Trung tâm Thông tin – Thư viện Library and Information Center42128

Viée khào sàt hoat dóng dào tao eùa DHQGHN de tìm ra càc giài phàp nhàm nàng cao chat lugng nguón nhàn lue KH&CN là viee làm càn thiét de khàc phue tình trang hut hàng ve so lugng, trình

TRirÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHÀN VÀN

NGUYEN THI MUI

VAI TRÒ CÙA TRirÒNG DAI HOC TRONG VIÉC PHÀT TRIEN

NGUÓN NHÀN LlJC KHOA HOC VA GÒNG NGHÈ CÙA DAT NlTÒC

( NGHIÈN etiti TRirÒNG HOP DAI HOC QUÒC GIÀ HA NÓI )

LUAN VÀN THAC SÌ KHOA HOC

Chuyén ngành: Quàn ly Khoa hoc &Còng nghé

Ma so: 9.01

Nguòi huóng dàn khoa hoc: GS.TS LE VO KHÒI

HA Nò!-2001

"^ĨC cUd ỒHf hàyijf td làHCjf mèi GCH' ddi4 ịde tM

Q^ V^ Jlè Vii Kml ad toi^ tmk lu/tĩn/A, dàd^

tcìAmAff cuid tcumi' ka^àM tkàmi' luan ud^

/de Cfid CMnCjy ^ÙM (MO^ UUÌHU cdm G^i^f

PQ^ VS Vii Gcu^ %àm ad mtiei tmk c^idfi a$,

chi hdc^ ùìA^n/jf d44M cj^ud tcuAm hoc to/p- tal rCJi&a

Ad HM me, ^cu^ncj '%cU me KH/M^ HÙC Xa mi

OAl lA/kdMf aoM'

Xm cdm o^Mf Phàn/j, Ad- omhj cdn m-, inÀftị^M/i

^cU HOC Kma me JW mtièMr, cdm c^n mmf he,

do44<^ HCjAùe^ ad tay»- a/Éi^ mèn UIMOH Im, ami m-, Cfùla ax^ tịi Jnùdyv thdnh min ludid' odn

H(24^

yiàl^oi, HCjdyjy Ac tkdmi /'{Hdm200f

Vd dC CjÀyi

Khoa hoc va còng nghé Kinh té va xS hói

Trang PHAN MÒ DAU 1

CHl/ONG I :

CO SO LY LUAN VE PHAT TRIEN NHÀN LUt KH&CN 5

1.1 Khài niem iihàn lue khoa hoc va còng nghé (KH&CN) 5

1.1.1 Yen tócon ngUòi trongphàt trien KH&CN 5

1.1.2 Ve khài nienì nhàn lue KH&CN 5

1.13 Càc cìn tiéu dành già nhàn lire KH&CN 6

1.2 Vai trò cùa giào due- dào tao vói phàt trién nguón nhàn lire

KH&CN

1.2.1 Khài niem 9

7.2.2 Vai trò cùa giào due dai hge vài phàt trién nguón nhàn 10

lue KH&CN phue vu su nghiép CNH,HDH

1.3 Ành huong cùa SU" phàt trién KH&CN doi vói GD&DT 12

1.3.1 Su phàt trién KH&CN làm thay dói ea edu ngành nghé va 13

eù edu trình dò dào tao 1.3.2 Su phàt trién KH&CN làm thay dói ea edu, hình thue

GD&DT 14 1.3.3 Su phàt trién KH&CN làm thay ddi ea edu mgng ludi

trUùng va ea edu quàn ly thèehé GD&DT 14

1.4 Quàn ly nhàn lire KH&CN 15

1.4.1 Khài niem quàn ly nhàn lue KH&CN 15

1.4.2 Quan diém eùa Ddng ve phàt trién nhàn lue KH&CN 16

1.4.3 Vai trò quàn ly Nhà nuàe trong viee phàt trién nhàn lue 17

KH&CN

1.5 Vai trò cùa nhàn lire KH&CN trong sir nghiép CNH, HDH dàt

niróc ^ CHl/ONG II:

THUC TRANG HE THÒNG GIÀO DUC DAI HOC TRONG CHIEN LU'OC 24

PHÀT TRIÉN NHÀN LUC KH&CN Ò VIET NAM

2.1 Thirc trang nhàn lire KH&CN ò Viet Nam 24

2.2 Yéu càu ve nhàn liic KH&CN cho su' nghiép CNH, HDH dàt 25

nu'óc

2.3 Ca càu he thong giào due dai hoc Viet Nam 27

2.5 Quy mò, loai hình, ca cau ngành nghé dào tao 36

2.6 Nguón tài chinh va ca so vat chat ky thuat cho giào due dai hoc 39

CHirONG III :

THUC TRANG HOAT DÒNG DÀO TAO NHÀN LUC 44

KH&CN Ò DHQGHN

3.1 Giói thieu chung ve Dai hoc Quoc già Ha Noi (DHQGHN) ^^

3.2 Thirc trang doi ngìi giàng vién cùa DHQGHN 48

3.3 Quy mò, loai hình, chat luong dào tao 53

3.4 Muc tiéu, chirong trình, giào trình, phaong phàp dào tao 57

3.5 Su gàn két giQa dào tao va hoat dong nghién culi KH&CN 58

3.6 Nàng cap ca sa vat chat phiic vii nghién culi KH va dào tao 59

3.7 Chat luong dào tao 61

DAI HOC TRONG VIÉC CUNG CAP NHÀN LUC KH&CN

Két luan 76 Tài liéu tham khào 78

I- Dàt vàn de

Dai bòi Dàng làn thù* Vili da khàng dinh quyét tàm phàn dàu dua

nuóc ta trò thành mot nuóe eóng nghiép vào khoàng nàm 2020 Ve mó hình còng nghiép hoà ó nuóe ta, quan diém cùa Dàng nhu sau: "Dàng ta chù truong khòng lap lai nhung mó hình còng nghiép hoà co dién, ma tu tìm lày mot mò hình phù hgp vói hoàn cành dàt nuóc va diéu kién thè giói ngày

nay De làm duge viee ày, giào due va khoa hoc phài tao ra nhOng con

nguòi dù kién thùc va nàng lue lua chon, thieh nghi va sàng tao còng nghé mói, tu làm chù còng nghé nhap, bién chùng thành còng nghé cùa mình de tao ra còng nghé mói va hién dai hoà nhtJng còng nghé truyén thò'ng, khòng ngùng phàt trién lue lugng san xuàt, làm ra nhiéu san pham vói nàng suàt cao, chat lugng va hieu qua cao, dàp ùng nhu càu trong nuóc va xuàt khan"

Nhu vày nguón lue con nguòi co vai trò quyét dinh, dàc biét dói vói nuóc ta trong giai doan hien nay, khi nguón lue tài ehinh va nguón lue vat chat con han hep

Giào due là góc de hình thành con nguòi co nhùng nàng lue, pham chat néu trén Dò phài là mot nén giào due tién tién gàn vói nén khoa hoc & còng nghé hién dai Trong nhùng thap ky qua, nén giào due nói chung va ngành giào due dai hoc nói riéng dà co nhung dóng góp to lón cho còng cuòe xày dung va bào ve To quóc Tuy nhién chat lugng dào tao chua cao, chua phù hgp vói yéu càu nàng dòng eùa co ehé thi truòng [18, 22]

Tir dò dàt ra yéu càu càp bàch phài dói mói nén giào due dai hoc Dai hoc Quóc già Ha Noi (DHQGHN) là mot mò hình dai hoc mói, là mot trung tàm dào tao chat lugng cao, da ngành, da ITnh vue, két hgp chat che giua dào tao va nghién cù'u khoa hoc, là noi cung càp nhàn lue khoa hoc & còng nghé (KH&CN) trình do cao cho càc truòng dai hge, cao dàng, cùng

co trình dò chuyén mòn cao, nhiéu càn bò khoa hoc cùa truòng là nhùng nhà khoa hge dàu ngành cùa dàt nuóc Viée khào sàt hoat dóng dào tao eùa DHQGHN de tìm ra càc giài phàp nhàm nàng cao chat lugng nguón nhàn lue KH&CN là viee làm càn thiét de khàc phue tình trang hut hàng ve so lugng, trình dò va co càu nguón nhàn lue KH&CN de dàp ùng duge yéu càu cùa su nghiép còng nghiép hoà va hién dai hoà (CNH, HDH) dàt nuóc

Vi ly do néu trén chùng tòi chgn de tài nghién cùu: ''Vai fra cùa

tì'Kòng dai hoc trong viee phàt trien nguón nhàn lue khoa hge va còng nghé eùa dàt nuóe (nghién eùu truòng hgp Dai hoc Qiioe già Ha N()i ) "

