CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY Trích sử thi “Đăm Săn” của dân tộc Ê đê Đề bài 1:Phân tích đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây trích sử thi Đăm Săn của dân tộc Êđê. I. MỞ BÀI Một nhà nghiên cứu người Nga nhận xét: “Trong sử thi, con người biến thành những nhân vật trác việt, lập được nhiều chiến công vĩ đại mà con người trong đời thường không thể lập được. Vì vậy k thể thuật lại mà chỉ có thể ca hát về những chiến công đó”. Đăm Săn là một trong những tác phẩm sử thi tiêu biểu nhất trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, được sáng tạo từ trí tưởng tượng phong phú, bay bổng, lãng mạn của đồng bào Ê đê Tây Nguyên thời cổ đại. Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” đã dựng lên một bức chân dung khá trọn vẹn về người anh hùng sử thi Đăm Săn với sức mạnh, tài năng và vẻ đẹp phi thường, tiêu biểu cho tinh thần, ý chí, khát vọng của cả cộng đồng. II. THÂN BÀI 1. Khái quát Sau khi lấy Hơ Nhị, Hơ Bhị, Đăm Săn trở thành tù trưởng giàu có và hùng mạnh nhất vùng. Tù trưởng Sắt Mơtao Mxây lừa lúc Đăm Săn cùng các nô lệ xuống song bắt cá, lên rừng săn bắn đã kéo người tới cướp phá buôn làng của chàng, bắt cóc Hơ Nhị. Đối với người ÊĐê theo chế độ mẫu hệ, việc bị kẻ thù cướp mất vợ là một nỗi sỉ nhục của cả cộng đồng. Đăm Săn phải chiến đấu với kẻ thù để để chứng tỏ sự hùng mạnh của mình, giành lại người vợ, bảo vệ danh dự của bản thân và bộ tộc, bảo vệ cuộc sống bình yên cho gia đình cũng như của cả buôn làng. 2. Khiêu chiến và giao chiến Vẻ đẹp của Đam Săn hiện rõ ngay từ khi chàng bước chân vào lãnh địa của Mtao Mxây và trong cuộc giao chiến. Nếu như Mtao Mxây đớn hèn lừa lúc Đăm Săn không có nhà đến bắt Hơ Nhị và cướp phá buôn làng của chàng thì Đăm Săn hoàn toàn ngược lại. Chàng khiêu chiến với kẻ thù một cách quang minh chính đại với tư thế đường hoàng, sự dũng cảm và bản lĩnh vô song. Chàng tới tận chân cầu thang nhà kẻ thù mà dõng dạc khiêu chiến “Ơ diêng Ta thách nhà ngươi xuống đây đọ đao với ta đấy”. Còn Mtao Mxây được miêu tả khá chi tiết về ngoại hình, trang bị, trang phục. và cử chỉ: “Hắn đóng một cái khố sọc gấp bỏ múi, mặc một cái áo dày nút”, “khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng”. Nhưng đối lập với bề ngoài sang trọng và dũng mãnh đó, Mtao Mxây thực chất chỉ là một kẻ nhút nhát đớn hèn. Dù được trang bị đầy đủ, và đang ở giữa buôn làng của hắn, hắn tỏ ra khiếp nhược: “hắn đi từ nhà trong ra nhà ngoài, dáng tần ngần do dự, mỗi bước mỗi đắn đo”. Nỗi lo sợ của hắn lớn đến mức hắn phải thú nhận: “Ta sợ ngươi đâm ta khi ta đang đi lắm”. Đáp lại, Đăm Săn đã bộc lộ sự khinh bỉ kẻ thù bằng tinh thần thượng võ của mình: “Sao ta lại đâm ngươi khi ngươi đang đi nhỉ? Ngươi xem, đến con lợn nái của nhà ngwoi dưới đất, ta còn k thèm đâm nữa là”. Qua cách miêu tả song hành hai tù trưởng, ta bước đầu có thể cảm nhận, Mxây yếu đuối, đớn hèn, nhát sợ bao nhiêu thì ĐS đàng hoàng, giàu tinh thần thượng võ và tràn đầy dũng khí bấy nhiêu. Bước vào cuộc giao đấu, ở hiệp thứ nhất, với tinh thần thượng võ, Đăm Săn nhường cho địch thủ quyền chủ động tấn công nhưng Mtao Mxây lại hèn nhát đùn đẩy, trì hoãn. Đến khi không thể thoái thác được nữa, Mtao Mxây múa khiên, tiếng khiên của hắn nghe thật tức cười:“kêu lạch xạch như quả mướp khô.”. Sử dụng biện pháp nghệ thtuật so sánh đậm chất dân gian, tác giả đã cho ta thấy sự chậm chạp, vụng về, kém cỏi của Mtao Mxây. Còn Đăm Săn, với bản lĩnh của người anh hùng chiến trận, khi Mxây múa khiên, chàng chỉ bình tĩnh đứng xem mà không hề nhúc nhích. Chứng kiến sự kém cỏi, bất tài của kẻ thù, chàng tỏ rõ thái độ khinh thường, chế nhạo. Chàng dập tắt nhuệ khí của hắn bằng màn múa khiên như phô diễn tất cả sức mạnh, vẻ đẹp và sự dũng mãnh “Một lần xốc tới chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”. Sử dụng nghệ thuật so sánh tăng cấp và khoa trương, tác giả dân gian ngợi ca sức mạnh của ĐS ngang sức mạnh tự nhiên. Khi Đăm Săn múa khiên, tốc độ di chuyển của chàng nhanh đến mức chỉ có thể đo đếm bằng những không gian rộng lớn, chỉ được thê rhiện bnằg những động từ mạnh mẽ, tiết tấu dồn dập. Trước sức mạnh phi phàm đó của Đăm Săn, Mtao Mxây trở nên hoảng loạn chạy trốn và nhanh chóng đuối sức. Hắn “bước cao bước thấp chạy hết bãi đông sang bãi tây” và vung dao chém lại chàng nhưng chỉ trúng một cái chão cột trâu. Hiệp giao đấu thứ nhât, chàng dũng sĩ Đăm Săn hoàn toàn làm chủ thế trận, tự tin phô diễn bản lĩnh và sức mạnh của mình. Mxây rơi vào thế bị động, buộc phải phơi bày bản chất hèn nhát, bất tài, kém cỏi, sự vụng về, yếu đuối đến thảm hại của mình. Bước vào hiệp đấu thứ hai, Mtao Mxây cầu cứu Hơ Nhị quăng một miếng trầu, vật thần kì có thể tăng thêm sức mạnh. Nhưng ĐS đã nhanh nhẹn và khéo léo giành được. Nhờ đó, sức mạnh của ĐS tăng lên gấp bội, chàng lại vung khiên múa đánh đuổi kẻ thù: “chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc... Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi 3 lần rạn nứt, 3 đồi tranh bật rễ bay tung” . Lần múa khiên thứ hai của chàng còn ghê gớm hơn bởi dồn chứa sức mạnh trừng phạt. Đăm Săn đã hoá thành những ngọn gió bão – lốc. Bước chân, mũi giáo, chiếc khiên, cả thân hình lực lưỡng và khí thế bừng bừng, sôi sục của Đăm Săn đã làm xáo động núi rừng ... Chòi lán đổ, cây cối chết, núi rạn, đồi tranh tung gốc ... Và cây giáo thần của Đăm Săn nhằm vào đùi, vào người Mtao Mxây mà phóng tới, lần nào cũng đâm trúng nhưng không thủng được da thịt của Mxây.
