SANG THU I. Tác giả Là nhà thơ tiêu biểu có nhiều đóng góp xuất sắc cho nền văn học CMVN. Hữu Thỉnh viết khá nhiều và thành công về đề tài mùa thu, đặc biệt là vùng nông thôn ở mùa thu đồng bằng Bắc Bộ. Những vầng thơ của Hữu Thỉnh thường mang cảm xúc bâng khuâng, vấn vương trước đất trời trong trẻo đang biến chuyển nhẹ nhàng. II. Tác phẩm Xuất xứ: được viết năm 1977, lần đầu tiên được in trên báo Văn nghệ, sau đó được in trong hầu hết các tập thơ của tác giả. Bài thơ là bức tranh giao mùa tuyệt đẹp thể hiện sự rung động nhẹ nhàng, tinh tế, độc đáo của thi nhân trước vẻ đẹp của đất trời từ cuối hạ sang thu. Nghệ thuật + Thể thơ 5 chữ cùng với âm điệu nhẹ nhàng phù hợp với việc thể hiện cảm xúc của nhà thơ. + Lựa chọn những hình ảnh mộc mạc, đậm chất làng quê nhưng giàu giá trị gợi hình gợi cảm. + Sử dụng từ ngữ độc đáo để thổi hồn vào cảnh vật, để biến thiên nhiên thành con người. III. PHÂN TÍCH TÁC PHẨM A. Những dấu hiệu báo hiệu đất trời đã bước sang thu “Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se Sương chùng chình qua ngõ Hình như thu đã về” “Bỗng nhân ra hương ổi” Bỗng: từ ngữ gợi cảm, thế hiện cảm xúc ngạc nhiên đến ngỡ ngàng của thi sĩ trước sự biến đổi đột ngột của thiên nhiên. Hưởng ổi, gió se: hương thơm đặc trưng + thời tiết hanh khô, lạnh là những dấu hiệu đặc trưng của mùa thu vùng Bắc Bộ. “Phả vào trong gió se” Phả: động từ độc đáo, mạnh → không chỉ diễn tả chân thật hiện tượng của tự nhiên mà góp phần miêu tả cảm nhận của con người trước không đầu thu. “Sương chùng chình qua ngõ” → Hình ảnh nhân hóa độc đáo được bắt nguồn từ hình ảnh tả thực + Sang thu vào đất trời mỗi sớm mai. + Hòa vào làn gió se, dưới cái nắng dịu dàng của bình minh, những làn sương mờ, mỏng đang nhẹ nhang tan dần và bản lảng khắp thinh không. + Hình ảnh nhân hóa bằng hai chữ chùng chình vốn là từ dùng để chỉ hành động của con người, muốn bước qua nhưng cố tình chậm lại. Làn sương bỗng chốc trở nên có hồn, tựa như 1 thiếu nữ đang điểm những bước chân nhẹ nhàng, thẹn thùng qua ngõ nhà ai. “Hình như thu đã về.” Nhà thơ đã lắng nghe thu về bằng nhiều giác quan để nhận ra tín hiệu vào thu là hương ổi, gió se, sương chùng chình. Nhưng tất cả dường như chưa thật rõ ràng hay bởi sự biến đổi quá đột ngột, bất ngờ của thiên nhiên khiến tác giả vẫn ngập ngừng chưa dám chắc chắn. “Hình như” thể hiện tâm trạng của thi sĩ. + Vẫn còn ngạc nhiên trước thời khắc giao mùa, ngỡ ngàng, nhưng một chút luyến tiếc. Luyến tiếc cái nồng nàn, oi ả của mùa hè nhưng lại háo hức, mong muốn đến với sự nhẹ nhàng, bình yên của mùa thu.