II - Muc tiéu va y nghla cùa de tài

Miie tiéu eùa de tài: Mò tà va phàn tìch thirc trang hoat dóng dào tao

nhàn lire KH&CN, dàc biét nhàn lue nghién cùu khoa hge co bàn; dành già mat manh, màt yéu trong viée dào tao nguón nhàn lire chat lugng cao nhàm dàp ùng yéu càu cùa su nghiép CNH, HDH dàt nuóe Trén co so dò de xuàt mot so khuyén nghi ve giài phàp nhàm góp phàn nàng cao hon nùa chat lugng dào tao nhàn lire KH&CN phiie vu su nghiép phàt trién dàt nuóe

Y nghJa eùa de tài: Nàng cao chat lugng dào tao nhàn lue KH&CN

nhàm góp phàn dàp ùng càc yéu càu ngày càng cao cùa sir phàt trién kinh té-xà hòi (KT-XH)

III - Già thuyét nghién cùu:

- Thirc trang he thóng giào due dai hoc chua dàp ùng duge yéu càu

ve nguón nhàn lire KH&CN chat lugng cao phue vu sij' nghiép CNH, HDH dàt nuóc

- Thuc trang tò chùc hoat dóng eùa DHQGHN buóe dàu dàp ùng muc tiéu xày dimg mò hình dai hoc da ngành, da llnh \arc Day là

cùu khoa hge

IV - Noi dung nghién cùu cùa de tài:

- Co so ly luan ve phàt trién nhàn lue KH&CN

- Tóng quan ve thue trang boat dòng dào tao nguón nhàn lue KH&CN ò Viét Nam

Khào sàt thue trang hoat dòng dào tao dai hoc, quàn ly dào tao nguón nhàn lue KH&CN ò DHQGHN

- De xuàt càc bién phàp nhàm nàng cao chat lugng nguón nhàn lue KH&CN

V - Dói tugng va pham vi nghién cùu

Dói tugng nghién eiùi :

- Thue trang he thóng dào tao nhàn lue KH&CN ó Viét Nam

- Vai trò cùa dào tao dai hge nhu nguón cung ùng nhàn lue KH&CN

eó trình dò cao phue vu su nghiép CNH, HDH

- Càc còng cu quàn ly vT mò tàc dóng dén chat lugng, co càu nguón nhàn lue KH&CN

Khàeh the nghién eiùi : Càc truòng dai hoc va cao dàng

Doi tugng khào sàt : Dai hoc Quóc già Ha Nói

VI- Phuong phàp nghién cùu

Càc phuong phàp nghién cùu chù yéu dùng de thue hién de tài:

- Phuong phàp phàn tich he thóng

- Phuong phàp thóng ké, phàn tìch, so sành

- Nghién cùu tài liéu: Suu tàm, ké thùa, tóng hgp tài liéu, càc còng trình nghién cùu dà còng bó, Luat Giào due, Luat KH&CN, càc vàn bàn duói luat diéu chinh boat dòng dào tao dai hoc va nghién cùu KH&CN

• Thirc trang dòi ngu giàng vién dai hge dang trong tình trang bi hàng hut giùa càc the he, dang eó nguy co thiéu càc càn bò dàu dàn

• Chat lugng dào tao chua dàp ùng duge yéu càu cùa su nghiép CNH, HDH,

• Mò hình Dai hge Quóc già là mò hình dai hge mói, phù hgp vói

xu thè phàt trién giào due dai hoc trén thè giói, dàp ùng nhu càu dói mói nén giào due dai hoc ò Viét Nam

• DHQGHN eó gang tan dung càc diéu kién iru tién eùa Chinh phù dành cho de xày dimg va phàt trién Tuy nhién con chua phàt huy hét nói lue

VI- Két càu cùa luan vàn

Phàn mó dàu

Chuong l : Co so ly luan cùa viée phàt trién nguón nhàn lue

Chuong II : Thiic trang he thóng giào diie dai hoc ó Viét nam trong chién

lugc phàt trién nhàn lue KH&CN Chuong III : Thue trang boat dóng dào tao nhàn lue KH &CN ò DHQGHN Chuong IV: Giài phàp nàng cao vai trò eùa càc truòng dai hoc trong vice

cung càp nhàn lue KH&CN

Két luan

Tài liéu tham khào

KHOA HOC VA CÒNG NGHÈ

1.1 Khài niém nhàn lue khoa hoc va còng nghé (KH&CN)

1.1.1 Yéu tó con nguùì trongphàt trien KH&CN

Con nguòi vùa là phuong tién vùa là muc tiéu cùa qua trình phàt trién Yéu tó nhàn lue, cii thè là dòi ngù càn bó KH&CN, luòn là yéu lo quan trong nhàt trong càc nguón lue cho boat dòng KH&CN Khòng co mot dòi ngù càn bò KH&CN vói so lugng dòng dào, co càu càn dói, eó nhiet tình, hét long vi su nghiép lao dòng sàng tao thì khòng thè eó nhùng thành tuu KH&CN Lich su phàt trién KH&CN trén thè giói cQng dà chùng minh ràng so lugng va chat lugng cùa dòi ngu càn bó KH&CN cùa mot quóc già

va ty le tuong quan so sành vói càc nuóe trén thè giói eó lién quan mat thiét

vai trình dò va toc dò phàt trién KH&CN va dia vi eùa nuóc dò trén thè

giói

Do dò, trong quàn ly KH&CN hién dai, yéu tó con nguòi phài duge coi là trung tàm, con nguòi vùa là chù thè sàng tao KH&CN vùa là dói tugng cùa nghién cùu KH&CN

1.1.2 Ve khài niem nhàn lue KH&CN

Hién nay, thuat ngù "nhàn lue KH&CN" duge hiéu theo nhiéu càch khàc nhau Nguòi ta thuòng dóng nhàt nò vói toàn bò lue lugng lao dóng xà bòi dà qua dào tao, tu còng nhàn dén ky thuat vién, ky su va nhùng nguòi

eó trình dò dào tao cao hon nùa (thae si, tién si); day là càch tièp càn theo trình dò dào tao Trén thue tè dói ngù này déu eó dóng góp it nhiéu cho su phàt trién cùa KH&CN; tuy nhién, trong so dò chi eó mot so ft là eó dóng góp true tièp, con lai da so thuge ve lue lugng chù yéu phue vu true tièp cho viee tao ra cùa cài vat chat cho xa hòi Do dò, de xem xél va eó thè true tièp quàn ly phàn nhàn lue quan trong nhàt, true tièp phue vu cho viée tao ra nhùng tién bò eùa KH&CN, ta càn phài xem xét dòi ngù này theo càc chùc

nàng nghé nghiép ma ho dóng góp trong viee tao ra tién bò khoa hoc va ky thuat

Theo dinh nghla cùa UNESCO [451 nhàn lue KH&CN eó thè xàc dinh

là tóng so nguòi tham già true tièp vào boat dòng KH&CN trong mot co quan hoàc mot don vi va duge tra còng cho viée làm cùa mình Nhóm này bao góm càc nhà khoa hoc va ky su, ky thuat vién va nhàn lue phu trg vói càc chùc nàng nghién cùu sàng tao, giàng day, quàn ly, khai thàc su dung

va tàc nghiép, góp phàn quyét dinh tao ra su tién bò eùa KH&CN, eùa su phàt trién san xuàt va xà bòi

Nhu vày, dòi ngù nhàn lue KH&CN bao góm càc loai nhàn lue tham già vào càc hoat dóng KH&CN vói càc chùc nàng sau day:

+ Nghién cùu sàng tao ( càc nhà khoa hoc va ky su)

+ Giàng day khoa hoc va còng nghé ( giào vién phó thòng, nhàt là giào vién day càc mòn ky thuat còng, nòng nghiép, càc càn bó giàng day càc truòng trung hge chuyén nghiép, dai hoc)

+ Quàn ly (trong KH&CN, san xuàt kinh doanh, )

+ Khai thàc va su dung còng nghé (càc ky thuat vién, càc dóc còng, giàm sàt vién, còng nhàn lành nghé)

+ True tièp tàc nghiép, vàn hành thiét hi, mày móc (còng nhàn ky thuat) Tiéu thùc co bàn ó day de phàn dinh càc loai hình lao dòng là dua trén viée làm eùa cà nhàn chù khòng dua trén qua trình dào tao Trong nén kinh

té thi truòng, viée chuyén dói nghé nghiép, chùc vu, vi thè xà hòi là chuyén thuòng xuyén xày ra va khòng thè chi càn eù vào qua trình dào tao de phàn loai nhàn lue KH&CN trong boat dòng kinh tè, xà bòi

l 1.3 Càe ehi tiéu dành già nhàn lue KH&CN

Ngày nay, trong so càc tiéu ehi thè hién sue manh, trình dò phàt trién cùng nhu tinh ben vùng eùa su phàt trién kinh tè, xa hói cùa mot quóc già

dà co cà tiéu chi ve nhàn lue KH&CN

A

Chàt lugng nguón nhàn lue KH&CN duge dành già qua càc tiéu chi

ve so lugng, co càu, trình dò cùa nhàn lue KH&CN, so nhàn lue KH&CN trén I van dàn; ty le chuyén già eó hoc hàm, hoc vi; tuong quan giùa ky su,

ky thuat vién va còng nhàn ky thuat cao

Tinh hgp ly, phù hgp cùa co càu nguón nhàn lue KH&CN thuòng duge thè hién ò càc càn dói sau:

- Càn dói giùa càc loai nhàn lue: nghién cùu, trién khai, giào due, dào tao, thao tàc, vàn hành

- Càn dói giùa càc trình dò: trén dai hoc, dai hge, trung càp ky thuat, lao dóng giàn don

- Càn dói giùa càc llnh vue boat dòng kinh tè: còng nghiép, nòng nghiép, dich vu

- Càn dói giùa càc dia bàn boat dòng: dò thi, khu còng nghiép tàp trung, nòng thòn, mién nùi

- Càn dói giùa càc ITnh vue KH&CN: khoa hoc co bàn, khoa hoc ùng dung, khoa hge tu nhién, khoa hge xà bòi va nhàn vàn, khoa hoc ky thuat

Thue tè khòng eó mot chuàn muc ve co càu nhàn lire KH&CN cho mgi quóc già Tuy thuge vào diéu kién kinh té, xà bòi va vàn hoà eùa mói nuóc cùng nhu vào boi cành phàt trién KH&CN trén thè giói va khu vue ma co càu nhàn lue KH&CN co thè khàc nhau

Co ba loai hình thàp ca càu nhàn lue KH&CN co bàn tuong ùng vói

trình dò phàt trién kinh tè - xà bòi (KT-XH) cùa càe nuóc cham phàt trién, mói phàt trién va càc nuóc dà phàt trién [ 11J Trong truòng hgp này co càu nhàn lue KH&CN duge trình bay theo mùc dò ky nàng nhu sau:

- Nhà sàng che va dói mói: ky nàng cao

- Nhà quàn ly va ky su: ky nàng tuong dói cao

- Nguòi giàm sàt va ky thuat vién: ky nàng trung bình

- Thg thù còng va còng nhàn eó tay nghé: ky nàng duói trung bình

Hình dàng càc loai thàp co càu nhàn lue KH&CN cùa càc loai quóc già dò nhu ó hình 1.1

4- Càe nuóc chàm phàt trién : thàp co càu nhàn lue KH&CN eó hình chóp nhgn dàu, phàn day rat rgng biéu thi so còng nhàn chua qua dào tao rat dòng dào Nguyén nhàn chù yéu là su lac hau ve trình dò phàt trién ve

he thóng giào due va dào tao cung nhu thiéu trang thiét bi va co so ha tàng cho phàt trién

+ Càc nuóe dang phàt trién: thàp co càu nhàn lue KH&CN eó dang hình non Trong càc nuóe này nhóm càc "nhà sàng tao va dói mói" tuong dói it do thiéu co so ha tàng de phàt trién va do mot phàn lón càc còng nghé trong san xuàt déu phài nhap, màt khàc cùng do viée phài su dung càc chuyén già cao càp cùa nuóe ngoài theo càc diéu kién hgp dóng chuyén giao còng nghé

+ Càe nuóe dà phàt trién : thàp co càu nhàn lue KH&CN eó dang hình trùng vói càe bò phàn dòng nhàt là còng nhàn dà qua dào tao va càe ky thuat vién chuyén mòn hoà rgng bay hep va bò phàn càc nhà dói mói va sàng che cùng kbà dòng dào Do càc nuóc này dà eó trình dò phàt trién khà cao, day là khói càc nuóe nàm dòc quyén ve còng nghé, qua trình chuyén giao còng nghé trén thè giói mot phàn lón xuàt phàt tu càc nuóc này

Vai trò cùa giào due- dào tao vói phàt trién nguón nhàn lue KH&CN

1,2.1 ' Khài niem

Phàt trién nguón nhàn lue ve co bàn duge biéu là qua trình làm già

tàng già tri cho con nguòi, trén càc màt nhu dao due, tri tue, ky nàng, tàm hon, thè lue , làm cho con nguòi trò thành nhùng nguòi lao dóng eó nhùng nàng liic va pham chat mói va cao hon, dàp ùng duge nhùng yéu càu to lón eùa su phàt trién kinh té - xà hòi, cùa su còng nghiép hoà, hién dai hoà dàt nu'óc

Theo "Chuong trình phàt trién cùa Lién hgp quóc" (UNDP) eó 5 nhàn

tó "phàt nàng" (energiser) cùa su phàt trién nguón nhàn lue là: giào due va dào tao; sue khoè va dinh duòng; mòi truòng; viée làm va su giài phóng con nguòi |31] Nhùng nhàn tó phàt nàng này gàn bó vói nhau va tuy thuge làn nhau, nhung GD&DT là co so cùa tàt cà càe nhàn tó khàc, là nhàn tó thiét yéu de cài thien sue khoè va dinh duòng, de duy tri mot mói truòng eó chat lugng cao, de mó ròng va cài thien lao dóng, va de duy tri su dàp ùng ve kinh tè va chinh tri nhàm giài phóng con nguòi; tu do GD&DT là co so cho

su phàt trién ben vùng Bòi vày cùng khòng la gì khi tàt cà càe nuóc déu hét sue nhàn manh dén chinh sàch giào due trong qua trình thiét ké nhùng ké hoaeh già tàng toc dò phàt trién He thóng GD&DT dóng vai trò cung càp nguón nhàn lue, nhàn tài cho he thóng KH&CN (hình 1.2) Chat lugng cùa nguón nhàn lue KH&CN chinh là do he thóng GD & DT quyét dinh Nhung nguge lai, su phàt trién eùa KH&CN lai tàc dòng sau sàc lén toàn

dò cao Chi eó con nguòi làm chù duge tri thùc khoa hoc va tién bó còng

nghé mói làm chù duge qua trình phàt trién Dko tao va phàt trién nguón

nhàn lire dàp ùng duge yéu càu phàt trién trò thành quóc sàch hàng dàù cùa nhiéu quóc già trén thè giói va là diéu kién tién quyét dói vói càc nuóc chàm phàt trién trén con duòng còng nghiép hoà Chinh vi thè, Nghi quyét Trung uong 2 (khoà VIII) dà khàng dinh: "Giào due va dào tao, khoa hoc va còng nghé là nén tàng va dòng lue cho su nghiép CNH, NDH dàt nuóc"

Giào due dai hge khòng ehi thue hién nhiém vu dào tao ban dàu, eó chat lugng ma con phài hét sue chù trgng nhiém vu dào tao lai, boi duòng thuòng xuyén nhùng nguòi dà duge dào tao ban dàu, giùp ho nàng cao trinh

dò, theo kip su phàt trién cùa khoa hge còng nghé

Giào due dai hoc càn phài mó rgng chùc nàng dào tao, boi duòng khòng ehi phue vu nhùng nguòi hoc de dat duge nhùng vàn bang dai hoc;

ma con phue vu tàt cà nhùng ai dà eó bang tu tài hoàc tuong duong, ma eó nguyén vgng tièp tiic hge de eó kién thùc hoàc eó mot nghé ma khòng nhàt thiét phài dat tòi mot vàn bang dai hge Nhu vày giào due hge dai hoc phài phàt trién vói quy mò lón

Giào due dai hge phài dàc biét chù trgng dào tao va boi duòng nhùng tài nàng tré, phài là cài nói nuòi duòng nhùng màm móng nhàn tài va san sinh nhiéu nhàn tài cho dàt nuóc - mot lue lugng tuy khòng lón ve so lugng, nhung co chat lugng cao, eó nàng lue sàng tao, tìm ra nhùng càe huóng di mói, càc giài phàp mòi eó biéu qua lón, mó ra nhùng khà nàng mói cùa su phàt trién

Nhu vày giào due dai hge co chùc nàng dào tao nhàn lue, bòi duòng nhàn tài, va nàng cao dàn tri theo nhùng huóng vùa néu Giào due dai hge nuóe ta ngày càng trò thành eó tinh dai chùng cao, tao thém nhiéu khà nàng bình dàng còng bang, tao co bòi duge huóng giào due dai hge cho dòng dào nhàn dàn va phài bào dàm chat lugng va hiéu qua cao dói vói xà bòi cùng nhu dói vói nhà truòng, dói vói tùng nguòi hge

1.3 - Ành huóng cùa su phàt trién KH&CN dói vói giào due- dào tao

Co càu he thóng giào due thuòng duge phàn tich thành [46J:

