽ ả ầ ẳ ưỡ ắi c t trên dao ti n cũng có  nh hệ ả ưở  ng

đ n hình d ng và chi u cao nh p nhô (hình 2.5 f).ế ạ ề ấ

Các thông s  hình h c c a lố ọ ủ ưỡ ắ ặi c t đ c bi t là góc trệ ước   và đ  mònộ  

d ng c  c t có  nh hụ ụ ắ ả ưởng t i chi u cao nh p nhô t  vi Rz và chi u sâu bi nớ ề ấ ế ề ế  

Khi phay tinh ho c bào tinh v i dao r ng b n n u lặ ớ ộ ả ế ượng ti n dao S l nế ớ  

và chi u r ng c a lề ộ ủ ưỡ ắi c t B l n h n lớ ơ ượng ti n dao S ( B > S ) thì chi u caoế ề  

nh p nhô Rz s  gi m.ấ ẽ ả

_ Ví d  : khi phay tinh b ng dao phay m t đ u có răng ch p có th  đ tụ ằ ặ ầ ắ ể ạ  giá tr  chi u cao nh p nhô t  vi Rz < 10 ị ề ấ ế m.   

1.2  Các y u t  ph  thu c bi n d ng d o c a l p b  m t: ế ố ụ ộ ế ạ ẻ ủ ớ ề ặ

Khi v t li u l p b  m t chi ti t máy b  bi n d ng d o m nh, các c u trúcậ ệ ớ ề ặ ế ị ế ạ ẻ ạ ấ  tinh th  nh  bi n thành c u trúc s i làm thay đ i r t nhi u hình d ng và tr  sể ỏ ế ấ ợ ổ ấ ề ạ ị ố 

c a nh p nhô t  vi.ủ ấ ế

T c đ  c t là y u t  quan tr ng  nh hố ộ ắ ế ố ọ ả ưởng đ n đ  nhám b  m t chi ti tế ộ ề ặ ế  máy. Khi c t thép cacbon   v n t c c t th p, nhi t c t không cao phoi kimắ ở ậ ố ắ ấ ệ ắ  

lo i tách d , bi n d ng c a l p b  m t không nhi u, vì v y đ  nh p nhô tạ ễ ế ạ ủ ớ ề ặ ề ậ ộ ấ ế 

vi b  m t th p, đ  nhám b  m t th p. Khi tăng v n t c c t đ n kho ng 15 ề ặ ấ ộ ề ặ ấ ậ ố ắ ế ả

20 m/ph thì nhi t c t, l c c t đ u tăng và có giá tr  l n, gây bi n d ng d oệ ắ ự ắ ề ị ớ ế ạ ẻ  

m nh   m t trạ ở ặ ước và m t sau dao kim lo i b  ch y d o. ặ ạ ị ả ẻ

L o dao là h t kim lo i r t c ng, nhi t đ  nóng ch y lên t i kho ngẹ ạ ạ ấ ứ ệ ộ ả ớ ả  

3000  C, làm tăng đ  nhám b  m t gia công. N u ti p t c tăng v n t c c t,ộ ề ặ ế ế ụ ậ ố ắ  

l o dao b  nung nóng nhanh h n, l c dính c a l o dao không th ng n i l c maẹ ị ơ ự ủ ẹ ắ ổ ự  sát c a dòng phoi và l o dao b  cu n đi. ủ ẹ ị ố

Khi gia công kim lo i giòn (gang) các m nh kim lo i b  trạ ả ạ ị ượt và v  raỡ  không có th  t  làm tăng đ  nh p nhô t  vi b  m t. Tăng v n t c c t s  làmứ ự ộ ấ ế ề ặ ậ ố ắ ẽ  

gi m đả ược hi n tệ ượng v  v n kim lo i làm tăng đ  nh n bóng b  m t giaỡ ụ ạ ộ ẵ ề ặ  công. 

