Bài giảng nhập môn chăn nuôi chương 3 sinh sản gia súc

Ống dẫn trứng Oviduct: là ống dẫn trứng từ buồng trứng đến tử cung và là nơi xảy ra quá trình thụ tinh • 6.. • Diễn ra quá trình hòa hợp của 1 tinh trùng với 1 trứng và cuối cùng là dẫn

Chương 3 SINH SẢN GIA SÚC

– Thụ tinh nhân tạo (AI)

– Cấy chuyển phôi (ET)

• Mỗi cá thể sinh vật đều là

kết quả của sự sinh sản

SINH SẢN Ở ĐỘNG VẬT CÓ VÚ

Hệ sinh sản của con đực

1 Dịch hoàn (testes, gonads) được bao bọc bởi bìu (bên

ngoài cơ thể) nơi mà có nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt

2 o C để tạo điều kiện cho quá trình sinh tinh

2 Dương vật (penis): cơ quan giao cấu của con đực

3 Ống sinh tinh (Seminiferous tubules): nằm trong dịch

hoàn, tinh trùng được tạo ra và được bao phủ phần

đầu bởi acrosome (enzym giúp xâm nhập tế bào

6 Niệu đạo (urethra): nằm trong dương vật vừa cho nước

tiểu và tinh dịch đi qua.

7 Tuyến tinh nang (seminal vesicles): tuyến dưới va phía

sau bóng đái; bài tiết chất nhầy, amino axit (làm

đông), đường fructose (năng lượng), và

prostaglandins (làm tử cung co bóp) vào tinh thanh

8 Tuyến tiền liệt (prostate gland): là phần phía trên của

liệu đạo; tiết ra dịch thể có tính kiềm giúp trung hòa

môi trường axit của âm đạo

9 Tuyến củ hành (Bulbourethral glands, tuyến Cowper):

sản xuất một phần dịch thể vào tinh thanh (chưa rõ

chức năng)

Hệ sinh sản con đực

Hệ sinh sản con cái

• 1 Buồng trứng (Ovaries, gonads) gồm rất

nhiều noãn bao có vai trò nuôi dưỡng và bảo vệ tế bào trứng, được tạo thành từ lúc con vật sinh ra và cũng sản xuất hocmon estrogen

• 2 Tử cung (Uterus,womb): được cấu tạo

bằng chủ yếu là cơ trơn dày, có rất nhiều mạch máu phân bố tới đây

• 3 Cổ tử cung (cervix): hẹp và cứng

• 4 Âm đạo (vagina): là nơi đón nhận tinh

trùng và là lối để con con ra ngoài

• 5 Ống dẫn trứng (Oviduct): là ống dẫn

trứng từ buồng trứng đến tử cung và là nơi xảy ra quá trình thụ tinh

• 6 Tuyến vú (mammary glands): gồm các

tuyến bào có vai trò tiết sữa

Hệ sinh sản của con cái

Ox yt oxin

PGF2

• Giải phóng trứng vào ống dẫn trứng.

• Bò và ngựa thường chỉ rụng 1 trứng trong

một chu kỳ tính, dê và cừu thường rụng 2

trứng, còn lợn thường rụng đến 15-20 trứng.

Yªn tÜnh

Chu kỳ tính

Diestrus

• Dưới tác dụng của hocmon

estrogen, niêm mạc tử cung bắt

đầu tăng sinh và xung huyết

• Con vật vẫn chưa chịu đực.

Thời kỳ động dục (estrus)

• Dưới tác dụng của các hocmon sinh

sản, các noãn bao phát triển cực đại,

lượng estrogen được tiết ra cực đại và

có ảnh hưởng tới hành vi con vật

• Con vật biểu hiện hành vi động dục

cao độ nhất

• Âm môn chuyển sang màu đỏ sẫm

• Sự rụng trứng có thể xảy ra tự phát ở

một số loài (Vd bò), trong khi ở một số

loài khác sự rụng trứng xảy ra khi có

sự giao phối (Vd mèo)

Hậu động dục (metestrus)

• Các biểu hiện động dục giảm do

tác động của estrogen giảm dần

Thời kỳ yên tĩnh (diestrus)