- Co càu trình dò GD&DT

- Co càu ngành nghé dào tao

- Co càu hình thùc GD&DT

- Co càu mang luói truòng

- Co càu quàn ly thè che GD&DT

1.3.1 Su phàt trién KH&CN làm thay dói ea edu ngành nghé va ea edu trình dò dào tao

Vói su phàt trién nhanh chóng cùa KH&CN làm xuàt hién nhiéu ngành nghé mói, mot so ngành eù lai màt di làm cho co càu nguón nhàn lue trong nén kinh tè thay dói theo ehiéu ngang, dóng thòi theo mùc dò phàt trién xà bòi ò càc nén vàn minh khàc nhau co càu nguón nhàn lue cùngthay dói theo ehiéu dgc de eó mot co càu trình dò thieh hgp (hình 1.1) De dàp ùng yéu càu cùa qua trình phàt trién KT-XH dòi hòi GD&DT phài diéu ehinh co càu ngành nghé va co càu trình dò dào tao sao cho phù hgp Do dò viee xem xét lai dinh ky danh muc càe ngành nghé dào tao ò càc càp, bàc hge, kip thòi bó sung càc ngành nghé mói va loai bò càc ngành nghé khòng

eó nhu càu nùa là còng viee khòng thè thiéu duge cùa mgi he thóng giào due Su phàn bó ve so lugng theo co càu trình dò dào tao cho tìmg ngành kinh té va xà hói cùng duge xem xét va diéu chinh cho phù hgp vói yéu càu cùa tling ngành

Ò càc nuóc dang phàt trién, tình trang phó bién là nhùng còng nghé eó truyén dan xen còng nghé hién dai va cà còng nghé eó truyén duge hién dai hoà Tinh da dang ve còng nghé co ành huóng dén viée dào tao va phàt trién nhàn lire KH&CN Tu dàc diém dò, trong dinh huóng phàt trién nhàn lue KH&CN càn luu y dén nhùng nguyén tàc sau:

- Nhàn lue KH&CN càn duge dào tao theo dién rgng, khòng nén ehi chù trgng vào mot còng nghé

- Càe huóng dào tao càn duge thiét ké sao cho còng tàc dào tao lai eó thè tién hành de dàng va nhanh chóng Trong dào tao càn chù trgng dèh cà hai mat: kién thùc va ky nàng

- Phài hình thành mot phó rgng càc loai nhàn lue KH&CN de phue

vu càc muc tiéu phàt trién, ngoài càc nhà nghién cùu va càc nhà

còng nghé con càn cà mot dòi ngù càc ky su, ky thuat vién, nhàn vién phóng thì nghiem va cà càe chuyén già ve thòng tin KH&CN

1.3.2 Su phàt trién KH&CN làm thay dói ea edu hình thue GD&DT

Nguòi ta tinh ràng trung bình eù 10 nàm khói lugng kién thùc trong mòi ITnh vue tàng lén gap dòi, dóng thòi nhùng kién thùc ve còng nghé dà

eó lai rat nhanh trò nén lac bau Do dò nhu càu nàng cao trình dò chuyén mòn, dào tao lai de thay dói vi tri làm viée cùa nguòi lao dòng ngày mot lón Thành phàn giào due phi ehinh quy, giào due thuòng xuyén, giào due tièp tue, giào due suót dòi se ngày càng mò rgng de eó càc chuong trình bó tue hoàc tièp nói thành phàn giaó due ehinh quy, giùp cho nguòi lao dòng

tu hge, tu bién dói phù hgp vói nhùng thay dói cùa xà bòi Vói su bò trg eùa còng nghé mói, dàc biét là còng nghé thòng tin dà làm này sinh va phàt trién phuong thùc giào due tu xa, làm cho GD&DT eó thè duge tièp thu ò bàt ky thòi gian nào, bàt ky ò dàu

1.3.3 Su phàt trién KH&CN làm thay dói ea edu mang luai truòng va ca

edu quan ly thè ehé GD&DT

Su xuàt hién nhùng ngành eóng nghiép mói, càc khu còng nghiép va kinh té dòi hòi phàn bó lai mot càch thieh hgp mang luòi càc truòng, lòp, ké

cà càc co so dào tao chat lugng cao Co càu quàn ly GD&DT chuyén tu tàp trung sang phàn càp thieh hgp va mò rgng sang khu vue khòng thuge Nhà nuóc

Vói khói lugng kién thùc ngày càng tàng càn truyén dat trong thòi gian han che, dòi hòi phài cài tién nói dung dào tao theo huóng co bàn va hién dai Nói dung càn duge cài tién, tinh giàn lién tue Phuong phàp GD&DT cùng dòi hòi dói mòi, tu phuong phàp truyén dat dóc thoai chuyén sang phuong phàp linh boat hon eó vai trò chù dòng hon eùa nguòi hge Phuong phàp su pham mói duge ho trg bang nhùng phuong tién day hge

hién dai, làm cho viée truyén dat thòng tin nhanh chóng va dat hiéu qua cao

1.4 - Quàn ly nhàn lire KH&CN

1.4.1 - Khài niem quàn ly nhàn lue KH&CN

Quàn ly nhàn lire KH&CN là tàc dòng chù quan eùa nhùng nhà quàn

ly dèh dòi ngù KH&CN nhàm dat duge muc tiéu cùa he thóng KH&CN Tàc dòng quàn ly là dinh huóng, sàp xèp, khuyén khich, thùc day nhàm huy dòng tói da tiém lue eùa mói con nguòi va toàn dòi ngù boat dòng nhàm muc tiéu phàt trién KH&CN

Quàn ly nguón nhàn lire KH&CN bao góm 3 mat phài quàn ly: phàt trién nguón nhàn lue KH&CN (chù yéu là dào tao), su dung nguón nhàn lue KH&CN va nuòi duong mòi truòng cho nguón nhàn lue (chù yéu là mòi truòng vice làm)

Quàn ly nhàn lue KH&CN

- Mó rgng qui mò vice làm

- Phàt trién tó chùc tao ra viée làm

Léonard Nadler Phàt trién nguón nhàn lue New York, 1980

hành va quàn ly trén cà 3 mat chù yéu, mot càch gàn bó va dóng bó: dào tao, su dung, viée làm, trong dò tinh dinh huóng còng nghiép hoà, hién dai hoà xà hòi chù nghla trong llnh vue phàt trién nguón nhàn lue KH&CN nhàt thièt phài duge dàm bào bòi vai trò quàn ly Nhà nuóc ò tàm vi mò

1.4.2 Quan diém eùa Dàng ve phàt trién nhàn lue KH&CN

Ngay sau khi Càch mang Tbàng 8 thành còng va nhàt là khi hoà bình

dà lap lai ò Mién Bàc (1954), Chù tich Ho Chi Minh va Dàng ta dà rat quan tàm su nghiép giào due Bàc dà khàng dinh vai trò cùa giào due: " Vi Igi ich

10 nàm phài tróng cày, vi Igi ich 100 nàm phài tróng nguòi"

Sau ngày dàt nuóc ta hoàn toàn thóng nhàt, Dàng va Nhà nuóe ta dà ban hành khà nhiéu chù truong, chinh sàch lién quan tói dào tao, su dung, khuyén khich lao dòng khoa hge ky thuat Trong càc vàn kién eùa Dàng dà som de càp dèh vai trò quan trgng cùa nhàn lue KH&CN trong su nghiép bào ve va xày dirng dàt nuóc Ngoài nhirng chù truong dà de ra trong càc vàn kién dai hòi, Dàng dà dua ra ba nghi quyét riéng ve chinh sàch dói vói khoa hoc ky thuat, trong dò de càp dèh dào tao va su dung nhàn lue KH&CN:

+ Nghi quyét 37-NQ/TW ngày 20-4-1981 cùa Bó chinh tri ve chinh sàch khoa hoc va ky thuat néu rò va cu thè: phài co quy hoach thóng nhàt

ve dào tao dòi ngù càn bò khoa hoc va ky thuat phù hgp ve co càu trình dò, phù hgp vói yéu càu cùa ngành va dia phuong, nghia là dào tao phài dira vào nhu càu thue tè; dua ra chù truong ve dào tao càn bò dàu dàn va chuyén già eó trình dò cao; viée bó tri càn bó thue hién phàn phói theo ké hoach; dàc biét là co chù truong tàp hgp lue lugng khoa hoc va ky thuat vào càe chuong trình tién bò khoa hoc va ky thuat va nghién cùu khoa hge va ehinh sàch huóng càn bò khoa hge va ky thuat phue vii nhu càu san xuàt, dòi song; tàng cuòng cho co so san xuàt nhùng càn bò khoa hge va ky thuat eó khà nàng thue hành giói; manh dan su dung càn bò khoa hoc ky thuat tré,

eó nàng lue

+ Nghi quyét 26 - NQAW ngày 30-3-1991 cùa Bò chinh tri ve KH&CN trong su nghiép dói mòi (1991); chù yéu tàp trung vào viée tao diéu kién de càn bò KH&CN phàt huy sàng tao; khuyén khich càn bó giàng day tham già nghién eùu nhàm tao ra mói lién két giùa truòng dai hoc va càc vién nghién cùu; Thue hién che dò thi tuyén, dành già dinh ky dói vói nhàn lue KH&CN