VD: khi gia công thép cacbon v i giá tr  c a lớ ị ủ ượng ti n dao S = 0,2 ế0,15 mm/vòng thì b  m t gia công có đ  nh p nhô t  vi th p nh t, n u gi mề ặ ộ ấ ế ấ ấ ế ả  

S < 0,02 mm/vòng thì đ  nh p nhô t  vi s  tăng, đ  nh n bóng b  m t gi m.ộ ấ ế ẽ ộ ẵ ề ặ ả

Nh  v y đ  đ m b o đ  nh n bóng b  m t  cao và năng su t c t caoư ậ ể ả ả ộ ẵ ề ặ ấ ắ  nên tr n giá tr  c a lọ ị ủ ượng ti n dao S trong kho ng t  0,05 đ n 0,12 mm/vòngế ả ừ ế  

1.3  nh h Ả ưở ng do rung đ ng c a h  th ng công ngh  đ n ch t l ộ ủ ệ ố ệ ế ấ ượ ng b ề  

Khi thay đ i ch  đ  c t, kéo dài tác d ng c a l c c t trên b  m t kimổ ế ộ ắ ụ ủ ự ắ ề ặ  

lo i s  làm tăng chi u sâu l p bi n c ng b  m t. ạ ẽ ề ớ ế ứ ề ặ

Khi tăng lượng ti n dao thì có lúc làm tăng có lúc làm gi m m c đ  vàế ả ứ ộ  chi u sâu l p bi n c ng b  m t vì y u t  quy t đ nh là nhi t c t. ề ớ ế ứ ề ặ ế ố ế ị ệ ắ

3.  nh hẢ ưởng đ n  ng su t d  b  m t:      ế ứ ấ ư ề ặ

 Các ph n khác nhau trên b  m t gia công chi ti t máy thầ ề ặ ế ường có  ngứ  

su t khác nhau, v  tr  s , v  d u, nên  nh hấ ề ị ố ề ấ ả ưởng c a ch  đ  c t, c a thôngủ ế ộ ắ ủ  

s  hình h c c a d ng c  c t, c a dung d ch tr n ngu i   đ i v i  ng su t dố ọ ủ ụ ụ ắ ủ ị ơ ộ ố ớ ứ ấ ư cũng khác nhau. Người ta có th  nh n đ nh s  b  nh  sau:ể ậ ị ơ ộ ư

_ Tăng v n t c c t (v) ho c tăng lậ ố ắ ặ ượng ti n dao (s) cũng có th  tăng mà cũngế ể  

có th  gi m  ng su t trên b  m t gia công chi ti t máy.ể ả ứ ấ ề ặ ế

_ Lượng ti n dao S làm tăng chi u sâu có  ng su t d ế ề ứ ấ ư

_ Góc trước ( ) gi m đ n tr  s  âm l n (ả ế ị ố ớ  << 0) gây ra  ng su t d  nén tuứ ấ ư ỳ theo giá tr  c a v n t c c t (v) và lị ủ ậ ố ắ ượng ti n dao (s).ế

_ Gia công b ng d ng c  c t bình thằ ụ ụ ắ ường (không b ng đá mài ho c h t mài)ằ ặ ạ  

v t li u gia công giòn, thuậ ệ ường gây ra  ng su t d  nén, gia công v t li u d oứ ấ ư ậ ệ ẻ  

thường gây ra  ng su t d  kéo.ứ ấ ư

_ Gia công b ng đá mài thằ ường có  ng su t d  kéo l n. Mài b ng đai mài cóứ ấ ư ớ ằ  

ng su t nén

_ Trong nh ng đi u ki n gia công đã xác đ nh có th  xu t hi n nh ng  ngữ ề ệ ị ể ấ ệ ữ ứ  

su t ti p tuy n và  ng su t hấ ế ế ứ ấ ướng tr c có d u khác nhau.ụ ấ

3. Trình bày các y u t  c  b n tăng cế ố ơ ả ường đ  nh n bóng b  m t (d ng c  ộ ẵ ề ặ ụ ụ

c t, ch  đ  c t, rung đ ng, v t li u c t)?ắ ế ộ ắ ộ ậ ệ ắ

CH ƯƠ NG 3

Đ  CHÍNH XÁC GIA CÔNG C T G TỘ Ắ Ọ

N I DUNG Ộ

I. KHÁI NI M VÀ Đ NH NGHĨA V  Đ  CHÍNH XÁC GIA CÔNG:     Ệ Ị Ề Ộ

Đ  chính xác gia công bao g m hai khái ni m: đ  chính xác c a m t chiộ ồ ệ ộ ủ ộ  

ti t và đ  chính xác c a lo t chi ti t.   ế ộ ủ ạ ế

Đ  chính xác kích th ộ ướ   (th ng ho c góc) đ c ẳ ặ ược đánh giá b ng sai sằ ố kích thước th t so v i kích thậ ớ ước lý tưởng c n có và đầ ược th  hi n b ngể ệ ằ  dung sai kích thước đó.   

