GIÁO TRÌNH NỘI BỘ MÔN HỌC/MÔ ĐUN: TRANG TRÍ ĐỒ HỌA NGÀNH: HỘI HỌA

Mục tiêu môn học Kết thúc bài người học đạt được - Kiến thức + Trình bày được cách kẻ chữ, trang trí bìa sách, phóng trang cổ động và sáng tác tranh cổ động - Kĩ năng + Thực hiện được

1

1

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG LÀO CAI

GIÁO TRÌNH NỘI BỘ

MÔN HỌC/MÔ ĐUN: TRANG TRÍ ĐỒ HỌA

NGÀNH: HỘI HỌA

Lưu hành nội bộ Năm 2017

2

1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

3

1

MỤC LỤC

Trang trí đồ họa 4

Bài 1: Kẻ chữ 4

I, Lý thuyết 4

1 Tầm quan trọng của chữ 4

2 Ghép mẫu chữ 7

3 Kẻ khẩu hiệu 7

III Các lỗi thường gặp, nguyên nhân, cách khắc phục 8

Bài 1: Trang trí bìa sách 9

I, Lý thuyết 9

1 Vai trò của sách với đời sống 9

2 ý nghĩa của trang trí bìa sách 10

3 Trình bày bìa sách 10

II Thực hành 11

III Các lỗi thường gặp, nguyên nhân, cách khắc phục 12

Bài 1: Phóng tranh cổ động 13

I, Lý thuyết 13

2 Khái niệm tranh cổ động 13

3 Tính chất và đặc điểm 14

4 Phương pháp phóng tranh 14

III Các lỗi thường gặp, nguyên nhân, cách khắc phục 15

Bài 4: Sáng tác tranh cổ động 16

A Mục tiêu của bài 16

I, Lý thuyết 16

1 Tìm ý tưởng 16

2 Phần trang trí 16

3 Phác thảo bằng màu 16

4 Vẽ tranh chính thức 17

III Các lỗi thường gặp, nguyên nhân, cách khắc phục 17

Tài liệu tham khảo 17

4

1

Tên môn học: Trang trí đồ họa

Mã môn học: MHT224

I Vị trí, tính chất của môn học

- Vị trí: Thực hiện tại kì IV

- Tính chất: Là môn học chuyên ngành

II Mục tiêu môn học

Kết thúc bài người học đạt được

- Kiến thức

+ Trình bày được cách kẻ chữ, trang trí bìa sách, phóng trang cổ động và sáng tác tranh cổ động

- Kĩ năng

+ Thực hiện được cách kẻ chữ, trang trí bìa sách, phóng trang cổ động và sáng tác tranh cổ động

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm

+ Thực hiện năng lực tự học thông qua thực hành bài trang trí ứng dụng của cách kẻ chữ, trang trí bìa sách, phóng trang cổ động và sáng tác tranh cổ động và áp dụng vào cuộc sống

III Nội dung môn học

Trang trí đồ họa

Bài 1: Kẻ chữ

A Mục tiêu của bài

Kết thúc bài người học đạt được

- Kiến thức

+ Người học trình bày được cách kẻ chữ

- Kĩ năng

+ Thực hiện được bài thực hành kẻ chữ

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm

+ Người học phát huy được khả năng tự học, tự tìm hiểu thêm về các loại chữ khác nhau

B Nội dung

I, Lý thuyết

1 Tầm quan trọng của chữ

1.2 Nguồn gốc của chữ - sự xuất hiện của chữ viết

Chữ viết, công cụ văn hóa mà chúng ta đã quá quen thuộc vốn là một trong những thành quả văn hóa lớn lao, quan trọng nhất của nhân loại Khoảng trước sau thiên niên kỷ (trước CN) chữ viết mới xuất hiện Vùng Lưỡng Hà, Ai Cập cổ đại được coi là nơi có chữ viết

5

1

hoàn hảo sớm nhất So với lịch trình phát triển cuả nhân loại, lịch sử trên 6000 năm của chữ viết chỉ là một thời gian ngắn ngủi, những chính nhờ có chữ viết mà nhân loại người

đã tiến vào giai đoạn phát triển nhảy vọt với nhưng bước dài và có thể khẳng định rằng:

