Giáo trình an toàn lao động trần thị bích liên (chủ biên)

Nguyên nhân Không tôn tr ng kho ng cách cho phép, kho ng cách quá h p...

TRƯ NG CAO Đ NG NGH  CÔNG NGHI P HÀ N I Ờ Ẳ Ề Ệ Ộ

Hà N i năm 2012 ộ

L I NÓI Đ U Ờ Ầ Ngày nay trong công cu c xây d ng đ t n c, ngành đi n đóng m t vai trò r t  ộ ự ấ ướ ệ ộ ấ quan tr ng. V i m c tiêu đi n khí hóa toàn qu c, ngành đi n đã xâm nh p r ng rãi  ọ ớ ụ ệ ố ệ ậ ộ trên m i lĩnh v c s n xu t, kinh doanh, m i sinh ho t xã h i và liên quan tr c ti p  ọ ự ả ấ ọ ạ ộ ự ế

đ n nhi u ng i  Đi n là m t ngu n năng l ng r t ti n l i trong s  d ng, nh ng  ế ề ườ ệ ộ ồ ượ ấ ệ ợ ử ụ ư cũng ti m  n nhi u nguy c  gây tai n n cho con ng i. Hi u bi t các qui đ nh và k   ề ẩ ề ơ ạ ườ ể ế ị ỹ thu t phòng ng a và x  lý các tai n n v  đi n là m t vi c làm r t c n thi t đ i v i  ậ ừ ử ạ ề ệ ộ ệ ấ ầ ế ố ớ

m i ng i s  d ng, qu n lý, l p ráp, v n hành và s a ch a đi n. Giáo trình An toàn  ọ ườ ử ụ ả ắ ậ ử ữ ệ lao đ ng s  cung c p cho chúng ta nh ng ki n th c c  b n đ  đ m b o an toàn cho  ộ ẽ ấ ữ ế ứ ơ ả ể ả ả

ng i và thi t b   ườ ế ị

Bài m  đ u: KHÁI QUÁT CHUNG V  AN TOÀN LAO Đ NGở ầ Ề Ộ

1.Khái quát v  môn h c An toàn lao đ ng( BHLĐ).ề ọ ộ

Công tác An toàn lao đ ng là thông qua các bi n pháp v  khoa h c k  thu t, t  ộ ệ ề ọ ỹ ậ ổ

ch c, hành chính, KT­XH đ  lo i tr  các y u t  nguy hi m và có h i trong quá trình ứ ể ạ ừ ế ố ể ạ

s n xu t, t o đk thu n l i cho ngả ấ ạ ậ ợ ười lao đ ng và ngăn ng a tai n n lao đ ng và b nh ộ ừ ạ ộ ệngh  nghi p. Đ m b o tính m ng cho ngề ệ ả ả ạ ười lao đ ng và thi t b ộ ế ị

2.Các phương pháp phòng tránh tai n n lao đ ng.ạ ộ

­ H c t p k  thu t an toàn lao đ ng là b t bu c v i công nhân cũng nh  ngọ ậ ỹ ậ ộ ắ ộ ớ ư ười 

­ M c đích c a ho t đ ng d  phòng tác h i c a hoá ch t là nh m lo i tr  ho c gi mụ ủ ạ ộ ự ạ ủ ấ ằ ạ ừ ặ ả  

t i m c th p nh t c a r i ro b i các hoá ch t nguy hi m đ c h i cho s c kho  conớ ự ấ ấ ủ ủ ở ấ ể ộ ạ ứ ẻ  

người và môi trường lao đ ng góp ph n phát tri n kinh t  xã h i b n v ng.ộ ầ ể ế ộ ề ữ

a. H n ch  ho c thay th  hoá ch t đ c h i ạ ế ặ ế ấ ộ ạ

­ C  g ng thay th  ho c h n ch  hoá ch t đ c h i b ng m t hoá ch t ít đ c h i h n.ố ắ ế ặ ạ ế ấ ộ ạ ằ ộ ấ ộ ạ ơ  Công vi c này đ t đệ ạ ược hi u qu  kinh t  k  thu t, môi trệ ả ế ỹ ậ ường lâu dài và t t nh t n uố ấ ế  

ti n hành t  giai đo n thi t k  và l p k  ho ch s n xu t qua 3 bế ừ ạ ế ế ậ ế ạ ả ấ ước sau:

b. Che ch n ho c cách ly ngu n phát sinh hoá ch t nguy hi m  ắ ặ ồ ấ ể

   Nguyên t c ngăn cách quá trình s n xu t đ c h i này nh m h n ch  t i m c th pắ ả ấ ộ ạ ằ ạ ế ớ ứ ấ  

nh t s  lấ ố ượng người lao đ ng ti p xúc v i hoá ch t và h n ch  lộ ế ớ ấ ạ ế ượng hoá ch t nguyấ  

hi m cháy n  và đ c h i có th  gây nguy hi m t i ngể ổ ộ ạ ể ể ớ ười lao đ ng, khu dân c  và môiộ ư  

trường xung quanh

d . Các ph ươ ng pháp b o v  s c kho  c a ng ả ệ ứ ẻ ủ ườ i lao đ ng  ộ

  Khám tuy n ngể ười lao đ ng: trộ ước khi tuy n nh n ngể ậ ười lao đ ng và đ nh k  khámộ ị ỳ  

s c kho  t  3­6 tháng/ năm tu  lo i công vi cứ ẻ ừ ỳ ạ ệ

  Giáo d c, đào t o ki n th c m i, ph  bi n kinh nghi m và bi n pháp chăm sóc s cụ ạ ế ứ ớ ổ ế ệ ệ ứ  kho  nh  các thành t u đi u tr  k t h p đông, tây y, nh  th  d c th  thao, an toàn vẻ ờ ự ề ị ế ợ ờ ể ụ ể ệ sinh dinh dưỡng đ  c  v  ch t, tránh ng  đ c ủ ả ề ấ ộ ộ

  Ph i có k  ho ch ki m tra máy móc và n ng đ  h i khí đ c trả ế ạ ể ồ ộ ơ ộ ước khi làm vi cệ

  Bi n pháp b o v  cá nhân đệ ả ệ ược trang b  cho ngị ười lao đ ng theo quy đ nh nhà nộ ị ướ  cban hành cho t ng lĩnh v c công vi c đ  phòng ng a ho c gi m tác h i c a hoá ch từ ự ệ ể ừ ặ ả ạ ủ ấ  nguy hi m cháy n  và đ c h i trong s n xu t đ i v i ngể ổ ộ ạ ả ấ ố ớ ười lao đ ng.ộ

  + Phương ti n b o v  c  quan hô h pệ ả ệ ơ ấ

  + Phương ti n b o v  m tệ ả ệ ắ

  + Phương ti n b o v  thân th , chân, tay, đ uệ ả ệ ể ầ

  + V  sinh cá nhânệ

1.1.2. Bi n pháp kh n c p ệ ẩ ấ

a. K  ho ch kh n c p ế ạ ẩ ấ

  K  ho ch s  tán v i s  lế ạ ơ ớ ố ượng l n nh t ngớ ấ ười lao đ ng có th  đ c bi t v i lao đ ng ộ ể ặ ệ ớ ộ

v  thành niên, nh ng lao đ ng y u đau,khi có ch  d n báo hi u c a h  th ng báo hi uị ữ ộ ế ỉ ẫ ệ ủ ệ ố ệ  

kh n c p, có ch  d n và đ m b o s  thông su t và an toàn c a l i thoát n n ẩ ấ ỉ ẫ ả ả ự ố ủ ố ạ

    K   ho ch hành đ ng ph i h p v i c  quan y t  đ i c u h , c  quan có th m ế ạ ộ ố ợ ớ ơ ế ộ ứ ộ ơ ẩ

quy n dân s  đ a phề ự ị ương nh  chuyên gia b o v  môi trư ả ệ ường, đ i dân phòng và các ộnhà máy, c  quan lân c nơ ậ

  Vai trò c a ngủ ười qu n lý và các viên ch c khi c p c u trang thi t b , phả ứ ấ ứ ế ị ương pháp 

s  c p c u k p th i, cách x  lý các tình hu ng nguy c p có th  x y ra.ơ ấ ứ ị ờ ử ố ấ ể ả

b. S  tán, s  c p c u thông th ơ ơ ấ ứ ườ ng

   T i n i làm vi c ph i có bi n báo, báo hi u v i nguy hi m và d u hi u quy đ nh l iạ ơ ệ ả ể ệ ớ ể ấ ệ ị ố  

s n tán ( l i thoát n n cho ngơ ố ạ ười và c a c i c n thi t)ủ ả ầ ế

  L i thoát n n ph i đ m b o hai đi u ki n: thông thoáng và ánh sáng d n t i n i anố ạ ả ả ả ề ệ ẫ ớ ơ  toàn