Tuổi động dục lần đầu và chu kỳ tính của

một số loại vật nuôi

Loài

Tuổi động dục lần đầu Chu kỳ động dục

Trung bình Khoảng Trung bình Khoảng Thời gian

động dục

Sự thụ tinh

• Sự thụ tinh là sự hòa hợp giữa

các giao tử để tạo ra một tế bào mới

• Là kết quả của quá trình giao

phối tự nhiên hay thụ tinh nhân tạo (AI)

• Diễn ra quá trình hòa hợp của 1 tinh trùng với 1 trứng và cuối

cùng là dẫn tới sự phát triển của

1 phôi thai

Sự thụ tinh

Quá trình mang thai

• Là giai đoạn từ khi thụ tinh đến khi phôi thai phát triển hoàn thiện

• Phôi thai phát triển bên trong cơ thể con mẹ

• Phôi thai nhận tất cả các thành phần dinh

dưỡng cần thiết và oxy từ máu của con mẹ qua nhau thai

• Thời gian mang thai biến động:

– Bò - 281 ngày

– Lợn - 114 ngày

– Cừu - 148 ngày

– Ngựa - 336 ngày

• Khi bào thai đã phát triển hoàn

thiện, các tín hiệu hóa học sẽ khởi động quá trình sinh đẻ

• Bắt đầu với việc tử cung bắt đầu co bóp và cổ tử cung mở dần

• Bào thai được đẩy dần qua cổ tử cung ra âm đạo và cuối cùng được đẩy ra khỏi cơ thể con cái

Đẻ (2)

• Con con sẽ bắt đầu tự hô

hấp bằng phổi ngay sau khi

nó được sinh ra

• Không lâu sau đó, nhau thai cũng được đẩy ra ngoài

SINH SẢN Ở GIA CẦM

Gia cầm khác biệt như thế nào?

• Gia cầm không sinh con non

• Chúng đẻ trứng và trứng sẽ nở

con nếu được ấp trong điều

kiện phù hợp

• Gia cầm không có tuyến sữa

nên không nuôi con bằng sữa

Hệ sinh dục của con cái

• Buồng trứng (ovary) – gồm các nang trứng

trưởng thành và chưa trưởng thành.

• Loa kèn (infundibulum) – hứng lòng đỏ và

các tế bào trứng.

• Phần phân tiết lòng trắng (magnum) - lòng

trắng trứng được tạo ra ở đây

• Phần eo (isthmus) – nơi lớp màng cứng

bên ngoài của trứng được tạo ra

• Tử cung (uterus) – nơi vỏ trứng được hình

thành.

• Âm đạo (vagina) – trứng đi qua đây để đến

lỗ huyệt, nơi trúng được “đẻ” ra

• Lỗ huyệt (cloaca)- Phần thường được mở

ra phía ngoài

Hệ sinh dục của con đực

• Dịch hoàn (testes): sản xuất tinh

trùng

• Ống dẫn tinh (vas deferens): tinh

trùng được vận chuyển qua và

Thành thục về tính ở gia cầm

• Con mái thành thục về tính và bắt đầu đẻ

trứng khi chúng được 4-5 tháng tuổi Tuy

nhiên gà mái không nên cho giao phối để lấy trứng đem ấp nở trước khi chúng đạt 5-6

tháng tuổi

• Gà trống non có khả năng thụ tinh khi chúng đạt 4-5 tháng tuổi, nhưng tương tự gà mái, chúng chỉ nên bắt đầu sử dụng khi đạt 6

tháng tuổi để đảm bảo chất lượng tinh trùng

Một số thông số về sinh sản của gà mái

• Cứ sau 25 tiếng, một gà mái có khả năng đẻ một trứng

• Quá trình tạo trứng và đẻ trứng của gà mái không phụ thuộc vào việc gà có được phối giống hay

không hay trứng có được thụ tinh hay không

• Một gà mái có khả năng đẻ khoảng 270

trứng/năm

• Phôi ở trong quả trứng bị nứt, vỡ sẽ không phát triển được

Một số thông số về sinh sản của gà mái

• Quá trình ấp và nở của trứng được thụ tinh:

– Việc kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm có ảnh hưởng rất lớn đến tỷ lệ ấp nở của trứng được thụ tinh – Trứng gà được ấp 21 ngày, nếu tính cả một ngày trứng ở trong gà mái, thì tổng thời gian từ khi

trứng được thụ tinh đến khi nở ra gà con là 22

ngày

– Gà tây, vịt, trứng được ấp trong 28 ngày và tổng thời gian từ khi trứng được thụ tinh đến khi nở là

29 ngày

CÁC CÔNG NGHỆ SINH SẢN

• Thụ tinh nhân tạo (AI)

• Cấy truyền phôi (ET)

Thụ tinh nhân tạo (AI)

• Là quá trình tinh trùng được đưa vào đường sinh dục của con cái

với mục đích là thụ tinh cho con

cái bằng các phương tiện hỗ trợ

nhân tạo chứ không phải bằng

việc giao phối của con đực

• Tinh tươi sau khi khai thác hoặc

tinh đông lạnh đã được giải đông được dẫn vào cổ tử cung hoặc tử cung của con cái bằng các dụng

cụ nhân tạo

 Cải thiện di truyền đàn vật nuôi

 Kiểm soát lây lan dịch bệnh

 Có cơ hội tăng khả năng sinh sản của con vật

 Giảm chi phí sinh sản

• Thu tinh dịch từ con đực

• Pha loãng rồi bảo quản tinh

dịch trong điều kiện lạnh sâu,

sau đó có thể được dự trữ

trong thời gian dài mà không sợ

giảm khả năng thụ thai

• Khi cần sử dụng, tinh trùng

được giải đông và được dẫn

vào đường sinh dục của con cái

động dục

Quy trình thụ tinh nhân tạo

Cố định con vật

Để bảo vệ con vật và kỹ thuật viên trong suốt

quá trình thực hiện AI.

Bước 1:

• Dẫn tinh viên đeo găng tay, bôi chất nhầy, loại bỏ phân rồi cho tay vào trực tràng con cái.

• Điều này cho phép dẫn tinh viên tìm được cổ tử cung dễ dàng hơn.

Bước 2:

• Cẩn thận đưa súng bắn

tinh sạch (không dính phân

hay dính bẩn) vào âm đạo

của con cái

• Khi súng bắn tinh đã qua được

đầu bên kia của cổ tử cung, pit

tông của súng bắn tinh có thể

được bóp để đẩy tinh dịch vào

tử cung con cái

• Tinh trùng sau đó hi vọng sẽ

thụ tinh được trứng, phát triển

thành thai và con vật có thai.

Bước 6:

B¬m tinh vµo th©n tö cung

B trøng Tinh

N¬i thô tinh

Bộ trưởng Cao Đức Phát thăm trung tâm bò đực giống

Cấy truyền phôi (ET)

• Là quá trình ở đó một hoặc một vài phôi được đưa vào tử cung của những con cái khác với ý định nhờ chúng mang thai và sinh đẻ

Mục đích của ET

• Cho phép những con gia súc cái có chất lượng tốt hơn

có thể có ảnh hưởng lớn hơn trong việc nâng cao giá trị di truyền của đàn vật nuôi (giống như AI cho phép khai thác tối đa tiềm năng di truyền của đực giống)

• Có thể đưa vật chất di truyền vào đàn vật nuôi mà

giảm thấp được nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm.

• Giảm stress hậu sản cho con cái cao sản, qua đó kéo dài được tuổi thọ sử dụng con cái này.

• Cho phép tiếp tục sử dụng con vật cho nhiều mục

đích, ví dụ ngựa đua có thể tiếp tục được huấn luyện, trinhd diễn trong khi vẫn sinh được ngựa con

3 CÔNG NGHỆ ET

Các bước trong ET

Có 3 bước chính:

• Chọn lọc, gây rụng trứng nhiều

và thụ tinh cho con cho phôi

• Phôi được thu, đánh giá chất

lượng, bảo quả lạnh hay cấy tươi

• Con nhận phôi được gây động

dục đồng pha với con nhận