“không có chữ viết thì không có nền văn minh hiện đại” Chữ viết với những phương thức vận hành cổ điển vẫn là người bạn đồng hành thân thiết của con người trong nhiều thế kỷ phát triển trước mắt từ lời nói đến chữ viết – vai trò của trí nhớ, vần điệu, dấu hiệu, hình vẽ trong những bước tiếp từ lời nói đến chữ viết Có thể nói mọi hệ thống chữ viết đã được biết đến đều thoát thai từ hình vẽ Chữ viết đầu tiên của loại người chỉ chú ý ghi lại nội dung ý nghĩa của từ ngữ, chứ chưa quan tâm đến vỏ âm thanh của từ ngữ Như vậy là

chỗ dùng hình vẽ đã biểu đạt nội dung ý nghĩa thông tin, rồi dùng chữ hình vẽ để biểu đạt nội dung ý nghĩa từ ngữ Người xưa đã tiến tới chỗ sáng chế ra chữ ghi ý (chữ ghi lại nghĩa của từ) Và trên cơ sở này đã tiến dần đến chỗ sáng chế ra chữ ghi âm (chữ ghi lại

âm thanh của từ) Chữ ghi âm ghi ngôn từ là một cách giãn tiện hơn là chữ, hình vẽ - ghi

ý, không cần phải tạo ra thêm nhiều chữ để đuổi theo số lượng từ cần ghi Những chữ ghi

âm buổi đầu như thế này đều này đều ghi trọn vẹn một âm tiết, cho nên gọi là chữ ghi âm

tiết Từ đây, từ chữ ghi âm (đơn âm tiết, đa âm tiết) đến bảng chư cái A,B,C… Người

Phénicie và người Hy Lạp, những người sáng tạo ra những hệ chữ cái đầu tiên từ đó sinh

ra các hệ chữ viết ở phương Tây là những người đi biển và xâm chiếm thuộc địa, họ cần phải truyền đi rất xa những thông điệp vừa dễ dọc, và vừa chính xác Vì vậy, từ rất sớm chữ viết ở phương Tây đã đặt ra yêu cầu viết nhanh lên hàng đầu và do đó, các ký hiệu phải được đơn giản hóa Việc tạo ra một hệ các chữ cái dựa trên âm vị (chứ không phải một hệ chữ tượng hình) và chỉ gồm có khoảng hơn hai chục ký hiệu để ghi lại tiếng nói là một giai đoạn quyết định trong quá trình trừu tượng hóa ấy Trong đó người Hy Lạp đã đóng vai trò hàng đầu, bằng cách hoàn thiện rất nhiều hệ chữ cái Phénicie Hệ chữ cái ấy

mà người Hy Lạp đã tạo ra là nguồn gốc sinh ra bảng chữ cái La Tinh được dùng phổ biến trên thế giới Ngày nay

Bên cạnh đó chữ viết ở phương Đông ra đời muộn hơn, nhưng đã đóng góp vào hệ chữ viết cho nhân loại rất rực rỡ đó là: hệ ngữ Sanskrit Pali, Hán văn Theo sử sách ở thời thượng cổ người Trung Hoa dùng kiểu thắt nút để ghi nhớ sự việc, việc lớn thì thắt nút lớn, việc nhỏ thì thắt nút nhỏ; nhiều việc phát sinh thì thắt nhiều nút kế tiếp nhau Về sau, họ dùng thêm phương pháp khắc những ký hiệu giản đơn lên gỗ hoặc tre để ghi nhớ Nhưng do lịch sử phát triển, sự việc ngày càng phước tạp, sự vật cần nhớ và giao lưu ngày càng nhiều, hai loại phương pháp trên không thể đáp ứng được yêu cầu, do đó việc sáng tạo ra một loại chữ trở thành yêu cầu cấp bách Từ thời Hoàng Đế (2697-2599 trước Công Nguyên) người ta đã biết dùng những ký hiệu khắc họa mang tính tượng hình để ghi nhớ những việc thường ngày Chính từ những ký hiệu khắc họa ấy đã hình thành Gíap cốt văn

từ thời Thương Chu cách đây trên 3.000 năm được xác định là tổ tiên của chữ Hán, nhưng Gíap cốt văn không phải tự nhiên mà có, người có công lớn nhất trong việc hình thành chữ viết nguyên thủy ấy của Trung Hoa là Thương Hiệt, không như các quốc gia khác, chữ của Trung Hoa (chữ Hán) và chữ của ta (chữ Nôm) đều có dạng tự hình vuông, được

