Bài tập quản lý tài chính công phần 1

Thật vậy, yên lòng sao được đối với quá trình lập dự toán ngân sách của xã nhà khi đối chiếu vối những yêu cầu của Luật Ngân sách nhà nưốc hiện đang có hiệu lực thi hành, bản thân ông vẫ

2009 0004824

LỜ! NÓI Dầu

Năm 2000, Học viện Tài chính đã xuất bản giáo trình “Quản lý tài chính nhà nước” do GS,TS Hồ Xuân Phương và PGS, TS Lê Văn Ái đồng chủ biên Năm 2005, đế kế thừa, phát triển và hoàn thiện lý luận về tài chính công, đồng thời phù hợp vối tình hình mới trong lĩnh vực tài chính, Học viện Tài chính

đã cho xuất hản giáo trình “Quản lý tài chính công”

do PGS.TS Dương Đăng Chinh và TS Phạm Văn Khoan đồng chủ biên Giáo trình này đã tiếp tục được tái bản năm 2007

Trong quá trình đào tạo, ngoài những vấn đề lý luận được đề cập đến trong giáo trình, đã xuất hiện một nhu cầu rất bức xúc của sinh viên, giáo viên, các nhà nghiên cứu và quản lý tài chính công là việc tìm hiểu, phân tích những tình hu ông quản lý tài chính công đã và đang diễn ra trong thực tế ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài Vì vậy cuốn sách “B à i táp q u ả n lý tài c h ín h c ô n g ” đã được biên soạn một cách công phu và xuất bản

Bằng kinh nghiệm hoạt động thực tiễn nhiều năm trong lĩnh vực này, những người biên soạn - Các

giảng viên thuộc Bộ môn Quản lý tài chính nhà nước, khoa Tài chính cồng, Học viện Tài chính - đã tích lũy

và sử dụng một khôi lượng phong phú các tài liệu, dữ liệu thực tiễn về quản lý tài chính công để xây dựng nên những bài tập tình huống Những bài tập tình huống về quản lý tài chính công đều dựa trên những

sự kiện có thật và đã được hoàn thiện thêm để đảm bảo tính khái quát mà vẫn chân thực

“B à i táp q u ả n lý tài c h ín h c ô n g ” do TS.Phạm Văn Khoan và TS Bùi Tiến Hanh đồng chủ biên Tham gia biên soạn gồm có: PGS,TS Lê Văn Ái,

TS Đặng Văn Du, TS Hoàng Thị Thúy Nguyệt, Ths Đào Thị Bích Hạnh, Ths Ngô Thanh Hoàng, NCS Võ Thị Phương Lan và Ths Phạm Thị Hoàng Phương.Việc nghiên cứu các tình huống về quản lý tài chính công sẽ giúp sinh viên tiếp cận với phương pháp học tập chủ động, sáng tạo thông qua việc trình bày, bảo vệ các quan điểm, ý kiến cá nhân và làm việc theo nhóm một cách tích cực Các tình huống đều có tính chất mở, phản ánh thực tiễn sinh động, muôn màu, muôn vẻ về quản lý tài chính công

Học viện Tài chính xin chân thành cám ơn các cơ quan, tổ chức, trong đó có các tờ báo (báo điện tử, báo viết) và cá nhân đã nhiệt tình cung cấp thông tin,

chia sẻ kinh nghiệm; các nhà quản lý, các nhà khoa học đã giúp đỡ các tác giả trong quá trình biên soạn cuốn sách này.

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách và rất mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của quý bạn đọc./

H à N ội, th á n g 03 n ăm 2009

BAN QUẢN LÝ KHOA HỌC

HỌC V IỆN TÀI CHÍNH

BĂN KHOĂN TRƯỚC CÁC Y Ê U CẦư

ĐỐI VỚI CÔNG TÁC LẬP D ự TOÁN NSNN

CỦA ÔNG CHỦ TỊCH XẢ CAM THANH

TS Đ ă n g Văn Du

B ô i c ả n h c h u n g

Đã bước sang năm thứ năm, kể từ khi Luật Ngân sách nhà nước số 01/20027QH11 được triển khai thực hiện; thê nhưng ông Mừng - Chủ tịch uỷ ban nhân dân xã Cam Thanh, vẫn cảm thấy chưa yên lòng về kết quả của công tác lập dự toán ngân sách xã tại địa bàn do ông giữ cương vị chủ tài khoản Thật vậy, yên lòng sao được đối với quá trình lập dự toán ngân sách của xã nhà khi đối chiếu vối những yêu cầu của Luật Ngân sách nhà nưốc hiện đang có hiệu lực thi hành, bản thân ông vẫn còn thấy những “lỗ hổng” thực sự, như:

(i) Tính chắc chắn, khoa học, hợp lý của các chỉ tiêu được xác lập trong dự toán hầu như chưa được đảm bảo;

(ii) Tính dân chủ trong khi thương lương giữa ngân sách cấp xã vối ngân sách cấp huyện về mức độ của các chỉ tiêu - đặc biệt là các chỉ tiêu thu ngân sách xã kỳ kê hoạch vẫn còn những điểm mà xã chưa thật thoả mãn sau mỗi lần thương lượng đó;

(iii) Phạm vi và hiệu lực công khai dự toán ngân sách kỳ kê hoạch vẫn còn hạn chế

Bên cạnh đó, sự bàng quan của người dân đôi với hoạt động của ngân sách xã trong điều kiện qui chê dân chủ ở cơ sỏ đã được Ưỷ ban nhân dân tỉnh ban hành và đã có hiệu lực thực thi kể từ năm 2004; tiến trình đổi mới không ngừng về lập và phân bổ ngân sách theo xu hướng hiện đại.v.v cũng tạo nên sức ép

và nỗi băn khoăn lo lắng tăng thêm cho vị Chủ tịch

Uỷ ban nhân dân xã đầy trách nhiệm này

K h ái q u á t về x ã C am T h a n h

Cam Thanh là một trong số 9 xã, thị trấn của huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị Toàn huyện Cam Lộ đều thuộc diện được hưởng chương trình 135 của Chính phủ để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng Chính

vì vậy, tiềm nàng kinh tế của huyện Cam Lộ rất hạn chế Hiện nay Cam Lộ vẫn bị xếp vào một trong số huyện nghèo của tỉnh Quảng Trị Trong bối cảnh đó,

xã Cam Thanh cũng không có được tiềm năng gì sáng sủa hơn.