Đ  chính xác v  v  trí t ộ ề ị ươ ng quan được đánh giá theo sai s  v  góc yêuố ề  

c u gi a v  trí b  m t này v i b  m t kia trong hai m t ph ng to  đ  vuôngầ ữ ị ề ặ ớ ề ặ ặ ẳ ạ ộ  góc v i nhau.    ớ

Đ  chính xác hình d ng hình h c đ i quan ộ ạ ọ ạ  được đánh giá v i đ  chínhớ ộ  xác hình h c lý tọ ưởng. VD: hình tr  đụ ược đánh giá qua đ  côn, đ  ôvan, đaộ ộ  

c nh  v i m t ph ng đạ ớ ặ ẳ ược đánh giá v  đ  ph ng c a nó so v i m t ph ngề ộ ẳ ủ ớ ặ ẳ  

lý tưởng.   

Đ  sóng c a b  m t ộ ủ ề ặ   là chu k  không ph ng c a b  m t chi ti t máyỳ ẳ ủ ề ặ ế  

được quan sát trong ph m vi nh  (t  1 đ n 100 mm).  ạ ỏ ừ ế

Sai l ch hình h c t  vi ệ ọ ế  (đ  nh p nhô t  vi) còn g i là đ  nhám b  m tộ ấ ế ọ ộ ề ặ  

được

Sai sè ngÉu nhiªn

bi u th  b ng m t trong hai h  s  Rể ị ằ ộ ệ ố a  và Rz. Đây là sai s  c a b  m t th cố ủ ề ặ ự  

quan sát trong m t mi n r t nh  kho ng 1ộ ề ấ ỏ ả mm2.   

Hình 3.1 S  đ  đ  chính xác gia côngơ ồ ộ

Tính ch t c  lý ấ ơ  c a l p b  m t chi ti t gia công là m t trong nh ng chủ ớ ề ặ ế ộ ữ ỉ tiêu quan tr ng c a đ  chính xác gia công, nó  nh họ ủ ộ ả ưởng l n đ n đi u ki nớ ế ề ệ  làm vi c c a chi ti t máy nh t là các chi ti t chính xác và các chi ti t làm vi cệ ủ ế ấ ế ế ệ  trong nh ng đi u ki n đ c bi t. Ví d : Tr ng lữ ề ệ ặ ệ ụ ọ ượng c a b  piston trong m tủ ộ ộ  máy không được có sai s  quá 20G đ  đ m b o đ c tính đ ng h c và đ ngố ể ả ả ặ ộ ọ ộ  

l c h c khi máy làm vi c; Đ  c ng b  m t làm vi c c a s ng trự ọ ệ ộ ứ ề ặ ệ ủ ố ượt không 

II. NH NG NGUYÊN NHÂN GÂY RA SAI L CH TRONG QUÁ TRÌNH GIA CÔNG:Ữ Ệ  

1.  nh hẢ ưởng do bi n d ng đàn h i c a h  th ng công ngh  (MGDC):ế ạ ồ ủ ệ ố ệ

H  th ng công ngh  MGDC (máy, đ  gá, dao, chi ti t) không ph i làệ ố ệ ồ ế ả  

m t h  th ng tuy t đ i c ng v ng mà ngộ ệ ố ệ ố ữ ữ ượ ạc l i, khi ch u tác d ng c a ngo iị ụ ủ ạ  

l c nó b  bi n d ng đàn h i và bi n d ng ti p xúc. Trong quá trính c t g t cácự ị ế ạ ồ ế ạ ế ắ ọ  

bi n d ng này gây ra sai s  kích thế ạ ố ước và sai s  hình d ng hình h c c a chiố ạ ọ ủ  

ti t gia công. ế

Khi c t, dắ ưới tác d ng c a l c c t trên h  th ng công ngh  MGDC xu tụ ủ ự ắ ệ ố ệ ấ  

hi n lệ ượng chuy n v  tể ị ương đ i gi a dao và chi ti t gia công, gi  s  ta g iố ữ ế ả ử ọ  

lượng chuy n v  đó là ể ị  Lượng chuy n v  ể ị  hoàn toàn có th  phân tích thànhể  

ba lượng chuy n v  x, y và z theo ba tr c to  đ  c a h  to  đ  vuông góc,ể ị ụ ạ ộ ủ ệ ạ ộ  

trong đó chuy n v  y có  nh hể ị ả ưởng t i kích thớ ước gia công nhi u nh t (vì y làề ấ  chuy n v  theo phể ị ương pháp tuy n c a b  ế ủ ề

m t gia công), lặ ượng chuy n v  x không  nh hể ị ả ưởng nhi u đ n kích thề ế ước gia công.   