   N u môi trế ường có tính ch t đ c h i, nguy hi m thì ngấ ộ ạ ể ườ ơi s  tán ph i có phả ươ  ng

ti n b o h  cá nhân t tệ ả ộ ố

  + Đ a ngay n n nhân ra kh i n i nhi m đ c, thay b  qu n áo, chú ý gi  gìn yên tĩnhư ạ ỏ ơ ễ ộ ỏ ầ ữ  

ho c kim lo i nh  nghi n, đ p, sàng, c t, c a, mài, khoan,…B i còn phát sinh khi v nặ ạ ư ề ậ ắ ư ụ ậ  chuy n nguyên li u, ho c s n ph m b t, gia công các s n ph m nh  bông v i, lôngể ệ ặ ả ẩ ộ ả ẩ ư ả  thú,…

a. Đ nh nghĩa ị

  B i là t p h p c a nhi u h t kích thụ ậ ợ ủ ề ạ ướ ớc l n, nh  khác nhau t n t i trong không khíỏ ồ ạ  

dướ ại d ng b i bay và b i l ng và các h  khí dung nhi u pha nh  h i, khói, mù khiụ ụ ắ ệ ề ư ơ  

nh ng h t b i n m l  l ng trong không khí, khi chúng đ ng l i trên b  m t v t thữ ạ ụ ằ ơ ủ ọ ạ ề ặ ậ ể nào đó

b. Phân lo i: ng ạ ườ i ta phân lo i theo 3 cách ạ

­ Theo ngu n g c:ồ ố

  + B i h u c : t , l a, len, d , lông, tóc,…ụ ữ ơ ơ ụ ạ

  + B i nhân t o: nh a, cao su, ụ ạ ự

  + B i vô c : Ximăng, b i vôiụ ơ ụ

VD: b t các ben, b t s t, bông vộ ộ ắ ảỡ có th  t  b c cháy trong không khí. N u có m iể ự ố ế ồ  

l a nh  tia l a đi n, các lo i đèn không có b o v  l i càng nguy hi m h n.ủ ư ử ệ ạ ả ệ ạ ể ơ

1.2.2. Tác h i c a b iạ ủ ụ

   B i gây ra nhi u tác h i cho con ngụ ề ạ ười, trước h t là b nh v  đế ệ ề ường hô h p, b nhấ ệ  ngoài da, b nh đệ ường tiêu hoá,….

+ B nh ph i nhi m b i thệ ổ ễ ụ ường g p   nh ng công nhân khai thác, v n chuy n ặ ở ữ ậ ể

qu ng đá, kim lo i, than,…ặ ạ

+ B nh silicose là b nh do ph i b  nhi m b i silic   than khai đá, th  m , th  làm g mệ ệ ổ ị ễ ụ ở ợ ỏ ợ ố  

s , v t li u ch u l a, vv b nh này chi m (40­>70)% trong t ng s  các b nh v  ph iứ ậ ệ ị ử ệ ế ổ ố ệ ề ổ  + B nh đệ ường hô h p: viêm mũi, h ng, ph  qu n do b i gây raấ ọ ế ả ụ

 + B nh ngoài da: B i gây kích thích da, b nh m n nh t, l  loét, nh  b i vôi, thu c trệ ụ ệ ụ ọ ở ư ụ ố ừ sâu. B i đ ng gây nhi m trùng da r t khó ch aụ ồ ễ ấ ữ

 + Ch n thấ ương m t: b i vào m t gây kích thich màng ti p h p, làm viêm mí m t,…vvắ ụ ắ ế ợ ắ  

ho c dung d ch ki m gây h ng m tặ ị ề ỏ ắ

 + B nh đệ ường tiêu hoá: B i đụ ường đ ng l i   răng, kim lo i s c nh n vào d  dày gâyọ ạ ở ạ ắ ọ ạ  

t n thổ ương niêm m c, r i lo n tiêu hoáạ ố ạ

1.2.3. Cách phòng ch ng b iố ụ

a. Bi n pháp chung ệ

   C  khí hoá và t  đ ng hoá quá trình s n xu t đó là khâu quan tr ng nh t đ  côngơ ự ộ ả ấ ọ ấ ể  nhân không ph i ti p xúc tr c ti p v i b i, b i ít lan to  ra ngoài VD: khâu đóng góiả ế ự ế ớ ụ ụ ả  bao xi măng. áp d ng nh ng bi n pháp v n chuy n b ng h i, máy hút, băng t i trongụ ữ ệ ậ ể ằ ơ ả  ngành d t, ngành than. Bao kín thi t b  và có th  là c  dây truy n s n xu t khi c nệ ế ị ể ả ề ả ấ ầ  thi t.ế

b. Thay đ i ph ổ ươ ng pháp công ngh ệ

   Trong các xưởng làm s ch b ng nạ ằ ước, làm s ch b ng phạ ằ ương pháp ướt thay cho 

phương pháp khô trong công nghi p s n xu t xi măng, trong ngành luy n kim,  ệ ả ấ ệ

nghi n b t, thay phề ộ ương pháp tr n khô b ng phộ ằ ương pháp tr n ộ ướt, không nh ng làmữ  cho quá trình nghi n t t h n mà còn làm m t h n quá trình sinh b iề ố ơ ấ ẳ ụ

  Thay v t li u nhi u b i đ c b ng v t li u ít b i đ cậ ệ ề ụ ộ ằ ậ ệ ụ ộ

  Thoáng gió hút b i trong các xụ ưởng có nhi u b iề ụ

c. Đ  phòng b i cháy n ề ụ ổ

 Thông báo gi i h n nớ ạ ổ, đ c bi t chú ý t i các  ng d n và máy hút b i, chú ý cách lyặ ệ ớ ố ẫ ụ  

m i l a. VD: Tia l a đi n, diêm, tàn thu c và va đ p m nh   nh ng n i có nhi u b iồ ử ử ệ ố ậ ạ ở ữ ơ ề ụ  

d. V  sinh cá nhân ệ

   S  d ng qu n áo b o h  lao đ ng, m t n , kh u trang theo yêu c u v  sinh, c nử ụ ầ ả ộ ộ ặ ạ ẩ ầ ệ ẩ  

th n h n khi b i đ c, b i phóng x ậ ơ ụ ộ ụ ạ

  Chú ý khâu v  sinh cá nhân trong vi c ăn u ng, hút thu c tránh nói chuy n khi ệ ệ ố ố ệ

làm vi c.ệ

   Cu i cùng là khâu khám tuy n đ nh k cho cán b  công nhân viên làm vi c trong môiố ể ị ỳ ộ ệ  

trường nhi u b i, phát hi n s m các b nh do b i gây raề ụ ệ ớ ệ ụ

đ a ra khái ni m v  quá trình cháy nh  sau:ư ệ ề ư

  Quá trình cháy v  th c ch t có th  coi là m t quá trình oxy hoá kh  Các ch t cháyề ự ấ ể ộ ử ấ  đóng vai trò c a ch t kh  Còn ch t oxy hoá thì tu  ph n  ng có th  r t khác nhauủ ấ ử ấ ỳ ả ứ ể ấ

b. C  ch  quá trình cháy ơ ế

  C  ch  quá trình cháy theo lý thuy t nhi t: quan đi m c a lý thuy t này là m t nhi tơ ế ế ệ ể ủ ế ộ ệ  

lượng to  ra do ph n  ng cháy ph i l n hay ít nh t cũng b ng lả ả ứ ả ớ ấ ằ ượng nhi t m t ra môiệ ấ  

trường xung quanh thì khi đó quá trình cháy m i có th  xu t hi n. Do nhi t lớ ể ấ ệ ệ ượng sinh 

ra l n h n lớ ơ ượng nhi t m t đi nên m t ph n nhi t lệ ấ ộ ầ ệ ượng s  t n t i trong ẽ ồ ạ

v t ch t đang tham gia vào quá trình cháylàm nhi t đ  c a nó tăng d n. Quá trình ậ ấ ệ ộ ủ ầ

này c  ti p t c mãi cho đ n khi đ t đứ ế ụ ế ạ ược m t nhi t đ  t i thi u thì quá trình t  b c ộ ệ ộ ố ể ự ốcháy s  x y raẽ ả