Trang 1CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
- Trích sử thi “Đăm Săn” của dân tộc Ê đê-
-
Đề bài 1:Phân tích đoạn trích "Chiến thắng Mtao Mxây" trích sử thi "Đăm Săn" của dân tộc Êđê
I MỞ BÀI
Một nhà nghiên cứu người Nga nhận xét: “Trong sử thi, con người biến thành những nhân vật trác việt, lập được nhiều chiến công vĩ đại mà con người trong đời thường không thể lập được Vì vậy k thể thuật lại mà chỉ có thể ca hát về những chiến công đó” Đăm Săn là một trong những tác phẩm sử thi tiêu biểu nhất trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, được sáng tạo từ trí tưởng tượng phong phú, bay bổng, lãng mạn của đồng bào Ê- đê Tây Nguyên thời cổ đại
Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” đã dựng lên một bức chân dung khá trọn vẹn
về người anh hùng sử thi Đăm Săn với sức mạnh, tài năng và vẻ đẹp phi thường, tiêu biểu cho tinh thần, ý chí, khát vọng của cả cộng đồng
II THÂN BÀI
1 Khái quát
Sau khi lấy Hơ Nhị, Hơ Bhị, Đăm Săn trở thành tù trưởng giàu có và hùng mạnh nhất vùng Tù trưởng Sắt Mơtao Mxây lừa lúc Đăm Săn cùng các nô lệ xuống song bắt
cá, lên rừng săn bắn đã kéo người tới cướp phá buôn làng của chàng, bắt cóc Hơ Nhị Đối với người Ê-Đê theo chế độ mẫu hệ, việc bị kẻ thù cướp mất vợ là một nỗi sỉ nhục của cả cộng đồng Đăm Săn phải chiến đấu với kẻ thù để để chứng tỏ sự hùng mạnh của mình, giành lại người vợ, bảo vệ danh dự của bản thân và bộ tộc, bảo vệ cuộc sống bình yên cho gia đình cũng như của cả buôn làng
2 Khiêu chiến và giao chiến
Vẻ đẹp của Đam Săn hiện rõ ngay từ khi chàng bước chân vào lãnh địa của Mtao
Mxây và trong cuộc giao chiến Nếu như Mtao Mxây đớn hèn lừa lúc Đăm Săn không
có nhà đến bắt Hơ- Nhị và cướp phá buôn làng của chàng thì Đăm Săn hoàn toàn ngược lại Chàng khiêu chiến với kẻ thù một cách quang minh chính đại với tư thế đường hoàng, sự dũng cảm và bản lĩnh vô song Chàng tới tận chân cầu thang nhà kẻ thù mà
dõng dạc khiêu chiến “Ơ diêng! Ta thách nhà ngươi xuống đây đọ đao với ta đấy”
Còn Mtao Mxây được miêu tả khá chi tiết về ngoại hình, trang bị, trang phục và cử chỉ: “Hắn đóng một cái khố sọc gấp bỏ múi, mặc một cái áo dày nút”, “khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng” Nhưng đối lập với bề ngoài sang trọng và dũng mãnh đó, Mtao Mxây thực chất chỉ là một kẻ nhút nhát đớn hèn Dù được trang bị đầy đủ, và đang ở giữa buôn làng của hắn, hắn tỏ ra khiếp nhược: “hắn đi từ nhà trong ra nhà ngoài, dáng tần ngần do dự, mỗi bước mỗi đắn đo” Nỗi lo sợ của hắn lớn đến mức hắn phải thú nhận: “Ta sợ ngươi đâm ta khi ta đang đi lắm”
Trang 2Đáp lại, Đăm Săn đã bộc lộ sự khinh bỉ kẻ thù bằng tinh thần thượng võ của mình:
“Sao ta lại đâm ngươi khi ngươi đang đi nhỉ? Ngươi xem, đến con lợn nái của nhà ngwoi dưới đất, ta còn k thèm đâm nữa là”
Qua cách miêu tả song hành hai tù trưởng, ta bước đầu có thể cảm nhận, Mxây yếu đuối, đớn hèn, nhát sợ bao nhiêu thì ĐS đàng hoàng, giàu tinh thần thượng võ và tràn đầy dũng khí bấy nhiêu
Bước vào cuộc giao đấu, ở hiệp thứ nhất, với tinh thần thượng võ, Đăm Săn nhường cho địch thủ quyền chủ động tấn công nhưng Mtao Mxây lại hèn nhát đùn đẩy, trì hoãn Đến khi không thể thoái thác được nữa, Mtao Mxây múa khiên, tiếng khiên của hắn nghe thật tức cười:“kêu lạch xạch như quả mướp khô.” Sử dụng biện pháp nghệ thtuật so sánh đậm chất dân gian, tác giả đã cho ta thấy sự chậm chạp, vụng về, kém cỏi của Mtao Mxây
Còn Đăm Săn, với bản lĩnh của người anh hùng chiến trận, khi Mxây múa khiên, chàng chỉ bình tĩnh đứng xem mà không hề nhúc nhích Chứng kiến sự kém cỏi, bất tài của kẻ thù, chàng tỏ rõ thái độ khinh thường, chế nhạo Chàng dập tắt nhuệ khí của hắn bằng màn múa khiên như phô diễn tất cả sức mạnh, vẻ đẹp và sự dũng mãnh “Một lần xốc tới chàng vượt một đồi tranh Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây” Sử dụng nghệ thuật so sánh tăng cấp
và khoa trương, tác giả dân gian ngợi ca sức mạnh của ĐS ngang sức mạnh tự nhiên Khi Đăm Săn múa khiên, tốc độ di chuyển của chàng nhanh đến mức chỉ có thể đo đếm bằng những không gian rộng lớn, chỉ được thê rhiện bnằg những động từ mạnh mẽ, tiết tấu dồn dập