Vì z là r t nh  so v i R nên z/(R + y)         ấ ỏ ớ Hình3.2  nh hẢ ưởng c a lủ ượ  ngchuy nể

là đ i lạ ượng nh  không đáng k       v  ỏ ể ị  đ nế  kích thước gia công (khi 

ti n)ệ

 Do đó tính g n đúng ta có:  R + ầ R     R + y    R   y      

N u là dao nhi u lế ề ưỡi ho c dao đ nh hình (ti n, phay, bào) thì có trặ ị ệ ườ  ng

h p c  ba lợ ả ượng chuy n v  ể ị x, y, z đ u có  nh hề ả ưởng đ n đ  chính xác giaế ộ  công, lúc đó c n có s  phân tích c  th ầ ự ụ ể

Trong th c t , đ  tính toán s  bi n d ng (lự ế ể ự ế ạ ượng chuy n v ) c a hể ị ủ ệ 

th ngố

công ngh  MGDC là m t v n đ  vô cùng ph c t p, vì đây không ph i là bi nệ ộ ấ ề ứ ạ ả ế  

d ng c a m t chi ti t mà là bi n d ng c a c  m t h  th ng g m nhi u chiạ ủ ộ ế ế ạ ủ ả ộ ệ ố ồ ề  

ti t l p ghép v i nhau. Ngế ắ ớ ười ta c n ph i ầ ả xác đ nh  nh hị ả ưởng t ng h p c aổ ợ ủ  chúng đ iố

R+

R

v i v  trí tớ ị ương quan gi a chi ti t gia công và dao.ữ ế

Chính vì v y, đ  xác đ nh  nh hậ ể ị ả ưởng này, thông thường nhà công nghệ 

ph i dùng phả ương pháp th c nghi m đó là phân l c c t tác d ng lên h  th ngự ệ ự ắ ụ ệ ố  công ngh  MGDC thành ba thành ph n Pệ ầ x, Py , Pz, sau đó đo bi n d ng c a hế ạ ủ ệ 

th ng theo ba phố ương x, y, z 

G i Pọ y là thành ph n l c pháp tuy n th ng góc v i m t gia công và y làầ ự ế ẳ ớ ặ  

lượng chuy n v  tể ị ương đ i gi a dao và chi ti t gia công theo hố ữ ế ướng đó. Thông thường Py và y t  l  v i nhau; t  s  Pỉ ệ ớ ỷ ố y / y được g iọ  là đ  c ng v ng c aộ ứ ữ ủ  HTCN và ký hi u là ệ J

J   =  Py /  y    MN/mm ( kG/mm )

Nh  v y tr  s  bi n d ng y có quan h  v i l c tác d ng theo hư ậ ị ố ế ạ ệ ớ ự ụ ướng đó 

và v i đ  c ng v ng c a h  th ng công ngh  MGDC. T  đó ta có đ nh nghĩaớ ộ ứ ữ ủ ệ ố ệ ừ ị  

v  đ  c ng v ng: “Đ  c ng v ng c a h  th ng công ngh  là kh  năng ch ngề ộ ứ ữ ộ ứ ữ ủ ệ ố ệ ả ố  

l i s  bi n d ng c a nó khi có ngo i l c tác d ng vào“.ạ ự ế ạ ủ ạ ự ụ

Lượng chuy n v  y c a dao tể ị ủ ương đ i v i chi ti t gia công là t ng h pố ớ ế ổ ợ  các chuy n v  c a các chi ti t và b  ph n ch u l c trong c  h  Do đó :ể ị ủ ế ộ ậ ị ự ả ệ