Cam Thanh nằm trên vùng bán sơn địa, nhưng

độ dốc khá lớn; đồng thời lại chịu ảnh hưởng trực tiếp của khí hậu nhiệt đới gió mùa khá khắc nghiệt Mùa nắng Cam Thanh phải hứng chịu cái nóng như nung kèm theo những trận gió khô từ phía nước bạn Lào thổi tới (thường gọi là gió Lào), nên thường gây hạn hán kéo dài Còn mùa mưa thì phần lớn địa hình canh tác của xã lại bị ngập chìm rất nhanh sau những cơn lũ từ thượng nguồn đổ về Tuy thuộc vùng bán sơn địa, nhưng gần 80% diện tích đất của xã lại thuộc diện đất nông nghiệp và nghề chính của đa số cư dân trong xã là nghề trồng lúa Có thể nói để làm ra được hạt thóc ở nơi đây, người dân đã phải đầu tư rất nhiều công sức để mà toan tính và giành giật với trời

Và thông thường nông dân xã Cam Thanh cũng chủ yếu trông đợi vào kết quả thu hoạch từ vụ lúa chiêm xuân mà thôi; còn vụ lúa hè thu coi như đánh bạc với trời Bên cạnh đó, chính quyền xã hàng năm cũng luôn phải bố trí ngân sách để đáp ứng cho các nhu cầu chi chống hạn, nạo vét hồ, đập, cầu cống để giữ nước; cần tăng chi để sửa chữa những công trình bị

hư hỏng như: cầu, cống, trạm bơm, đường giao

thông.v.v để trợ giúp cho hoạt động sản xuất nông nghiệp này Đó là chưa kế đến hàng loạt các nhu cầu chi thường xuyên và chi khác mà ngân sách xã tất yếu phải trang trải hàng tháng trong mỗi năm ngân sách.

Hàng loạt các nhu cầu bức xúc đó hầu như đều trông chờ vào túi tiền của ngân sách xã Song làm thê nào để có được các khoản tiên tập trung vào ngân sách xã; rồi lại cân đong, phân chia cho các nhu cầu sao cho phù hợp với định hướng phát triển kinh tế, xã hội mà Đảng bộ và Hội đồng nhân dân xã đã đề ra? Đây là một câu hỏi lớn mà Uỷ ban nhân dân xã buộc phải giải quyết một cách rõ ràng, có cơ sở khoa học và thực tiễn ngay từ khâu lập dự toán- khâư mở đầu của chu trình quản lý ngân sách xã

T ìn h h ìn h tr iể n k h ai lâp dư to á n n g â n s á ch

ở x ã C am T h a n h

Kể từ năm ngân sách 1997 cho đến nay; khi mà Luật Ngân sách nhà nước có hiệu lực thi hành đã làm cho vị thế của ngân sách cấp xã được cải thiện một cách đáng kể trong chu trình quản lý Ngân sách nhà nước Điều đó càng được khẳng định chắc chắn hơn khi Quôc hội khoá XI đã có nghị quyết thông qua Luật số 01/2002/QH ll ngày 16/12/2002 về Luật Ngân

sách nhà nước Từ năm ngân sách 2004 Luật Ngân sách nhà nước số 01/2002/QHll đã chính thức có hiệu lực thực thi trong cả nước và cho toàn hệ thông Ngân sách nhà nước.

Xét riêng về tình hình triển khai thực hiện Luật Ngân sách nhà nước ở khâu lập dự toán tại xã Cam Thanh, cho thấy:

T h ứ nhất, về việc hướng dẫn và giao sổ kiểm tra của cấp huyện cho xã

uỷ ban nhân dân huyện Cam Lộ đã có sự chỉ đạo

và hướng dẫn kịp thòi việc triển khai cồng tác xây dựng kê hoạch phát triển kinh tế, xã hội và dự toán ngân sách tới cấp xã Tuy nhiên, hình thức chỉ đạo và hướng dẫn lập dự toán ngân sách xã mà uỷ ban nhân dân huyện Cam Lộ sử dụng vẫn chủ yếu là tổ chức hội nghị cho các xã vào khoảng tháng 9 hàng năm

Hội nghị này thường được tố chức ngay sau hội nghị vê triển khai công tác xây dựng kê hoạch phát triển kinh tế, xã hội và dự toán ngân sách năm kế hoạch do uỷ ban nhân dân tỉnh tô chức (diễn ra trong tháng 8) Thành phần được triệu tập tham dự hội nghị thường là: Trưởng các ban ngành thuộc huyện; Chủ tịch Ưỷ ban nhân dân và kê toán các xã, thị trấn

Trong hội nghị các phòng chức năng thừa uỷ quyền của Chủ tịch uỷ ban nhân dân huyện cũng đã

đề cập đến hàng loạt các chỉ tiêu vê phát triển kinh

tế, xã hội; kèm theo đó là các chỉ tiêu về thu, chi ngân sách mà toàn huyện phải phấn đấu trong năm kế hoạch; các quy định cụ thể vê phán cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi và ấn định chỉ tiêu thu, chi cho ngân sách mỗi xã kỳ kê hoạch