Trước sức mạnh phi phàm đó của Đăm Săn, Mtao Mxây trở nên hoảng loạn chạy trốn và nhanh chóng đuối sức Hắn “bước cao bước thấp chạy hết bãi đông sang bãi tây”
và vung dao chém lại chàng nhưng chỉ trúng một cái chão cột trâu
Hiệp giao đấu thứ nhât, chàng dũng sĩ Đăm Săn hoàn toàn làm chủ thế trận, tự tin phô diễn bản lĩnh và sức mạnh của mình Mxây rơi vào thế bị động, buộc phải phơi bày bản chất hèn nhát, bất tài, kém cỏi, sự vụng về, yếu đuối đến thảm hại của mình
Bước vào hiệp đấu thứ hai, Mtao Mxây cầu cứu Hơ- Nhị quăng một miếng trầu, vật thần kì có thể tăng thêm sức mạnh Nhưng ĐS đã nhanh nhẹn và khéo léo giành được Nhờ đó, sức mạnh của ĐS tăng lên gấp bội, chàng lại vung khiên múa đánh đuổi kẻ thù:
“chàng múa trên cao, gió như bão Chàng múa dưới thấp, gió như lốc… Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi 3 lần rạn nứt, 3 đồi tranh bật rễ bay tung”
Lần múa khiên thứ hai của chàng còn ghê gớm hơn bởi dồn chứa sức mạnh trừng phạt Đăm Săn đã hoá thành những ngọn gió- bão – lốc Bước chân, mũi giáo, chiếc khiên, cả thân hình lực lưỡng và khí thế bừng bừng, sôi sục của Đăm Săn đã làm xáo động núi rừng Chòi lán đổ, cây cối chết, núi rạn, đồi tranh tung gốc Và cây giáo thần của Đăm Săn nhằm vào đùi, vào người Mtao Mxây mà phóng tới, lần nào cũng đâm trúng nhưng không thủng được da thịt của Mxây
Trang 3Như vậy, ở hiệp đấu thư hai, Đắm Săn dũng mãnh thể hiện uy lực và sức mạnh của mình, nhưng k thể hạ gục Mxây Không hổ danh là tù trưởng Sắt, sức mạnh của Mxây là
ở những trang bị bảo về tối tân, cụ thể là bộ giáp sắt Nó đã khiến cho ĐS k thể kết thúc trận đấu theo ý mình, mặc dù chàng hơn hắn Mxây sức khoẻ, sự nhanh nhẹn, khéo léo
và long can đảm Trận chiến đã lên đến đỉnh điểm, Đăm Săn thấm mệt nhưng trận chiến vẫn bất phân thắng bại
Bước sang hiệp giao đấu thứ ba, Đăm Săn vừa chạy, vừa mộng thấy ông trời Chàng cầu cứu ông trời và được ông trời chỉ dẫn Đăm Săn như bừng tỉnh, trở nên nhanh nhẹn, quyết liệt và dứt khoát Nhanh như chớp chàng “chộp ngay lấy cái chày mòn ném trúng vành tai Mtao Mxây, khiến cho cái giáp của MtaoMxây tức thì rơi xuống loảng xoảng”
Như vậy, một vật dụng sinh hoạt bình thường, quen thuộc trong đời sống cũng có thể trở thành vũ khí thần kì trợ giúp cho người anh hung chiến thắng Sáng tạo nên chi tiết kì ảo thú vị này, tác giả dân gian đã huyền thoại hoá người anh hùng sử thi để ca ngợi chàng Việc Đăm Săn được ông trời giúp đỡ không hạ thấp tài năng của chàng mà trái lại càng tăng thêm thanh thế uy danh của Đăm Săn Nó thể hiện mối quan hệ gần gũi, thân tình của chàng với thần linh Nó cũng chứng tỏ cuộc chiến của chàng là cuộc chiến chính nghĩa nên được thần linh trợ giúp Tuy nhiên, ông trời không trực tiếp ra tay diệt trừ Mxây, mà chỉ là người mách nước, hỗ trợ; ĐS phải dùng chính sức mạnh và lòng can đảm của mình để chiến đấu và chiến thắng
Bộ giáp sắt không còn, Mxây trở nên hoảng loạn, tháo chạy và ẩn náu ở cả những nơi hôi hám, bẩn thỉu nhất là chuồng lợn, chuồng trâu Bị Đăm Săn truy đuổi, Mxây cất lời cầu xin Đăm Săn, hứa sẽ cúng voi cho chàng Chi tiết này cho thấy Mxây k chỉ tầm thường kém cỏi, mà còn là kẻ đớn hèn đến thảm hại Vì mạng sống, Mxây đã coi rẻ danh
dự của chính mình
Tuy nhiên, Đăm Săn không hề khoan nhượng Chàng kể tội, kết án kẻ thù rồi “đâm phập một cái, cắt đầu Mtao Mxây bêu ngoài đường” Không thể coi đó là hành động của một kẻ tàn bạo, khát máu Bởi lẽ, đó là lối hành xử quen thuộc, thường thấy ở các thủ lĩnh anh hùng thời cổ đại khi kẻ thù xúc phạm tới danh dự, điều thiêng liêng, cao quý nhất của họ Hàng loạt những hình ảnh so sánh trong đoạn trích cho thấy rõ sự tương phản giữa ĐS với kẻ thù, làm nổi bật lên sự hào hùng của chàng và sự thảm hại Mtao Mxây
Có thể nói, ở hiệp đấu thứ ba, ĐS hiện lên với vẻ đẹp của một anh hùng chiến trận với tài năng và sức mạnh phi thường Tầm cỡ, sức vóc, vẻ đẹp của chàng chỉ có thể được
đo bằng những hình ảnh kì vĩ, lớn lao trong thiên nhiên, vũ trụ, và gắn liền với nó là các thủ pháp lien tưởng, thậm xưng độc đáo, mang đậm màu sắc sử thi