  J i : đ  c ng v ng c a chi ti t hay b  ph n th  i .ộ ứ ữ ủ ế ộ ậ ứ

Theo đ nh nghĩa thì y = Pị y/ J  nên ta có :   n

i i

y y

J

P J

P

i i

y y

J

P J

P

1

N u ta g i ế ọ =1/J  là đ  m m d o, khi đó ta có đ nh nghĩa v  đ  m mộ ề ẻ ị ề ộ ề  

d o nh  sau: “ Đ  m m d o c a h  th ng công ngh  là kh  năng bi n d ngẻ ư ộ ề ẻ ủ ệ ố ệ ả ế ạ  đàn h i ồ

c a h  th ng công ngh  dủ ệ ố ệ ưới tác d ng c a ngo i l c”. Lúc này ta s  có:ụ ủ ạ ự ẽ

n

i 1 i

Thông thường đ  c ng v ng c a HTCN có th  vi t dộ ứ ữ ủ ể ế ướ ại d ng :

ctgc g d

m J J J

J

J

1 1 1 1

1

Tóm l i, khi gia công, l c c t tác d ng lên HTCN làm nó b  bi n d ng vàạ ự ắ ụ ị ế ạ  gây ra sai s  gia công. Nói m t cách khác thì sai s  đó là do s  chuy n v  c aố ộ ố ự ể ị ủ  các chi ti t máy trong HTCN, do bi n d ng c a chi ti t gia công (ngay t iế ế ạ ủ ế ạ  

đi m mà l c c t tác d ng), ho c do dao c t b  cùn   Đ  gi m bi n d ng,ể ự ắ ụ ặ ắ ị ể ả ế ạ  nâng cao đ  chính xác gia công, thì bi n pháp c  b n là nâng cao đ  c ngộ ệ ơ ả ộ ứ  

v ng c a HTCN ngữ ủ ười ta thường dùng m t s  bi n pháp c  b n nh :ộ ố ệ ơ ả ư

_ Thi t l p các k t c u c ng v ng, gi m b t s  khâu trong HTCN, gi m b tế ậ ế ấ ứ ữ ả ớ ố ả ớ  

s  chi ti t trong t ng b  ph n, thay th  m t s  chi ti t nh  và y u b ng m tố ế ừ ộ ậ ế ộ ố ế ỏ ế ằ ộ  chi ti t l n, ph c t p h n nh ng c ng v ng h n.ế ớ ứ ạ ơ ư ứ ữ ơ

_ Nâng cao ch t lấ ượng ch  t o các chi ti t nh t là các b  m t ti p xúc. N uế ạ ế ấ ề ặ ế ế  các m t ti p xúc ch  t o không ph ng thì khi l p ráp chúng ch  ti p xúc v iặ ế ế ạ ẳ ắ ỉ ế ớ  nhau   các ph n l i c a b  m t, làm cho di n tích ti p xúc nh , đ  c ngở ầ ồ ủ ề ặ ệ ế ỏ ộ ứ  

v ng ti p xúc gi m.ữ ế ả

_ Nâng cao ch t lấ ượng l p ráp, lo i tr  các khe h  c a m i l p ghép, làm choắ ạ ừ ở ủ ố ắ  

đ  c ng v ng c a nó tăng lên. Ngoài ra, ph i thộ ứ ữ ủ ả ường xuyên đ nh k  ki m traị ỳ ể  

l i đ  c ng v ng c a các b  ph n trong HTCN.ạ ộ ứ ữ ủ ộ ậ

_ Ch  đ  s  d ng máy h p lý, đ  c ng v ng c a HTCN không c  đ nh màế ộ ử ụ ợ ộ ứ ữ ủ ố ị  thay đ i tu  theo đi u ki n s  d ng nh  nhi t đ  làm vi c, ch  đ  bôi tr nổ ỳ ề ệ ử ụ ư ệ ộ ệ ế ộ ơ  

và tình tr ng ch u t i… Vì v y khi gia công các chi ti t chính xác ngạ ị ả ậ ế ười ta 

thường cho máy ch y không m t th i gian, bôi tr n liên t c các b  ph n làmạ ộ ờ ơ ụ ộ ậ  

vi c, si t ch t l i các c  c u đ  b o đ m cho h  th ng đ t đ n đi u ki nệ ế ặ ạ ơ ấ ể ả ả ệ ố ạ ế ề ệ  làm vi c  n đ nh r i m i gia công.ệ ổ ị ồ ớ