Trang 1SANG THU
I Tác giả
- Là nhà thơ tiêu biểu có nhiều đóng góp xuất sắc cho nền văn học CMVN
- Hữu Thỉnh viết khá nhiều và thành công về đề tài mùa thu, đặc biệt là vùng nông thôn ở mùa thu đồng bằng Bắc Bộ
- Những vầng thơ của Hữu Thỉnh thường mang cảm xúc bâng khuâng, vấn vương trước đất trời trong trẻo đang biến chuyển nhẹ nhàng
II Tác phẩm
- Xuất xứ: được viết năm 1977, lần đầu tiên được in trên báo Văn nghệ, sau đó được
in trong hầu hết các tập thơ của tác giả
- Bài thơ là bức tranh giao mùa tuyệt đẹp thể hiện sự rung động nhẹ nhàng, tinh tế, độc đáo của thi nhân trước vẻ đẹp của đất trời từ cuối hạ sang thu
- Nghệ thuật
+ Thể thơ 5 chữ cùng với âm điệu nhẹ nhàng phù hợp với việc thể hiện cảm xúc của nhà thơ
+ Lựa chọn những hình ảnh mộc mạc, đậm chất làng quê nhưng giàu giá trị gợi hình gợi cảm
+ Sử dụng từ ngữ độc đáo để thổi hồn vào cảnh vật, để biến thiên nhiên thành con người
III PHÂN TÍCH TÁC PHẨM
A Những dấu hiệu báo hiệu đất trời đã bước sang thu
“Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về”
“Bỗng nhân ra hương ổi”
Trang 2- Bỗng: từ ngữ gợi cảm, thế hiện cảm xúc ngạc nhiên đến ngỡ ngàng của thi sĩ trước
sự biến đổi đột ngột của thiên nhiên
- Hưởng ổi, gió se: hương thơm đặc trưng + thời tiết hanh khô, lạnh là những dấu hiệu đặc trưng của mùa thu vùng Bắc Bộ
“Phả vào trong gió se”
- Phả: động từ độc đáo, mạnh → không chỉ diễn tả chân thật hiện tượng của tự nhiên
mà góp phần miêu tả cảm nhận của con người trước không đầu thu
“Sương chùng chình qua ngõ”
→ Hình ảnh nhân hóa độc đáo được bắt nguồn từ hình ảnh tả thực
+ Sang thu vào đất trời mỗi sớm mai
+ Hòa vào làn gió se, dưới cái nắng dịu dàng của bình minh, những làn sương mờ, mỏng đang nhẹ nhang tan dần và bản lảng khắp thinh không
+ Hình ảnh nhân hóa bằng hai chữ chùng chình vốn là từ dùng để chỉ hành động của con người, muốn bước qua nhưng cố tình chậm lại Làn sương bỗng chốc trở nên
có hồn, tựa như 1 thiếu nữ đang điểm những bước chân nhẹ nhàng, thẹn thùng qua ngõ nhà ai
“Hình như thu đã về.”
- Nhà thơ đã lắng nghe thu về bằng nhiều giác quan để nhận ra tín hiệu vào thu là hương ổi, gió se, sương chùng chình Nhưng tất cả dường như chưa thật rõ ràng hay bởi sự biến đổi quá đột ngột, bất ngờ của thiên nhiên khiến tác giả vẫn ngập ngừng chưa dám chắc chắn
- “Hình như” thể hiện tâm trạng của thi sĩ
+ Vẫn còn ngạc nhiên trước thời khắc giao mùa, ngỡ ngàng, nhưng một chút luyến tiếc Luyến tiếc cái nồng nàn, oi ả của mùa hè nhưng lại háo hức, mong muốn đến với
sự nhẹ nhàng, bình yên của mùa thu
Trang 3- Hình ảnh nhân hóa “hương ổi phả vào gió se” từ ngữ độc đáo, từ phả vốn để chỉ hoạt động của con người, nhưng ở đây lại gắn với hình ảnh vốn vô hình là hương ổi Trong đôi mắt thơ của Hữu Thịnh, hương ổi bỗng chốc như có hình, khối, tâm hồn Bởi lẽ theo đúng quy luật của tự nhiên, hương ổi đặc trưng của mùa thu men theo chiều gió
mà quyện vào không gian Qua những vần thơ, hương ổi gần như trở thành một con người, đang cố vươn mình hòa vào thiên nhiên, đem tất cả hương thơm ngọt ngào, quyến rũ nhất của mình để báo hiệu cho mọi người đát trời đang chuyển từ cuối hạ sang thu
→ Tất cả đã diễn tả tâm hồn của nhà thơ, nhạy cảm, tinh tế
B Biểu hiện của đất trời mùa thu
“Sông được lúc dềnh dàng Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu”
“Sống được lúc dềnh dàng”
→ Nhân hóa
+ Hình ảnh có ý nghĩa tả thực: dòng nước cuối hạ sang thu đã cạn nên mức độ dòng chảy cũng chậm lại, chỉ còn là lửng lơ trôi
+ Hình ảnh nhân hóa: thi nhân đã thổi vào hiện tượng ấy một tâm hồn để dòng sông cũng trở thành 1 con người đang điểm những bước chân nhẹ nhàng thong thả vào thu
“Chim bắt đầu vội vã”: hình ảnh tả thực
- Thêm 1 tín hiệu vào thu: cái vội vã của đàn chim bay về phương Nam tránh rét khiến bức tranh giao mùa trở nên sinh động với 1 nét chấm phá Bức tranh thiên nhiên giờ đây không chỉ có hình, có khối, tâm trạng mà có những chuyển động
- Mùa thu không chỉ động với từng đàn chim mà còn đặc trưng bởi rất nhiều âm thanh
→ Nhân hóa
Trang 4- Cùng với hình ảnh “Sương chùng chình”, “sông dềnh dàng” Hình ảnh miêu tả đám mây đã thực sự hoàn chỉnh thiên nhiên→ con người, một con người đầy tâm trạng + Nửa bồi hồi, náo nức muốn sang thu
+ Nửa nuối tiếc, vấn vương, luyến lưu mùa hạ
C Những hình ảnh để hoàn thiện bức tranh thu và triết lý sống (từ hiện tượng)
“Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.”