3 Cuộc đối thoại giữa Đăm Săn với dân làng Mtao Mxây sau khi chiến thắng
Trang 4Sau khi giết chết kẻ thù, Đăm San không hề có bất cứ hành động nào làm tổn hại tới tôi tớ, dân làng của Mtao Mxây, không hề có việc chàng trả thù, tàn sát buôn làng của hắn cho hả dạ lòng, hả dạ, cũng k có chuyện cướp bóc, bắt bớ hay đốt phá
Với mong muốn đưa dân làng của Mtao Mxây về hoà nhập với bộ tộc của mình để cùng nhau xây dựng một cộng đồng lớn mạnh Bằng tấm lòng nhân ái, vị tha, Đăm Săn
đã chủ động đề nghị, thuyết phục dân làng của Mtao Mxây về với bộ tộc của mình Chàng đã ba lần đích thân kêu gọi họ đi theo mình, mỗi lần lời gọi, cách gọi lại có sự biến đổi ngày càng tha thiết hơn
Điều đó cho thấy tình cảm chân thành và mong muốn tha thiêt của chàng Vẻ đẹp của Đăm Săn là vẻ đẹp của tấm làng cao thượng, vị tha với mục đích chiến đấu mang đậm tính nhân văn Là một tù trưởng anh hùng, điều mà Đăm Săn quan tâm tới không chỉ là danh dự của cá nhân, hạnh phúc của gia đình, mà với chàng, điều quan trọng nhất
là sự giàu có, phát triển của cộng đồng thị tộc
Cảm phục trước khí phách anh hùng, tài năng, sức mạnh và đức khoan dung của chàng, dân làng, tôi tớ của Mtao Mxây đã hưởng ứng lời kêu gọi, thuyết phục đó Phát huy cao độ vai trò của nghệ thuật so sánh phóng đại, kết hợp với lối kết cấu câu đối xứng, tác giả đã miêu tả cảnh dân làng Mtao Mxây khi tự nguyện đi theo Đăm Săn về với bộ tộc của chàng: “Đoàn người đông như bầy càtong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối… Tôi tớ mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như bầy trai gái đi giếng làng cõng nước”
Điều này chứng tỏ dân làng, tôi tớ của Mtao Mxây không mấy quan tâm đến cái chết của y, họ chỉ mong có một cuộc sống ổn định trong một cộng đồng ngày một đông hơn, giàu hơn, hùng mạnh hơn Mọi người đi theo Đăm Săn, tôn vinh chàng vì chàng đã giúp cho khát vọng của họ trở thành hiện thực
Còn Đăm Săn, ban đầu chàng khiêu chiến với Mxây là để cướp lại người vợ của mình Nhưng khi đã chiến thắng kẻ thù, dường như chàng quên hẳn động cơ ban đầu, chỉ say sưa với oai danh lừng lẫy của mình và sự hung mạnh của bộ tộc
Đây chính là một trong những đặc điểm của nhân vật sử thi: hành động có vẻ như xuất phát từ mục đích cá nhân, nhưng lại hoàn toàn phù hợp với khát vọng, lý tưởng của cộng đồng: hướng tới cuộc sống hoà hợp, thịnh vượng Ở đây, khát vọng, quyền lợi giữa
cá nhân người anh hùng với khát vọng, quyền lợi của cả cộng đồng có sự thống nhất cao
độ Vẻ đẹp của người anh hùng vì thế càng trở nên rực rỡ hơn, toàn diện hơn
4 Quang cảnh lễ ăn mừng chiến thắng của bộ tộc Đăm Săn
Chiến thắng MM là một trong những chiến công vang dội nhất của Đăm Săn Tiêu diệt kẻ thù, Đăm Săn đã “xéo nát đất đai của một tù trưởng nhà giàu”, đòi lại danh dự, bảo vệ được hạnh phúc của gia đình và đem lại sự phát triển, phồn vinh cho bộ tộc Không những thế, với chiến thắng này, danh tiếng của chàng cũng “lớn lên như sông nước, cao lên như cây rừng, không còn ai bì kịp” Chính vì thế, để xứng đáng với chiến công, chàng và thị tộc của mình đã tổ chức một lễ ăn mừng chiến thắng thật linh đình
Trang 5Lễ ăn mừng chiến thắng là một chuỗi những ngày hội dài “kéo dài hết mùa khô” và được tổ chức: linh đình và sang trọng; đông vui, nhộn nhịp; gắn với những phong tục tập quán của đồng bào Ê- đê Tây Nguyên ĐS đứng ra mời gọi mọi người: "Hỡi anh em trong nhà, hỡi bà con trong làng ! Xin mời tất cả đến với ta Chúng ta sẽ mở tiệc ăn mừng năm mới " Những chi tiết miêu tả tiếng chiêng vô cùng ấn tượng: “hãy đánh lên các chiêng có tính âm vang, những chiêng có tiếng đồng tiếng bạc… Hãy đánh lên tất cả cho ở dưới vỡ toác các cây đòn ngạch, cho ở trên gãy nát các cây xà ngang, cho tiếng chiêng vang vọng khắp đó đây…” Tất cả các âm thanh của dân tộc được huy động ở cường độ cao, đó là âm thanh của chiến thắng và niềm vui Nó vừa biểu thị sự sung túc, giàu có của buôn làng ĐS, vừa phô diễn uy danh và sức mạnh của tù trưởng