_ Không dùng dao quá mòn, nên thay đ i các thông s  hình h c c a dao choổ ố ọ ủ  phù h p v i đi u ki n c  th  nh m gi m l c c t khi gia công.ợ ớ ề ệ ụ ể ằ ả ự ắ

2.  nh hẢ ưởng c a đ  chính xác c a máy, dao, đ  gá và tình tr ng mònủ ộ ủ ồ ạ  

c a chúng đ n đ  chính xác gia công:    ủ ế ộ

a) Sai s  c a máy công c  : ố ủ ụ

Các sai s  hình h c c a máy do ch  t o nh  :ố ọ ủ ế ạ ư

_ Đ  đ o tr c chính theo hộ ả ụ ướng kính

_ Đ  đ o c a l  côn tr c chính.ộ ả ủ ỗ ụ

_ Đ  đ o m t đ u c a tr c chính (hộ ả ặ ầ ủ ụ ướng tr c).ụ

_ Đ  đ o và các sai s  ch  t o khác c a s ng trộ ả ố ế ạ ủ ố ượt, c a bàn máy ủ

Các sai s  này s  ph n ánh toàn b  ho c m t ph n lên chi ti t gia côngố ẽ ả ộ ặ ộ ầ ế  

dướ ại d ng sai s  h  th ng. Vi c hình thành các b  m t gia công là do chuy nố ệ ố ệ ề ặ ể  

đ ng cộ ưỡng b c c a các b  ph n chính nh  tr c chính bàn máy ho c bànứ ủ ộ ậ ư ụ ặ  dao  N u các chuy n đ ng này có sai s  t t nhiên nó s  ph n ánh lên b  m tế ể ộ ố ấ ẽ ả ề ặ  gia công c a chi ti t máy.ủ ế

Ví d : N u đụ ế ường tâm tr c chính máy ti n không song song v i s ngụ ệ ớ ố  

trượ ủt c a thân máy trong m t ph ng n m ngang thì khi ti n chi ti t gia côngặ ẳ ằ ệ ế  

s  có hình côn và đẽ ường kính l nớ  

nh t c a nó là Dấ ủ max  tính nh  sau:ư

L

Hình 3.3 Chi ti t ti n ra là hình côn khi tr c chính máy ti nế ệ ụ ệ

không song song v i s ng trớ ố ượ ủt c a nó

N u s ng trế ố ượt không song song v i đớ ường tâm tr c chính trong m tụ ặ  

ph ng th ng đ ng thì ti n ra tr c  có hình hypecbôl v i đẳ ẳ ứ ệ ụ ớ ường kính l n nh tớ ấ  

  ­   lượng   d ch   chuy n   l nị ể ớ  

nh t   c a   s ng   trấ ủ ố ượt   trên   m tặ  

ph ng   n m   ngang   so   v i   v   tríẳ ằ ớ ị  tính toán

Hình 3.4 Chi ti t gia công có đế ường kính khác

Sèng trù¬t

D D '

      nhau khi s ng trố ượt không th ng.ẳ

Đ  l ch tâm c a mũi tâm trộ ệ ủ ước so v i tâm quay c a tr c chính s  làmớ ủ ụ ẽ  cho đường tâm  c a chi ti t gia công không trùng v i đủ ế ớ ường tâm c a hai lủ ỗ tâm đã được gia công trước đ  gá đ t. Khi quay để ặ ường n i hai l  tâm s  đ oố ỗ ẽ ả  thành m t hình chóp, đ nh là mũi tâm sau. N u gia công độ ỉ ế ược trong m t l n gáộ ầ  thì đường tâm c a chi ti t v n là đủ ế ẫ ường th ng nh ng làm v i đẳ ư ớ ường n i haiố  

l  tâm 1 góc ỗ

Trên máy phay đ ng, n u tr c chính c a máy không th ng góc v i m tứ ế ụ ủ ẳ ớ ặ  

ph ng c a bàn máy theo phẳ ủ ương ngang c a bàn máy , thì m t ph ng phayủ ặ ẳ  

đượ ẽc s  không song song v i m t ph ng đáy c a chi ti t đã đ nh v  trên bànớ ặ ẳ ủ ế ị ị  máy. Đ  không song song này chính b ng đ  không th ng góc c a độ ằ ộ ẳ ủ ường tâm 