6

1

kết cấu bởi từ một nét đến nhiều nét ngắn dài, ngang dọc khác nhau Viết từ trên xuống dưới, và từ phải sang trái đó là đặc thù của 4 nước đồng căn Trung Hoa,

Việt Nam, Đại Hàn và Nhật Bản

Hệ ngữ và chữ viết Pali Sanskrit phát triển khoảng 3.700 năm, người ta cho rằng

Pali có thể là một dạng Lingua franca (ngôn ngữ thương mại) vào thời đại đế chế Maurga

của A Dục Vương (Asoka) Cho đến thời điểm Phật giáo truyền sang Sri Lanka Pali là một ngôn ngữ văn chương phức tạp được sử dụng cho việc ghi lại toàn bộ kinh Phật, các quốc gia Ấn Độ, Myanmar Sri Lanka, Népan, Lào, Campuchia, Thái Lan và các nước có theo Phật giáo hệ phái Nam tông, ngày nay còn để lại một thư tịch khổng lồ Vì thế khi nắm được hệ thống công cụ ngôn ngữ, con người có thể chế tác ra nhiều khái niệm để diễn đạt mọi sự tồn tại trong thế giới sự vật và hiện tượng, tiến tới tư duy trao đổi ý nghĩ

và chuyển giao văn hóa cho nhau Từ đây hình thành văn hóa ngôn ngữ và hình thành hệ thống cách cư xử của chúng ta đối với sự vật và hiện tượng phù hợp với chân lý và đạo lý

xã hội Văn hóa ngôn ngữ cũng thế, nó biểu hiện phẩm chất đạo đức, trí tuệ của con người trong

giao tiếp ứng xử và tư duy

1.2 Các loại chữ cơ bản

a Chữ gậy (chữ baton)

Là kiểu chữ có chân hoặc không có chân nhưng tất cả các nét ngang nghiêng thẳng đều bằng nhau

- Chữ gậy béo

- Chữ gậy gầy

Tính chất của chữ này là khỏe khoắn, rắn rỏi, dứt khoát, thường áp dụng trong tranh cổ động

b Chữ la mã (Romaninx)

7

1

Là kiểu chữ có chân hoặc không có chân , những nét nghiêng, ngang, thẳng là nét đậm, nét thanh Thuộc latinh, chữ la mã duyên dáng, trang trọng, nghiêm túc Thường dùng làm bìa sách, đầu báo, tên biển cửa hàng…

c Một số điều lưu ý trong việc sử dụng chữ

- Hình gốc của chữ không nên thay đổi

- Bề rộng các chữ không bằng nhau vì có những chữ quá rộng xấu và thô

- Những chữ có đầu rộng và nhọn thường nhích ra khỏi dòng kẻ một chút cho thuận mắt

- Khoảng cách các chữ không đều nhau mà tính cho thuận mắt

- Sử dụng các kiểu chữ phải thống nhất tránh dùng 2,3 loại chữ trong một câu hoặc một tiếng

- Dấu trong chữ: chữ kiểu nào đánh dấu kiểu đó, không đánh quá xa hoặc quá sát chữ

d Bố cục chữ

- Bố cục chung

+ Tạo ra sự cân đối, bố cục chặt chẽ, tránh rời rạc và bị lệch

+ Sắp đặt chữ trong một dòng đúng nghĩa, tránh ép chữ và ngắt câu sai ý nghĩa

+ Phân bố chữ khoảng cách các chữ có thành đứng cần rộng hơn những chữ có thành nghiêng hoặc nét cong

2 Ghép mẫu chữ

* Chữ gậy (baton)

* Chữ La mã (Roman)

3 Kẻ khẩu hiệu

+ Tìm hiểu nội dung và hình thức của khẩu hiệu để chọn kiểu chữ cho phù hợp

+ Tính chữ để đặt bố cục cho hợp lý

+ Chọn mầu phù hợp

II Thực hành

Kẻ 1 mẫu chữ gậy và 1 mẫu chữ La – Mã

8

1

Bài tham khảo

III Các lỗi thường gặp, nguyên nhân, cách khắc phục

- Bố cục chữ bị rời rạc Nguyên nhân là quá trình chia ô tỉ lệ tranh chưa tốt Khắc phục bằng cách nên dành nhiều thời gian cho việc chia ô

