Đề thi môn: Vật lý khối 10 năm 2015 thời gian làm bài: 180 phút trường THPT chuyên Vĩnh Phúc13593

Câu 24 điểm: Trên mặt phẳng ngang có một bán cầu khối lượng m.. Từ điểm cao nhất của bán cầu có một vật nhỏ khối lượng m trượt không vận tốc đầu xuống.. Gọi  là góc giữa phương thẳng đ

HỘI CÁC TRƯỜNG CHUYÊN VÙNG

DUYÊN HẢI VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ

TRƯỜNG THPT CHUYÊN VĨNH PHÚC

ĐỀ THI ĐỀ XUẤT

ĐỀ THI MÔN: VẬT LÝ KHỐI 10

NĂM 2015

Thời gian làm bài: 180 phút, không kể thời gian

phát đề (Đề thi gồm 02 trang, gồm 05 câu)

Câu 1 (4 điểm): Một bánh xe có bán kính R, đặt cách mặt đất một đoạn

h, quay đều với vận tốc góc Từ điểm A trên bánh xe bắn ra một giọt 

nước và nó rơi chạm đất tại điểm B, ngay dưới tâm của bánh xe Xác

định vị trí điểm A và thời gian rơi của giọt nước

Câu 2(4 điểm): Trên mặt phẳng ngang có một bán cầu khối lượng m Từ

điểm cao nhất của bán cầu có một vật nhỏ khối lượng m trượt không vận

tốc đầu xuống Ma sát giữa vật nhỏ và bán cầu có thể bỏ qua Gọi  là

góc giữa phương thẳng đứng và bán kính nối từ tâm bán cầu tới vật

(Hình 2)

1 Giả sử bán cầu được giữ đứng yên

a) Xác định vận tốc của vật, áp lực của vật lên mặt bán cầu khi vật chưa rời bán cầu, từ đó tìm góc

m khi vật bắt đầu rời bán cầu

b) Xét vị trí có  < m Viết các biểu thức thành phần gia tốc tiếp tuyến và gia tốc pháp tuyến của vật theo g và  Viết biểu thức tính áp lực của bán cầu lên mặt phẳng ngang theo m, g và  khi đó

2 Giả sử giữa bán cầu và mặt phẳng ngang có hệ số ma sát là  Tìm  biết rằng khi  = 30 0 thì bán cầu bắt đầu bị trượt trên mặt phẳng ngang

3 Giả sử không có ma sát giữa bán cầu và mặt phẳng ngang Tìm góc  khi vật bắt đầu rời bán cầu

Câu 3 (4 điểm): Xi lanh có tiết diện trong S =100 cm 2 cùng với

pittông p và vách ngăn V làm bằng chất cách nhiệt (Hình 2) Nắp K

của vách mở khi áp suất bên phải lớn hơn áp suất bên trái Ban đầu

phần bên trái của xi lanh có chiều dài l=1,12 m chứa m 1 =12 g khí Hêli,

phần bên phải cũng có chiều dài l=1,12 m chứa m 2 =2 g khí Hêli và

nhiệt độ cả hai bên đều bằng T 0 =273 K Ấn từ từ pittông sang trái, ngừng

một chút khi nắp mở và đẩy pittông tới sát vách V Tìm công đã thực hiện biết áp suất không khí bên

ngoài P 0 =10 5 N/m 2 nhiệt dung riêng đẳng tích và đẳng áp của Hêli bằng: C v = 3,15.10 3 J/kg.độ;

C p =5,25.10 3 J/kg độ Bỏ qua mọi ma sát.

Câu 4 (5 điểm): Cho một vành hình trụ mỏng đều, đồng chất, bán kính

R và có khối lượng M Trong lòng vành trụ có gắn cố định ở A một quả

cầu nhỏ (bán kính rất nhỏ so với R), khối lượng m Biết A nằm trong

a) Tính động năng cực đại của hệ.

b) Viết phương trình quỹ đạo của A trong hệ quy chiếu gắn với mặt đất

c) Xác định tốc độ góc của bán kính AC khi AC lệch một góc α (α< αo) so với phương thẳng đứng

Câu 5 (3 điểm): Cho các vật dụng sau:

- Một số tờ giấy ô ly giống nhau (loại giấy thường dùng vẽ đồ thị trong các thí nghiệm hoặc giấy viết của học sinh);

- Một kim khâu đã biết khối lượng

- Một số kim khâu kích thước khoảng từ 5cm đến 10cm bị nhiễm từ;

- Một cuộn chỉ mảnh;

- Một cái kéo cắt;

- Một giá treo thường dùng trong phòng thí nghiệm

Hãy nêu phương án thực hành để xác định:

1) Khối lượng của các kim khâu; khối lượng của một ô giấy kích thước 1cm2

2) Lực từ tương tác giữa hai kim khâu đặt dọc trên một đường thắng, hai đầu kim rất gần nhau

Chú ý: Chỉ yêu cầu thí sinh nêu cơ sở lý thuyết, phương án đo và các bước đo; không cần tính giá trị trung bình và sai số.