“Vẫn còn bao nhiêu nắng”
- Từ ngữ dùng để cân đo đong đếm, làm cho sự vật vô hình trở nên hữu hình trong thiên nhiên→ gần gũi hơn với con người, gần đến nỗi con người có thể tiếp nhận bằng các giác quan
“Đã vơi dần cơn mưa”
- Với tâm hồn của tác giả gắn bó với thiên nhiên và nhạy cảm đất trời thì thiên nhiên bao giờ cũng trở thành tri âm tri kỉ, cũng trở nên thân thương đến mức con người ta có thể lắng nghe, đón nhận vẻ đẹp của tạo hóa bằng tất cả sự rung động của trái tim mình
“Ngoài thềm rơi chiếc lá đa Tiếng rơi rất mỏng nhưng là rơi nghiêng.” (Trần Đăng Khoa)
“Sấm cũng bớt bất ngờ”
- Triết lí cuộc sống được rút ra từ hiện tượng tự nhiên
- Khái quát quy luật của tự nhiên: Khi đất trời đã vào thu, những cơn mưa cuối hạ với những tiếng sấm vang động khắp trời như vơi dần đi, bình thản hơn Dường như cây cối cũng đã khá quen thuộc với mưa, gió và sấm nên cũng không còn bất ngờ, run rẩy
“Trên hàng cây đứng tuổi”
- Hình ảnh ẩn dụ do khái quát một cách đặc sắc:
Trang 5+ Sấm biểu tượng cho những tác động ngoại cảnh, những biến cố bất thường của cuộc sống nhưng đó là điểm tất yếu phải trải qua trong cuộc đời mỗi con người
+ Hàng cây đứng tuổi: gợi liên tưởng đến những người lớn tuổi, từng trải qua giông bão, thăng trầm của cuộc đời nên họ đủ vững vàng để chống chọi với cuộc sống
→ Khi con người đã đủ lớn tuổi, đã nếm trải đủ các hương vị của cuộc sống này thì họ thường điềm nhiên, cứng cáp hơn trước những “đợt sóng” của xã hội, trước những va vấp tưởng chừng như có thể khiến con người ta gục ngã
→ Lời nhắn nhủ của nhà thơ: Cuộc sống vốn không êm đềm, có vô vàn những thứ ngoài ý muốn của con người Vì vậy, chúng ta hãy cứ ình tĩnh đón nhận đó bởi, chỉ có bình tĩnh mới đưa ta đến những quyết định khôn ngoan nhất
- Hai câu thơ như một nét pháp để hoàn thiện tiết trời đang dần chuyển mình từ cuối hạ sang thu mà thi nhân tử cổ chí kim rất dễ bị rung động bởi thời khắc này
A Dẫn chứng
“ Đơn sơ thu đã đến cùng ta
Một sắc trời trong một ít hoa
Một ánh trăng thanh yêu đến mức
Muốn lẫn vào thu để khỏi xa.”
“ Long lanh đáy nước in trời
Thành xây khói biếc, non phơi bóng vàng.” (TK- Ng Du)
“ Em không nghe rừng thu
Lá thu kêu xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Trang 6Đạp trên lá vàng thu.”