Tuy vậy, h à n g n ăm s a u k h i rời h ộ i n g h ị củ a

hu yện r a về ông M ừng vẫn b ă n k h o ă n :

Không biết các thông tin mà mình đã ghi lại được trong hội nghị vào sổ tay này đã đầy đủ chưa? Bởi vì trong hội trường quá ồn ào, đôi lúc vài vị Chủ tịch xã lân cận đã không ghi chép lại còn quay sang gợi chuyện với ông

Trong số các thông tin đã ghi nhận được, thì liệu rằng tính chính xác của các thông tin đó có thể tin cậy

ở mức độ nào? Kinh nghiệm nhiều năm về bảo vệ dự toán ngân sách xã đã cho ông thấy nếu chỉ dựa vào các thông tin mà ông đã ghi được từ các hội nghị như thê này thường chưa đủ căn cứ vững chắc đế thuyết trình bảo vệ dự toán ngân sách xã trước cơ quan hành chính nhà nước cấp trên

Hàng năm những hội nghị này sao uỷ ban nhân dân huyện không tập trung thảo luận vào những vấn

đê mới phát sinh có liên quan đến nhiệm vụ ngân sách năm kê hoạch; còn các vấn đê khác đã nhất trí từ những năm trước rồi không cần phải nhắc lại nũa, thì hiệu quả sẽ tốt hơn không?

T h ứ hai, về tổ chức lập dự toán tại xã và bảo vệ

dự toán tại cấp huyện

Theo quy trình chung, sau khi được uỷ ban nhân dân huyện giao sô kiểm tra, uỷ ban nhân dân xã phải chỉ đạo cán bộ tài chính kê toán xã và các ban ngành, đoàn thể tại xã tiến hành lập dự toán kinh phí và dự toán ngân sách xã, trình thường trực Hội đồng nhân dân xã thông qua trước khi gửi uỷ ban nhân dân huyện để tổng hợp vào dự toán ngân sách huyện Khi nhận được thông báo của uỷ ban nhân dân huyện về lịch trình bảo vệ dự toán ngân sách xã (nếu xã có đê nghị), thì Uỷ ban nhân dân xã phải thực hiện bảo vệ

dự toán của xã mình trước Uỷ ban nhân dân huyện

T ự đ á n h g iá về q u á trin h thự c h iện ở bước côn g việc n ày; ông M ừng củ n g th ẳ n g th ắ n ch o rằn g :

uỷ ban nhân dân xã đã chỉ đạo lập dự toán ngân sách gắn với kê hoạch phát triển kinh tế, xã hội hàng

năm cũng như tình hình thực hiện hiện các kê hoạch này trong những năm trước.

uỷ ban nhân dân xã có nhận thức đúng đắn rằng, dự toán ngân sách không chỉ đơn thuần là "chia cái bánh ngân sách", mà mục tiêu quan trọng hơn là

nó tạo điều kiện đế xã hoàn thành nhiệm vụ quản lý kinh tế, xã hội trên địa bàn Do đó, đây thực sự là một yếu tô quan trọng để đưa công tác lập dự toán ngân sách xã đi vào nê nếp theo một quy trình hợp lý, đảm bảo công bằng, hiệu quả trong sử dụng nguồn lực

Thực hiện công khai các dự án, định mức chi tiêu

để các tổ chức đoàn thể và các ban, ngành của xã trên

cơ sở đó tổ chức lập kế hoạch hoạt động Đặc biệt đối với các công trình đầu tư cần huy động các nguồn đóng góp của nhân dân như: đường giao thông nông thôn đã bước đầu thực hiện Quy chê dân chủ trong việc thu thập ý kiến, nguyện vọng của dân, thành lập Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát công trình có

sự tham gia của người dân

Sự thường xuyên đôn đốc, hướng dẫn của huyện cũng là một nhân tố giúp cho công tác lập dự toán ngân sách xã đi vào nề nếp Các căn cứ để tiến hành lập dự toán ngân sách xã cũng đã được phòng Tài chính huyện hướng dẫn

Đặc biệt, quá trình lập dự toán đều có sự chỉ đạo của Đang uỷ xã, tham vấn ý kiến của lãnh đạo Hội đồng nhân dân cũng như sự tham gia thảo luận của các tố chức như: Đoàn thanh niên, hội Phụ nữ, hội Cựu chiến binh

Tuy n hiên, tron g q u á trìn h lậ p d ự toán n gân

sá c h tại x ã ở bước này ôn g vẫn d a y dứ t về m ột s ố điểm sau :

Xã sẵn sàng chấp nhận tăng tổng mức thu trên địa bàn năm kế hoạch so vối ưốc thực hiện năm báo cáo theo chỉ tiêu mà huyện đã giao sô kiểm tra Nhưng còn cơ cấu thu của một sô khoản thu như thê nào thì tại sao lại không để cho xã tự xây dựng?