-Hết -Người ra đề: Nguyễn Văn Quyền ĐT: 0988.615.618

ĐÁP ÁN + BIỂU ĐIỂM CHẤM MÔN: VẬT LÝ 10

Ghi chú:

1 Nếu thí sinh sai hoặc thiếu đơn vị của đáp số trung gian hoặc đáp số cuối cùng thì mỗi lần sai hoặc thiếu trừ 0,25đ, tổng số điểm trừ của mỗi phần không quá một nửa số điểm của phần kiến thức đó.

2 Nếu thí sinh làm cách khác đúng vẫn cho đủ điểm.

Câu 1

(4 đ)

Gọi  ฀AOB, chọn hệ trục toạ độ Oxy như hình vẽ, ta có phương trình toạ độ của giọt nước:

2

.cos

1 sin

2



Khi giọt nước chạm đất tại B ta có:

2

2

sin ; cos

sin tan (1) (3)

cos

tan 1 tan

2

2 cos

2

si

R t R









2

2

2

2

2



0, 5

0,5

0,5

0,5

1,0

 2 2 2 2 4 2 2 2

tan

2

t



1

(0,5)

Khi vật trượt trên mặt cầu vật chịu tác dụng của trọng lực P và phản lực Q của mặt cầu có tổng hợp tạo ra gia tốc với hai thành phần tiếp tuyến và hướng tâm Quá trình chuyển động tuân theo sự bảo toàn cơ năng:

………

 

2

1mv 2  mgR 

………

R

mv Q P

2

cos

0,25

0,25

Câu 2

(4 đ)

1.a

(0,75)

Suy ra:

v   2gR1cos…… ……… … Q3cos 2.mg

………

Vật rời bán cầu khi bắt đầu xảy ra Q = 0 Lúc đó:

3

2 cos

cos   m    m 48,20

0,25 0,25 0,25



Hình 2

P Q

(0,75)

Xét vị trí có  < m:

Các thành phần gia tốc:    ……

cos 1 2

2





R

v

a n

…… … ……



sin

g

a t 

Lực mà bán cầu tác dụng lên sàn bao gồm hai thành phần: áp lực N và lực đẩy

ngang Fngang:

… … …… ……

cos 3 cos 2 1 cos



N cÇu

0,25 0,25

0,25

2

(1đ) Bán cầu bắt đầu trượt trên sàn khi  = 30

0, lúc đó vật chưa rời khỏi mặt cầu

Thành phần nằm ngang của lực do vật đẩy bán cầu là:

 3cos 2 sin

Q

Ta có: F ms F ngang .N ………… …… …… …… ………















2

sin 2 cos 3 cos

3 cos 2 1

sin 2 cos 3



















mg

mg N

F ngang

Thay số:   0,197  0,2… …… …… ……… ………

0,25

0,25 0,25 0,25

3

(1đ) Giả sử bỏ qua được mọi ma sát.Khi vật đến vị trí có góc  vật có tốc độ vr so với bán cầu, còn bán cầu có tốc độ

V theo phương ngang

Vận tốc của vật so với mặt đất là:v vr V



 Tốc độ theo phương ngang của vật:v x v rcos V

Hệ bảo toàn động lượng theo phương ngang:

 vx = V  2V = vr cos

x

v m V

m 

Bảo toàn cơ năng:

1 cos

2

1 2

1mv2  m V2 mgR 

 

cos

2





2

sin 1

cos 1 4





v r

Tìm áp lực của vật lên mặt bán cầu Để làm điều này ta xét trong HQC phi quán

tính gắn với bán cầu

Gia tốc của bán cầu:

m

Q

a c sin

 Trong HQC gắn với bán cầu, vật sẽ chuyển động tròn và chịu tác dụng của 3 lực

(hình vẽ) Theo định luật II Niutơn ta có:

R

v m F

Q

q

2

sin cos    

R

v m Q

Q

2 2

sin cos    



Câu 3

(4 đ) Lúc đầu áp suất khí bên trái P1 = lớn hơn áp suất bên phải vách

lS

R.T μ

m1 0

P2=

lS

R.T μ

Khối khí bên phải bị nén đoạn nhiệt từ thể tích V0 = lS xuống V1, áp suất của nó tăng lên đến P1:

P2V0 g

= P1 V1

g  V1 = V0  = V0 (1)