V y nguyên nhân d n đ n quá trình t  b c cháy theo lý thuy t này là s  tích lu   ậ ẫ ế ự ố ế ự ỹ

nhi t l ệ ượ ng trong kh i v t ch t tham gia vào quá trình cháy ố ậ ấ

  C  ch  cháy theo lý thuy t chu i: Ph n  ng nhi t là ph n  ng b t bu c ph i có sơ ế ế ỗ ả ứ ệ ả ứ ắ ộ ả ự tham gia c a các phân t  mang hoá tr  t  do. Ph n t  mang hoá tr  t   do thủ ử ị ự ầ ử ị ự ường là g cố  

t  do mang hoá tr  hay nguyên t  t  doự ị ử ự

  + M i b t cháy ( ngu n nhi t )ồ ắ ồ ệ

   M i cháy trong th c t  r t phong phú. Ví d  : sét, tia l a sinh ra do va đ p, do ma sátồ ự ế ấ ụ ử ậ  

gi a các v t r n. Trong công nghi p các thi t b  có nhi t đ  cao, đó là các m i b tữ ậ ắ ệ ế ị ệ ộ ồ ắ  cháy thường xuyên nh  lò đ t, lò nung, các ph n  ng làm vi c   áp su t cao, nhi t đư ố ả ứ ệ ở ấ ệ ộ cao

* Các bi n pháp phòng ch ng cháy n    các c  quan xí nghi pệ ố ổ ở ơ ệ

a. Các bi n pháp qu n lý phòng ch ng cháy, n    các c  s ệ ả ố ổ ở ơ ở

  Phòng ch ng cháy n  là khâu quan tr ng nh t trong công tác phòng cháy ch a cháy vìố ổ ọ ấ ữ  khi đám cháy đã x y ra thi các bi n pháp ch ng cháy có hi u qu  nh  th  nào, thi tả ệ ố ệ ả ư ế ệ  

h i v n to l n và kéo dài. Các bi n pháp phòng ch ng cháy n  có th  chia ạ ẫ ớ ệ ố ổ ể

ra làm hai lo i: Bi n pháp k  thu t và bi n pháp t  ch cạ ệ ỹ ậ ệ ổ ứ

b. Nguyên lý phòng, ch ng cháy n ố ổ

*) Nguyên lý phòng cháy nổ

  N u tách r i ba y u t  ch t cháy, ch t oxi hoá và m i b t l a thì cháy n  không thế ờ ế ố ấ ấ ồ ắ ử ổ ể 

x y ra đả ược. Đó là nguyên lý phòng ch ngố

*) Nguyên lý ch ng cháy n : ố ổ

  Đó là h  th p t c đ  cháy c a v t li u đang cháy t i m c t i thi u và phân tán nhi tạ ấ ố ộ ủ ậ ệ ớ ứ ố ể ệ  

lượng c a đám cháy. Đ  th c hi n hai nguyên lý này trong th c t  có th  s  d ng cácủ ể ự ệ ự ế ể ử ụ  

gi i pháp r t khác nhau.ả ấ

c. Các ph ươ ng ti n ch a cháy ệ ữ

  ­ Các ch t ch a cháy: Các ch t ch a cháy là các ch t đ a vào đám cháy nh m d p t tấ ứ ấ ứ ấ ư ằ ậ ắ  

nó. Có nhi u lo i ch t ch a cháy nh  ch t r n, ch t l ng, ch t khí. M i ch t có tínhề ạ ấ ứ ư ấ ắ ấ ỏ ấ ỗ ấ  

ch t, ph m vi  ng d ng riêng s  c n có các yêu c u c  b n sau đây.ấ ạ ứ ụ ẽ ầ ầ ơ ả

  + Có hi u qu  ch a cháy cao, nghĩa là tiêu hao ch t ch a cháy cho trên m t đ n vệ ả ữ ấ ữ ộ ơ ị 

di n tích cháy trong m t đ n v  th i gian ph i nh  nh t, kg/mệ ộ ơ ị ờ ả ỏ ấ 2,s

  + Không gây đ c h i đ i v i ngộ ạ ố ớ ười khi s  d ng, b o qu nử ụ ả ả

  + Không làm h  h ng các thi t b  c u ch a và các thi t b  đ  v t đư ỏ ế ị ứ ữ ế ị ồ ậ ượ ức c u ch aữ

  Hi u qu  c u ch a m t đám cháy càng cao n u cệ ả ứ ữ ộ ế ường đ  phun ch t ch a cháy càngộ ấ ữ  

l n. Cớ ường đ  ch t ch a cháy càng l n thì th i gian ch a cháy càng ng nộ ấ ữ ớ ờ ữ ắ

  ­ Tác d ng c a khí: COụ ủ 2, N2 tác d ng chính là pha loãng n ng đ  ch t cháyụ ồ ộ ấ

  ­ Xe chuyên d ng: Đụ ược trang b  cho các đ i ngũ ch a cháy chuyên nghi p c a thànhị ộ ữ ệ ủ  

ph  ho c th  xãố ặ ị

  ­ Phương ti n ch a cháy t  đ ngệ ữ ự ộ

  ­ Các phương ti n, trang b  ch a cháy t i chệ ị ữ ạ ỗ

lượng ôxy c n thi t l n h n 17% và gi m lầ ế ớ ơ ả ượng hoá ch t đ c h i cháy n  nh  h nấ ộ ạ ổ ỏ ơ  

gi i h n cho phép. Góp ph n đ m b o đi u ki n v  sinh lao đ ng, tăng năng su t laoớ ạ ầ ả ả ề ệ ệ ộ ấ  

đ ng và v  sinh môi trộ ệ ường công nghi p. V n đ  thông gió này đ c bi t quan tr ngệ ấ ề ặ ệ ọ  khi xung quanh nóng h n và  m h n.ơ ẩ ơ

  H  th ng thông gió ph i đệ ố ả ược b o dả ưỡng và được ki m tra thể ường xuyên đ  đ mể ả  

b o ho t đ ng hi u quả ạ ộ ệ ả

1.4.2. Các bi n pháp thông gió.ệ

­ Thông gió t  nhiên: là thông gió mà s  l u thông không khí t  bên ngoài vàoự ự ư ừ  nhà và t  trong nhà thoát ra ngoài đừ ược th c hi n nh  gió t  nhiên.ự ệ ờ ự

­ Thông gió nhân t o: là thông gió có s  d ng qu t máy ch y b ng đ ng c  đi nạ ử ụ ạ ạ ằ ộ ơ ệ  

đ  là không khí v n chuy n.ể ậ ể

Chương 2: AN TOÀN ĐI NỆ

Hi n nay   nệ ở ước ta đi n đã đệ ược s  d ng r ng rãi trong các xí nghi p, côngử ụ ộ ệ  

trường, nông trường, t  thành th  đ n các vùng nông thôn h o lánh. S  ngừ ị ế ẻ ố ườ ếi ti p xúc 

v i đi n ngày càng nhi u. Vì v y v n đ  an toàn đi n đang tr  thành m t trong nh ngớ ệ ề ậ ấ ề ệ ở ộ ữ  

v n đ  quan tr ng nh t c a công tác b o h  lao đ ng.ấ ề ọ ấ ủ ả ộ ộ

2.1. M t s  khái ni m c  b n v  an toàn đi n.ộ ố ệ ơ ả ề ệ

2.1.1. Tác đ ng c a dòng đi n đ i v i c  th  ngộ ủ ệ ố ớ ơ ể ười

Khi ngườ ếi ti p xúc v i các ph n t  mang đi n, s  có dòng đi n ch y qua ngớ ầ ử ệ ẽ ệ ạ ườ  ilàm cho c  th  b  t n thơ ể ị ổ ương, nguy hi m nh t là dòng đi n đi qua tim và h  th ngể ấ ệ ệ ố  

th n kinh. Có th  chia tác d ng c a dòng đi n đ i v i c  th  ngầ ể ụ ủ ệ ố ớ ơ ể ười làm hai lo i:ạ

1. Tác d ng kích thíchụ

­ Ph n l n các trầ ớ ường h p ch t ngợ ế ười vì đi n gi t là do tác d ng kích thích, doệ ậ ụ  

ngườ ếi ti p xúc v i đi n áp th p.ớ ệ ấ

­ Khi tác d ng kích thích, đi n áp đ t vào ngụ ệ ặ ười nh  nên dòng đi n qua ngỏ ệ ườ  i

nh  (25ỏ 100)mA, th i gian dòng đi n qua ngờ ệ ườ ươi t ng đ i ng n (vài giây), khôngố ắ  

th y rõ ch  dòng đi n vào ngấ ỗ ệ ười và ngườ ị ại b  n n không có thương tích

­ Khi người m i ch m vào đi n, vì đi n tr  c a ngớ ạ ệ ệ ở ủ ười còn l n, dòng đi n quaớ ệ  

người nh , tác d ng c a nó ch  làm cho b p th t, c  co qu p l i. N u n n nhân khôngỏ ụ ủ ỉ ắ ị ơ ắ ạ ế ạ  

r i kh i v t mang đi n, thì đi n tr  c a ngờ ỏ ậ ệ ệ ở ủ ườ ầi d n d n gi m xu ng làm dòng đi nầ ả ố ệ  tăng lên, hi n tệ ượng co qu p càng tăng lên.ắ

Th i gian ti p xúc v i v t mang đi n càng lâu càng nguy hi m vì ngờ ế ớ ậ ệ ể ười không còn kh  năng tách r i kh i v t mang đi n đ a đ n tê li t tu n hoàn và hô h p. ả ờ ỏ ậ ệ ư ế ệ ầ ấ

2. Tác d ng gây ch n thụ ấ ương

Tác d ng gây ch n thụ ấ ương thường x y ra do ngả ườ ếi ti p xúc v i đi n áp cao. Khiớ ệ  

ngườ ếi đ n g n v t mang đi n (ầ ậ ệ  6kV) tuy ch a ti p xúc nh ng vì đi n áp cao sinh raư ế ư ệ  

h  quang đi n, dòng đi n qua h  quang ch y qua ngồ ệ ệ ồ ạ ườ ươi t ng đ i l n. ố ớ

Do ph n x  t  nhiên c a ngả ạ ự ủ ườ ấi r t nhanh, người có khuynh hướng tránh xa v tậ  mang đi n làm h  quang đi n chuy n qua v t có n i đ t g n đ y, vì v y dòng đi nệ ồ ệ ể ậ ố ấ ầ ấ ậ ệ  qua người trong th i gian r t ng n, tác d ng kích thích ít nh ng ngờ ấ ắ ụ ư ườ ị ại b  n n có th  bể ị 

ch n thấ ương hay ch t do h  quang đ t cháy da th t.ế ồ ố ị

* K t lu n.ế ậ

Qua s  phân tích   trên ta th y: tác d ng ch  y u c a tai n n v  đi n là do dòngự ở ấ ụ ủ ế ủ ạ ề ệ  

đi n qua ngệ ười gây nên ch  không ph i do đi n áp. ứ ả ệ

Khi phân tích an toàn trong m ng đi n chúng ta ch  xét đ n giá tr  dòng đi n quaạ ệ ỉ ế ị ệ  

người. Tuy nhiên khi quy đ nh v  an toàn đi n thị ề ệ ường l i d a vào đi n áp và dùng kháiạ ự ệ  

ni m đi n áp cho phép vì nó d  xác đ nh và c  th  h n.ệ ệ ễ ị ụ ể ơ

Th i đi m ti p xúc ban đ u theo u  ban k  thu t đi n Qu c t  (IEC) thì đi n ápờ ể ế ầ ỷ ỹ ậ ệ ố ế ệ  

ti p xúc an toàn:ế

Đ i v i  đi n áp xoay chi u: Uố ớ ệ ề tx   50 V

Đ i v i đi n áp 1 chi u: Uố ớ ệ ề tx   120 V 

Đ i v i Vi t Nam thì đi n áp xoay chi u Uố ớ ệ ệ ề tx   42 V và 1 chi u là 110 V.ề

2.1.2. Nh ng nhân t   nh hữ ố ả ưởng đ n ch n thế ấ ương ban đ u do tai n n đi n:ầ ạ ệ

5 7 B p th t tay co l i và rungắ ị ạ Đau nh  kim đâm, ư

th y nóngấ

8 10

Tay khó r i v t mang đi n nh ng có ờ ậ ệ ư

th  r i để ờ ược, ngón tay, kh p tay, bàn tay ớ

c m th y đau.ả ấ

Nóng tăng lên r t ấ

m nhạ

20 25 Tay không th  r i v t mang đi n, đau ể ờ ậ ệ

90 100 Hô h p b  tê li t, kéo dài 3 giây thì tim ấ ị ệ

b  tê li t và ng ng đ p.ị ệ ừ ậ Hô h p b  tê li tấ ị ệ

Nh n xét:ậ

­ Giá tr  l n nh t c a dòng đi n không nguy hi m đ i v i ngị ớ ấ ủ ệ ể ố ớ ười là Ing   10mA 

đ i v i dòng đi n xoay chi u có t n s  công nghi p và Ing ố ớ ệ ề ầ ố ệ  50mA đ i dòng đi nố ệ  

m t chi u.ộ ề

­ V i dòng đi n xoay chi u kho ng (10ớ ệ ề ả 50)mA, ngườ ị ệi b  đi n gi t khó có th  tậ ể ự mình r i kh i v t mang đi n vì s  co gi t c a các c  b p.ờ ỏ ậ ệ ự ậ ủ ơ ắ

­ Khi giá tr  dòng đi n vị ệ ượt quá 50 mA, có th  đ a đ n tình tr ng ch t do đi nể ư ế ạ ế ệ  

gi t vì s  m t  n đ nh c a h  th n kinh và s  co giãn c a các s i c  tim và làm timậ ự ấ ổ ị ủ ệ ầ ự ủ ợ ơ  

ng ng đ p.ừ ậ

2. T n s  dòng đi n:ầ ố ệ

Dòng đi n xoay chi u nguy hi m h n dòng đi n m t chi u. M c đ  nguy hi mệ ề ể ơ ệ ộ ề ứ ộ ể  

ph  thu c vào t n s  c a dòng đi n. ụ ộ ầ ố ủ ệ

Đ  nghiên c u  nh hể ứ ả ưởng c a t n s  dòng đi n, ngủ ầ ố ệ ười ta thí nghi m trên chó ệ ở các t n s  khác nhau và cho k t qu  nh  sau:ầ ố ế ả ư

­ Khi dòng đi n 1 chi u đi vào c  th  thì các ph n t  trong t  bào s  phân thànhệ ề ơ ể ầ ử ế ẽ  

nh ng ion khác d u và b  hút ra ngoài màng t  bào. Phân t  b  c c hóa và kéo dài thànhữ ấ ị ế ử ị ự  

ng u c c. Các ch c năng sinh v t – hóa h c c a t  bào b  phá ho i đ n 1 m c đ  nh tẫ ự ứ ậ ọ ủ ế ị ạ ế ứ ộ ấ  

đ nh. ị

­ Khi dòng đi n xoay chi u đi vào c  th  các ion ch y v  theo 2 chi u khác nhauệ ề ơ ể ạ ề ề  

ra phía ngoài màng c a t  bào, khi dòng đi n đ i chi u thì chuy n đ ng c a các ionủ ế ệ ổ ề ể ộ ủ  cũng đ i chi u và chuy n đ ng ngổ ề ể ộ ượ ạc l i. 

+ Khi t n s  nh  các ion di chuy n ít. Nguy hi m nh t là trong 1 chu k  Ion ch yầ ố ỏ ể ể ấ ỳ ạ  

được 2 l n b  r ng c a t  bào do m c đ  kích thích và ch c năng sinh v t, hóa h cầ ề ộ ủ ế ứ ộ ứ ậ ọ  

c a t  bào b  phá ho i nhi u nh t.ủ ế ị ạ ề ấ

+ T n s  càng cao, dòng đi n đ i chi u liên t c các ion di chuy n đầ ố ệ ổ ề ụ ể ược ít, không 

k p đ p vào màng t  bào nên m c đ  nguy hi m nh  ị ậ ế ứ ộ ể ỏ

B ng th c nghi m th y r ng,   t n s  (50­60)Hz là nguy hi m nh t.   t n sằ ự ệ ấ ằ ở ầ ố ể ấ ở ầ ố cao thì s  nguy hi m đi n gi t r t ít. Nh ng s  đ t cháy b i t n s  cao l i càng tr mự ể ệ ậ ấ ư ự ố ở ầ ố ạ ầ  

tr ng h n, t c là nguy hi m v  nhi t cao h n.ọ ơ ứ ể ề ệ ơ

Khi nghiên c u tác h i c a dòng đi n m t chi u, ngứ ạ ủ ệ ộ ề ười ta th y r ng đi n tr  c aấ ằ ệ ở ủ  

ngườ ới v i dòng đi n m t chi u l n h n v i dòng đi n xoay chi u. Nguyên nhân là doệ ộ ề ớ ơ ớ ệ ề   dòng đi n m t chi u không có đi n dung là s  phân c c tăng lên