Quy trình xây dựng dự toán cũng như cách tính toán và dự đoán các chỉ tiêu trong dự toán chưa thực

sự có căn cứ khoa học, "gọt chân theo giầy" và "bình quân đồng đều" là cách lập dự toán ngân sách mà huyện và xã hiện vẫn đang làm

Sự phối kết hợp giữa xã với các cơ quan: Tài chính, Thuế, Thống kê ỏ cấp huyện còn chưa thực sự đồng bộ trong khi xác định các chỉ tiêu thu cho xã.Mặc dù, phòng Tài chính huyện có tổ chức cho các xã bảo vệ dự toán ngân sách mỗi xã hàng năm; song về cơ bản tiếng nói từ cấp xã còn chưa thực sự

được tôn trọng trơng khi thảo luận ngân sách Số bổ sung hàng năm cho các xã, uỷ ban nhân dân huyện cũng khó có thể kế hoạch hoá chắc chắn bỏi hai lý do: (i) về yếu tô khách quan do huyện Cam Lộ chủ yếu phải nhận trợ cấp cân đôi từ nguồn ngân sách tỉnh Quảng Trị; (ii) lý do chủ quan là do đường mòn nếp cũ trong cách lập dự toán ngân sách theo kiểu "xin - cho" vẫn còn đâu đó trong quá trình lập dự toán ngân sách này Kết quả là việc bô sung dự toán trở thành căn bệnh mãn tính ở tất cả các cấp chính quyển Rõ ràng,

cơ chê mới theo tinh thần của Luật Ngân sách nhà nước 2002 là ổn định thu, chi cho các cấp chính quyền vẫn còn mang nặng tính hình thức

Như vậy, nên chăng Tỉnh, Huyện cần có cơ chê khuyến khích, khen thưởng hoặc ưu đãi cho những xã xung phong nhận mức ổn định thu, chi ngân sách trong 3 năm, làm động lực cho quá trình triển khai thực hiện luật ngân sách một cách hiệu lực Đồng thòi, quy trình xây dựng dự toán ngân sách xã phải luôn quán triệt nguyên tắc kết hợp cả áp lực trần ngân sách từ trên xuống với việc mở rộng dân chủ từ dưới lên

Quy trình xây dựng dự toán và giao dự toán tại

xã còn đơn giản, chủ yêu theo yêu cầu của các văn bản hướng dẫn của cấp trên và căn cứ vào nguồn thu

tại xã để tính toán chỉ tiêu có tính chất bình quân cho các hoạt động này Thông thường mấy năm qua khoản chi từ ngân sách xã cho các ban, ngành đoàn thể củng chỉ mới dao động được ỏ mức từ 2,5 - 2,7 triệu đồng/1 tổ chức năm Mức chi trên được áp dụng chung cho mỗi tổ chức ban, ngành đoàn thể Bất cập của mức chi này cũng đã bộc lộ rõ nét trong quá trình

tổ chức hoạt động cựa các ban, ngành đoan thể đó Việc khoán theo định mức bình quân đồng đều, rất ít tính đến những khác biệt về hoạt động của các tổ chức trong năm ngân sách Nên.kủuũổ-chửcrtriển khai hoạt động, các đoàn thể thường phải xin uỷ ban nhân dân

xã bổ sung kinh phí Trường hợp xã không có nguồn

để có thế bổ sung, thì Trưởng các ban, ngành đoàn thể lại phải huy động từ các thành viên của tổ chức mình ứng trước; thậm chí nếu quá khó khăn thì đành phải huỷ bỏ một số hoạt động nào đó Điều đó dẫn đến khả năng do kinh phí hạn hẹp mà nhiều hoạt động ưu tiên

sẽ không được tổ chức Rơi vào những lúc như vậy, ông Chủ tịch xã cảm thấy như mình có lỗi lớn với các ban, ngành đoàn thể; mặc dù Trưởng các ban, ngành đoàn thê này luôn cảm thông và chia sẻ với ông Khi

có dịp được gặp và trao đổi với các vị Chủ tịch của các

xã lân cận như: Cam Tuyền, Cam Hiếu, về tâm sự này, nhiều người trong số họ lại trả lòi nhẹ tênh:

"Chiu theo các tó chức han, ngành đoàn thé là cóng bằng roi; con sử dụng kinh phi dó de tỏ chức cúc hoạt dộng ra sao la việc cua các tó chức dỏ, bận tám làm gif'. Va rói đá có lúc óng cũng định belong xuôi như vậy Nhưng tư tương buông xuôi dó chang kéo dãi dưực mấy ngày trong suy nghĩ của óng Vi vậy, óng dã luôn tám niệm rang: trong quá trình lập dự toán ngán sách xá những năm tới nhất thiết phải khắc phục nhược diểm của khoán cào hang phan kinh phí hoạt dộng cho các han, ngành doàn thế.

Vói dặc thù là một xã nghèo, nón phan lỏn các khoan chi dầu tư xây dựng cơ sở hạ tẩng trôn địa hàn

xã là do các dự án tài trợ của nước ngoài, như: Dự án PAM, ODA ; nhưng chính quyến xã hau như không

cỏ vai trò gi trong xâv dựng ké hoạch cũng như giám sát tó chức thực hiện mà thường do tỉnh và huyện trực tiếp chỉ đạo, xã giữ vai trò người hương lợi Nhưng bằng trực quan, ông và những người dán nơi đây đểu dánh giá rằng: những công trình đọu tư nàv thường đắt đỏ và kém chất lượng Nếu có hộc bạch tám sự này với những người khác, thì óng thường nhận được lời giải thích tương tự nhau: "Ôi dào! tiền của nước ngoài cho, bận tám mà làm gì? Dược dấu tư thì cứ vui vẻ mà hưởng đi". Song ông vẫn cứ mãi luán quẩn trong đầu một câu hỏi: “Sao nước ngoài lai tốt

thế?”. Và cho đến nay câu hỏi này ông vẫn chưa giải được.