+ Nghi quyét Hòi nghi làn thù hai (khoà Vili - tbàng 12/1996) cùa Ban chàp hành Trung uong Dàng khàng dinh: "Giào due va dào tao, khoa hoc va còng nghé là nén tàng va dòng lue cho su nghiép CNH, NDH dàt nuóc" là " quóc sàch hàng dàu"

Nhu vày, quan diém cùa Dàng là coi trgng giào due va dào tao, coi nhàn lue là nguón lue nàng dóng nhàt chù cbót nhàt trong su nghiép CNH, HDH

1.4.3 Vai trò quàn ly Nhà nuóc trong viée phàt trién nhàn lue KH&CN 1.4.3.1 - Khài niém:

Quàn ly Nhà nuóc ve phàt trién nhàn lue KH&CN bao góm tàp hgp càc hành vi quàn ly nhàm dinh huóng chién lugc va quy hoach phàt trién dòi ngù KH&CN, xày dung chinh sàch dào tao, su dung khuyén khich dói ngù; tó chùc trién khai dòi ngù phue vu cho càc muc tiéu phàt trién KH&CN nói riéng va kinh té - xà bòi nói chung

Xét tu góc dò ly thuyét he thóng, néu coi xà bòi là mot he thóng lón thì eó thè coi GD&DT là mot phàn he xà bòi dóc lap tuong dói, eó muc dich là làm cho càc thành vién xà hòi chiém llnh duge kién thùc, ky nàng,

va hình thành duge càc thài dò de phàt trién nhàn càch Dàu ra cùa he thóng GD&DT là dàu vào cùa he thóng KH&CN (hình 1.2)

1.4.3.2 Càe ehinh sàeh quàn ly Nhà nUóe ve phàt trién nhàn tue KH&CN

Trong nén kinh té thi truòng theo dinh huóng xà bòi chù nghia cùa Viet Nam, quàn ly nhàn lue KH&CN duge thue hién chù yéu thòng qua càc còng cu diéu tièt vi mò cùa Nhà nuóc, càc chinh sàch dào tao, bó tri su

f^'^; HOC ouóc7^"7X7i?ri TRUri;:TÀMTHi3?irr!f THfrv;:HÌ

L^'

dung, khuyén khich, khen thuòng, v.v dói vói càn bò, càc còng cu tài chinh de che tài va dinh huóng phàt trién dói ngù

Càc chinh sàeh eùa Nhà nuóe nhàm cu thè hoà càc chù truong cùa Dàng ve su dung nhàn lue KH&CN dà duge de ra trong càc vàn kién Nghi quyét va dàm bào tinh phàp ly cho càc chù truong, chinh sàch này duge thue hién trong cuòe song

Co thè ehia càc chinh sàeh lién quan true tièp dèh phàt trién nhàn lue KH&CN làm 3 nhóm chinh sàch:

- Nhóm chinh sàch dào tao, boi duòng nhàn lue KH&CN

- Nhóm chinh sàch tuyén dung, bó tri nhàn lue KH&CN

- Nhóm chinh sàch khuyén khich vat chat va tinh tbàn

a- ehinh sàch dào tao, bòi duòng nhàn lue KH&CN

Bao góm càc chinh sàch sau:

-h Cho phép dào tao Phó tién sy ò Viét Nam tu nàm 1976

-I- Tàng cuòng dào tao, boi duòng càe bò quàn ly kinh tè (1991), tàng cuòng bòi duòng ngoai ngù cho càn bò quàn ly va còng chùc Nhà nuóc (1994), dào tao, bòi duòng càc bò, còng chùc Nhà nuóc ve ly luan chinh tri, quàn ly hành chinh nhà nuóc, quàn ly kinh té, ngoai ngù, tin hge (1996)

-h Cho phép càc co so dào tao mò rgng quy mò dào tao dua trén co so ky hgp dóng vói co so su dung nhàn lue KH&CN (1983)

-h Dào tao va boi duòng tay nghé tai co so san xuàt nhàm dàp ùng yéu càu

ve nhàn lire KH&CN cùa càc co so

-h Sàp xèp lai he thóng càc truòng dai hge, trung hge chuyén nghiép (1976

va 1992)

+ Cho phép dào tao Thae sy trong nuóc ( 1991 )

+ Chinh sàeh gùi nguòi di dào tao ò nuóc ngoài trong tình hình mòi (1992)

+ Xày dung chuong trình phàt trién he thóng co so day nghé

-h Cho phép mò truòng dai hge tu thue

Nhìn chung he thóng càe chinh sàch dào tao dà duge ban hành kip thòi nhàm giài quyét càe vàn de càp bàch ve dào tao trong tình hình nén kinh té chuyén dói tu co che tàp trung quan liéu bao càp sang co che thi truòng theo dinh huóng xà bòi chù nghla eó su quàn ly cùa Nhà nuóc Tuy nhién he thóng chinh sàch này mói chi giài quyét càc vàn de mang tinh tình thè, chua mang tinh chién lugc ve dào tao nhàn lue KH&CN Màt khàc he thóng càc chinh sàch này cùng chua thè hién rò quan diém cùa Nhà nuóc ve dói tugng dào tao, boi duòng, chinh sàch uu tién [l 1]

b- Chinh sàeh tuyén dung va bótri nhàn lue KH&CN

Bao góm càc chinh sàch che dò sau:

+ Che dò tuyén dung: tu nàm 1963 dèh 1976 thue hién tuyén lao dóng KH&CN theo che dò bién che suót dòi, theo chi tiéu ké hoach tu trén giao xuóng Dèh 1976 mò thém che dò hgp dóng ngàn han va quy dinh chi tuyén vào bién che nhimg nguòi dà qua dào tao chuyén mòn, nghiép

vu Che dò hgp dóng ehi àp dung cho càe vu viée cu thè Nàm 1992 dà

eó chinh sàch tuyén dung theo bién che va hgp dóng dai han, ngàn han vói tinh tbàn chuyén dàn tu che dò bién che suót dòi sang che dò hgp dóng dai han

+ Chinh sàch phàn phói hge sinh tot nghiép càc truòng dai hge, cao dàng

va trung hoc chuyén nghiép duge ban hành tu nàm 1986, trong dò chù truong phàn còng dùng chuyén mòn duge dào tao va chù yéu phàn phói cho càc co su san xuàt kinh doanh

+ Che dò kiém nhiém cho càn bò khoa hge (1983)

+ Chinh sàch tuyén chgn càn bò khoa hge làm chù tri càe de tài càp Nhà nuóc ve nghién cùu khoa hoc va phàt trién eóng nghé (1991)

-t- Bò luat Lao dòng duge ban hành (1995) Viée tuyén dung càn bò KH&CN thuc hién theo Phàp lénh càn bò, còng chùc va Nghi dinh

95/CP (1998), phài tuyén dung dùng chuyén mòn, dua vào chi tiéu bién che va phài qua thi tuyén

e- Chinh sàeh khuyén khieh vat ehdt va tinh thdn

Bao góm càc chinh sàch che dò sau:

+ Càc chinh sàch ve luong, phu càp va thu nhap khàc Trai qua hai làn cài tién lón vào nàm 1985 va 1993, luong eùa nguòi lao dòng nói chung, lao dóng KH&CN nói riéng eó nhiéu thay dói Bòi so tién luong duge mò rgng, tao khoàng càch ròng hon giùa bàc luong thàp nhàt va bàc luong cao nhàt Nhung bòi so luong cao khòng roi vào thang luong cùa lao dòng KH&CN va lao dòng co trình dò cao ma chù yéu roi vào càc càp bàc quan chùc nhà nuóc

+ Chinh sàch ve thu nhap: tu nàm 1980, bàt dàu eó mot so chinh sàch cho phép thu nhap thém ngoài luong; thu nhap tu hoat dòng kiém nhiém giàng day (1980); hoat dòng nghién eùu khoa hge theo hgp dóng kinh tè (1981, 1987); boat dóng kiém nhiém làm còng tàc chuyén mòn, quàn ly (1984); boat dòng chuyén giao ky thuat (1987); tu hoat dòng dich vu KH&CN (1987, 1992)

+ Chinh sàch khen thuòng nhàm khuyén khich hoat dóng KH&CN eó chat

lugng, gàn vói san xuàt va dem lai hiéu qua KH-XH cao, gàn tràch nhiém cùa nguòi làm còng tàc KH&CN vói két qua boat dòng cùa co quan, ngành Chinh sàch thuòng cài tién ky thuat, hgp ly hoà san xuàt va sàng che (1981); thuòng hoàn thành tòt kè hoach nghién cùu va trién khai (1983, 1988); thuòng cho viée àp dung thành tuu khoa hge va tién

bó ky thuat (1983, 1989); thuòng cho càc còng trình khoa hoc xuàt sàc nhu giài thuòng Ho Chi Minh, giài thuòng VIFOTEX (1981, 1985) Nhìn chung, trong thòi gian qua nhiéu chinh sàch su dung nhàn lue KH&CN dà de ra kip thòi de phàt huy duge nói lue cùa dói ngù KH&CN Tuy nhién, viée cu thè hoà càc chù truong cùa Dàng thành càe chinh sàch

va thuc thi càc chinh sàch dò con chàm tré Chua eó chién luoc ve dào tao

và su dung nhàn lue KH&CN gàn vói càc yéu càu va chùc nàng eùa he thóng còng nghé Chinh vi thè làm giàm hiéu qua eùa viée dào tao nhàn lue KH&CN