1

1

2













P

1

1

2













m m

Khi đó nhiệt độ ở bên phải: T1 = 0

0 2

1

V P

V P

= T0 















1

2

m

m

=559K (2)

Sau khi nắp K mở hai khí hoà trộn vào nhau và có cùng nhiệt độ T2: Cvm1(T2-

T0) = Cvm2(T1 - T0)

 T2 = = =314K (3)

2 1

1 2 0 1

m m

T m T m









































γ 1

1 2 2

1

1 0

m

m 1 m m

m T

Sau đó lượng khí m = m1 + m2 bị nén đoạn nhiệt từ thể tích V = V0 + V1đến V0 , nhiệt

độ tăng từ T2đến T, ta có : T V0g -1 = T2(V0 + V1)g -1 (4)……… ……

Thay (1) và (3) vào (4) ta được:

T = T2 =382K (5)

γ γ 1

1 2 2

1

0 1 1

γ

0

1 0

m

m 1 m m

.T m V

V V

















































Công do lực tác dụng lên pittông và áp suất khí quyển P0thực hiện làm tăng nội năng của chất khí bị nén đoạn nhiệt:

A= A1 + A2 = U = Cv(m1 + m2) (T- T0) (6), với A1 = P0S.l

Thay (5) vào (6), rồi thay số vào ta được A2 = 3687 (J) …………

(Học sinh có thể tính sai số ±20 J)

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5

0,5 0,5

a

(1đ)

Vì không có ma sát, các ngoại lực tác dụng lên hệ chỉ theo phương thẳng đứng, nên vị trí theo phương ngang của khối tâm G không đổi

Áp dụng định luật bảo toàn cơ năng, động năng cực đại của hệ bằng độ giảm cực đại của thế năng của vật m

…………

1,0

Câu 4

(5 đ)

b

(2đ) Chọn hệ tọa độ xOy đứng yên với mặt đất có Oy đi qua khối tâm G, Ox đi qua tâm C của vành Gọi tọa độ của m là (x, y) và của tâm C vành M là (X, Y) Khi

CA lệch phương thẳng đứng (Oy) góc 

M

m



Từ (1) và (2) thay vào hệ thức

ta thu được phương trình

0,5

(3)……

1 R M

R

Phương trình (3) mô tả quỹ đạo chuyển động của m là một elip bán trục lớn R dọc theo Oy và bán trục nhỏ M Rdọc theo Ox ……

0,5

0.5

0,5 c

(2đ)

Vì không có ma sát, khối tâm G chỉ chuyển động theo phương thẳng đứng nên vận tốc của điểm G theo phương thẳng đứng Điểm tiếp xúc B có vận tốc theo phương ngang, từ đó tâm quay tức thời

K tại thời điểm góc lệch AC và phương thẳng đứng được xác định như hình vẽ Động năng 

của hệ :

(1)……

Trong đó:

(2)

m



(3)

Áp dụng định luật bảo toàn cơ năng ta có

(4)…………

1

2

Thay (1), (2), (3) vào (4) thu được biểu thức tốc độ góc của bán kính CA

……

0 2 2

2mg cos -cos

m

 



0,5

0,5

1,0

Câu 5

(3 đ)

1

(1,5đ)

1) Xác định khối lượng của kim khâu; một ô giấy:

- Cắt lấy một tờ giấy kích thước khoảng 10cmx20cm, gấp hình chữ U, xuyên một ( hoặc vài cái) kim khâu vào tờ giấy gấp như hình vẽ

- Đặt tờ giấy thăng bằng trên thanh ngang của giá đỡ, giá đỡ chia đôi tờ giấy

- Giả sử mỗi ô milimet dọc theo chiều dài giấy có khối lượng q Vì hệ cân bằng nên (cân bằng mômen):

- Từ (2) tính được q và khối lượng 1 ô diện tích 1cm2 là: 10q 0,5

2

(1,5

đ)

2) Xác định lực từ

- Cắt lấy đoạn chỉ ngắn, xâu vào kim CD treo lên

giá, một đoạn dài xâu vào một kim khác treo vào giá

đỡ để làm phương thẳng đứng, lấy kim khác DE đặt

gần CD rồi dịch từ từ để K1 lệch góc α so với

phương thẳng đứng (hình vẽ)

- Dùng giấy ô-li đo AB,BC xác định được góc α (

), tương tự xác định được các góc , 

BC tan

AB

 

- CD cân bằng: T   P F 0

Chiếu lên phương ngang và phương thẳng đứng ta được:

Từ (1)+(2): F mg tan





- Gần đúng: Lực từ tương tác giữa hai kim khâu đặt dọc trên một đường thắng, hai đầu kim rất gần nhau là:

o



1,0

0,5

Nguyễn Văn Quyền 0988.615.618