Một điểm cũng đã làm cho ông chưa yên lòng; đó

là sự đồng thuận giữa các thành viên thuộc mỗi một ban, ngành đoàn thể về nhận thức và trách nhiệm của mỗi người đối với dự toán kinh phí của mỗi tổ chức đó Thậm chí một sô thành viên của các tổ chức này chẳng biết kinh phí cả năm của tổ chức mình có được bao nhiêu; nên khi được giao tổ chức các hoạt động họ cứ luôn mồm kêu ca cấp cho họ quá ít tiền Mặc dù Ưỷ ban nhân dân xã đã có phân cấp rõ ràng cho trưởng các ban, ngành đoàn thể về quản lý kinh phí của tổ chức mình Nhưng trước những lời kêu ca hoặc chỉ trích bóng gió theo kiểu đó lại gỢn lên trong ông những điều bất ổn trong quá trình lập dự toán kinh phí ở mỗi tô chức này chưa thực sự dân chủ, công khai chăng?

T h ứ ba, thảo luận và quyết định dự toán ngân sách xã

Sau khi được uỷ ban nhân dân huyện giao dự toán chính thức, ông Mừng đã chỉ đạo cán bộ tài chính, kế toán xã kịp thời hoàn chỉnh lại dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách xã để trình Hội đồng nhân dân xã thảo luận và quyết định

Cách thức mà ông Mừng thường sử dụng để trình trước hội nghị toàn thể của Hội đồng nhân dân

về dự toán ngân sách xã là: uỷ quyền cho cán bộ tài chính, kế toán xã thay mặt ông đọc trước Hội đồng nhân dân các chỉ tiêu của bản dự toán ngân sách xã

do ông đã ký duyệt Thời gian mà cán bộ tài chính, kế toán trình các chỉ tiêu của dự toán ngân sách xã trước Hội đồng nhân dân thông thường vào khoảng từ 10h30 đến l l h o o Theo ông Mừng, bô" trí thời gian như vậy là rất hợp lý vì: tiếp theo đó là giờ nghỉ trưa

và tranh thủ trong khoảng thòi gian này các đại biểu Hội đồng nhân dân có thể suy ngẫm về các chỉ tiêu thuộc dự toán ngân sách xã họ đã được nghe, để đến đầu giờ chiều có thế phát biểu ý kiến thảo luận về dự toán ngân sách xã

Phiên họp của Hội đồng nhân dân có liên quan đến thảo luận và quyết định dự toán ngân sách xã thông thường được tổ chức vào nửa đầu tháng 2 hàng năm Trong phiên họp này, Hội đồng nhân dân ngoài việc thảo luận và quyết định dự toán ngân sách xã còn phải thảo luận rất nhiều đến các biện pháp về phát triển kinh tế, xã hội Thế nhưng Hội đồng nhân dân cũng chỉ có được 01 ngày để thảo luận các công việc trên Vì vậy, các đại biểu Hội đồng nhân dân

thường có sự nhất trí cao vê dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách do Uỷ ban nhân dân xã

đã trình bày Kể từ ngày ông đảm nhận chức Chủ tịch

xã đến nay (và cả ở những nhiệm kỳ trước nữa), tình trạng không có ý kiến nào tham gia vào dự toán ngân sách xã đã trỏ thành thói quen trong các phiên họp của Hội đồng nhân dân xã Theo ông Mừng thì đảy là tình trạng vừa dễ và vừa khó cho ông khi thực hiện trách nhiệm của mình Dễ vì không phải điều chỉnh lại dự toán ngân sách xã do ông đã chỉ đạo xây dựng lên Khó vì có những băn khoăn về chỉ tiêu của dự toán ngân sách xã nhưng ông lại chẳng biết chia sẻ vối ai

Dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách xã mởi chỉ được công khai qua đại biểu Hội đồng nhân dân và về nguyên tắc các vị đại biểu này phải công khai tới người dân nơi họ là đại diện Còn theo đúng qui chế công khai, thì dự toán này phải niêm yết tại uỷ ban nhân dân xã Thực tế ở Cam Thanh cũng

đã dán niêm yết công khai dự toán ngân sách xã tại Văn phòng uỷ ban nhân dân xã Nhưng sau một vài năm đã thực hiện công khai theo hình thức này vẫn không có bất kỳ ý kiến phản hồi nào từ phía người dân, nên Ưỷ ban nhân dân xã lại tự động bỏ

Thời hạn quyết định dự toán ngân sách ở cấp xã

có nhiều tiến bộ hơn so với trước khi triển khai Luật Ngân sách nhà nước 2002; song vẫn chậm so vói quy định của Luật này Luật Ngân sách nhà nước quy định chậm nhất trước ngày 31 tháng 12 của năm hiện hành, thì dự toán ngân sách xã phải được phân bổ xong Thực tê ỏ cấp xã thường quyết định dự toán ngân sách và phương án phân bố ngân sách cấp xã vào cuối tháng 1 hoặc đầu tháng 2 của năm ngân sách Điều này đã gây ra không ít những khó khăn, phiền nhiễu cho xã trong quá trình chấp hành ngân sách ở những tháng đầu của năm ngân sách đó

Để tự giải toả những băn khoăn nói trên trong công tác lập dự toán ngân sách xã, ông Mừng cũng đã cất công tự tìm đến các xã được coi là điển hình về quản lý ngân sách xã tại các huyện khác trong tỉnh, như: xã Hải Thượng thuộc huyện Hải Lăng, xã Hướng Hiệp thuộc huyện Đakrong,.v.v để học hỏi kinh nghiệm Song kết quả của những chuyên khẳo sát đối với các xã trên cùng địa bàn của tỉnh nhà, ông đểu nhận được kết quả cũng không có gì khả quan hơn ở khâu lập dự toán so với những việc mà ông đã chỉ đạo triển khai tại xã nhà Chính vì vậy, ông lại tạm yên lòng cho rằng: tình trạng chung đều thế; và xã ông cũng chẳng phải kém cỏi gì