1.5, Vai trò cùa nhàn lue KH&CN trong su nghiép CNH, HDH

Trong toàn bò su nghiép eóng nghiép hoà, khài niém trung tàm là còng nghé mói, nhàt là còng nghé cao Viée nhap còng nghé mói, làm chù

nò là bién còng nghé mói thành cùa mình dòi hòi càn dèh trình dò tri tue cao cùa nguòi lao dóng Do vày, lire lugng di dàu trong viée tièp càn vói còng nghé mòi, nàm chàe nò, su dung nò phài là nhàn lue KH&CN eó trình

dò cao Càc nghién cùu xà hòi hge ve càc yéu tó làm tàng nàng suàt lao

dòng cho thay két qua nhu sau [2]:

- Yéu tó tién bò ky thuat chiém ty le 20%

- Yéu tó cài tién quy trình quàn ly chiém ty le 30%

- Yéu tó ve con nguòi chiém ty le 50%

Nguòi Trung quóc thì coi thièt bi là "phàn cùng", eóng nghé là "phàn mém" con nguón nhàn lue eó trình dò cao là "phàn song" Nèh khòng co

"phàn song" thì cà "phàn cùng" va "phàn mém" déu khòng duge su dung mot càch hiéu qua [10]

Dói vói càc nuóc dang phàt trién, viée phàt trién nguón nhàn lue KH&CN dóng vai trò quan trgng trong viée tàng nhip dò tàng truòng kinh

tè, giàm bòt su phu thuge vào càc nuóc phàt trién va thòng qua dò xàc dinh duge vi tri cùa mình trong co càu quyén lue thè giói Kinh nghiém cùa càc nuóc "con ròng chàu À" dà cho thay ràng càe nuóc này dà thành còng trong phàt trién kinh tè truóc hét là ubò vào phàt huy duge yéu tó con nguòi, truòc hét là nguón nhàn lue KH&CH Trong còng trình nghién cùu ve kinh nghiem phàt trién eùa càc nuóc Dòng A, hai nhà nghién cùu My là Danny

M Leipzip va Vinod Thomas (1993) dà nhàn dinh ràng: "Mot dàc diém chung trong su thành còng cùa Dòng À là càc chinh sàch déu nhàm ón

dinh kinh té vi mò, dàu tu vào nguón lue va huóng ngoai" Két qua rùt ra tu còng trình nghién cùu này là " Tu nàm 1960 su khàc nhau co bàn giùa 4 nuóc còng nghiép mòi ( Hong Còng, Hàn Quóc, Xingapo, Dai Loan) va hàu hàt càc nuóc thu nhap thàp là ò su phàt trién nguón nhàn luc"[3]

Vai trò eùa nhàn lue KH&CN duge xàc dinh, quy dinh bòi ehinh vai trò cùa KH&CN trong mói quan he vói su phàt trién KT-XH ben vùng (hình 1.3)

Ngày nay, trong so càc tiéu chi thè hién sue manh, trình dò phàt trién cùng nhu tinh ben cùa su phàt trién KH-XH eùa mot quóc già dà eó cà tiéu chi ve so lugng, co càu, trình dò eùa nhàn lue KH&CN, nhu so nhàn lue KH&CN trén 1 van dàn; ty le chuyén già eó hoc hàm, hoc vi; tuong quan giùa ky su, ky thuat vién va còng nhàn ky thuat cao

Phàt trién ben vùng

Nàng cao hiéu qua su dung

tài nguyén thién nhién

Thay thè su dung tài nguyén thién nhién

Àp dung kién thùc KH & CN

Phàt trién Nguón nhàn lue

Hình 1.3.' Mói quan he giùa phàt trién ben vùng va phàt trién

nguón nhàn lue

Tri tue là yéu tó quan trgng nhàt, là cài quyét dinh sue manh eùa dòi ngù nhàn lue nói chung cùng nhu vói nhàn lue KH&CN nói riéng, do vày chuàn bi nguón nhàn lue cho CNH, HDH truòc hét phài là su chuàn bi ve tri thùc Theo dò, giào due - dào tao càn phài duge dàc biét coi trgng Tu giào due phó thòng dèh dào tao dai hge, trén dai hge déu phài duge uu tién va dàu tu thoà dàng Bòi vi, day là con duòng co bàn de nàng cao tri tue cho nguón nhàn lue

de dàp ùng nhirng yéu càu mói ve chat lugng nguón nhàn lue

3 Quàn ly nhàn lue KH&CN bao góm 3 yéu tó: Dào tao, su dung va viée làm Chat lugng nguón nhàn lue KH&CN do GD&DT, càc chinh sàch su dung nhàn lue, mòi truòng viée làm quyét dinh

4 He thóng chinh sàch quàn ly nguón nhàn lue dà duge thay dói cho phù hgp vói nhùng thay dói cùa KT-XH Tuy nhién con thiéu su dóng bò giùa chù truong cùa Dàng va chinh sàch cùa Nhà nuóc Con thiéu nhiéu chinh sàch khuyén khich dào tao va su dung nhàn lue KH&CN nói chung, nhàn tài nói riéng, chuyén già giòi, dòi ngù càn bò ky thuat thuc hành cho su nghiép CNH, HDH dàt nuóc

CHirONG II : THirC TRANG HE THÓNG GIÀO DUC DAI HOC TRONG CHIÉN LUOC PHÀT TRIEN NHÀN LlTC KH&CN

2.1 Thuc trang nhàn lire KH&CN a Viet Nam [48]

Trong nhùng nàm qua, màc dù nén kinh tè con gap nhiéu khó khan nhimg Nhà nuóc dà rat chù trgng dèh viée phàt trién nguón nhàn lue Tinh dèh dàu nàm 2000, Viet Nam eó khoàng trén 80 van nguòi co trình dò dai hge trò lén, trong dò eó khoàng 9.500 tién si va 600 tién sì khoa hoc Co càu ngành cùa dói ngù này góm: Su pham 33,3%; khoa hge ky thuat 25,5%; khoa hge xà hòi 17%; y duge hoc 9,3%; nòng nghiép 8,1%; khoa hge tu nhién 6,8% Ngoài ra chùng ta con eó trén 1 triéu nguòi tòt nghiép trung hge chuyén nghiép va 1,5 triéu còng nhàn ky thuat

Trong khu vue nghién cùu va trién khai eó khoàng 5,5 van nguòi làm vice, trong dò eó gàn 3 van nguòi eó trình dò dai hge trò lén (Ké cà 6.900 nguòi duge tinh quy dói tu so giàng vién dai hge) Co càu trình dò nhu sau: trén dai hge 0,3%; dai hoc va cao dàng 20,1%; trung hge chuyén nghiép 35,8%; còng nhàn ky thuat 43,8% Nhu vày, trong co càu trình dò eó su màt càn dói, ty le dai hgc/trung hoc chuyén nghiep/eòng nhàn ky thuat là 1/1,8/2,2 Theo kinh nghiem cùa nhiéu nuóc, thì ty le hgp ly là 1/4/10, nghla là mot dai hge càn 4 ky thuat vién va 10 eóng nhàn ky thuat Trong nhùng nàm qua, quy mó dào tao dai hge tàng qua nhanh so vói dào tao trung hoc chuyén nghiép va còng nhàn ky thuat

Su phàn bó so nguòi làm còng tàc nghién cùu khoa hge trong khu vue doanh nghiép mói chiém 32% tóng so nhàn lire KH&CN làm viée trong khu vue nghién cùu va trién khai Ty le này thàp so vói Nhàt bàn (60,4%), Hàn Quóc (48%), Singapore (44%)

So lao dòng eó duge dào tao làm viée tàp trung chù yéu ò thành thi hién eó tói 94,4% nhàn lire eó trình dò dai hoc trò lén làm viée ò càp trung uong, 5,6 % ò càp tinh ma chù yéu là còng nhàn ky thuat va trung hoc chuyén nghiép, trình dò dai hge ehi chiém 0,91% chù yéu là giào vién trung

hgc Con ò vùng sàu vùng xa thì hàu nhu khòng eó nhàn lue duge qua dào tao

Chat lugng nguón nhàn lue nói chung là chua cao, phàn lón duge dào tao trong thòi ky bao càp, khi chuyén dói sang nén kinh tè thi truòng, mot

so chua dàp ùng duge yéu càu ngày mot tàng cùa co che mói

2.2 Yéu càu ve nhàn lire KH&CN cho su nghiép CNH, HDH dàt nuóc

Dai bòi dai biéu toàn quóc làn thù Vili eùa Dàng da xàc dinh muc tiéu phàn dàu dèh 2020 dua nuóc ta co bàn thành mot nuóc còng nghiép, dua GDP tàng 8-10 làn so vói nàm 1990, còng nghiép va dich vu chiém ty trgng lón trong GDP va trong lao dòng xà hói De dat duge muc tiéu nói trén, dòi hòi phài co chién lugc va chinh sàch dào tao dòi ngù nhàn lue KH&CN dù ve so lugng, hoàn thién ve co càu, tinh thòng ve khoa hge, nghé nghiép