3. Th i gian dòng đi n tác d ng: ờ ệ ụ

Th i gian tác đ ng càng ng n thì xác su t gây ch n thờ ộ ắ ấ ấ ương càng nh  Khi m iỏ ớ  

ti p xúc v i đi n áp, đi n tr  ngế ớ ệ ệ ở ườ ươi t ng đ i cao khi có hi n tố ệ ượng xuyên th ng daủ  làm đi n tr  gi m làm cho dòng đi n qua ngệ ở ả ệ ười tăng, đ ng th i nhi t lồ ờ ệ ượng c a củ ơ 

th  to  ra cũng l n lên, các tuy n m  hôi ho t đ ng tích c c h n d n đ n đi n trể ả ớ ế ồ ạ ộ ự ơ ẫ ế ệ ở 

người càng gi m. K t qu  là đi n tr  c a ngả ế ả ệ ở ủ ười càng ngày càng gi m, dòng đi n ch yả ệ ạ  qua người càng ngày càng tăng, t c là th i gian dòng đi n tác d ng càng lâu càng nguyứ ờ ệ ụ  

hi m.ể

Trong chu k  làm vi c c a tim trung bình có kho ng 0,1s tim ngh  (tr ng thái gi aỳ ệ ủ ả ỉ ạ ữ  

co và giãn),   tr ng thái này tim r t nh y c m. Khi dòng đi n tác đ ng v i th i gianở ạ ấ ạ ả ệ ộ ớ ờ  

ng n không trùng vào nh p đ p c a tim   kho ng th i gian nh y c m thì m c đ  nguyắ ị ậ ủ ở ả ờ ạ ả ứ ộ  

hi m không cao. M t dòng đi n nh  ch ng vài ch c mA đi vào đúng lúc nh y c m c aể ộ ệ ỏ ừ ụ ạ ả ủ  tim thì m c đ  nguy hi m s  tứ ộ ể ẽ ương đương v i dòng đi n 10A đi vào   tr ng thái lúcớ ệ ở ạ  bình thường

4. Đi n tr  c  th  ngệ ở ơ ể ười:

­ Giá tr  dòng đi n đi qua c  th  ngị ệ ơ ể ười khi ti p xúc v i ph n t  có đi n áp phế ớ ầ ử ệ ụ thu c vào đi n tr  c a c  th  ngộ ệ ở ủ ơ ể ười khi ti p xúc. Đây là y u t  đ c bi t quan tr ng,ế ế ố ặ ệ ọ  giá tr  và đ c tính c a đi n tr  c  th  ngị ặ ủ ệ ở ơ ể ườ ấi r t khác nhau và ph  thu c vào h  cụ ộ ệ ơ 

b p, vào c  quan n i t ng, h  th n kinh  ắ ơ ộ ạ ệ ầ

­ Đi n tr  ngệ ở ười không ch  ph  thu c vào tính ch t v t lý, vào s  thích  ng c aỉ ụ ộ ấ ậ ự ứ ủ  

c  th  mà còn ph  thu c vào tr ng thái sinh h c r t ph c t p c a c  th  Do đó giá trơ ể ụ ộ ạ ọ ấ ứ ạ ủ ơ ể ị 

đi n tr  c a c  th  ngệ ở ủ ơ ể ười không hoàn toàn nh  nhau đ i v i t t c  m i ngư ố ớ ấ ả ọ ười. Ngay 

đ i v i m t ngố ớ ộ ười cũng không th  có cùng m t đi n tr  trong nh ng đi u ki n khácể ộ ệ ở ữ ề ệ  nhau, hay trong nh ng th i đi m khác nhau.ữ ờ ể

Đ  đ n gi n đi n tr  c  th  ngể ơ ả ệ ở ơ ể ười có th  phân thành 2 ph n:ể ầ

+ Đi n tr  c a l p da: b  ph n quan tr ng đ i v i đi n tr  c a c  th  ngệ ở ủ ớ ộ ậ ọ ố ớ ệ ở ủ ơ ể ườ  i,

ph  thu c vào đi n tr  c a l p s ng   da dày kho ng (0,05ụ ộ ệ ở ủ ớ ừ ở ả 0,2)mm, vì l p s ng daớ ừ  

r t khô và có tác d ng nh  ch t cách đi n.ấ ụ ư ấ ệ

+ Đi n tr  c a các b  ph n bên trong c  th : có giá tr  không đáng k  có giá trệ ở ủ ộ ậ ơ ể ị ể ị kho ng (570ả 1000)

Khi ti p xúc v i v t mang đi n n u da ngế ớ ậ ệ ế ười còn nguyên v n và khô, đi n trẹ ệ ở 

c a ngủ ười có th  kho ng (40 ể ả 500) k  N u   ch  ti p xúc, l p ngoài c a da khôngế ở ỗ ế ớ ủ  còn (do b  c t, b  t n thị ắ ị ổ ương ) ho c n u tính d n đi n c a da tăng lên do đi u ki nặ ế ẫ ệ ủ ề ệ  môi trường xung quanh thì lúc  y đi n tr  c a c  th  ngấ ệ ở ủ ơ ể ười có th  gi m dể ả ưới 1000 

­ Các y u t   nh hế ố ả ưởng đ n đi n tr  ngế ệ ở ười:

+ Đi n áp đ t lên ngệ ặ ười: giá tr  này ph  thu c vào chi u d y c a l p s ng trênị ụ ộ ề ầ ủ ớ ừ  

da. Khi đi n áp đ t lên ngệ ặ ườ ới l n s  xu t hi n s  xuyên th ng da. Khi da b t đ u bẽ ấ ệ ự ủ ắ ầ ị xuyên th ng thì đi n tr  ngủ ệ ở ườ ắ ầi b t đ u gi m, khi ch m d t quá trình này thì đi n trả ấ ứ ệ ở 

người có m t giá tr  g n nh  không đ i. S  xuyên th ng da b t đ u t  đi n áp kho ngộ ị ầ ư ổ ự ủ ắ ầ ừ ệ ả  (10 50)V.

Trong th c t  các qui trình qui ph m v  an toàn đi n thự ế ạ ề ệ ường qui đ nh theo đi nị ệ  

áp, l y đi n áp cho phép làm tiêu chu n an toàn vì đi n áp d  xác đ nh h n.ấ ệ ẩ ệ ễ ị ơ

Đi n áp < 40V đệ ược xem là đi n áp an toàn.ệ

Trường h p đ c bi t: các d ng c , thi t b  c m tay làm vi c trong các h mợ ặ ệ ụ ụ ế ị ầ ệ ầ  

ng m, m c dù các thi t b  có c p đi n áp < 24V, nh ng không có các phầ ặ ế ị ấ ệ ư ương ti n b oệ ả  

h  và th i gian ti p xúc lâu nên r t nguy hi mộ ờ ế ấ ể

Nh  v y không cho phép thi t l p giá tr  gi i h n nh t đ nh c a đi n áp nguyư ậ ế ậ ị ớ ạ ấ ị ủ ệ  

hi m và không nguy hi m. Vì s  nguy hi m ph  thu c tr c ti p vào giá tr  c a dòngể ể ự ể ụ ộ ự ế ị ủ  

đi n mà không ph  thu c vào đi n áp. M t khác, ta không th  xác đ nh m i quan hệ ụ ộ ệ ặ ể ị ố ệ 

gi a dòng đi n và đi n áp khi đi n gi t vì đi n tr  c a c  th  ngữ ệ ệ ệ ậ ệ ở ủ ơ ể ười thay đ i khôngổ  theo quy lu t và trong m t ph m vi khá r ng.ậ ộ ạ ộ

+ V  trí mà c  th  ti p xúc v i ph n t  mang đi n áp: bi u hi n m c đ  nguyị ơ ể ế ớ ầ ử ệ ể ệ ứ ộ  

hi m c a đi n gi t, nó ph  thu c vào đ  nh y c m c a h  th n kinh t i n i ti p xúcể ủ ệ ậ ụ ộ ộ ạ ả ủ ệ ầ ạ ơ ế  (có th  là đ u, tay, chân ), ph  thu c vào đ  d y c a l p da.ể ầ ụ ộ ộ ầ ủ ớ

+ Di n tích ti p xúc: giá tr  này càng l n thì đi n tr  ngệ ế ị ớ ệ ở ười càng nh , do đó sỏ ự nguy hi m do đi n gi t càng l n.ể ệ ậ ớ

+ áp l c ti p xúc: giá tr  này càng l n thì đi n tr  ngự ế ị ớ ệ ở ười càng nh , càng nguyỏ  

hi m.ể

+ Đi u ki n môi trề ệ ường: 

+ Đ   m: c a môi trộ ẩ ủ ường xung quanh càng tăng thì m c đ  nguy hi m càng tăngứ ộ ể  voì đ   m càng l n, cùng v i m  hôi, các ch t hoá h c d n đi n, b i  hay nh ng y uộ ẩ ớ ớ ồ ấ ọ ẫ ệ ụ ữ ế  

t  khác s  tăng đ  d n đi n c a da làm cho đi n tr  c a ngố ẽ ộ ẫ ệ ủ ệ ở ủ ười gi m xu ng.ả ố

+ Nhi t đ : nhi t đ  môi trệ ộ ệ ộ ường xung quanh càng tăng, tuy n m  hôi ho t đ ngế ồ ạ ộ  nhi u h n làm cho đi n tr  ngề ơ ệ ở ườ ẽ ải s  gi m đi