Quang cảnh trong nhà Đăm Săn: "Nhà Đăm Săn đông nghịt khách Tôi tớ chật ních
cả nhà" Chàng đã trở nên giàu có đến mức của cải ê hề: „thịt lợn thịt trâu ăn k ngớt, máu bò máu trâu đọng đen khắp sàn hiên, dây cồng dây chiêng chăng như mạng nhện“
Uy danh của chàng khiến cho thần linh cũng phải nể phục, và các tù trưởng bạn phải ngưỡng mộ: „
Những chi tiết trên chứng tỏ cuộc chiến đấu của Đăm Săn không chí có mục đích riêng giành lại vợ mà còn thể hiện sức mạnh của cả cộng đồng Đoạn kể là khúc khải hoàn ca của bộ tộc Đăm Săn cho ta thấy sự phát triển, giàu có, hùng mạnh của bộ tộc Đăm Săn sau khi chàng giành chiến thắng.; tô đậm và khắc sâu ý nghĩa thời đại của chiến tranh bộ tộc trong sự phát triển của cộng đồng
5 Hình tượng Đăm Săn trong lề ăn mừng chiến thắng
Miêu tả lễ ăn mừng chiến thắng, tác giả dân gian không chỉ tô đậm tầm vóc của tù trưởng Đăm Săn mà còn tôn vinh, đề cao người anh hùng trong sự phát triển của cộng đồng
Là niềm tự hào của bộ tộc, là kết tinh vẻ đẹp, tài năng, ý chí của cả cộng đồng, trong lễ ăn mừng chiến thắng Đăm Săn hiện lên thật đẹp, thật phi thường Dáng nằm của chàng thật thảnh thơi, đầy uy quyền "Chàng năm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tóc chàng là một cái nong hoa"
Việc ăn uống của chàng cũng khiến mọi người phải kinh ngạc: : "Chàng Đăm Săn uống không biết say, ăn không biết no, chuyện trò không biết chán"
Ngoại hình của chàng được miêu tả như là sự hội tụ của những gì đẹp đẽ, lớn lao,
kì diệu nhất: "Ngực quấn chéo một tấm mềm chiến, tai đeo nụ, sát bên mình nghênh ngang đủ giáo gươm, đôi mắt long lanh như mắt chim ghếch ăn hoa tre Bắp chân chàng
to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bừng ống bễ, sức chàng ngang sức voi, hơi thở của hàng ầm ầm tựa sấm dậy"
Chàng được cả cộng đồng ngưỡng vọng, tôn vinh, ngợi ca với những điệp khúc hào hùng: “danh vang đến thần, tiếng lừng khắp núi, đâu đâu cũng nghe danh tiếng ĐS”
Sử dụng một loạt những thủ pháp nghệ thuật thường thấy trong sử thi như so sánh, phóng đại, tác giả sử thi đã miêu tả một cách trực tiếp, toàn diện từ vẻ đẹp thể chất đến
Trang 6vẻ đẹp tài năng, từ ngoại hình đến tính cách của người anh hùng tù trưởng Đăm Săn Đó
là người anh hung “đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó” Vẻ đẹp ấy chỉ có thể xuất hiện trong sử thi anh hùng, và chỉ có ngôn ngữ sử thi mới đem lại những vẻ đẹp độc đáo đến thế
Cuộc chiến giành lại vợ trong đoạn trích không chỉ là cuộc chiến vì danh dự, vì hạnh phúc riêng của tù trưởng Đăm Săn mà còn vì sự thịnh vượng và hung mạnh của cộng đồng Vì thế, thái độ của tác giả dân gian luôn tràn đầy long tự hào, sự ngưỡng mộ Đăm Săn không chỉ là anh hùng chiến trận mà còn là anh hùng văn hoá
Lời kể chuyện hấp dẫn cùng ngôn ngữ miêu tả khoa trương tạo được dấu ấn đặc sắc của sử thi Sử thi anh hùng Đăm Săn đã trở thành di sản quí báu của Tây Nguyên và dân tộc Việt Nam, đánh dấu thời đại sử thi rực rỡ với vẻ đẹp “một đi không trở lại”
III ĐÁNH GIÁ CHUNG
1 Những đặc sắc của nghệ thuật sử thi qua trích đoạn
a) Trước hết, đó là nghệ thuật tổ chức ngôn ngữ :
+ Ngôn ngữ người kể chuyện biến hoá linh hoạt Khi chậm rãi khoan thai, khi ào ạt mạnh mẽ, trong các đoạn miêu tả nhà Mtao Mxây, tả chân dung Mtao Mxây, tả cuộc giao tranh giữa Đăm Săn và Mtao Mxây, nhất là những đoạn miêu tả cảnh ăn mừng sau chiến thắng của Đăm Săn
+ Ngôn ngữ đối thoại trong đoạn trích được khai thác triệt để từ nhiều góc độ, đã góp phần khắc hoạ rõ nét hình tượng nhân vật (trong các lời đối thoại giữa Đăm Săn với Mtao Mxây, lời của Đăm Săn nói với tôi tớ và dân làng của Mtao Mxây, đối thoại giữa Đăm Săn với dân làng của mình sau chiến thắng) Đặc biệt, trong ngôn ngữ của nhân vật
có nhiều chỗ sử dụng các câu mệnh lệnh mang âm hưởng hiệu triệu, vang vọng (ơ các con, ơ các con, hãy đi lấy rượu bắt trâu ! ; Hãy đánh lên các tiếng chiêng… ; Hãy đánh lên tất cả…) thấm đẫm chất sử thi anh hùng
+ Mặt khác, trong ngôn ngữ của người kể chuyện, tác giả thường xen lẫn những lời trực tiếp hướng đến người nghe (Bà con xem… ; Thế là, bà con xem…) Dạng lời này