Nhưng vào những ngày đầu xuân của năm 2005, ông Mừng đã được uỷ ban nhân dân huyện tổ chức cho đi tham quan học tập kinh nghiệm quản lý ngân sách ở các xã thuộc hai huyện Quốc Oai, Thạch Thất tỉnh Hà Tây Trong chuyến đi này ông đã chú ý quan sát, hỏi và lắng nghe kinh nghiệm của các xã bạn trong khâu lập dự toán ngân sách Cuối đợt tham quan này, ông Mừng thấy được điểm mạnh trong khâu lập dự toán của các xã ở hai huyện Quốc Oai, Thạch Thất tỉnh Hà Tây so với các xã ở quê ông là họ đều hoàn thành việc lập và phân bổ ngân sách xã trước ngày 31 tháng 12 năm báo cáo Nên ngay từ những ngày đầu của năm ngân sách mối các xã đã có thể thực hiện các giao dịch với Kho bạc nhà nước để xin cấp phát kinh phí cho các nhu cầu hoạt động.Trở về nhà, ông Mừng lại tiếp tục đề xuất với Uỷ ban nhân dân huyện rằng: Huyện phải hoàn thành việc quyết định và phân bố nhiệm Vụ thu, chi ngân sách cho các xã kỳ kế hoạch chậm nhất trước ngày 20 tháng 12 năm báo cáo Trên cơ sỏ đó, thì Hội đồng nhân dân xã mới có thể thảo luận và quyết định dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách xã trước ngày 31 tháng 12 năm báo cáo như Luật Ngân sách nhà nước đã qui định Câu trả lời từ phía uỷ ban

nhân dán huyện mà ông nhận được vẫn là: “Không thế làm kịp”.

Nhiệt tình thê đấy, trăn trở thê đấy; nhưng vẫn còn bộn bề những day dứt đối với công tác lập dự toán ngân sách xã trước những yêu cầu của Luật Ngân sách nhà nước và Qui chê dán chủ ỏ cơ sở hiện hành

mà ông vẫn chưa tìm ra được những lời giải hữu hiệu

C á c v â n đề th ả o lu ận

1 Muốn dự toán ngân sách xã Cam Thanh được HĐND xã thảo luận và quyết định đúng thời hạn mà Luật NSNN 2002 cho phép, thì quá trình lập dự toán ngân sách địa phương ở Quảng Trị cần phải thay đối như thế nào?

2 Cách thức phôi hợp giữa chính quyên nhà nước cấp huyện với chính quyền nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Cam Lộ cần phải tiến hành như thê nào thì mới có thể phát huy dân chủ và nâng cao tính sát thực của dự toán ngân sách xã?

3 Quy trình lập dự toán của ngân sách xã Cam Thanh như trên đã đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch ỏ mưc độ nào? Theo anh (chị) chính quyền xã Cam Thanh cần làm như thế nào đế dự toán ngân sách xã mình công khai hơn, minh bạch hơn?

kế toán tại thị trấn Yên Thanh nơi tôi được sinh ra.Thị trấn Yên Thanh là trung tâm kinh tế, chính trị của huyện Gia Hưng Tổng diện tích đất tự nhiên

là 107,48 ha, trong đó đất canh tác chỉ chiếm 11,1% Dân số là 3.610 khẩu với 1.060 hộ và được chia thành

4 tổ dân phố; trong đó: 80% là cán bộ nghỉ hưu; 10%

là cán bộ công chức đang hưởng lương từ ngân sách nhà nước; 5% là người dân sông bằng nghề buôn bán nhỏ lẻ, 5% là người sống theo nghề nông, không có nghề phụ và có 20 hộ nghèo, chiếm 1,9% tổng sô" hộ Ngành nghề chủ yếu là buôn bán nhỏ lẻ Thu nhập bình quân 800.000 đồng/người/tháng

Sau hai năm miệt mài với công việc, tôi đã được

bổ nhiệm giũ chủc phụ trách kê toán của thị trấn Yên Thanh Hôm nay là ngày họp của Hội đồng nhân dân

đế bàn và biểu quyết về dự toán ngân sách trị trấn năm 2009 Mặc dù đã có hai năm kinh nghiệm, nhưng mỗi lần Hội đồng nhân dân xã họp để thảo luận về dự toán ngân sách trị trấn hàng năm, tôi vẫn gặp phải những khó khăn khi trả lời các câu hỏi của các vị đại biểu Hội đồng nhân dân Nguyên nhân là do khi còn học tại Học viện Tài chính tôi học chuyên ngành kê toán hoạt động sản xuất kinh doanh nên những kiến thức về quản lý tài chính công tôi còn rất thiếu

Dưới đây là các sô' liệu dự toán có liên quan đến các câu hỏi của đại biểu Hội đồng nhân dân mà tôi đã chuẩn bị để ông Chủ tịch xã trình các đại biểu Là sinh viên của Khoa chuyên ngành Tài chính công - Học viện Tài chính, các bạn có thể tự đặt ra các giả thuyết để thuyết minh cho số liệu của các bảng dự toán và hãy giúp tôi trả lòi các câu hỏi của Hội đồng nhân dân dưới đây

%DT/ ƯTH

Viện trự không hoàn lại trực

tiếp cho xã (nếu có)