( Tiếng thu- Lưu Trọng Lưu)
“ Nắng thu đang trải đầy
Đã trăng non múi bưởi
Bên cầu con nghé đội
Cả chiều thu sang sông”
( Chiều sông Thương- Hữu Thỉnh)
“ Nó là mùa của những tiếng chim reo
Trời xanh biếc, nắng tràn trên khắp ngả
Đất thành cây, mật tràn lên vị quả
Bước chân người bỗng những đường đi”
“ Đó là mùa của những buổi chiều
Cánh diều giãy nghiêng vòm trời cao vút
Tiếng dế thức suốt đêm dài vi bức
Tiếng cuốc dồn thúc giục nắng đang trưa”
“ Đó là mùa của những ước mơ
Những dục cọng muôn đời không xiết kể
Gió bão hòa, mưa thành sông thành bể
Một thoáng nhìn có thể hóa tình yêu”
Trang 7( Mùa hạ- Xuân Quỳnh)
“ Gió thầm, mây lặng, dáng thu xa
Mới tạnh mưa trưa chiều đã tà
Buồn ở sông xanh nghe đã lại
Mơ hồ trong một tiếng chim qua.”
( Thu-Xuân Diệu)
B Bài đọc thêm
SỰ VẬN ĐỘNG CỦA MẠCH CẢM XÚC
TRONG BÀI THƠ “SANG THU” (Hữu Thỉnh)
Lê Đức Thịnh
Mùa thu đã bước vào thơ ca với nhiều thi phẩm để đời như Tiếng thu của Lưu Trọng
Lư, Thu vịnh - Nguyễn Khuyến, Đây mùa thu tới của Xuân Diệu… Nhà thơ Hữu Thỉnh cũng góp vào đề tài thơ thu một bài thơ giản dị mà để lại nhiều lắng đọng trong lòng người
Bài thơ mở đầu bằng một phát hiện bất ngờ :
“ Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về ”
Nhà thơ chợt nhận ra tín hiệu của sự chuyển mùa từ những chi tiết rất bình dị quen thuộc: ngọn gió se lạnh đầu thu mang theo hương ổi phả vào không gian lúc buổi sớm
Trang 8Động từ “phả” gợi cảm giác về sự thơm nồng của hương ổi không chỉ lan toả trong đất trời mà còn thấm vào hồn người
Hữu Thỉnh lại cảm nhận trời thu qua chi tiết “hương ổi”, hình ảnh đó vừa gần gũi, mang đậm chất đồng quê, đi vào bài thơ một cách tự nhiên, lại mới mẻ, bất ngờ có cái riêng nên không lẫn vào các bài thơ thu khác
Từ những cảm nhận ban đầu bằng khướu giác, nhà thơ chuyển sang những cảm nhận bằng thị giác qua hình ảnh “sương chùng chình qua ngõ ”
Chùng chình là một từ láy diễn tả sương thu chưa tan, sương chuyển động chầm chậm, sương giăng mắc nơi đầu thôn, ngõ xóm lúc buổi sớm Sương được nhân hoá một cách sinh động, có hồn, mang đầy tâm trạng như con người
Nhà thơ đã khéo dùng từ “bỗng” ,“hình như” để diễn tả cảm giác ngỡ ngàng bâng khuâng của lòng người Có điều gì chợt đến khiến con người giật mình Đất trời sang thu hãy còn mơ hồ lắm, con người phải thật tinh tế
thì mới cảm nhận được qui luật vận động của tự nhiên
Cảm giác ngỡ ngàng ban đầu đã tan biến đi nhường chỗ cho những cảm nhận mới về đất trời sang thu :
“Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu ”
Dòng sông chảy một cách thanh thản, bình lặng êm đềm Những cánh chim vội vã, cho một mùa mới Sự vội vã đó cũng không làm mất đi sự bình lặng êm đềm của thiên nhiên lúc vào thu
Trên trời cao, mây mùa hạ cũng đang dần chuyển mình sang thu
Trang 9Nhà thơ đã chọn nhiều hình ảnh quen thuộc để làm nên một bức tranh mùa thu đẹp đẽ, trong sáng, gần gũi, mang đậm cảnh sắc làng quê Những từ láy“dềnh dàng”,“vội vã” vừa gợi tả được nét đặc trưng, vừa nhân hoá các hình ảnh sự vật làm cho chúng trở nên sinh động, hữu tình, có hồn Bức tranh mùa thu đã hiện ra khá rõ nét
Hình ảnh đám mây mùa hạ được miêu tả khá độc đáo:
“Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu”