có tác dụng lôi cuốn người nghe nhập cuộc đồng thời góp phần bộc lộ trực tiếp thái độ,
sự phấn khích mang sắc thái diễn xướng của sử thi anh hùng, nó tạo ra sự giao tiếp sử thi, khơi gợi mối đồng cảm cộng đồng, giao hoà sử thi
b) Thứ hai: Việc sử dụng biện pháp tu từ so sánh và phóng đại đã tạo cho đoạn trích những hiệu quả diễn đạt ấn tượng
Chẳng hạn, miêu tả Mtao Mxây : "khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng Trông hắn dữ tợn như một vị thần giữa một đám đông mịt mù như trong sương sớm” ; “Khiên hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô"
Hoặc miêu tả Đăm Săn : "Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây" ; "Chàng múa trên cao, gió như bão Chàng múa dưới thấp, gió như lốc" ; "Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung" ; "đôi
Trang 7mắt long lanh như mắt chim ghếch ăn hoa tre" ; "Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy rầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc"…
Bên cạnh đó, các phép so sánh, phóng đại trong ngôn ngữ nhân vật cũng được huy động tối đa: "Cầu cho ta được bình yên vô sự, nạn khỏi tai qua, lớn lên như sông nước, cao lên như cây rừng, không còn ai bì kịp ; Hãy đánh lên tất cả cho ở dưới vỡ toác các cây đòn ngạch… để nghe tiếng chiêng ăn đông uống vui như mừng mùa khô năm mới của ta vậy"…
Biện pháp so sánh, phóng đại tạo ra sức hấp dẫn cho sử thi, đó là cách diễn đạt, mô
tả bằng hình ảnh sinh động, tạo ấn tượng về sức mạnh, vẻ đẹp thần thánh, siêu phàm đúng với tính chất hùng tráng, mang tầm vũ trụ của nhân vật và hành động của sử thi anh hùng
- Nội dung: Sử thi anh hùng Đăm Săn quả thật đã hình thành ý thức và tình cảm cộng
đồng vững bền của dân tộc Ê-đê, thành di sản quý báu của Tây Nguyên và dân tộc Việt Nam, đánh dấu thời đại sử thi rực rỡ với vẻ đẹp một đi không trở lại Người anh hùng Đăm Săn được toàn thể cộng đồng suy tôn tuyệt đối Qua hình tượng người anh hùng Đăm Săn ta thấy được sự phát triển, ý chí thống nhất của toàn thể cộng đồng Ê đê thời
cổ đại Yêu mến, khâm phục vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn khiến ta thấy tự hào, trân trọng hơn về cha ông, về tổ tiên người Ê đê Hình ảnh của những Đăm Săn, Xinh Nhã đã dựng dậy một thời kì xa xưa âm vang tiếng cồng chiêng, vang vọng tiếng voi gầm và vang dội tiếng những con người anh hùng đi mở đất cho cộng đồng, dân tộc
Đề bài 2: Vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn trong đoạn trích "Chiến thắng
Mtao Mxây" trích sử thi "Đăm Săn" của dân tộc Êđê
I Mở bài
Từ bao đời nay, người Ê-đê đã cùng quây quần bên bếp lửa từ đêm này sang đêm khác, nghe kể không biết chán về Đăm Săn, người tù trưởng anh hùng của dân tộc mình với những chiến công hiển hách trong xây dựng phát triển buôn làng và bảo vệ cộng đồng, chống lại bao kẻ thù hung hãn Trong những chiến công lẫy lừng ấy, ngất ngây lòng người nhất vẫn là đoạn trích Đăm Săn đánh thắng Mtao Mxây, chứng tỏ tài năng, bản lĩnh, lòng dũng cảm phi thường và sức mạnh vô địch
II Thân bài
1 Khái quát:
- Thể loại: Sử thi là thể loại thuộc loại hình tự sự dân gian, có quy mô lớn, ngôn ngữ có vần nhịp, hình tượng hào hùng hoành tráng, kể về những biến cố trọng đại của cộng đồng, lưu truyền bằng phương thức hát – kể khan Sử thi có hai loại là sử thi thần thoại và sử thi anh hùng Sử thi Đăm Săn là sử thi anh hùng tiêu biểu nhất của các dân tộc Tây Nguyên
Trang 8- Tác phẩm: đã tái dựng lại lịch sử đầy biến động của cộng đồng người Ê đê cổ đại qua hàng loạt những chiến công của người anh hùng Đăm Săn: đánh thắng các tù trưởng Sắt, Kên Kên, mở mang buôn làng, chặt cây Sơmuk, bắt ông Trời phải làm theo mình, chinh phục nữ thần mặt trời, …
- Đoạn trích: "Chiến thắng Mtao Mxây" (SGK Ngữ văn 10 ) nằm ở giữa tác phẩm,
kể về chiến công Đam San đánh thắng tù trưởng Sắt cứu vợ, bảo vệ thành công sự ấm
no, hòa bình của buôn làng Trong Đoạn trích, Đăm Săn đã tỏ rõ mình là người anh hùng qua việc khiêu chiến, giao chiến trong ba hiệp, chiến thắng Mtao Mxây, thuyết phục tôi
tớ Mtao Mxây theo mình và ăn mừng chiến thắng