9

1

Bài 1: Trang trí bìa sách

A Mục tiêu của bài

Kết thúc bài người học đạt được

- Kiến thức

+ Người học trình bày được cách trang trí bìa sách

- Kĩ năng

+ Thực hiện được bài trang trí bìa sách

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm

+ Người học phát huy được khả năng tự học, tự tìm hiểu thêm về các mẫu trang trí cùng nội dung

B Nội dung

I, Lý thuyết

1 Vai trò của sách với đời sống

Ngày nay, cả nhân loại đang trên đường hướng đến xã hội văn minh, tri thức Vì vậy, sách trở thành một phương tiện quan trọng để con người đến với những hiểu biết Càng ngày sách càng cho chúng ta thấy tầm quan trọng của mình với đời sống nhân loại

Con người lưu lại vào sách những suy nghĩ tâm tư, tình cảm của mình về những vấn

đề trong cuộc sống: khoa học, nghệ thuật, đời sống, Sách được phân loại chẳng những theo thể loại, lĩnh vực mà còn theo độ tuổi, sở thích của từng đối tượng Sách được in với nhiều thứ tiếng, nhiều ngôn ngữ khác nhau và có thể mang đến bất kì đâu trên thế giới Sách có một vai trò rất quan trọng đối với việc mở rộng hiểu biết của con người và từ

đó góp phần phát triển thế giới

Sách lưu giữ những thông tin, những giá trị vật chất và tinh thần của nhân loại Như vậy, sách chứa đựng toàn bộ những giá trị nhân loại trong quá khứ cũng như trong hiện tại, để các thế hệ sau tiếp nối và phát triển Những phát minh của người Ai Cập, Hi Lạp

cổ đại, những phát minh của các nhà bác học lỗi lạc, tất cả được lưu lại trong những mảnh da, những mai rùa hay những trang giấy trắng đều đã trở thành tài sản vô giá của nhân loại

Sách không chỉ dùng để luu trữ những giá trị đời sống mà sách còn cung cấp tri thức cho con người Nhà văn M Gorki đã nói: “Sách mở ra trước mắt tôi những chân trời mới” Nhờ có sách mà con người thật sự người hơn Sách cho ta những tri thức cần thiết trong học tập, trong công việc và trong đời sống Ông cha ta từng dạy: “Một kho vàng không bằng một nang sách”, sách không chỉ là một kho kiến thức vô tận mà còn là của

10

1

kho vô tận Sách đã trở nên vô giá với nhân loại Những phát minh của Ê-đi-sơn, Niu-tơn, nhờ được lưu giữ lại trong sách mà thế hệ sau có thể hiểu được những gì cha ông đâ làm được từ đó kế thừa và tiếp tục phát triển những lĩnh vực khác

Bên cạnh đó, sách còn giúp con người giao lưu với thế giới bên ngoài Khi viết sách, người viết đã gửi gắm những kinh nghiệm, tâm tư, tình cảm, của mình vào những trang giấy Một quyển sách dù mỏng hay dày đều chất chứa bao nỗi lòng của tác giả Không chỉ thế, khi đọc sách người đọc cũng bộc lộ những cảm xúc, suy nghĩ của mình Đó chính là những vui, buồn, hờn giận hay căm ghét, bực bội mà cảm xúc của ta hướng đến khi đọc những câu chuyện, những trang thơ

Đặc biệt, sách còn có tác dụng lớn đối với việc giáo dục Đó là giáo dục tình cảm, đạo đức, giáo dục ý thức thẩm mĩ, Sách văn chương cho ta những tình cảm yêu thương con người, cho ta những kiến thức về thẩm mĩ, như những bài ca dao, những tác phẩm văn học (“Truyện Kiều” của Nguyễn Du, “Chinh phụ ngâm” của Đặng Trần Côn - Đoàn Thị Điểm, ) Sách đời sống lại cho ta những bài học đạo đức giá trị như câu chuyện “Cô bé bán diêm”, “Chiếc lá cuối cùng” của O Hen-ri,

Khi đọc sách, chúng ta cần chú ý lựa chọn loại sách phù hợp với bản thân Đó là sự phù hợp về lứa tuổi, về nhu cầu phát triển, thẩm mĩ Trong quá trình đọc, cần có sự chuyên tâm và tập trung để đạt hiệu quả lớn nhất

Sách giữ một vai trò quan trọng trong đời sống nhân loại Nhờ có sách nhân loại mới tiến lên, xã hội mới phát triển Với biết bao ích lợi từ việc đọc sách, mỗi người chúng ta đặc biệt là những người trẻ tuổi cần biết chăm chỉ, chuyên tâm vào việc đọc sách