2.2.7 Véeacdu

De dàp ùng duge yéu càu cao ve chat lugng nhàn lue KH&CN cuà su nghiép CNH, HDH, trong viée dào tao nguón nhàn lue KH&CN phài eó su chuyén dich manh me ve co càu, trong dò dàc biét chù y tòi:

- Dào tao dòi ngù càn bó giàng day eó trình dò cao (dàu ngành) trong càc truòng dai hge, cao dang;

- Dào tao nguón nhàn lue cho R&D (nghién cùu va phàt trién) trong càc vién nghién ciJu dàu ngành, càc pbòng thi nghiem trgng diém quóc già va còng nghé cao;

- Dào tao nguón nhàn lue KH&CN cho khu vue san xuàt, doanh nghiép va dich vu;

- Dào tao va boi duòng dòi ngù càn bò quàn ly kinh tè, quàn ly KH&CN;

- Dào tao lao dòng ky thuat cao

2.2.2 Ve chat lugng

Theo du tinh dèh nàm 2020,GDP cùa nuóc ta sé tàng 8-10 làn va muòh dat duge diéu do phài phàt trién manh càc llnh vue sau:

- Lao dòng su dung mày móc;

- Dién khi hoà co bàn;

- Co so vat chat - ky thuat hién dai

Theo dò, càc càn bò KH&CN càn phài:

- Co khà nàng nàm bàt duge nhiéu thành tuu mói nhàt cùa cuòe càch mang KH&CN;

- Co nàng lue noi sinh tiém tàng de dua nén kinh té-xà hòi Viét Nam tién lén trong bòi cành day bién dóng cùa khu vue va thè giói nhàm thuc hién tòt viée bòi nhap, truóc hét là vào khu vue, sau dò là vào nén "kinh té toàn càu", ma khòng phu thuge nuóc ngoài

2.2.3 Ve so lugng

Hién nay nhà nuóc dà co chién lugc phàt trién KT-XH cho nhirng nàm 2010 va 2020, ma theo dò so lugng dòi ngù càn bò KH&CN tàng it nhàt 5-7 làn so vói hién nay, vói chat lugng cao, da dang ve co càu ngành nghé va hiéu biét sàu sàc ve KH&CN

Theo két qua nghién eùu cùa Vién Nghién cùu Phàt trién Giào due,

Bò GD&DT, thì so lugng càn bò KH&CN dèh nàm 2020 phài tàng it nhàt 5-7 làn so vói hién nay va phàn bó theo ngành nghé nhu trình bay trong bang 2.1

Nhìn vào bang 2.1 ta thay, theo du bào, dèh nàm 2020, so lao dòng càn duge dào tao là 4 625 nghìn nguòi; trong do, 755 nghìn nguòi trong nòng nghiép, 630 nghìn nguòi trong còng nghiép va 3 240 nghìn nguòi trong càc ngành dich vu Day là mot yéu càu lón dói vói GD&DT, dàc biét

là giào dire dai hge

Bdng 2,1: So liéu du bào kinh té- xà hói va nhàn lue dèh nàm 2020

Nàm Dàn so (triéu nguòi)

Lao dòng (triéu nguòi)

Tóng so dào tao qua càe hình thiìc chinh

qui trung bình hàng nàm (nghìn nguòi)

- Cao dàng (3 nàm) (Associate Bachelor)

- Dai hge (4 nàm trò lén) (Bachelor, Engineer, )

- Sau dai hge - Bàc Thae sy (Master's degree)

- Bàc Tién sy (Ph.D degree)

Viee dào tao co thè tién hành bang nhiéu hình thùc (tàp trung, khòng tàp trung) nhung chi eó mot chuàn chat lugng ve vàn bang

2.3.2 Ca edu he thóng mgng luói truòng dai hge

Cho dèh cuoi nàm 1993 nuóc ta eó 105 truòng dai hge va cao dàng, chua ké he thóng càc truòng thuge quàn dòi, Dàng, doàn thè Càc truòng hàu hét là nhò, co truòng chi co mot vài tram sinh vién, trén duói mot tram giàng vién, trong dò chi eó mot vài nguòi eó trình dò trén dai hge Càc truòng trong he thóng hoàn toàn dòc lap vói nhau, khép kin, tu cung tu càp Hiéu suàt su dung dói ngù càn bò va thièt bi rat kém, hiéu qua dàu tu nói chung là rat thàp [7]

Tu hién trang trén, 12/1993 Chinh phù quyét dinh thành lap Dai hge Quóc già Ha Noi Nàm 1994 Chinh phù quyét dinh thành lap càc truòng dai hge khu vue: Dai hge Thài nguyén, Dai hoc Huè, Dai hoc Dà Nang Nàm

1995 Chinh phù quyét dinh thành lap Dai hge Quóc già TP Ho Chi Minh Day là càc dai hge da llnh vue duge thành lap trén co so sàp nhap càc truòng dai hge trén dia bàn tuong ùng

Trong nàm 1993 Chinh phù cùng dà quyét dinh thành lap Dai hge mò bàn còng TP Ho Chi Minh va Vién Dai hge mò Ha Nói

Hién nay, he thóng giào due dai hoc khà da dang, xung quanh vàn de này, nhàt là ve mò hình DHQG, DHKV này sinh nhiéu y kién khàc nhau Dàng va Nhà nuóc dà chi dao true tièp, phàn tich dành già va chi ra nhùng yéu kém, bàt càp nhu: Phàt trién mang luói truòng chua bàm sàt chién lugc phàt trién KT-XH, chua ho trg duge viée phàn luóng sau càp hoc phó thòng Con bàt càp ve mò hình, ve co che quàn ly va ve co so vat chat, ky thuat

Ngày 04/4/2001 Thù tuòng Chinh phù dà eó quyét dinh phé duyét

"Quy hoach mang luói càe truòng dai hge, cao dàng Viét Nam giai doan 2001-2010 vói he thóng càc truòng dai hge, cao dàng nhu sau:

He thóng truòng dai hge, cao dàng bao góm: càc Dai hge quóc già, càc Dai hge khu vue, càe truòng dai hge, càc truòng cao dàng, càc truòng dai hge mò va càc truòng eóng dóng

Phàt trién hgp ly càe truòng dai hge, cao dàng bàn còng, dàn lap

tu thuc va càe truòng duge dàu tu 100% bang vón nuóe ngoài Nghién cùu chuyén mot so truòng eóng lap sang loai hình bàn còng, dàn lap Phàn dàu dèh 2010, so sinh vién trong càc truòng dai hge, cao dàng ngoài còng lap dat khoàng 30% tóng so sinh vién

Xày dung mot he thóng dai hge, cao dang khòng khép kin, co nhirng hình thùc lién két giùa càc don vi trong truòng va giùa càc truòng dai hge, cao dang de nàng cao chat lugng dào tao va bào dàm hiéu qua dào tao cao

2.4 Thuc trang dòi ngù giàng vién dai hoc

Chat lugng dòi ngù giàng vién dai hge co ành buòng quyét dinh dèh chat lirgng dào tao Tinh dèh thàng 12 nàm 1998, khòng kè càe truòng trong lue lugng vu trang, dàng , doàn, nuóc ta eó khoàng 65 truòng dai hoc, trong

dò eó 2 Dai hge Quóc già, 3 dai hge vùng, 40 càc truòng dai hge còng lap càe loai, 4 truòng bàn còng, 16 truòng dàn lap

TSKH 1% TS

13%

DH 68%

ThS 18%

Hình 2.1: Caeàu trình do eùa dói ngù giàng vién dai hoc

Giàng vién eó trình dò dai hge, cao dàng là 18728 nguòi, sau dai hoc

là 9201 nguòi, trong dò eó 372 nguòi là tién sy khoa hge, 3692 nguòi là tién

si, 5134 nguòi là thae sy, 325 nguòi eó hoc hàm giào su, 1285 nguòi co hge hàm phó giào su [44] Co càu trình dò dò ngù giàng vién dai hge duge trình bay òhình 2.1

Qua hình 2.1 chùng ta thày eó dèh 68% giàng vién dai hge co trình

dò dai hge, nhu vày tình trang " dai hge day dai hge" vàn rat phó bién, màc

dù trong thòi gian qua, dòi ngù giàng vién trong càc truòng dà dào tao duge hàng van sinh vién tòt nghiép dai hge, hàng ngàn thae sy va tién sy, dóng thòi chù tri va thuc hién hàng tram de tài nghién cùu khoa hge càp nhà nuóc [17]

