NÓI VỚI CON I. Tác giả Y Phương là nhà thơ dân tộc Tày, từng giữ nhiều chức vụ trong nền văn học nghệ thuật Việt Nam. Ông viết nhiều đề tài nhưng thành công nhất khi viết về tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, đất nước. Thơ Y Phương thể hiện tâm hồn chân thật, mạnh mẽ, trong sáng, cách tư duy giàu hình ảnh của người miền núi. II. Tác phẩm Hoàn cảnh sáng tác của bài thơ “Nói với con”: sáng tác năm 1980. Nội dung: thể hiện tình yêu quê hương làng bản, tự hào và gắn bó với dân tộc mình. Mượn lời nói với con , nhà thơ gợi về cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người, gợi về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê hương. Bài thơ là lời người cha nói với con. Cha gợi cho con về nguồn sinh dưỡng III. PHÂN TÍCH TÁC PHẨM 1. Con lớn lên trong tình yêu thương của cha mẹ “ Chân phải bước tới cha Chân trái bước tới mẹ Một bước chạm tiếng nói Hai bước tới tiếng cười.” Điệp ngữ “bước tới”cùng các từ ngữ “chạm”, “tới” thể hiện sự đón chào trong niềm hân hoan của cha mẹ và sự hy vọng, niềm tin của đấng sinh thành. “Chân trái”, “Chân phải”, “Một bước”, “Hai bước”: tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh mộc mạc, giản dị nhưng giàu giá trị gợi hình, gợi cảm → gợi tả một bức tranh gia đình thân thuộc, gần gũi, hạnh phúc. Bức tranh gia đình ấy có đầy đủ cả cha mẹ mà trung tâm là đứa con đang tuổi tập đi, tập nói. Từng tiếng nói, tiếng nói, từng bước đi của đứa con là điều thiêng liêng mà luôn được cha mẹ trân trọng bởi đó là món quà được ban tặng → Gia đình là tổ ấm, nền tảng cơ bản để hình thành đứa trẻ. 2. Con lớn lên trong niềm yêu thương “ Người đồng mình yêu lắm con ơi Đan lờ cài nan hoa Vách nhà ken câu hát Rừng cho hoa Con đường cho những tấm lòng Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới “Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời” “ Người đồng minh” ba tiếng khác được thể hiện một cách gợi cảm. Người đồng minh không chỉ đơn thuần là người vùng mình, người làng mình mà còn là người chung huyết thống, chung tiếng nói, nền văn hóa, phong tục tập quán, chung màu da và họ coi nhau như người anh em cùng chung huyết thống. “ Yêu lắm con ơi”: từ ngữ dùng để thể hiện tình cảm trực tiếp, đó là tình yêu thương sâu nặng dành cho quê hương của mình. “Đan lờ...câu hát” gợi tả sự rộn ràng, tưng bừng của người dân miền núi, mà ở những khúc hát Then, hát Sli, hát Lươn cùng với những tiếng khèn gọi bạn trao duyên của các chàng trai cứ đan xen vào vách nhà của những cô gái. “ đan, cài, ken” là các động từ thể hiện sự yêu thương, gắn bó của những người đồng mình dành cho nhau. Hai câu thơ miêu tả những hành động, công việc lao động hằng ngày của người dân miền núi qua lăng kính thơ của tác giả bỗng trở nên thú vị, tạo nên chất thơ → tạo nên những nét văn hóa truyền thống trong cuộc sống sinh hoạt thường nhật. “ Hoa” là biểu tượng cho cái đẹp → gợi tả tâm hồn của miền núi đẹp rạng ngời, sự trân trọng của tác giả dành cho quê hương. Điệp từ “ cho” thể hiện những sản vật mà tạo hóa đã ban tặng. “Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời” “Ngày cưới” : con là minh chứng, kết quả cho tình yêu đẹp đẽ của cha mẹ. Chính vì thế, cha mẹ luôn coi đó là điều đẹp nhất, điều thiêng liêng nhất mà cha mẹ nâng niu và trân trọng.
Trang 1NÓI VỚI CON I.Tác giả
- Y Phương là nhà thơ dân tộc Tày, từng giữ nhiều chức vụ trong nền văn học nghệ thuật Việt Nam
- Ông viết nhiều đề tài nhưng thành công nhất khi viết về tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, đất nước
- Thơ Y Phương thể hiện tâm hồn chân thật, mạnh mẽ, trong sáng, cách tư duy giàu hình ảnh của người miền núi
II Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác của bài thơ “Nói với con”: sáng tác năm 1980
- Nội dung: thể hiện tình yêu quê hương làng bản, tự hào và gắn bó với dân tộc mình Mượn lời nói với con , nhà thơ gợi về cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người, gợi về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê hương Bài thơ là lời người cha nói với con
- Cha gợi cho con về nguồn sinh dưỡng
III PHÂN TÍCH TÁC PHẨM
1 Con lớn lên trong tình yêu thương của cha mẹ
“ Chân phải bước tới cha Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười.”
- Điệp ngữ “bước tới”cùng các từ ngữ “chạm”, “tới” thể hiện sự đón chào trong niềm hân hoan của cha mẹ và sự hy vọng, niềm tin của đấng sinh thành
- “Chân trái”, “Chân phải”, “Một bước”, “Hai bước”: tác giả sử dụng từ ngữ, hình ảnh mộc mạc, giản dị nhưng giàu giá trị gợi hình, gợi cảm → gợi tả một bức tranh gia đình thân thuộc, gần gũi, hạnh phúc Bức tranh gia đình ấy có đầy đủ cả cha mẹ mà trung tâm là đứa con đang tuổi tập đi, tập nói Từng tiếng nói, tiếng nói, từng bước đi của đứa con là điều thiêng liêng
mà luôn được cha mẹ trân trọng bởi đó là món quà được ban tặng → Gia đình là tổ ấm, nền tảng cơ bản để hình thành đứa trẻ
Trang 22 Con lớn lên trong niềm yêu thương
“ Người đồng mình yêu lắm con ơi Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
“Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời”
- “ Người đồng minh” ba tiếng khác được thể hiện một cách gợi cảm Người đồng minh không chỉ đơn thuần là người vùng mình, người làng mình mà còn là người chung huyết thống, chung tiếng nói, nền văn hóa, phong tục tập quán, chung màu da và họ coi nhau như người anh em cùng chung huyết thống
- “ Yêu lắm con ơi”: từ ngữ dùng để thể hiện tình cảm trực tiếp, đó là tình yêu thương sâu nặng dành cho quê hương của mình
- “Đan lờ câu hát” gợi tả sự rộn ràng, tưng bừng của người dân miền núi, mà ở những khúc hát Then, hát Sli, hát Lươn cùng với những tiếng khèn gọi bạn trao duyên của các chàng trai
cứ đan xen vào vách nhà của những cô gái
- “ đan, cài, ken” là các động từ thể hiện sự yêu thương, gắn bó của những người đồng mình dành cho nhau
- Hai câu thơ miêu tả những hành động, công việc lao động hằng ngày của người dân miền núi qua lăng kính thơ của tác giả bỗng trở nên thú vị, tạo nên chất thơ → tạo nên những nét văn hóa truyền thống trong cuộc sống sinh hoạt thường nhật
- “ Hoa” là biểu tượng cho cái đẹp → gợi tả tâm hồn của miền núi đẹp rạng ngời, sự trân trọng của tác giả dành cho quê hương
- Điệp từ “ cho” thể hiện những sản vật mà tạo hóa đã ban tặng
“Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời”
- “Ngày cưới” : con là minh chứng, kết quả cho tình yêu đẹp đẽ của cha mẹ Chính vì thế, cha
mẹ luôn coi đó là điều đẹp nhất, điều thiêng liêng nhất mà cha mẹ nâng niu và trân trọng
Trang 3→ Với 11 câu thơ, YP đã gợi ra được cội nguồn sinh dưỡng của con người Đó là tình yêu thương cha mẹ, sự che chở của quê hương, đó là tình cảm nồng đượm của người đồng minh,
đó là sự hùng vĩ của núi rừng thiên nhiên, là giá trị văn hóa Thấu hiểu và cảm nhận thật rõ,
từ đó người ta suy nghĩ và hành động, làm những gì cho quê hương đất nước
- Thể hiện sự chia sẻ, đồng cam cộng khổ, san sẻ cả những cảm xúc của những con người miền núi, hơn thế nữa đó là sự che chở của thiên nhiên cho con người, sự đồng hành của tạo hóa đối với con người → Nếu con người đối tốt với thiên nhiên thì tạo hóa sẽ không phụ lòng con người
- Y Phương chỉ gợi mà không bộc lộ một cách trực tiếp nhưng khi đọc vẫn cảm nhận những nhắn nhủ chân thành của tác giả Thơ Y Phương thật tinh tế và sâu sắc!
3 Cha gợi cho con những phẩm chất tốt đẹp của người đồng mình từ đó trực tiếp nhắn nhủ con phải biết kế tục xứng đáng những truyền thống tốt đẹp của quê hương
a Lời gợi của người cha
“ Người đồng mình thương lắm con ơi
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn”
- Cụm từ “Người đồng mình” được lặp lại một cách thiết tha, triều mến Người đồng mình không chỉ cùng nhau vẽ tất cả những điều vốn có của 1 con người mà họ đồng hành cùng nhau, họ còn chung nhau lý tưởng và mục đích sống
- “Cao, xa”: cách sử dụng ngôn ngữ độc đáo, sử dụng các tính từ để diễn tả chiều cao và khoảng cách trong không gian, thể hiện cuộc sống và phẩm chất của con người → thể hiện sự
vĩ đại trong vẻ đẹp tính cách của người đồng minh Từ đó, nói về lòng tự hào sâu sắc của tác giả dành cho những con người quê hương
- “Nỗi buồn” : từ ngữ giàu giá trị gợi cảm, cuộc sống của những người đồng minh còn thiếu lắm những gian lao, vất vả, cơ cực, khổ nghèo mà những người dân tộc đang phải từng ngày trải qua mà mấy ai hiểu được
- “ Chí lớn”: ý chí, nghị lực mạnh mẽ của những người dân tộc miền núi
→ Hai hình ảnh tưởng chừng như đối lập nhưng lại bổ sung cho nhau Đối lập giữa hoàn cảnh khốn khó và vẻ đẹp của ý chí nghị lực, nổi bật trên cái gian lao còn rất nhiều gian truân thì sự đấu tranh, quyết tâm vươn lên của những người đồng nôm càng quyết liệt, vững vàng hơn
Trang 4b Lời nhắn nhủ của cha
“Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn Sống trên đá không chê đá gập ghềnh Sống trong thung không chê thung nghèo đói Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh Không lo cực nhọc”
- Âm điệu thơ tha thiết, trìu mến nhưng cũng đầy rắn rỏi, cương nghị → thể hiện lời của người cha đi vào lòng con một cách nhẹ nhàng nhưng vẫn đủ sức mạnh để cảm hóa
- Điệp từ “sống” khẳng định rằng chúng ta sống chứ không chỉ tồn tại (DC)
- “Trên đá, trong thung”: một loạt các hình ảnh gần gũi với người dân miền núi khẳng định quê hương còn lắm những khó khăn, nhọc nhằn
- Điệp từ “không chê” là lời nhắn nhủ của người cha không được chối bỏ, phải chấp nhận dù như thế nào cũng phải yêu thương
- “Như sông như suối” : hãy giữ cho tâm hồn mình trong sạch, cao đẹp
- “ Lên, xuống”: phép đối: diễn tả trắc trở trong cuộc sống, từ đó khẳng định người dân nơi đây mạnh mẽ, quyết liệt, họ muốn vươn mình làm chủ thiên nhiên
- “ Không lo cực nhọc” : câu thơ là lời nhắn nhủ trực tiếp của người cha về đạo làm người
→ Đoạn thơ rất đỗi nhạc điệu, được tạo nên bởi nhiều điệp từ (ngữ), cấu trúc câu và nhịp thơ linh hoạt, lúc vươn dài khi rút ngắn, lời thơ giản dị, chắc nịch mà lay động, thấm thía, có tác dụng truyền cảm hứng mạnh mẽ Đoạn thơ không chỉ khẳng định vẻ đẹp của ý chí, nghị lực của người đồng mình mà đồng thời thể hiện niềm tự hào quê hương của tác giả Phải yêu và hiểu quê hương rất rõ những giá trị văn hóa của người miền núi thì YP mới đúc kết tất cả 1 cách chân thành và tự nhiên đến vậy
4 Đoạn cuối
a Lời gợi của người cha
“ Người đồng mình thô sơ da thịt Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con Người đồng mình tự đúc đá kê cao quê hương Còn quê hương thì làm phong tục”
Trang 5- “Người đồng mình” đã thành điệp ngữ, họ sống với nhau bây giờ một cách trần trụi, không khoảng cách tạo nên một cộng đồng, điệp ngữ ấy cũng tạo nên 1 âm điệu thơ tha thiết, trìu mến
- “thô sơ da thịt”: hình ảnh mộc mạc mà giàu sức gợi cảm thể hiện lối sống mộc mạc, giản dị, chất phác của những người đồng mình Thể hiện sự rắn rỏi về thể xác và sự rắn rỏi trong tinh thần
- “nhỏ bé” là cách nói ẩn dụ → góp phần khẳng định ý chí nghị lực vươn lên trong cuộc sống
- “tự quê hương, còn quê phong tục”’ : hình ảnh thể hiện rõ nét tư duy giàu sức gợi hình của người đồng bào miền núi Nói về sự khao khát xây dựng quê hương bằng tất cả sự cần
cù, siêng năng, vốn liềng mà họ có Để rồi bao quê hương với bao phong tục tập quán hiện lên trở thành niềm tự hào để những người đồng mình đứng lên, phấn đấu Quê hương không đơn thuần là thế nữa mà đó là đất nước với hơn 4000 năm Văn hiến từ thời vua Hùng dựng nước cho đến công cuộc giữ gìn, phát huy của ông cha ta
- “Ơi”: thán từ bộc lộ của người cha dành cho con
- “Tuy”: phụ từ nhấn mạnh sự vượt lên trong khó khăn của người đồng mình
- “Thô sơ da thịt” : cuộc sống trần trụi, thiếu thốn về mặt vật chất, đầy rẫy những khó khăn nhưng người đồng mình luôn vượt lên gian lao của cuộc sống
- “ Lên đường”: một hành động bắt buộc phải lao động để xây dựng quê hương của người đồng mình Ý chí vượt lên cái khó khăn của làng xã đó để bước ra xã hội bên ngoài Từ đó chứng minh với mọi người rằng ng đồng mình không hề nhỏ bé
- “ Nghe con”: Người cha như muốn làm bạn với con, căn dặn con một cách ân cần → thể hiện tình phụ tử sâu nặng, thiêng liêng
* Liên hệ thực tế
- Thật vậy, trong cuộc sống ngày nay dân tộc Việt Nam đã góp mặt trong mọi lĩnh vực rất thành công và đưa đất nước vượt lên tầm thế giới
Trang 6- Lời nhắn nhủ trực tiếp của người cha dành cho con thể hiện sự rắn rỏi nhưng tha thiết, thể hiện trực tiếp niềm mong ước trong lời căn dặn của người cha Cha mong con phải biết tự hào về những phong tục, kế tục xứng đáng những phong tục tập quán ấy để vững bước trên đường đời
*Tài liệu đọc thêm
Quê hương – Giang Nam
“Thuở còn thơ ngày hai buổi đến trường
Yêu quê hương qua từng trang sách nhỏ:
"Ai bảo chăn trâu là khổ? "
Tôi mơ màng nghe chim hót trên cao
Những ngày trốn học
Đuổi bướm cầu ao
Mẹ bắt được
Chưa đánh roi nào đã khóc!”
Đất nước – Nguyễn Khoa Điềm
Trang 7Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa ” mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
*Tình cảm gia đình thiêng liêng và cao quý đến mức dù có đi đâu con người ta vẫn sẽ mãi nhớ về
“Giờ cháu đã đi xa, có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngã
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở
Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?”
(Bếp lửa – Bằng Việt)
“Ngủ yên, ngủ yên, cò ơi, chớ sợ
Cành có mềm, mẹ đã sẵn tay nâng
Trong lời ru của mẹ thấm hơi xuân
Con chưa biết con cò con vạc
Con chưa biết những cành mềm mẹ hát
Sữa mẹ nhiều, con ngủ chẳng phân vân”
“Dù ở gần con
Dù ở xa con
Trang 8Lên rừng xuống bể
Cò sẽ tìm con
Cò mãi yêu con
Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con”
(Con cò – Chế Lan Viên)
“Nghĩa tình của cha” – Xuân Miền
“Công Cha cao tựa núi non
Dài sông, rộng biển - cho con nên người
Cha cho con nụ cười tươi
Dành cho con cả cuộc đời, tương lai
Dạy con: “Nhận rõ đúng sai
Ân tình, nhân nghĩa, dũng tài, hiếu trung
Rộng lòng, độ lương, khoan dung
Gái, trai chí lớn - chớ dùng mưu ma
Hiểu nhiều, biết rộng, nhìn xa
Đừng quá thiển cận - khó qua khổ nghèo
Sóng to phải vững tay chèo
Chớ ham danh lợi mà gieo oán thù
Trang 9Bốn mùa đông, hạ, xuân, thu
Trong êm, ngoài ấm cho dù khó khăn
Lỡ lầm phải biết ăn năn
Đừng huênh hoang cũng không nhăn nhó hoài
Sống hôm nay - để ngày mai
Công to, việc nhỏ miệt mài cho xong
Khổ đau nên để trong lòng
Nước mắt chớ chảy thành dòng - ướt my
Gia phong, nền nếp duy trì
Sẻ san cơm, áo những khi người cần
Thương người như thể thương thân
Kính trên, nhường dưới - góp phần, chung lo
Gia đình - xã hội - sao cho
Vẹn tròn, hạnh phúc, ấm no, trong ngần”
Đời Cha sâu nặng nghĩa ân
Phận làm con nguyện muôn lần khắc ghi
Trang 10B Bài đọc thêm
1 Nói với con của Y Phương - Một khúc nhạc Đàn Tính nhiều cung bậc
Trong số các nhà thơ dân tộc thiểu số, Y Phương là gương mặt khá tiêu biểu Tác phẩm của ông khẳng định được vị thế riêng trong thơ ca hiện đại bởi một “chất giọng” đặc trưng của người Tày Y Phương tự nhận mình là cây đàn Tính của dân tộc Tày: “Cây đàn này đâu phải cây đàn / Bầu nước mắt trăm năm cười khóc / Cây đàn này đâu phải cây đàn / Bọc sinh nở, lời chào ly biệt / Vụt đứng lên cây đàn dìu dặt / "Đi như thế cho đến ngày nhắm mắt" / Ngôn ngữ cổ còn vài câu tích tịch / Hãy gẩy lên bất cứ nơi nào” (Đàn Tính)
Cây đàn Tính có cái tên Y Phương ấy luôn cần mẫn gom nhặt và làm sống dậy những giá trị nhân văn trong truyền thống văn hóa của cộng đồng người Tày Dù viết về làng, về tình yêu đôi lứa hay về tình phụ tử, Y Phương cũng luôn có ý thức tái hiện linh hồn của văn hóa quê hương Từ thơ Y Phương, người đọc có thể nhận ra một vùng văn hóa độc đáo và có bề dày
mà ít nhiều còn khá bí ẩn Bài thơ Nói với con là một khúc nhạc đàn Tính như thế - một khúc nhạc đan xem nhiều cung bậc
Mang hình thức là những lời tâm tình, mộc mạc của người cha dành cho con nhưng vấn đề
mà tác phẩm đặt ra không chỉ là tình phụ tử Sự độc đáo ở “chất giọng” khiến tác phẩm vừa đầy hấp lực nhưng cũng có không ít trở lực đối với người làm công tác giảng dạy và nghiên cứu văn học Khi được đưa vào chương trình Ngữ văn lớp 9 THCS, người ta càng nhận rõ điều này
Xin được bắt đầu từ lối tư duy nghệ thuật trong bài thơ Bài thơ có nhiều hình ảnh ngỡ phi lí,
là kết quả của sự hòa hợp rất nhuyễn giữa tư duy nghệ thuật dân gian miền núi và tư duy thơ Tượng trưng, Siêu thực hiện đại Nếu tư duy nghệ thuật dân gian miền núi ưa dùng lối trùng điệp thì tư duy nghệ thuật của thơ Tượng trưng và Siêu thực lại thích tìm đến sự giao thoa giữa các cảm giác và sự coi trọng nhạc tính của ngôn ngữ thơ Có thể nhận diện sự hòa hợp
ấy ngay trong những câu thơ đầu:
Chân phải bước tới cha
Trang 11Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười
Bốn câu thơ này là bức tranh về cảnh gia đình đầm ấm Trong đó có ba nhân vật: người mẹ, người cha và đứa trẻ mà trung tâm là hình ảnh đứa trẻ đang tập đi Sự hòa hợp giữa tư duy nghệ thuật dân gian miền núi và tư duy thơ Tượng trưng, Siêu thực đã được hóa thân thành các thủ pháp nghệ thuật để tái hiện những cử chỉ của đứa trẻ: có thủ pháp trùng điệp, có nghệ thuật sử dụng đối ý (chân phải - chân trái, một bước - hai bước, cha - mẹ, tiếng nói - tiếng cười) và có nghệ thuật tạo nhạc tính bằng sự phối thanh, bốn câu thơ dùng đến 15/20 thanh trắc Sự cộng hưởng của những thủ pháp nghệ thuật và nhất là sự phối thanh đã tạo nên
những âm điệu gân guốc Âm điệu ấy thích hợp với việc tái hiện hình ảnh đứa trẻ đang lẫm chẫm tập đi, cứ “chân phải” rồi “chân trái” một cách chập chững khó khăn Khó khăn nhưng đầy phấn khích vì sự khích lệ nhiệt thành của cha mẹ Cách dùng số đếm: “một bước”, “hai bước” cho thấy ánh nhìn của cha mẹ thật chăm chú, quan sát từng cử chỉ, trông chờ, đếm từng bước đi của con Những bước chân lẫm chẫm được bao bọc bởi tình yêu thương của cha
mẹ, tạo ra sự đáng yêu của đứa trẻ Cứ như mỗi bước đều là một “thành tựu”, một dấu mốc cần được đếm để ghi nhớ Nhưng điều lí thú hơn không phải là cách dùng số đếm mà là lối liên tưởng có vẻ phi lí, ngộ nghĩnh kiểu tư duy thơ Tượng trưng: “Một bước chạm tiếng nói / Hai bước tới tiếng cười” Tiếng nói, tiếng cười vốn vô hình nhưng lại được hữu hình hóa để trở thành “cọc tiêu” định vị cho đứa trẻ “bước tới” Thực ra, đó là hình thức “lạ hóa” ngôn từ
để diễn tả không khí hạnh phúc trong ngôi nhà Cơ hồ như khi đứa trẻ “cán đích” cũng là lúc
cả ngôi nhà như rung lên, cả không gian xung quanh tan thành tiếng nói cười
Đến những câu thơ tiếp theo, bài thơ bắt đầu chuyển mạch, chuyển giọng Sau tiếng nói, tiếng cười ran lên từ “thành quả” tập đi, từ những bước đi đầu tiên của bé, chất thơ bắt đầu đọng vào sự sâu lắng suy tư khi nhân vật trữ tình - người cha “nói với con” về những điều ấp ủ Từ đây, mạch thơ cứ đan cài giữa lòng yêu thương con và niềm tự hào về quê hương xứ sở