5. Đường đi c a dòng đi n qua ngủ ệ ười

­ N u dòng đi n đi qua tim hay v  trí có h  th n kinh t p trung ho c v  trí cácế ệ ị ệ ầ ậ ặ ị  

kh p n i   tay  thì m c đ  nguy hi m càng cao. ớ ố ở ứ ộ ể

­ Nh ng v  trí nguy hi m là: vùng đ u (đ c bi t là vùng: óc, gáy, c , thái dữ ị ể ầ ặ ệ ổ ương), vùng ng c, vùng cu ng ph i, vùng b ng  và thông thự ố ổ ụ ường là nh ng vùng t p trungữ ậ  dây th n kinh nh  đ u ngón tay, chân ầ ư ầ

­ Người ta thường đo phân lượng dòng đi n qua tim đ  đánh giá m c đ  nguyệ ể ứ ộ  

hi m c a các dòng đi n qua ngể ủ ệ ười xác đ nh theo b ng sau:ị ả

Đường đi dòng đi n qua ngệ ười Phân lượng dòng đi n qua tim (%)ệ

­ Dòng đi n đi t  chân qua chân là ít nguy hi m nh t. ệ ừ ể ấ

­ Dòng đi n đi t  tay ph i qua chân là nguy hi m nh t vì ph n l n dòng đi n điệ ừ ả ể ấ ầ ớ ệ  qua tim theo tr c d c mà tr c này n m n m trên đụ ọ ụ ằ ằ ường t  tay ph i đ n chân.ừ ả ế

6. Tr ng thái s c kho  c a ngạ ứ ẻ ủ ười

Khi b  đi n gi t, n u c  th  ngị ệ ậ ế ơ ể ườ ị ệi b  m t m i hay đang trong tình tr ng say rỏ ạ ượ  uthì r t d  x y ra hi n tấ ễ ả ệ ượng choáng vì đi n (còn g i là s c đi n). Hi n tệ ọ ố ệ ệ ượng choáng 

vì đi n nh y c m v i ph  n  và tr  em h n là nam gi i. V i ngệ ạ ả ớ ụ ữ ẻ ơ ớ ớ ườ ịi b  đau tim ho c cặ ơ 

th  đang b  suy nhể ị ượ ấc r t nh y c m khi có dòng đi n ch y qua c  th ạ ả ệ ạ ơ ể

7. Trình đ  h c v n:ộ ọ ấ

S  nguy hi m c a các ch n thự ể ủ ấ ương do đi n gi t ph  thu c vào nhi u y u t  nhệ ậ ụ ộ ề ế ố ư 

đã phân tích   trên, tuy nhiên có m t y u t  n a là s  hi u bi t c a con ngở ộ ế ố ữ ự ể ế ủ ười cũng là 

m t v n đ  đ  gi m b t nh ng nguy hi m do tai n n v  đi n gây ra. M t ngộ ấ ề ể ả ớ ữ ể ạ ề ệ ộ ười có nhi u hi u bi t và kinh nghi m v  đi n, nh ng nguy hi m cũng nh  cách phòngề ể ế ệ ề ệ ữ ể ư  

ch ng, nh n bi t nguy c  s  c  có th  x y ra cho ngố ậ ế ơ ự ố ể ả ười khi ti p xúc v i các thi t bế ớ ế ị 

đi n, nh ng quy trình an toàn đi n… s  h n ch  đệ ữ ệ ẽ ạ ế ược tai nan v  đi n cũng nh  gi mề ệ ư ả  

nh  đẹ ược các ch n thấ ương và m c đ  nguy hi m c a các tai n n v  đi nứ ộ ể ủ ạ ề ệ

2.1.3. Đi n áp ti p xúc và đi n áp bệ ế ệ ước

1. Dòng đi n đi vào trong đ tệ ấ

Khi cách đi n c a thi t b  h  h ng, n u v  thi t b  đệ ủ ế ị ư ỏ ế ỏ ế ị ược n i đ t s  có dòng đi nố ấ ẽ ệ  

đi vào trong đ t và t o nên xung quanh đi n c c n i đ t 1 vùng có dòng đi n dò vàấ ạ ệ ự ố ấ ệ  

đi n áp phân b  trong đ t.ệ ố ấ

Xét dòng đi n đi vào m t đi n c c hình bán c u đ t trong đ t có tính ch t thu nệ ộ ệ ự ầ ặ ấ ấ ầ  

nh t và đi n tr  su t là ấ ệ ở ấ , dòng đi n s  phân b  đ u trong đ t theo m i hệ ẽ ố ề ấ ọ ướng t c làứ  

m t đ  dòng đi n t i nh ng đi m cách đ u đi m ch m đ t là nh  nhau.ậ ộ ệ ạ ữ ể ề ể ạ ấ ư

M t đ  dòng đi n t i đi m cách tâm bán c u 1 kho ng x là:ậ ộ ệ ạ ể ầ ả

­ 68% đi n áp r i trong ph m vi 1 m.ệ ơ ạ

­ 24% đi n áp r i trong kho ng (1­10)m.ệ ơ ả

­ Cách xa h n 20m, đi n áp coi nh  b ng 0.ơ ệ ư ằ

Do đó ta có, đi n tr  n i đ t chính là đi n tr  c a kh i đ t n a bán c u có bánệ ở ố ấ ệ ở ủ ố ấ ử ầ  kính là 20m

N u có đi n áp đ t lên thi t b  n i đ t Rd là Ud thì dòng đi n đi vào trong đ t Idế ệ ặ ế ị ố ấ ệ ấ  

N u ngế ười ti p xúc v i m t thi t b  đế ớ ộ ế ị ược n i đ n đi n c c và đ ng hai chânố ế ệ ự ứ  

ch m nhau trên đ t, thì dòng đi n ch y qua c c ti p đ t này s  t o nên đi n áp ti pụ ấ ệ ạ ự ế ấ ẽ ạ ệ ế  xúc là:

Trong đó: ­ Id là dòng đi n đi vào trong đ t, Rd là đi n tr  n i đ t.ệ ấ ệ ở ố ấ

   ­ Ux là đi n áp t i đi m cách c c n i đ t 1 kho ng là x.ệ ạ ể ự ố ấ ả

T  bi u th c ta th y: đi n áp ti p xúc càng l n khi ngừ ể ứ ấ ệ ế ớ ườ ứi đ ng càng xa c c ti pự ế  

đ t. N u ngấ ế ườ ứi đ ng cách xa v t 20m thì Ux = 0, do đó đi n áp ti p xúc b ng v i đi nậ ệ ế ằ ớ ệ  

áp c a c c ti p đ t Ud.ủ ự ế ấ

3. Đi n áp bệ ước

Đi n áp bệ ước là hi u đi n th  đ t lên hai chân ngệ ệ ế ặ ười khi ngườ ứi đ ng trên m tặ  

đ t trong vùng có dòng đi n ch y xu ng đ t   ph m vi bán kính dấ ệ ạ ố ấ ở ạ ưới 20 m

Khi ngườ ứi đ ng trên m t đ t thặ ấ ường 2 chân   2 v  trí khác nhau, nên ngở ị ườ ẽ i s

ph i ch u s  chênh l ch gi a hai đi n th  khác nhau Ux và Ux+a:ả ị ự ệ ữ ệ ế

2.3. Nguyên nhân gây ra tai n n đi n.ạ ệ

* Do b t c nấ ẩ

* Do s  thi u hi u bi t c a ngự ế ể ế ủ ười lao đ ngộ

* Do quá trình t  ch c thi công và thi t kổ ứ ế ế

* Do môi trường làm vi c không an toàn.ệ

Nh ng nguy hi m d n đ n tai n n do dòng đi n gây ra:ữ ể ẫ ế ạ ệ

* Đi n gi t.ệ ậ

Đi n gi t là do ti p xúc v i các ph n t  d n đi n có đi n áp: có th  s  ti p xúc c aệ ậ ế ớ ầ ử ẫ ệ ệ ể ự ế ủ  

m t ph n thân ng i v i ph n t  có đi n áp hay qua trung gian c a m t v t d n đi n.ộ ầ ườ ớ ầ ử ệ ủ ộ ậ ẫ ệ

1. Nguyên nhân

Không tôn tr ng kho ng cách cho phép, kho ng cách quá h p  nên ti p xúc v iọ ả ả ẹ ế ớ  các v t có đi n áp ho c các v t b  h ng cách đi n  Trậ ệ ặ ậ ị ỏ ệ ường h p có rào ch n, c n tínhợ ắ ầ  

đ n chi u r ng kho ng không t i thi u c n cho thao tác (0,7ế ề ộ ả ố ể ầ 0,9 m) và kho ng cáchả  

b  sung t i thi u là 0,2m.ổ ố ể

Có 2 lo i ti p xúc: ạ ế

a. Ti p xúc tr c ti p: ế ự ế

­ Ti p xúc v i các ph n t  đang có đi n áp làm vi c.ế ớ ầ ử ệ ệ

­ Ti p xúc v i các ph n t  đã đế ớ ầ ử ược c t ra kh i ngu n đi n, nh ng v n còn tíchắ ỏ ồ ệ ư ẫ  