2 ý nghĩa của trang trí bìa sách

- Chức năng thuần túy là bảo vệ phần ruột

- Là bộ mặt của cuốn sách

- Thể hiện khái quát cô đọng phần nội dung

3 Trình bày bìa sách

Gồm hai phần : Phần chữ và phần trang trí

a Phần chữ

Là bộ phận thiết yếu nằm trong bố cục của bìa bao gồm những thông tin cần thiết như:

- Tên sách: Thường to và rõ nhất

11

1

- Tên tác giả

- Tên nhà xuất bản

- Năm xuất bản

Chữ phải rõ ràng, mạch lạc, đúng văn phạm Kiểu chữ , mẫu chữ phải phù hợp với nội dung, ăn nhập với hình vẽ trang trí và hòa hợp với bố cục chung được trình bày trên bìa

b Phần trang trí

Là bộ phận quan trọng quyết định hiệu quả thẩm mỹ và nội dung của bìa sách

- Hình vẽ

c Đặc điểm thể loại

Mỗi loại sách đều có nhu cầu trình bày khác nhau phụ thuộc vào yêu cầu nhà xuất bản và ngành nghề cụ thể

d Phương pháp trình bày

II Thực hành

Sáng tác một bìa sách có kích thước 18x27cm nội dung tự chọn

Bài tham khảo

12

1

III Các lỗi thường gặp, nguyên nhân, cách khắc phục

- Chưa lột tả được nội dung của sach Nguyên nhân không tìm hiểu nội dung khái quát

của sách Khắc phục bằng cách nên tìm hiểu những cuốn sách có nội dung đơn giãn phù hợp

13

1

Bài 1: Phóng tranh cổ động

A Mục tiêu của bài

Kết thúc bài người học đạt được

- Kiến thức

+ Người học trình bày được cách phóng tranh cổ động

- Kĩ năng

+ Thực hiện được bài phóng tranh cổ động

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm

+ Người học phát huy được khả năng tự học, tự tìm hiểu thêm về các cách phóng tranh khác dựa trên khoa học kỹ thuật

B Nội dung

I, Lý thuyết

1 Vài nét sơ lược về lịch sử tranh cổ động

Tranh chữ cổ động ra đời khá lâu trên thế giới và đã du nhập, xuất hiện tại Việt Nam vào những ngày tiền khởi nghĩa tháng 8 năm 1945 Chúng đã đi theo suốt chặng đường chiến đấu giành độc lập, tự do đầy gian khổ của quân và dân ta Tới nay, dòng tranh này lại gắn bó mật thiết với cuộc sống con người Việt trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tuy nhiên, vẫn không ít người thắc mắc “Tranh cổ động là gì?”

Tranh cổ động hay còn được gọi với nhiều cái tên khác như tranh văn phòng, tranh áp phích, tranh quảng cáo,… Đây là dòng tranh có nội dung dùng để tuyên truyền các chủ trương hoặc chính sách của Đảng và Nhà nước; hay sử dụng nhằm tuyên truyền cho các hoạt động xã hội; giới thiệu sản phẩm/dịch vụ/hàng hóa trong kinh doanh

2 Khái niệm tranh cổ động

Trong đời sống xã hội ngày nay, tranh cổ động đã trở thành một loại hình mỹ thuật ứng dụng cao Chúng không chỉ còn đóng vai trò chủ yếu trong lĩnh vực tuyên truyền chính sách, đường lối của Đảng và Nhà nước mà còn góp mặt tại nhiều khía cạnh khác nhau của cuộc sống

Bên cạnh tuyên truyền, cổ động, quảng cáo cho các hoạt động chính trị như vận động bầu cử quốc hội, đại biểu,… thì chúng còn phục vụ cho việc kinh doanh thương mại trên mọi lĩnh vực Điển hình qua việc góp mặt trong quảng cáo bằng hình ảnh cho các phòng triển lãm, một đêm biểu diễn hay bộ phim mới,… Cho tới các sản phẩm, dịch vụ cho các doanh nghiệp, công ty

Tranh cổ động tạo nên sức mạnh lớn trong các văn phòng làm việc

Ngoài ra, tranh cổ động còn góp phần tạo nên sức mạnh to lớn trong các văn phòng làm việc hiện nay Nhất là những công ty, doanh nghiệp, tổ chức có mô hình trẻ trung,