77 C ác k h o ả n thu p h ả n 2 ,1 4 8 ,4 0 0 1,048,400 49

ịchia theo tỷ lề p h ầ n trăm

Ịcó c khoản thu phàn chia tối

Thu tiên đấu giá quyển sử 1,600,000 500,000 31

Đơn vị tín h : N ghìn đồn g

NỘI DUNG ƯỚC TH

NĂM 2008

Dự TOÁN NĂM 2009

%D Ttư

TH

TỔNG CHI 4 ,2 2 9 ,5 9 7 2,597,054 61

I Chi đ ầu tư p h át triể n 3 ,1 0 0 ,0 0 0 1 ,4 9 1 ,1 6 5 48

- Chi đầu tư XDCB 3,100,000 1,491,165 48

- Chi đầu tư phát triển khác

II Chi thư ờng xu y ên 1 ,1 1 6 ,5 9 7 1 ,0 9 2 ,8 8 9 98

1 Chi công tác dân Quân tư vê 94,275 91,077 97

an ninh trât tư

1 - Chi dân quân tự vệ 36,537 26,194 72

- Chi an ninh trật tự

2 Sư nghiên giáo duc

57,738 144,300 25,955

64,883 69,200 18,256

112 48 70

3 Sư nghiên V tê

4 Sư nghiêp văn hoá, thông 51,751 57,335 111

tin

5 Sư nghiên thể duc thể thao 4,000 4,000 100

6 Sư nghiên kinh tế 73,898 90,000 122

- Trẻ mồ côi, người già không

nơi nương tựa, cứu tế xã hội

8 Chi Quản lý Nhà nước. 693,032 731,461 106

Đảng Đoàn thể

Trong dó: Quỹ lương 432,382 449,080 104

8.5 Hội Lién hiệp Phụ nữ 25,320 22,235 88

8.6 Hội Cựu chiên binh 19,921 19,651 99

T ìn h h u ố n g 1: Ông Minh - Chủ tịch Mặt trận

Tổ quốc, sau khi xem các bảng dự toán trên, ông không hỏi ngay về sô liệu mà hỏi về chức danh phụ trách kế toán của tôi: Tại sao trị trấn chúng ta mới chỉ có Phụ trách kê toán? Nếu muôn bố nhiệm là kê toán trưởng thì kê toán trị trấn đã có đủ điêu kiện hay chưa?

T ìn h h u ố n g 2: Chị Sen là Phó hiệu trưởng Trường'mầm non của thị trấn, đây là nhiệm kỳ đầu tiên là đại biểu Hội đồng nhân dân đặt câu hỏi: Các khoản thu mà xã được hưởng trong Bảng tổng hợp dự toán thu ngân sách xã là theo qui định nào? Sự khác nhau giữa các khoản thu phân chia tối thiểu 70% và các khoản thu phân chia khác do tỉnh quy định? Thu kết dư ngân sách năm trước là gì? Tại sao các khoản thu kết dư ngân sách trong bảng số liệu trên lại là 0?

T ìn h h u ố n g 3: Anh Đức là giám đốic của một công ty tư nhân trên địa bàn Thị trấn hỏi: Tại sao số’

bổ sung cân đối ưốc thực hiện năm 2008 và dự toán năm 2009 không thay đổi vẫn là 400.000 đồng? Bổ sung cân đối và Bổ sung có mục tiêu khác nhau như thê nào?

T ình h u ố n g 4: Ồng Nam - Phó chủ tịch Hội đồng nhân dân xã đề nghị tôi cho biết: Nguồn thu chính của xã năm 2009 là nguồn thu nào? Giải thích số' tăng, giảm của các khoản thu dự kiến năm 2009 với sô thực hiện năm 2008? Giải thích phương pháp tính toán các khoản thu trên?

T ình h u ố n g 5: Ông Tấn - Chủ tịch Hội nông dân đề nghị cho biết tại sao sô" chi ngân sách xã dự kiến năm 2009 chỉ còn 61% so với ước thực hiện năm 2008? Theo bảng dự toán chi ngân sách xã về đầu tư XDCB trong năm 2009 xã không có công trình khởi công mới vậy tại sao có số chi đầu tư XDCB là 1.491.165 nghìn đồng?

T ỉn h h u ố n g 6: Bà Ngân - Bí thư Đảng ủy xã đặt câu hỏi vê dự phòng ngân sách: Sô" chi dự phòng ngân sách trong Bảng Tổng hợp dự toán chi ngân sách xã

là 13.000 đồng, đã tính theo qui định của Luật Ngân sách nhà nước và qui định tỷ lệ 2% của xã hày chưa?

T ỉn h h u ố n g 7: Chị The - Chủ tịch hội liên hiệp phụ nữ đề nghị cho biết các ưu tiên phân bổ chi ngân sách xã trong dự toán chi năm 2009

XƯ N G Q UA N H VẤN đ ể

QUẢN L Ý T H Ư NGÂN SÁ C H NHÀ NƯỚC

Ths Ngô T h a n h H o à n g

Bối cả n h

Minh - cựu sinh viên Học viện Tài chính - đi ỏ tô

từ Hà Nội về quê thăm người thân, đến cổng làng bị chặn lại, phải nộp lệ phí đường làng Minh gặp Chủ tịch xã nói chuyện vê quan lý thu ngân sách xã về nhà Minh tám sự với chị về tình hình quản lý thu ngân sách Các bên đều có ý kiến khác nhau vê quản

lý thu ngân sách nhà nước và thu ngân sách xã

T ại cô n g làn g

Xe ô tô của Minh bị chặn lại trước cổng làng bởi một Barie dựng tạm bằng cây tre, Hùng - người thu phí đường thôn - gác cổng để nghị Minh nộp phí10.000 đồng, nếu muốn cho xe đi qua đường làng để

vê nhà Minh không nộp vì cho rằng việc thu phí đường làng là không đúng

H ù n g : Không nộp thì đi bộ vào làng Tôi phải nộp cho xã 2.000.000 đồng/năm; và nộp cho thôn

3.000.000 đồng/năm, đa có hợp đồng, có dấu đỏ của xã đây này.