2 Vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn đậm chất Tây Nguyên
2.1 Vẻ đẹp về thân hình, diện mạo:
- Vẻ đẹp Đăm Săn hiện rõ ngay từ khi chàng bước chân vào lãnh địa của Mtao Mxây Tù trưởng sắt hung bạo dù kiêu căng ngạo mạn cũng luôn phải dè chừng sự hiện diện của chàng Hình ảnh Đăm Săn cùng những bạn bè đồng minh hiện lên dưới mắt kẻ thù thật dũng mãnh với khố màu sặc sỡ, đầu đội khăn đẹp cùng khí thế hừng hực: Gươm sáng như mặt trời Thân mình ở trần như quả dưa, mắt sáng gấp đôi gấp ba mắt thường Hình ảnh so sánh rất đặc trưng đã làm đậm nét phi thường của người anh hùng
- Vẻ đẹp về đầy sức mạnh: Chàng được miêu tả với vẻ đẹp và sức mạnh của một
vị thần bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy rầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc” Bằng nghệ thuật miêu tả, so sánh gần gũi, cụ thể với nhiều chi tiết hết sức sinh động, kết hợp với nghệ thuật ttì hoãn sử thi và cách nói phóng đại sử thi, người dân Tây Nguyên đã biến người anh hùng của họ thành một vị thần với tất cả sức mạnh hội tụ từ núi rừng, vũ trụ Sức mạnh của chàng được so sánh với những
gì mạnh nhất, đẹp nhất của thiên nhiên Vốn ngang tàng từ trong bụng mẹ, trải qua bao cuộc chiến, Đăm Săn đã lớn lên và trở thành chiến thần Chàng có tất cả vẻ đẹp cũng như sức mạnh của thần linh qua trí tưởng tượng bay bổng kì diệu và lòng mến yêu vô hạn của người Tây Nguyên
- Vẻ đẹp lãng mạn: Không chỉ có sức mạnh dũng mãnh chàng còn có vẻ đẹp lãng mạn: “chàng nằm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tóc chàng ở dưới đất là một cái nong hoa"
- Trang phục của chàng thể hiện sức mạnh quyền uy và sự giàu có của một tù trưởng hùng mạnh: đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, ngực quán chéo một tấm mền chiến, mình khoác tấm áo chiến, tai đeo nụ, sát bên mình nghênh ngang đủ giáo gươm, đôi mắt long lanh như chim ghếch ăn hoa tre Chàng hiện ra là một trang tù trưởng mới giàu lên đang tràn ngập sức trai, tiếng tăm lừng lẫy
=> Vẻ đẹp của Đăm Săn được miêu tả bằng giọng điệu trang trọng, sùng kính thể hiện thái độ ngưỡng mộ, tự hào Đăm Săn là biểu tượng cho hài hoà giữa cái đẹp dữ dội của núi rừng, vũ trụ với cái đẹp êm ả lãng mạn của tâm hồn người Tây Nguyên Cái đẹp
Trang 9ấy vừa có sự cao cả, kì vĩ của người anh hùng lại vừa có nét kì diệu, đậm đà bản sắc Tây Nguyên
2.2 Tài năng, lòng dũng cảm và sức mạnh phi thường
Thể hiện rõ qua cuộc giao chiến với Mtao Mxây
- Nguyên nhân xảy ra cuộc chiến: Sở dĩ xảy ra cuộc chiến này là do Mtao Mxây
(tù trưởng sắt) đã cướp Hơ-Nhị – vợ của Đăm Săn Đối với người Ê-đê theo chế độ mẫu
hệ, việc bị kẻ thù cướp mất vợ là một nỗi sỉ nhục của cả cộng đồng Đánh thắng Mtao Mxây là lần thứ hai Đăm Săn phải chiến đấu với kẻ thù để giành lại người vợ chứng tỏ
sự hùng mạnh và danh dự của người anh hùng Chàng phải đối mặt với kẻ thù hung bạo
và cũng có sức mạnh phi thường không kém Hàng loạt những hình ảnh so sánh trong đoạn trích cho thấy rõ sự tương phản giữa Đăm Săn với kẻ thù, làm nổi bật lên sự hào hùng của chàng và sự thảm hại của Mtao Mxây Đó chính là nét đặc sắc trong nghệ thuật đoạn trích này để tôn vinh vẻ đẹp người anh hùng Đăm Săn
- Khiêu chiến: dù ngôn ngữ sử thi miêu tả Mtao Mxây cũng rất đẹp, rất dũng mãnh nhưng vẫn lộ ra sự khiếp nhược trước Đăm Săn Lời nói của hắn với chàng lộ ra
sự hèn nhát: Đừng đâm ta lúc ta đang xuống nhé Đáp lại, Đăm Săn đã bộc lộ sự khinh
bỉ kẻ thù tư thế đàng hoàng của mình: Sao ta lại đâm ngươi khi ngươi đang đi xuống nhỉ
Ngươi xem, đến con lợn nái của nhà ngươi dưới đất, ta cũng không thèm đâm nữa là
- Khi giáp chiến: Cuộc đối đầu của Đăm Săn với Mtao Mxây là cuộc chiến đấu giữa, hai tù trưởng dũng mãnh Phẩm chất anh hùng theo cách nhìn sử thi là ở sự chiến thắng bằng sức mạnh và sự can đảm Cuộc đối đầu sinh tử ấy không có chỗ dung thân cho kẻ nào hèn nhát Trong tình cảm tôn vinh người anh hùng cùa buôn làng, mọi cử chỉ, ngôn ngữ, hành động của Đăm Săn đều nổi bật, vượt trội hơn kẻ thù
+ Hiệp 1: Trong đoạn trích, chúng ta cùng được chứng kiến màn hai màn thi tài múa khiên thú vị mà trong hiệp 1 là màn múa khiên của Mtao Mxây Trái với vẻ ngoài