Mây trôi lững lờ, bồng bềnh, vắt ngang trên bầu trời Hình như trong mây còn lại chút nắng hè nên mới “vắt nửa mình”
Câu thơ tả đám mây khá độc đáo, thú vị và có sức gợi cảm Với cách diễn đạt này, hình ảnh của sự vật không chỉ hiện lên ở thực tại mà còn gợi liên tưởng đến quá khứ Mùa hạ chưa qua hẳn mà thu đã sang, lòng người dường như có sự nuối tiếc nhẹ
nhàng vào khoảnh khắc giao mùa
Thời gian vẫn tiếp tục vận động để cho vạn vật chuyển mình sang thu
“Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi ”
Nắng cuối hạ vấn còn nồng, còn sáng nhưng đang nhạt dần Những ngày giao mùa này đã ít đi những cơn mưa rào ào ạt Tiếng sấm cũng bớt dữ dội và bất ngờ Dấu hiệu mùa thu dường như đã trở nên rõ nét hơn
Nắng, mưa, sấm là những hiện tượng của thiên nhiên trong thời điểm giao mùa được nhà thơ gợi tả rất hay cảm giác về sự hiện hữu của sự vật trong thời gian và không gian ấy
Từ những cảm nhận về thiên nhiên, nhà thơ đã chuyển sang những suy ngẫm về con người và cuộc đời “Sấm” tượng trưng cho những vang động bất thường của ngoại
Trang 10cảnh, của cuộc đời; “hàng cây đứng tuổi” tượng trưng cho những con người từng trải, được tôi luyện trong gian khổ
Với hình ảnh này, nhà thơ Hữu Thỉnh muốn gởi gắm những suy ngẫm của mình về mùa thu của đời người Khi con người đã từng trải thì họ cũng vững vàng hơn trước những tác động bất thường từ bên ngoài
Cái hay của bài thơ không chỉ ở ngôn ngữ, hình ảnh giản dị mà còn ở sự vận động tinh
tế của mạch thơ
Cảm nhận của nhà thơ mở theo chiều rộng của không gian từ gần đến xa, không chỉ là những hình ảnh thiên nhiên nơi đầu thôn ngõ xóm mà giờ đây, thu đã lan toả trong cả đất trời
Thời gian cũng chuyển động khiến cho đất trời sang thu từ mơ hồ đến mỗi lúc một rõ nét hơn Cảm giác con người từ ngỡ ngàng bâng khuâng đến sự nuối tiếc nhẹ nhàng vào khoảnh khắc chuyển giao kì diệu của đất trời
Từ những cảm nhận về thiên nhiên, nhà thơ đã chuyển sang những suy ngẫm về con người và cuộc đời Từ hướng ngoại, tứ thơ đã chuyển sang hướng nội
Bài thơ “Sang thu ” đưa ta về một miền quê dân dã mà ấm áp tình người qua ngòi bút
tả cảnh thu tài hoa của nhà thơ Hữu Thỉnh Nó không chỉ mang đến cho người đọc những cảm nhận mới về mùa thu quê hương mà còn gợi lên tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương trong lòng mọi người
2 Sang thu và những chuyển vận của đất trời
1 Sang thu gồm mười lăm câu thơ, chia làm ba khổ, cả bài thơ chỉ có một dấu chấm (.): Mở đầu bài thơ là những tín hiệu báo thu về, tiếp đến là quang cảnh đất trời vào thu, và bài thơ được kết lại bằng những biến chuyển trong lòng cảnh vật và suy ngẫm của nhà thơ trước cuộc đời Theo mạch vận động của tứ thơ, cảnh vật tựa hồ như một
Trang 11cuốn phim quay chậm dần hiện lên Vẻ đẹp của bài thơ nằm trong chính mạch chuyển vận tinh tế ấy
Sang thu được chia làm ba khổ khúc chiết, nhưng nhịp thời gian chuyển dịch qua ba khổ thật khó phân định Từ đầu đến cuối bài thơ các hình ảnh thơ, trạng thái sự vật đều mang hơi thu, dáng thu Đó là hương ổi, gió se, sương chùng chình, sông dềnh dàng, chim vội vã, nắng vẫn còn, mưa đã vơi, sấm bớt bất ngờ và hàng cây đứng tuổi… Nhưng thật ra, trong sự dính liền của hệ thống hình ảnh, vẫn có một sự chuyển vận của tự nhiên, của vạn vật khi đất trời sang thu