đi n tích (do đi n dung).ệ ệ

­ Ti p xúc v i các ph n t  đã đế ớ ầ ử ượ ắc c t ra kh i ngu n đi n làm vi c, nh ng ph nỏ ồ ệ ệ ư ầ  

t  này v n còn ch u m t đi n áp c m  ng do  nh hử ẫ ị ộ ệ ả ứ ả ưởng c a đi n t  hay c m  ng tĩnhủ ệ ừ ả ứ  

đi n do các trang thi t b  khác đ t g n.ệ ế ị ặ ầ

b. Ti p xúc gián ti p ế ế

­ Ti p xúc v i các ph n t  nh  rào ch n, v  hay các thanh thép gi  các thi t b ,ế ớ ầ ử ư ắ ỏ ữ ế ị  

ho c ti p xúc tr c ti p v i trang thi t b  đi n mà chúng đã có đi n áp do ch m vặ ế ự ế ớ ế ị ệ ệ ạ ỏ (cách đi n đã b  h ng) ệ ị ỏ

­ Ti p xúc v i các ph n t  có đi n áp c m  ng do  nh hế ớ ầ ử ệ ả ứ ả ưởng đi n t  hay tĩnhệ ừ  

đi n (trệ ường h p  ng d n nợ ố ẫ ước hay  ng d n khí dài đ t g n m t s  tuy n đố ẫ ặ ầ ộ ố ế ường s tắ  

ch y b ng đi n xoay chi u m t pha hay m t s  đạ ằ ệ ề ộ ộ ố ường dây truy n t i năng lề ả ượng đi nệ  

ba pha   ch  đ  m t cân b ng).ở ế ộ ấ ằ

­ Ti p xúc đ ng th i   hai đi m trên m t đ t hay trên sàn có các đi n th  khác nhauế ồ ờ ở ể ặ ấ ệ ế  (do đó có dòng đi n ch y qua ng i t  n i có đi n th  cao đ n n i có đi n th  th p).ệ ạ ườ ừ ơ ệ ế ế ơ ệ ế ấ

c. Nh n xét ậ

­ Khi ti p xúc tr c ti p: ngế ự ế ười ta đã bi t trế ước được, trông th y và c m giácấ ả  

trước được có s  nguy hi m và tìm các bi n pháp đ  đ  phòng đi n gi t.ự ể ệ ể ề ệ ậ

­ Khi ti p xúc gián ti p: ngế ế ượ ạc l i, con người không c m giác trả ước được sự nguy hi m ho c cũng ch a lể ặ ư ường h t đế ược tai n n có th  x y ra khi ch m v  thi t bạ ể ả ạ ỏ ế ị 

đi nệ

2. Phương ti n b o vệ ả ệ

a. Khi ti p xúc tr c ti p ế ự ế

­ Biên so n ra nh ng qui đ nh, quy ph m v  an toàn, và đòi h i m i ngạ ữ ị ạ ề ỏ ọ ười làm về 

đi n ph i đệ ả ược h c t p k  v  các quy đ nh này và không đọ ậ ỹ ề ị ược ti p xúc v i các ph nế ớ ầ  

t  mang đi n.ử ệ

­ Ph i s  d ng các trang b  b o h  cá nhân đ  t o s  ngăn cách gi a ngả ử ụ ị ả ộ ể ạ ự ữ ườ ới v i các ph n t  mang đi n và ch  t  ch c th c hi n các công vi c sau khi s  nguy hi m doầ ử ệ ỉ ổ ứ ự ệ ệ ự ể  

đi n gi t không còn n a.ệ ậ ữ

­ Đ  đ  phòng các tai n n do ti p xúc tr c ti p thì các h  th ng b o v  ph i tácể ề ạ ế ự ế ệ ố ả ệ ả  

đ ng ngay l p t c khi s  c  Chúng s  gi i h n đi n áp ti p xúc đ n m t giá tr  th pộ ậ ứ ự ố ẽ ớ ạ ệ ế ế ộ ị ấ  

nh t, đấ ược tính toán theo quy ph m, và s  lo i tr  thi t b  b  s  c  ra kh i lạ ẽ ạ ừ ế ị ị ự ố ỏ ưới đi nệ  trong m t kho ng th i gian c n thi t.ộ ả ờ ầ ế

b. Khi ti p xúc gián ti p ế ế

Đ  tránh tai n n do ti p xúc gián ti p c n ph i quan tâm đ c bi t h n vì khể ạ ế ế ầ ả ặ ệ ơ ả năng người công nhân ti p xúc v i v  các thi t b , các lế ớ ỏ ế ị ưới rào hay các ph n giá đầ ỡ 

c a thi t b  đi n s  nhi u h n r t nhi u so v i s  l n ti p xúc v i các ph n t  đủ ế ị ệ ẽ ề ơ ấ ề ớ ố ầ ế ớ ầ ử ể 

tr n có dòng đi n làm vi c đi qua.ầ ệ ệ

Chú ý: Công nhân và k  thu t viên có quy n t  ch i t t c  các yêu c u n u th yỹ ậ ề ừ ố ấ ả ầ ế ấ  không đ m b o an toàn khi lao đ ng.ả ả ộ

­ S  đ t cháy đi n là do dòng đi n r t l n ch y qua c  th  ngự ố ệ ệ ấ ớ ạ ơ ể ười.

­ Trong đ i đa s  các trạ ố ường h p đ t cháy đi n x y ra   các ph n t  thợ ố ệ ả ở ầ ử ườ  ngxuyên có đi n áp và có th  xem nh  tai n n do ti p xúc tr c ti p.ệ ể ư ạ ế ự ế

1.1.3 Ho  ho n và nả ạ ổ

­ Ho  ho n: ả ạ  do dòng đi n, có th  x y ra   các bu ng đi n, v t li u d  cháy đệ ể ả ở ồ ệ ậ ệ ễ ể 

g n v i dây d n có dòng đi n ch y qua. Khi dòng đi n đi qua dây d n vầ ớ ẫ ệ ạ ệ ẫ ượt quá gi iớ  

h n cho phép làm cho dây d n b  đ t nóng ho c do h  quang đi n sinh ra.ạ ẫ ị ố ặ ồ ệ

­ S  n : ự ổ  do dòng đi n, có th  x y ra t i các bu ng đi n ho c g n n i có h pệ ể ả ạ ồ ệ ặ ầ ơ ợ  

ch t n  H p ch t n  này đ  g n các đấ ổ ợ ấ ổ ể ầ ường dây đi n có dòng đi n quá l n, khi nhi tệ ệ ớ ệ  

đ  c a dây d n vộ ủ ẫ ượt quá gi i h n cho phép s  sinh ra n ớ ạ ẽ ổ

Nh n xét:ậ  So v i đi n gi t và đ t cháy đi n thì s  tai n n do ho  ho n và n  ớ ệ ậ ố ệ ố ạ ả ạ ổ ở trang thi t b  đi n có ít h n. Đ i đa s  các trế ị ệ ơ ạ ố ường h p tai n n x y ra là do đi n gi t.ợ ạ ả ệ ậ2.4. Các bi n pháp s  c p c u cho n n nhân b  đi n gi t.ệ ơ ấ ứ ạ ị ệ ậ

c u ch a thì kh  năng c u s ng r t cao.ứ ữ ả ứ ố ấ

­ Công nhân, nhân viên ngành đi n ph i đệ ả ược thường xuyên h c t p v  s  nguyọ ậ ề ự  

hi m c a dòng đi n, nh ng bi n pháp c u ch a, đ ng th i h c cách th c hành c uể ủ ệ ữ ệ ứ ữ ồ ờ ọ ự ứ  

ngườ ịi b  tai n n đi n, phạ ệ ương pháp hô h p nhân t o.ấ ạ

2.4.2. Phương pháp c u ch a ngứ ữ ườ ị ại b  n n ra kh i m ch đi n. ỏ ạ ệ

Khi ngườ ị ệi b  đi n gi t, dòng đi n s  đi qua ngậ ệ ẽ ười, vì v y ph i nhanh chóng đ aậ ả ư  

người b  n n tách kh i m ch đi n. Ngị ạ ỏ ạ ệ ườ ứi c u ch a cũng có th  b  đi n gi t n uữ ể ị ệ ậ ế  

ch m vào ngạ ườ ị ại b  n n mà không được cách đi n. ệ Do đó, ngườ ứi c u ch a ph i chú ýữ ả  

nh ng đi m sau:ữ ể

* Trường h p c t đợ ắ ược m ch đi nạ ệ

T t nh t là c t đi n b ng nh ng thi t b  đóng c t   g n nh t nh  công t c, c uố ấ ắ ệ ằ ữ ế ị ắ ở ầ ấ ư ắ ầ  dao, máy c t, nh ng khi c t đi n ph i chú ý:ắ ư ắ ệ ả