Nèh so sành so lugng, trình dò cùa dói ngù giàng vién dai hge vói so lugng, trình dò cùa dòi ngù nhàn lue KH&CN ò càe bò, ngành khàc thì chùng ta thày ngành GD&DT nuóc ta eó dòi ngù nhàn lue eó trình dò tu dai hge trò lén gap 1,28 làn loai nhàn lue tuong duong trong càe don vi boat dóng KH&CN ò càc bó, ngành khàc So giàng vién này tàp trung chù yéu ò càc truòng dai hge còng lap ò ha Noi va Tp Ho Chi Minh, trong dò nhiéu giàng vién là chuyén già dàu ngành trong llnh vile KH&CN (bang 2.2) [6]

Bang 2,2: So sành ea càu trình do eùa giàng vién dai hge va càn bò

Trình dò TSKH, TS

4.067 2.062

ThS 5.134

289

DH,CD 18.728 11.148

Nguón: * So liéu thóng ké càc truòng Dai hge, cao dàng nàm hoc 1998-1999;

Trung tàm Thòng tin Quan ly Giào due, Bò Giào due-Dào tao

** Bào cao dành già ve chinh sàch KH&CN va dói mói cùa Viét Nam,

1211997 (Doàn chuyén già Quóc télDRC)

TVìnhdò

2,4.2 Ca càu theo lành thó

Theo dia bàn lành thó, hình thành ba khu vue lón eó càe truòng dai hge: khu vue Ha Noi, khu vue Thành phó Ho Chi Minh va càc khu vue con lai Su phàn bó giàng vién dai hge ò càc khu vue trong cà nuóc duge tóm tàt

Nguón: So liéu thóng ké càc truòng DH, 1998-1999, Bò GD&DT

So liéu ò bang 2.3 cho thày sii phàn bó so giàng vién eó trình dò cao giùa càc vùng lành thó khòng dóng déu Day là mot trò ngai lón cho viée nàng cao chat lugng dào tao dai hge

Dói ngù giàng vién dai hge ò Ha Nói eó chat lugng chuyén mòn dóng déu hon hai khu vue con lai, day là khu vue tàp trung nhiéu truòng dai hge

co bé day truyén thóng, dói ngù giàng vién eó trình dò chuyén mòn cao

nhiéu chuyén già dàu ngành cùa cà nuóc vói 80,31% so giào su; 72,38% phó giào su; 53,60% tién sy khoa hge; 64,49% tién si Càc truòng dai hge ò Thành phó Ho Chi Minh eó so giàng vién chiém 20% so giàng vién trong cà nuóc Càc khu vue con lai, trình dò chuyén mòn cùa giàng vién con han che, so giàng vién eó hge hàm hge vi cao con it

Nhìn chung cà ba khu vue trong cà nuóc dòi ngù giàng vién dai hoc vàn con càn duge bó sung ve cà so lugng va chat lugng, trong dò so giàng vién trong càc truòng dai hge ò Thành phó Ho Chi Minh va khu vue con lai càn phài phàn dàu nhiéu hon nùa de nàng cao trình dò

2.4.3 Ca edu theo ngành dào tao

Theo ngành dào tao eó thè ehia càc truòng dai hge thành ba khói truòng

Khói truòng Xà hòi - Nhàn vàn (XH&NV) là càc truòng dai hge dào

tao càc ngành khoa hge xà bòi va nhàn vàn nhu: trièt hoc, luat, bào chi, kinh té, lich su, xà bòi hge, tàm ly hge, vàn hoà nghé thuat va mot so càc truòng dào tao càc khoa hge xà bòi co bàn khàc Khói truòng này eó 7 truòng thành vién eùa 2 Dai hge Quóc già, 37 càc truòng dai hoc khàc

Khói truòng KH&CN là khói truòng dai hge dào tao càc chuyén

ngành khoa hge tu nhién, khoa hoc còng nghé, xày dung, thuy Igi, nòng, làm, ngu, y, duge hge Khói truòng này eó 11 truòng thành vién eùa 2 Dai hge Quóc già hoàc Dai hge Vùng, 19 truòng dai hge khàc

Khói truòng Su pham là khói càc truòng dai hge dào tao giàng vién cho càc càp hoc Khói truòng này co 7 truòng dai hge Su pham, thành vién Dai hoc vùng va 4 truòng dai hge su pham khàc

Phàn bó dói ngù giàng vién dai hge theo khói ngành dào tao duge trình bay o bang 2.4:

Bang 2,4: Ca edu gidng vién theo khói ngành dào tao

Nguón: So liéu thóng ké càc truòng DH, 1998-1999, Bò Giào due va Dào tao

So liéu ò bang 2.4 cho thày giàng vién ò khói truòng KH&CN eó so lugng dòng dào Dòi ngù giàng vién này co trình dò tuong dói cao va dóng déu hon ò càc truòng thuge khói ngành dào tao khàc, chiém 65,23% so giào

su trong cà nuóc; 59,69% so phó giào su ; 57,87% tién sì khoa hge; 55,07% tién SI cùa cà nuóc Mot so truòng dai hge trong khói ngành KH&CN co ty

le dòi ngù giàng vién trình dò cao tuong dói lón nhu truòng Dai hge Khoa hge Tu nhién thuge DHQGHN (60,90%), truòng Dai hoc Bàch khoa Ha nói (44,71%) [44]

2.4.4 Ca edu theo do tuoi

Dói ngù càn bò giàng day trong càc truòng dai hge (noi dào tao nguón nhàn lue cho CNH-HDH) eó trình dò cao va chiém ty le tuong dói lón, trong dò mot so dòng truòc day duge dào tao ò nuóc ngoài, eó bé day kinh nghiem hoat dòng KH&CN Nhung dèh nay, hàu hét dà dèh tuoi ve huu, sue làm viée va sue sàng tao giàm dàn Ve ly thuyét, khà nàng sàng tao cùa nguòi làm còng tàc nghién cùu, trién khai khoa hge tot nhàt ò dò tuoi 30-45 trong khi dò, tuoi dòi bình quàn cùa giào su va phó giào su trong linh vue nghién cùu trién khai cùa ta hién nay tuong ùng là 59,6 va 57,2 Riéng ò Bò GD&DT, Bó Y tè, Trung tàm KHXH&NV, tuoi bình quàn cùa giào su là 61,8-64,5; phó giào su là 58,4-59,1 So càn bó KH &CN eó hge

vi giào su va phó giào su ò dò tuoi 50 chi chiém 12% (giào su 7,2%, phó giàosul3,5%).[29]

Bang 2,5: Dò tuoi trung bình eùa càn bò KH&CN eó trình dò cao tai

47,4 47,4 48,6 50,5 48,0 51,4 50,6 47,8 50,1 51,1

GS 55,1 63,1 57,3 57,9 58,9 56,5 64,5

-65,0 61,8

PGS 53,3 49,1 55,2 57,0 56,8 54,0 58,9 56,4 56,1 58,4

TSKH 50,6 55,9 52,5 54,3 52,3 56,6 58,7 57,5 58,0 57,6

TS 45,8 47,1 48,3 51,1 47,6 50,5 50,0 47,4 49,8 50,6

41-50 3.87 17,05

51-60 52,96 65,63

61-70 40.56 16,85

Trén 70 2.58 0,20

Nguón: Bò KHCN&MT, 1996

Nhìn chung, trong càc truòng dai hge, càc vién nghién eùu, so càn bò

co hge hàm hge vi cao dà hoàc sàp dèh tuoi nghi huu, trong khi dò chua eó

su chuàn bi cho mot dói ngù kè tièp Mot trong rat nhiéu nguyén nhàn gay

ra tình trang bang hut trong dói ngù nhàn lue KH&CN nói chung, dòi ngù

giàng vién dai hge nói riéng là do chinh sàch khòng tàng bién che va che dò bién che suót dòi trong càc co quan nghién cùu khoa hge, càc truòng dai hge, nén khòng thue hién duge viée tré hoà dòi ngù Hon nùa, trong nhùng nàm gàn day eó hién tugng co quan KH&CN cùa Nhà nuóc khòng giù duge dòi ngù càc bò tré eó nàng lue truòc sue hàp dàn cùa càe lién doanh va doanh nghiép nuóc ngoài

2.4.5 Trình dò ngoai ngù eùa gidng vién [21J

Trình dò ngoai ngù cùng là mot trong nhùng tiéu chi dành già nàng lue cùa nhàn lue KH&CN Trình dò ngoai ngù duge xét theo so ngoai ngù, loai ngoai ngù ma mot giàng vién biét va mùc dò nàm bàt tùng ngoai ngù (dgc hiéu, nghe hiéu, su diang thành dò) Theo diéu tra nàm 1996 eùa Bò GD&DT ve trình dò va khà nàng su dung ngoai ngù cùa giàng vién ò càc truòng dai hoc, cao dang trong cà nuóc nhu sau [16]:

Bang 2,7: Ty le gidng vién biét ngoai ngù