dữ tợn như một vị thần, vũ khí bên mình là chiếc khiên tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cầu vồng, trái với lời khoác lác nhận mình là "một tướng quen đi đánh thiên hạ, bắt tù binh, xéo nát đất đai thiên hạ" là sự bất tài thể hiện rõ qua minh chứng là tiếng khiên kêu lạch xạch như quả mướp khô Trong khi đó Đăm Săn không nhúc nhích, chỉ đứng yên để đánh giá kẻ thù
+ Hiệp 2: Đăm Săn đã dập tắt nhuệ khí của Mtao Mxây bằng sức mạnh phi thường trong màn múa khiên đầy sức mạnh Ngôn ngữ sử thi khoa trương sức mạnh ấy ngang sức mạnh tự nhiên: Một lần sốc tới, chàng vượt qua một đồi tranh, một đồi lồ ô, chàng chạy vun vút qua phía Đông, vun vút qua phía Tây, Lần múa khiên thứ hai của chàng còn ghê gớm hơn bởi dồn chứa sức mạnh trừng phạt Mtao Mxây Sức mạnh Đăm Săn có được còn nhờ sự trợ lực của người vợ, khi Hơ Nhị ném miếng trầu giúp sức mạnh của chàng tăng lên gấp bội.Đăm Săn múa khiên khiến chòi lẫm đổ lăn lóc, cây cối chết rụi, làm vang lên tiếng đĩa khiên đồng, vang lên tiếng đĩa khiên kênh, khiến quả núi
ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung Chàng phóng mũi giáo trúng Mtao Mxây
Trang 10nhiều lần mà không thủng Mtao Mxây còn còn biết bỏ chạy, hắn vung dao cố chém nhưng chỉ trúng cái chão cột trâu
+ Hiệp 3: Đăm Săn đâm trúng nhưng Mtao Mxây không bị thủng là vì hắn có áo giáp Nhờ ông trời mách nước, Đăm Săn ném chiếc chày mòn vào vành tai Mtao Mxây khiến bộ giáp của hắn rơi loảng xoảng Hắn bỏ chạy quanh chuồng lợn, chuồng trâu, Đăm Săn phá tan chuồng lợn, chuồng trâu khiến hắn ngã lăn ra đất Mtao Mxây hèn nhát mua chuộc Đăm Săn bằng lễ cầu phúc một voi, một trâu nhưng Đăm Săn đã kể tội hắn
và chém khiến đầu hắn bêu ra ngoài đường
Đăm Săn không hề đơn độc trong cuộc chiến vì danh dự này Chính nghĩa thuộc
về chàng nên chàng nhận được sự trợ giúp của người vợ,của cộng đồng và của ông Trời Người anh hùng trong sử thi luôn có mối quan hệ với lực lượng siêu nhiên Nhưng tất cả chỉ đóng vai trò hỗ trợ Đăm Săn, còn chính chàng mới là người kết liễu kẻ thù, đòi lại danh dự, cướp lại người vợ, bảo vệ bộ tộc
=> Phẩm chất anh hùng, quả cảm, tài năng, đầy sức mạnh, tinh thần thượng võ cùng với
sự hỗ trợ của thần linh, cộng đồng đã giúp Đăm Săn chiến thắng kẻ thù
2.3 Lòng nhân hậu và lí tưởng cao đẹp
- Lòng nhân hậu: Giết Mtao Mxây, chính nghĩa thuộc về Đăm Săn Chiến thắng
cùng nghĩa với việc Đăm Sàn được sở hữu tất cả tài sản, dân làng, tôi tớ của Mtao Mxây Quyền sở hữu này là đặc trưng gắn với thời kì chuyển từ công xã thị tộc sang chiếm hữu nô lệ, làm nên vinh quang của người anh hùng Tuy nhiên, Đăm Săn không
hề bắt ép mà kêu gọi tôi tớ của Mtao Mxây tự nguyện đi theo mình bằng một thái độ tận tình, chân thành Chàng gõ vào ngạch và đập vào phên của tất cả các nhà trong làng kêu gọi bằng những lời như "Ơ nghìn chim sẻ, ơ vạn chim ngói Ơ tất cả tôi tớ làng này! Các ngươi có đi theo ta không?"
Bằng những hình ảnh sử thi hoành tráng miêu tả đoàn người tình nguyện theo Đăm Săn: đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối Tôi tớ mang của cải về nhiều như bầy ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như bầy trai gái trong làng đi cõng nước, tác giả dân gian đã cho thấy đăm Săn trở thành tù trường hùng mạnh, giàu có thêm nhiều Của cải trở thành biểu tượng sức mạnh tuyệt đối của người anh hùng Đăm Săn thêm quyền uy, thêm nhiều chiêng núm, chiêng bằng, thêm nhiều đất đai, tôi tớ Sự hưởng ứng, tự nguyện mang của cải đi theo của dân làng
và lòng trung thành tuyệt đối của tôi tớ với Đăm Săn thể hiện sự thống nhất cao độ giữa quyền lợi, khát vọng của cá nhân đối với cộng đồng và sự suy tôn tuyệt đối của cộng đồng với người anh hùng
- Lý tưởng cao đẹp: Đoạn văn cũng thể hiện rõ lí tưởng cao đẹp của người anh
hùng Đăm Săn Chiến đấu vì mục đích riêng nhưng có ích cho bộ tộc, mở rộng thêm địa bàn cư trú Đoạn trích nói về chiến tranh nhưng vẫn hướng về cuộc sống hòa hợp, yên vui, thịnh vượng
2.4 Rộng rãi, tôn kính thần linh, tổ tiên