tr c chính trên c  chi u r ng  c a chi ti t gia công. ụ ả ề ộ ủ ế

v i m t ph ng đáy chi ti tớ ặ ẳ ế

Bµn m¸ y

s

Sai s  c a b  ph n truy n đ ng do ch  t o không chính xác cũng gây raố ủ ộ ậ ề ộ ế ạ  sai s  gia công. Ví d  khi ti n ren n u bố ụ ệ ế ước ren c a tr c vít me không chínhủ ụ  xác s  làm cho bẽ ước ren sai đi. Khi gia công răng trên máy phay , n u c  c uế ơ ấ  phân đ  có sai s  s  gây nên sai s  bộ ố ẽ ố ước răng c a bánh răng đủ ược gia công.Máy móc sau m t th i gian làm vi c cũng b  mòn. Hi n tộ ờ ệ ị ệ ượng mòn trong quá trình s  d ng là do ma sát gi a các m t co chuy n đ ng tử ụ ữ ặ ể ộ ương đ i v iố ớ  nhau. 

b) Sai s  c a đ  gá : ố ủ ồ

Đ  gá nh m đ m b o đúng v  trí tồ ằ ả ả ị ương đ i c a chi ti t gia công v iố ủ ế ớ  

d ng c  c t. Sai s  ch  t o l p ráp đ  gá cũng  nh hụ ụ ắ ố ế ạ ắ ồ ả ưởng đ n đ  chính xácế ộ  

c a chi ti t gia công. ủ ế

Sai s  do l p ráp đ  gá lên máy cũng gây ra sai s  gia công vì làm m t vố ắ ồ ố ấ ị trí chính xác c a nó so v i d ng c  c t.ủ ớ ụ ụ ắ

Đ  đ m b o đ  chính xác gia công , đ  chính xác c a đ  gá để ả ả ộ ộ ủ ồ ược chế 

t o ra ph i cao h n ít nh t là m t c p so v i đ  chính xác c a kích thạ ả ơ ấ ộ ấ ớ ộ ủ ướ ầ  c c n

đ t s  gia công trên đ  gá đó.ạ ẽ ồ

c) Sai s  c a d ng c  c t: ố ủ ụ ụ ắ

Đ  chính xác ch  t o d ng c  c t, m c đ  mài mòn c a nó và sai s  gáộ ế ạ ụ ụ ắ ứ ộ ủ ố  

đ t ặ

d ng c  trên máy công c  đ u  nh hụ ụ ụ ề ả ưởng đ n đ  chính xác gia công. ế ộ

Ngoài sai s  ch  t o, trong quá trình c t dao s  b  mòn và làm  nh hố ế ạ ắ ẽ ị ả ưở  ng

r t l n đ n đ  chính xác gia công. ấ ớ ế ộ

 Đ i v i cao dao ti n đ nh hình, khi dao mòn (profil c a dao thay đ i) gâyố ớ ệ ị ủ ổ  

ra sai s  hình d ng trên chi ti t gia công. Tóm l i: đ  kh c ph c sai s  hìnhố ạ ế ạ ể ắ ụ ố  

h c c a máy, dao, đ  gá có th  dùng các bi n pháp sau:ọ ủ ồ ể ệ

     + S a ch a đ nh kì, thêm các c  c u hi u ch nh.ử ữ ị ơ ấ ệ ỉ

     + Gi m sai s  gá đ t chi ti t gia công và đ  gá, gi m s  l n gá. Nângả ố ặ ế ồ ả ố ầ  cao đ  chính xác ch  t o đ  gá.ộ ế ạ ồ

      + Nâng cao đ  chính xác ch  t o dao nh t là dao đ nh kích thộ ế ạ ấ ị ướ  c ,dao đ nh hình. Ch n v t li u làm dao t t , nhi t luy n và mài dao t t đ  nângị ọ ậ ệ ố ệ ệ ố ể  cao tu i th  c a dao.ổ ọ ủ