Hai bên đôi co, Vệ - công an viên thôn ra can thiệp, dẫn giải hai bên lên xã

T ại UBN D x ã

M in h : Thật không thể hiểu nổi, về đến nhà rồi

mà phải nộp phí mới được vào nhà; theo pháp lệnh phí và lệ phí sô' 38/2001/PL-UBTVQH10 không thấy

có phí đường làng nên tôi không nộp

D ũ n g : Chủ tịch xã giải thích: Việc thu phí đường

đã được UBND xã quyết định theo Quyết định số

123/2007/QĐ-ƯB; UBND xã đã xin ý kiến của thường trực HĐND xã; HĐND xã đã thông qua tại nghị quyết số 245/2007/NĐ-HĐND

M in h : Việc đóng góp của bà con làm đường đã được “ghi thu - ghi chi ngân sách” rồi thôi sao lại thu phí, mà thôi nộp cho các anh cho xoñg chuyện, về được đên nhà phải qua nhiều trạm thu phí quá, quả

là quê ngày càng xa! Thôi chuyến chủ đề vậy, mấy khi được tiêp kiên Chủ tịch xã thế này, thê vấn đề thu của xã nhà còn gì nữa không anh?

D ũ n g : Thật tôt anh đã hiểu và thông cảm cho chúng tôi, nghe đâu anh học Khoa Tài chính công -

Học viện Tài chính, còn tôi chỉ biết đến nông nghiệp, vừa tốt nghiệp tại chức Đại học Nông nghiệp anh à Tôi nói xem anh có thấy đúng không nhé Quản lý thu ngân sách tại địa phương có nhiều vấn để lắm, cơ bản là nguồn thu eo hẹp, thu không đủ chi, có lẽ đó cũng là một nguyên nhân làm “Suy yếu chức năng của Nhà nước cấp xã đấy” Tôi phải nỗ lực hết mình trong việc tạo lập nguồn thu cho ngân sách xã đấy anh à Huyện đã giao cho tôi thu 500.000.000 đồng/năm; về đến xã, Hội đồng nhân dân xã lại giao thu thêm gần 100.000.000 đồng/năm Đến khổ, không biết lấy gì ra để thu đây Năm tới có lẽ tôi tính trình Hội đồng nhân dân xã một số khoản mới đế thu thì mới đủ được chi được.

M in h : Thì xã đã được trợ cấp cân đối của ngân sách huyện để chi đó vả lại các anh không biết huy động chứ, với tư cách là Chủ tịch xã anh cứ viết thư quyên tiền của con em xã ta đã lớn lên tại xã nhưng

đi nơi khác làm ăn và thành đạt, họ sẵn sàng ủng hộ quê hương đấy anh à?

D ũ n g : Đợi trợ cấp của ngân sách huyện thì gay lắm anh à Xã là Nhà nước thu nhỏ đấy anh à Việc gì cũng đến tay xã, không có tiền thì làm sao mà làm được, đôi khi tôi phải lấy lương của cán bộ công chức

xã ra đế chi cho nhiệm vụ hành chính xã đấy Nợ lương anh em cũng thật không phải nhưng chẳng còn biết cách nào? Còn hơn thế nữa đôi khi thu không kịp

để chi Ví như đến ngày tuyển quân hàng năm, có khi mai là ngày giao quân rồi mà chang còn đồng nào đê chi, thế là Kế toán xã đành “vay tạm” ở đâu đó rồi hoàn trả sau, thật rõ khổ Mà tôi hỏi anh nhé: Tại xã

ta có nhiều doanh nghiệp đóng trên địa bàn nhưng xã chẳng được hưởng một đồng nào từ việc nộp thuế, phí

và lệ phí của các doanh nghiệp này cả, trong khi đó việc công nhân của họ có đánh nhau, gây rổì trật tự trên địa bàn Thôi thì việc nào xã cũng phải vào cuộc giải quyết, rồi các nhà máy gây ô nhiễm môi trường thì dân trong xã phải chịu cả, họ làm xong họ lại trở về thành phô" sông có phải chịu cảnh ô nhiễm

họ gây ra đâu, thật không công bằng Nhà nước nên phân chia cho xã một phần ở những khoản thu của các doanh nghiệp trên địa bàn mới phải Anh có thấy thế là đúng không? À còn việc quyên tiền của bà con, giả sử tôi viết thư cho bà con quê mình, đang sinh sông và thành đạt ở quê khác thì viết thế nào nhỉ? Chẳng nhẽ cứ viết thư xin ủng hộ chung chung với lý do thu không đủ chi, rồi nếu có huy động được thì có ghi thu vào ngân sách xã không và sử dụng nguồn đó để chi cho những nội dung nào nhỉ?

M inh: Tại địa phương không bảo vệ cho các nguồn thu của mình đấy chứ Các anh cứ mạnh dạn

đề nghị qua Hội đồng nhân dân các cấp xem sao Theo

em được biết tại thông tư sô 60/2003/TT-BTC “Hướng dẫn quản lý ngân sách xã” có cho Hội đồng nhân dân tỉnh được quyền phân chia thêm các khoản thu ngoài

5 khoản thu phân chia tối thiểu 70% bao gồm:

- Thuê chuyển quyền sử dụng đất;

- Thuê nhà, đất;

- Thuế môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh;

- Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đinh;

- Lệ phí trước bạ nhà, đất

Vậy anh đề nghị xem người ta có phân chia thêm cho xã nhà nguồn thu nào nữa không? Còn nếu anh huy động được của bà con phương xa thì chi thê nào

tô, tàu thuyền và các tài sản có giá trị khác hay không?

D ũ n g: Nhiều lắm, xã ta là xã phát triển đấy anh Minh à, có cả cụm công nghiệp đấy