­ N u m ch đi n có đèn chi u sáng thì ph i chu n b  ngay ánh sáng khác đ  thayế ạ ệ ế ả ẩ ị ể  

th ế

­ N u ngế ườ ị ạ ởi b  n n   trên cao thì ph i có phả ương pháp h ng đ  khi ngứ ỡ ườ ị ạ  i b  n n

r i xu ng. ơ ố

N u không có các thi t b  đóng c t   g n có th  dùng búa, rìu cán g  đ  ch tế ế ị ắ ở ầ ể ỗ ể ặ  dây đi n.ệ

* Trường h p không c t đợ ắ ược m ch đi nạ ệ

Ph i phân bi t ngả ệ ườ ị ại b  n n do đi n h  áp hay đi n cao áp mà s  d ng các bi nệ ạ ệ ử ụ ệ  pháp sau:

­ N u m ch đi n h  th : ế ạ ệ ạ ế  ngườ ứi c u ch a ph i có bi n pháp an toàn cá nhân th tữ ả ệ ậ  

t t nh  đ ng trên bàn, gh  g  khô, đi dép cao su ho c đi  ng, mang găng tay cáchố ư ứ ế ỗ ặ ủ  

đi n  Dùng tay mang găng tay cao su đ  tách ngệ ể ườ ị ại b  n n ra kh i dây d n đi n ho cỏ ẫ ệ ặ  dùng g y tre, g  g t dây đi n ra kh i ngậ ỗ ạ ệ ỏ ườ ị ại b  n n ho c túm l y qu n áo c a ngặ ấ ầ ủ ườ ị i b

n n kéo ra. Tuy t đ i không đạ ệ ố ược n m tay ho c ch m vào ngắ ặ ạ ườ ị ại b  n n vì nh  v yư ậ  dòng đi n s  truy n sang ngệ ẽ ề ườ ứi c u

­ N u   m ch đi n cao th : ế ở ạ ệ ế  t t nh t là ngố ấ ườ ứi c u có  ng và găng tay cao su ho củ ặ  sào cách đi n đ  g t đ y ngệ ể ạ ẩ ườ ị ại b  n n ra kh i m ch đi n. N u không có d ng c  anỏ ạ ệ ế ụ ụ  toàn thì ph i làm ng n m ch đả ắ ạ ường dây b ng cách l y dây đ ng ho c dây nhôm, dâyằ ấ ồ ặ  thép n i đ t m t đ u r i ném lên đố ấ ộ ầ ồ ường dây t o ng n m ch các pha.ạ ắ ạ

2. 4.3. Các phương pháp c p c u.ấ ứ

*  Các ph ng pháp c p c u ngay khi ng i b  n n đ c tách kh i m ch đi n.ươ ấ ứ ườ ị ạ ượ ỏ ạ ệNgay sau khi ngườ ị ại b  n n thoát kh i m ch đi n, ph i căn c  vào tr ng thái c aỏ ạ ệ ả ứ ạ ủ  

ngườ ị ại b  n n đ  x  lý cho thích h p. ể ử ợ Ta phân ra các trường h p sau:ợ

­ Ngườ ị ại b  n n ch a m t tri giácư ấ

Khi ngườ ị ại b  n n ch a b  m t tri giác, ch  b  mê đi trong ch c lát, còn th  y u ư ị ấ ỉ ị ố ở ế  

ph i đ t ngả ặ ườ ị ạ ởi b  n n   ch  thoáng khí, yên tĩnh và c p t c đi m i y, bác s  ngay, n uỗ ấ ố ờ ỹ ế  không m i y, bác s  thì ph i chuy n ngay ngờ ỹ ả ể ườ ị ại b  n n đ n c  quan y t  g n nh t.ế ơ ế ầ ấ

­  Ngườ ị ại b  n n m t tri giácấ

Khi ngườ ị ại b  n n đã m t tri giác nh ng v n còn th  nh  tim đ p y u thì ph i đ tấ ư ẫ ở ẹ ậ ế ả ặ  

ngườ ị ạ ởi b  n n   ch  thoáng khí, yên tĩnh  n i r ng qu n áo, th t l ng, xem có gì trongỗ ớ ộ ầ ắ ư  

mi ng thì l y ra, cho ng i amoniac, nệ ấ ử ước ti u, xoa bóp toàn thân cho nóng lên, đ ngể ồ  

th i đi m i y bác s  ngay.ờ ờ ỹ

­  Ngườ ị ại b  n n đã t t thắ ở

N u ngế ườ ị ạ ắi b  n n t t th , tim ng ng đ p thì ph i đ a ngở ừ ậ ả ư ườ ị ại b  n n ra ch  thoángỗ  khí, b ng ph ng, n i r ng qu n áo và th t l ng, moi mi ng xem có vằ ẳ ớ ộ ầ ắ ư ệ ướng gì không r iồ  nhanh chóng làm hô h p nhân t o hay hà h i th i ng t k t h p v i xoa bóp tim ngoàiấ ạ ơ ổ ạ ế ợ ớ  lòng ng c cho đ n khi có y, bác s  đ n và có ý ki n quy t đ nh m i thôi.ự ế ỹ ế ế ế ị ớ

* Các phương pháp hô h pấ

1. Hô h p nhân t oấ ạ

Làm hô h p nhân t o có hai phấ ạ ương pháp:

a. Ph ươ ng pháp đ t ng ặ ườ ị ạ i b  n n n m s p: ằ ấ  đ t ngặ ườ ị ại b  n n n m s p, m t tayằ ấ ộ  

đ t dặ ướ ầi đ u, m t tay du i th ng, m t nghiêng v  phía tay du i th ng, moi nh t dãiộ ỗ ẳ ặ ề ỗ ẳ ớ  trong mi ng và kéo lệ ưỡi ra n u lế ưỡi th t vào.ụ

Người làm hô h p ng i trên l ng ngấ ồ ư ườ ị ại b  n n, hai đ u g i qùy xu ng k p vàoầ ố ố ẹ  hai bên hông, hai bàn tay đ  vào hai bên c nh sể ạ ườn, hai ngón tay cái sát s ng l ng.  nố ư Ấ  tay xu ng và đ a c  kh i lố ư ả ố ượng người làm hô h p v  phía trấ ề ước đ m ''1­2­3'' r i l iế ồ ạ  

t  t  đ a tay v , tay v n đ    l ng đ m “4­5­6”, c  làm nh  v y 12 l n trong m từ ừ ư ề ẫ ể ở ư ế ứ ư ậ ầ ộ  phút đ u đ u theo nh p th  c a mình, cho đ n lúc ngề ề ị ở ủ ế ườ ị ại b  n n th  đở ược ho c có ýặ  

ki n quy t đ nh c a y, bác s  m i thôi. Phế ế ị ủ ỹ ớ ương pháp này ch  c n m t ngỉ ầ ộ ười th c hi n.ự ệ

b. Ph ươ ng pháp đ t ng ặ ườ ị ạ i b  n n n m ng a: ằ ử  đ t ngặ ườ ị ại b  n n n m ng a, dằ ử ướ  i

l ng đ t m t cái g i ho c qu n áo vo tròn l i, đ u h i ng a, moi h t nh t dãi, l yư ặ ộ ố ặ ầ ạ ầ ơ ử ế ớ ấ  khăn s ch kéo lạ ưỡi ra và m t ngộ ười ng i gi  lồ ữ ưỡi. 

Ngườ ứi c u ng i phía trên đ u, hai đ u g i qùy trồ ầ ầ ồ ước cách đ u đ  (20ầ ộ 30)cm, hai tay c m l y hai cánh tay g n khu u, t  t  đ a lên phía đ u, sau (2ầ ấ ầ ỷ ừ ừ ư ầ 3)s l i nh  nhàngạ ẹ  

đ a tay ngư ườ ị ại b  n n xu ng dố ưới, g p l i và l y s c c a ngậ ạ ấ ứ ủ ườ ứi c u đ  ép khu u tayể ỷ  

c a ngủ ườ ị ại b  n n vào l ng ng c c a h , sau đó hai ba giây l i đ a tr  lên đ u. C n th cồ ự ủ ọ ạ ư ở ầ ầ ự  

hi n (16ệ 18) l n/phút. Th c hi n đ u và đ m ''1­2­3'' lúc hít vào và ''4­5­6'' lúc th  ra,ầ ự ệ ề ế ở  cho đ n khi ngế ườ ị ạ ừ ừ ở ượi b  n n t  t  th  đ c ho c có ý ki n quy t đ nh c a y, bác s  m iặ ế ế ị ủ ỹ ớ  thôi

Phương pháp này c n hai ngầ ười th c hi n, m t ngự ệ ộ ười gi  lữ ưỡi và m t ngộ ười làm 

hô h p. ấ