     + Ch n ch  đ  c t h p lý sao cho không  nh họ ế ộ ắ ợ ả ưởng đ n năng su tế ấ  

nh ng quá trình mài mòn c a dao ch m.ư ủ ậ

3. Bi n d ng khi k p ch t chi ti t gia công:ế ạ ẹ ặ ế

Khi gia công các chi ti t c n đế ầ ược k p ch t trên máy công c  thông quaẹ ặ ụ  

đ  gá. Các chi ti t thồ ế ường không đ  đ  c ng v ng đ c bi t là các chi ti tủ ộ ứ ữ ặ ệ ế  

m ng, dài gây ra bi n d ng khi k p và ch u l c c t khi gia công. ỏ ế ạ ẹ ị ự ắ

4.  nh hẢ ưởng do bi n d ng nhi t c a h  th ng công ngh  MGDC đ nế ạ ệ ủ ệ ố ệ ế  

a) Sai s  do bi n d ng vì nhi t c a máy: ố ế ạ ệ ủ

Khi máy làm vi c, nhi t đ  các b  ph n khác nhau sinh ra bi n d ngệ ệ ộ ộ ậ ế ạ  không đ u và máy s  m t chính xác;  nh hề ẽ ấ ả ưởng đ n đ  chính xác gia côngế ộ  nhi u nh t là bi n d ng nhi t c a   tr c chính. Nhi t tăng làm cho tâm tr cề ấ ế ạ ệ ủ ổ ụ ệ ụ  chính xê d ch theo hị ướng ngang và hướng đ ng. Thông thứ ường nhi t tăngệ  nhi u nh t     đ  tr c chính. ề ấ ở ổ ỡ ụ

+ K t c u c a máy ph i đ m b o đi u ki n to  nhi t t t.ế ầ ủ ả ả ả ề ệ ả ệ ố

+ Các b  ph n nh  đ ng c  , c  c u thu  l c   ph i b  trí sao choộ ậ ư ộ ơ ơ ấ ỷ ự ả ố  trong quá trình làm vi c chúng đệ ược nóng đ u.ề

+ Các chi ti t c a máy khi thi t k  ph i có ti t di n đ  l n đ  toế ủ ế ế ả ế ệ ủ ớ ể ả nhi t, có đ  bóng b  m t h p lý đ  gi m ma sát.ệ ộ ề ặ ợ ể ả

+ Các máy chính xác ph i b  trí   nh ng n i đ  ánh sáng nh ng l iả ố ở ữ ơ ủ ư ạ  

ph i đ m b o không b  ánh n ng m t tr i chi u vào nung nóng nó.ả ả ả ị ắ ặ ờ ế

b) Sai s  do bi n d ng nhi t c a d ng c  c t: ố ế ạ ệ ủ ụ ụ ắ

Tu  theo ch  đ  c t, v t li u làm dao và v t li u gia công mà t  l  phânỳ ế ộ ắ ậ ệ ậ ệ ỉ ệ  nhi t phân b  vào phoi, chi ti t gia công, d ng c  c t và m t ph n to  ra môiệ ố ế ụ ụ ắ ộ ầ ả  

trường xung quanh s  khác nhau.ẽ

Khi nhi t c t truy n vào dao, dao b  n  dài, mũi dao vệ ắ ề ị ở ươn thêm v  phíaề

trước làm cho đường kính ngoài gi m đi còn đả ường kính l  tăng lên. Cho đ nỗ ế  khi dao   tr ng thái cân b ng nhi t thì dao không n  dài thêm n a và n uở ạ ằ ệ ở ữ ế  không có s  mòn dao thì kích thự ước gia công s  không đ i.ẽ ổ

c) Sai s  do bi n d ng nhi t c a chi ti t gia công:   ố ế ạ ệ ủ ế

M t ph n nhi t   vùng c t truy n vào chi ti t gia công, làm nó bi nộ ầ ệ ở ắ ề ế ế  

d ng và gây ra sai s  gia công. N u chi ti t đạ ố ế ế ược nung nóng toàn b  thì chộ ỉ gây ra sai s  kích thố ước, còn n u b  nóng không đ u thì còn gây ra c  sai sế ị ề ả ố hình dáng

Ví d : khi ti n m t tr c, nhi t đ    xung quanh vùng c t không đ uụ ệ ộ ụ ệ ộ ở ắ ề  nhau,

thay đ i t  10 ổ ừ  45 C (hình 3.6 a) và trường nhi t đó l i di chuy n liên t cệ ạ ể ụ  theo mũi dao t  trái sang ph i nên sau khi gia công xong, chi ti t s  có d ngừ ả ế ẽ ạ  

nh  hình 3.6 b.ư

40°

45°

20°