Cả bài thơ đều nằm trong sự vận động sang thu, nhưng mỗi khổ thơ mang một dáng vẻ: Khổ một, cảnh vật là những tín hiệu mách bảo sự hiện diện đâu đó của mùa thu từ góc nhìn vườn ngõ Bỗng nhận ra hương ổi/ Phả vào trong gió se/ Sương chùng chình qua ngõ/ Hình như thu đã về; Khổ hai nghiêng về cảnh sắc thiên nhiên, mây trời, sông nước chuyển mình sang thu Sông được lúc dềnh dàng/ Chim bắt đầu vội vã, Có đám mây mùa hạ/ Vắt nửa mình sang thu; Khổ ba nghiêng về những những biến đổi bên trong các hiện tượng thiên nhiên và tạo vật Vẫn còn bao nhiêu nắng/ Đã vơi dần cơn mưa/ Sấm cũng bớt bất ngờ/ Trên hàng cây đứng tuổi
Có thể thấy, ba khổ thơ làm nên hành trình chuyển vận của thiên nhiên: Từ gần đến
xa, từ thấp đến cao, từ ngoài vào trong… Sự chuyển vận tinh tế nhưng cũng rất mãnh liệt Từ sự chuyển vận của tứ thơ trên bề mặt câu chữ của bài thơ Sang thu, nhà phê bình Chu Văn Sơn đã phát hiện ra “mạch cảm nghĩ” của thi sĩ trước mùa thu: “Sau một thoáng ngỡ ngàng ở khổ một …Hình như thu đã về, là đến niềm say sưa ở khổ hai
Có đám mây mùa hạ/ Vắt nửa mình sang thu, và kết lại ở khổ ba với vẻ trầm ngâm Sấm cũng bớt bất ngờ/ Trên hàng cây đứng tuổi Tương ứng với những cung bậc của mạch cảm là các cấp độ của mạch nghĩ Khổ đầu: Bất giác, khổ hai: Tri giác, khổ ba: Suy ngẫm Mạch cảm và mạch nghĩ bao giờ cũng song hành và chuyển hóa sang nhau trong cùng một dòng tâm tư Chúng đan dệt với nhau khiến cấu trúc nghệ thuật càng tinh vi, phức tạp”
Trang 12Như vậy, rõ ràng là trong thế giới nghệ thuật của bài thơ Sang thu có một sự chuyển vận của đất trời và của dòng cảm xúc nhà thơ Cấu trúc của chỉnh thể nghệ thuật ấy được tạo bởi sự chuyển vận ngầm đã mang lại cho người đọc những khám phá lý thú
và bất ngờ
2 Mở đầu bài thơ ta bắt gặp tiếng reo vui khi hồn thơ bất giác nhận ra những tín hiệu báo thu về:
Bỗng nhận ra hương ổ
Phả vào trong gió se
Trong thơ thu, người đọc đã từng bắt gặp lá thu rơi trong thơ Lưu Trọng Lư, áo mơ phai dệt lá vàng trong thơ Xuân Diệu; hương cốm mới, cái chớm lạnh, xao xác hơi may trong Đất nước của Nguyễn Đình Thi… Với Hữu Thỉnh, thu về bằng hương ổi,
và gió se Trong nhịp bước âm thầm của thời gian, đất trời chuyển từ mùa hạ sang thu, gió thu nhẹ nhàng mang theo chút hơi “se” rất đặc trưng của mùa thu Đồng bằng Bắc
bộ, hương ổi “phả” vào trong gió, lan tỏa vào không gian Đây thực sự là những hình ảnh đặc trưng của mùa thu nhưng lại vô cùng quen thuộc, gần gũi với con người Việt Nam
Trong “Lời tự bạch với Sang thu”, nhà thơ Hữu Thỉnh từng trầm ngâm kể: “…giữa đất trời mênh mang, giữa cái khoảnh khắc giao mùa kì lạ, điều khiến cho tâm hồn tôi phải lay động, phải giật mình để nhận ra, đó chính là hương ổi Với tôi, thậm chí là với nhiều người khác không làm thơ thì mùi hương đó gợi nhớ đến tuổi ấu thơ, gợi nhớ đến buổi chiều vàng với một dòng sông thanh bình, một con đò lững lờ trôi, những đàn trâu bò no cỏ giỡn đùa nhau và những đứa trẻ ẩn hiện trong triền ổi chín ven sông… Nó giống như mùi bờ bãi, mùi con trẻ… Hương ổi tự nó xộc thẳng vào những miền thơ ấu thân thiết trong tâm hồn chúng ta”
Đến hai câu tiếp theo trong khổ đầu của bài thơ, chúng ta bắt gặp sự chuyển vận của đất trời rất tinh tế Sự vật đang ở thế vận động mạnh - hương ổi “phả”, gió “se”, bỗng như chùng lại: