HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ I. Kiến thức cơ bản 1. Tác giả Ngô gia văn Phái là một nhóm tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai nay thuộc huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây. Trong đó hai tác giả chính là Ngô Thì Chí, Ngô Thì Du làm quan thời Lê Chiêu Thống... 2. Tác phẩm a Nội dung: phản ánh vẻ đẹp hào hùng của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ trong chiến công đại phá quân Thanh. Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh và bè lũ bán nước Vua tôi nhà Lê. b Nghệ thuật: Lối văn trần thuật kết hợp miêu tả chân thực, sinh động. Thể loại tiểu thuyết viết theo lối chương hồi. Tất cả các sự kiện lịch sử trên đều được miêu tả một cách cụ thể, sinh động. Tác phẩm được viết bằng văn xuôi chữ Hán, có quy mô lớn đạt được những thành công xuất sắc về mặt nghệ thuật, đặc biệt trong những lĩnh vực tiểu thuyết lịch sử. c Chủ đề: Phản ánh chân thực vẻ đẹp của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ với lòng yêu nước, quả cảm, tài trí, nhân cách cao đẹp. Sự hèn nhát, thần phục ngoại bang một cách nhục nhã của quân tướng nhà Thanh và vua tôi nhà Lê. II. Luyện tập Đề 1: Phân tích ngắn gọn hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ ở hồi 14 trong tác phẩm Hoàng Lê nhất thống chí Trả lời: a. Mở bài: Giới thiệu khái quát về tác giả và hoàn cảnh ra đời tác phẩm. Giới thiệu chung về hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ ở hồi 14. b. Thân bài: 1. Là một con người có hành động mạnh mẽ và quyết đoán. Từ đầu đến cuối, Nguyễn Huệ luôn tỏ ra là con người hành động mạnh mẽ, nhanh nhẹn, quả quyết, xông xáo và có chủ đích rõ ràng nhưng không phải là xốc nổi và độc đoán mà có tính toán trước sau, có tham khảo ý kiến những tướng sĩ. Nghe tin cấp báo giặc đã chiếm cả miền Bắc, chiếm đô thành Thăng Long, triều đình nhà Lê đã đầu hàng, thái độ đầu tiên của Nguyễn Huệ là “giận lắm và ngay lập tức định thân chinh cầm quân đi ngay” kéo quân ra Bắc để đánh đuổi chúng. Nhưng rồi ông đã nghe lời quân thần lên ngôi Hoàng đế để “chính vị hiệu”, cố kết lòng người đốc suất đại quân ra Bắc, tổ chức hành quân thần tốc (chuyện hai người khiêng võng một người, thay nhau nghỉ, đi suốt ngày đêm, nấu ăn cũng trên đường đi...), vẫn đủ thời gian gặp gỡ và tranh thủ ý kiến một cao nhân La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp, tuyển binh và duyệt binh lớn ở Nghệ An phủ dụ tướng sĩ, hoạch định kế sách hành quân đánh giặc và cả kế hoạch đối phó với nhà Thanh sau chiến thắng. => Quả thật, đó là một người chỉ huy quân sự cực kì sắc sảo, nhà chính trị có nhãn quan rất nhạy bén, tự tin. 2. Là một con người có trí tuệ sáng suốt, sâu sắc và tâm lí, ân uy gồm đủ. Trí tuệ sáng suốt, sâu sắc và tâm lí trước hết được thể hiện qua lời phủ dụ tướng sĩ ở Nghệ An: Quang Trung – Nguyễn Huệ biết an ủi quân lính, động viên họ tiếp tục truyền thống chống ngoại xâm. Lời phủ dụ của nhà vua ở trấn Nghệ An trong cuộc duyệt binh lớn trước khi lên đường ra Bắc như lời hịch ngắn gọn mà hào hùng, kích động tâm can quân lính, làm cho họ thêm phấn khích, thêm tự hào và sẵn sàng quyết tâm chiến đấu dưới bóng cờ đỏ đánh đuổi quân xâm lược. Bằng những lời lẽ giản dị, dễ hiểu, nhà vua khẳng định chủ quyền đất nước độc lập, tự chủ trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, vạch trần dã tâm của giặc,
Trang 1a/ Nội dung: phản ánh vẻ đẹp hào hùng của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ trong
chiến công đại phá quân Thanh Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh và bè lũ bán nước Vua tôi nhà Lê
c/ Chủ đề: Phản ánh chân thực vẻ đẹp của người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ với lòng
yêu nước, quả cảm, tài trí, nhân cách cao đẹp Sự hèn nhát, thần phục ngoại bang một cách nhục nhã của quân tướng nhà Thanh và vua tôi nhà Lê
- Giới thiệu khái quát về tác giả và hoàn cảnh ra đời tác phẩm
- Giới thiệu chung về hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ ở hồi 14
b Thân bài:
Trang 21 Là một con người có hành động mạnh mẽ và quyết đoán
- Từ đầu đến cuối, Nguyễn Huệ luôn tỏ ra là con người hành động mạnh mẽ, nhanh nhẹn, quả quyết, xông xáo và có chủ đích rõ ràng nhưng không phải là xốc nổi và độc đoán mà
có tính toán trước sau, có tham khảo ý kiến những tướng sĩ
- Nghe tin cấp báo giặc đã chiếm cả miền Bắc, chiếm đô thành Thăng Long, triều đình nhà Lê đã đầu hàng, thái độ đầu tiên của Nguyễn Huệ là “giận lắm và ngay lập tức định thân chinh cầm quân đi ngay” kéo quân ra Bắc để đánh đuổi chúng Nhưng rồi ông đã nghe lời quân thần lên ngôi Hoàng đế để “chính vị hiệu”, cố kết lòng người đốc suất đại quân ra Bắc, tổ chức hành quân thần tốc (chuyện hai người khiêng võng một người, thay nhau nghỉ, đi suốt ngày đêm, nấu ăn cũng trên đường đi…), vẫn đủ thời gian gặp gỡ và tranh thủ ý kiến một cao nhân La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp, tuyển binh và duyệt binh lớn
ở Nghệ An phủ dụ tướng sĩ, hoạch định kế sách hành quân đánh giặc và cả kế hoạch đối phó với nhà Thanh sau chiến thắng
=> Quả thật, đó là một người chỉ huy quân sự cực kì sắc sảo, nhà chính trị có nhãn quan rất nhạy bén, tự tin
2 Là một con người có trí tuệ sáng suốt, sâu sắc và tâm lí, ân uy gồm đủ
* Trí tuệ sáng suốt, sâu sắc và tâm lí trước hết được thể hiện qua lời phủ dụ tướng sĩ ở Nghệ An:
- Quang Trung – Nguyễn Huệ biết an ủi quân lính, động viên họ tiếp tục truyền thống chống ngoại xâm
- Lời phủ dụ của nhà vua ở trấn Nghệ An trong cuộc duyệt binh lớn trước khi lên đường ra Bắc như lời hịch ngắn gọn mà hào hùng, kích động tâm can quân lính, làm cho họ thêm phấn khích, thêm tự hào và sẵn sàng quyết tâm chiến đấu dưới bóng cờ đỏ đánh đuổi quân xâm lược Bằng những lời lẽ giản dị, dễ hiểu, nhà vua khẳng định chủ quyền đất nước độc lập, tự chủ trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, vạch trần dã tâm của giặc,
Trang 3nhắc lại truyền thống chống giặc ngoại xâm, kêu gọi quân lính đồng tâm hiệp lực, đề ra kỉ luật thật nghiêm minh…
(Đọc thêm lời hịch:
“Đánh cho để dài tóc,
Đánh cho để đen răng,
Đánh cho nó chích luân bất phản
Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn,
Đánh cho sử tri Nam quốc sơn hà tri hữu chủ”.)
* Trí tuệ sáng suốt, sự sâu sắc tâm lí còn được thể hiện qua việc xét đoán và dùng người
- Không quở trách các tướng dưới quyền về chủ trương bỏ Thăng Long để bảo toàn lực lượng - Qua lời phủ dụ của vua Quang Trung đối với quan tướng thân cận được giao trọng trách, khi Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân cùng Ngô Thì Nhậm mang gươm trên lưng xin chịu tội, chứng tỏ ông là nhà lãnh đạo rất hiểu sở trường, sở đoản của các thuộc hạ, lại rất độ lượng, công minh, khen chê đúng người, đúng việc
3 Là một con người có ý chí quyết chiến quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng
- Qua lời nói với Nguyễn Thiếp và với Sở, Lân, ta thấy ý chí quyết thắng và tầm nhìn của Quang Trung thật là xa rộng
+ Ông luôn tự tin ở bản thân, ở các tướng sĩ của mình Ông đã nhìn thấy từ rất sớm, ngay
từ khi mới khởi binh, đã biết trước sẽ thắng, “chẳng qua mười ngày đuổi được giặc”, hẹn ngày vào Thăng Long ăn mừng chiến thắng, lại tinh cả đến việc hậu chiến…
+ Ông biết nhìn xa về mối quan hệ lâu dài với quân Thanh sau khi quân Thanh thất bại Một mặt khôn khéo giao hảo với nhà Thanh, mặt khác tích cực nuôi dưỡng lực lượng, xây dựng đất nước giàu mạnh để bảo vệ, ổn định hòa bình lâu dài
4 Là một vị tướng có tài dụng binh như thần, tài chỉ huy chiến đấu bách chiến bách thắng
Trang 4- Hành quân thần tốc làm người đời sau kinh ngạc vì một đạo binh đông như thế lại có thể đi nhanh và an toàn, đảm bảo bí mật đến nơi tập kết đã định được như vậy! Mà
phương tiện hành quân chủ yếu là đôi chân binh lính, với ngựa, voi, xe kéo, cả đại bác, hỏa hổ nặng nề: 4 ngày (từ 25 – 29) vượt qua 350km đường núi đèo Vừa tuyển binh, vừa duyệt binh, tổ chức đội ngũ chỉ trong 1 ngày Chỉ 1 ngày sau đó đã vượt 150km để tiến tới Tam Điệp Và đêm 30 Tết đã lập tức lên đường vừa hành quân vừa đánh giặc, khi bao vây bức hàng giữa nửa đêm như ở Hà Hồi, khi công thành quyết chiến như ở Ngọc Hồi, khi đánh kẹp gọng kìm, phục binh như ở Đại Áng, Đầm Mực… Dự định vào Thăng Long ngày 7 tháng 1 nhưng trong thực tế đã vượt trước 2 ngày - Đã đánh là thắng, chiến đấu dũng mãnh, quyết tử, đội quân nghiêm minh Thật là kì diệu, bởi tài chỉ huy của vị chủ tướng Chiều 5 tháng Giêng năm Kỷ Dậu, đoàn quân áo đỏ đã tiến vào kinh thành Thăng Long Hành binh thần tốc, đánh cho giặc không kịp trở tay, kinh ngạc, sợ hãi rụng rời và hoàn toàn thất bại
5 Là một vị vua lẫm liệt trong chiến trận
- Vua Quang Trung thân chinh cầm quân không chỉ trên danh nghĩa mà là một tổng chỉ huy thực sự: định ra kế hoạch tiến đánh cả chiến dịch và từng trận đánh cụ thể, tổ chức hành quân, tự mình chỉ huy một mũi tiến công, cưỡi voi đốc thúc, bày mưu tính kế và xông pha tên đạn bất chấp nguy hiểm Hình ảnh vua Quang Trung trong trận đánh đồn Ngọc Hồi thật oai phong lẫm liệt Nhà vua cưỡi voi, đội khăn vàng chỉ huy ba quân trong khói đạn mù trời, tiếng quân reo dậy đất Khí thế quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy của Quang Trung thật như chẻ tre, như từ trên trời rơi xuống, từ dưới đất chui lên, bất ngờ sét đánh ngang tai, làm quân giặc rụng rời sợ hãi xin hàng, tướng giặc phải thắt cổ tự tử (Sầm Nghi Đống)
- Hình ảnh Quang Trung ngồi trên bành voi, chiến bào đỏ đã sạm đen vì khói súng, dẫn đầu đoàn tượng binh vào Thăng Long quả thật lẫm liệt oai hùng hiếm có trong lịch sử
c Kết bài:
- Khẳng định lòng yêu nước, tài trí, mưu lược của người anh hùng Nguyễn Huệ
Trang 5Đề 2: Cảm nhận của em về sự thất bại của quân tướng nhà Thanh và số phận thảm hại của bọn vua tôi phản nước hại dân
Trả lời:
a Mở bài:
- Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm và vị trí đoạn trích
b Thân bài:
- Sự thất bại của quân tướng nhà Thanh:
+ Tôn Sĩ Nghị là một tên tướng bất tài, kiêu căng, tự mãn, chủ quan khinh địch
+ Không đề phòng, suốt ngày chỉ lo vui chơi, yến tiệc
+ Khi quân Tây Sơn tấn công thì sợ mất mật, quân tướng ai nấy đều rụng rời sợ hãi xin hàng, ai nấy đều rụng rời sợ hãi hoảng hồn tan tác
- Số phận thảm hại của bọn vua tôi phản nước hại dân:
+ Đem vận mệnh của cả dân tộc đặt vào tay kẻ thù xâm lược nên đã phải chịu đựng nỗi
sỉ nhục của kẻ di cầu cạnh van xin, không còn tư cách của một quân vương
+ Chịu chung số phận bi thảm của kẻ vong quốc
+ Tình cảnh của vua tôi nhà Lê trên đường tháo chạy
+ Suy nghĩ của bản thân
c Kết bài: Khẳng định giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm
Ý nghĩa nhan đề tác phẩm:
Hoàng Lê nhất thống chí được viết bằng chữ Hán ghi chép về sự thống nhất vương triều nhà Lê vào thời điểm Tây Sơn diệt Trịnh, trả lại Bắc Hà cho vua Lê Không chỉ dừng lại
ở đó, cuốn tiểu thuyết này còn viết tiếp, tái hiện một giai đoạn lịch sử đầy biến động của
xã hội phong kiến Việt Nam vào những năm 30 cuối thể kỉ XVIII và mấy năm đầu thế kỉ XIX Cuốn tiểu thuyết có tất cả 17 hồi
Trang 6Hoàng Lê nhất thống chí được coi là cuốn tiểu thuyết lịch sử vì:
Hoàng Lê nhất thống chí là tác phẩm văn xuôi đầu tiên có quy mô lớn của bộ sử thi Tác phẩm mang giá trị về văn học và sử học
Tác giả tái hiện lại bức tranh xã hội phong kiến đầy biến động cuối thể kỉ XVIII, những nhân vật ở tầng lớp trên của xã hội phong kiến không còn giữ đúng vai trò, trách nhiệm với dân
Trong triều đình, vua chúa tham quan sống sa đọa Vua Cảnh Hưng cam chịu sống bạc nhược, Trịnh Tông trở thành con rối của đám kiêu binh Vua tôi Lê Chiêu Thống bán nước, luồn cúi Cuốn tiểu thuyết lịch sử chương hồi này phản ánh rõ nét đời sống cơ cực của người dân dưới thời Lê mạt: bất ổn, đói khổ Bên cạnh đó là hình ảnh nghĩa quân Tây Sơn mà nổi bật là hình ảnh người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ trí tuệ sáng suốt, có tài cầm quân, có công đánh đuổi ngoại xâm ra khỏi bờ cõi
III Liên hệ
Trong bài Bình Ngô đại cáo, tác giả Nguyễn Trãi có viết
“Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lập
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương
Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau
Xong hào kiệt đời nào cũng có”
- Điểm tương đồng trong tư tưởng của Nguyễn Trãi với Quang Trung:
+ Khẳng định sự tồn tại độc lập, bình đẳng của nước Nam với phương Bắc
+ Nước ta đời nào cũng có anh hùng hào kiệt
+ Tác giả nêu tấm gương sáng, ngợi ca anh hùng hào kiệt trong lịch sử và lên án hành động cướp nước, xâm lược của phương Bắc
Trang 7Trong câu “Trong khoảng vũ trụ, đất nào sao ấy, đều đã phân biệt rõ ràng, phương Nam, phương Bắc chia nhau mà cai trị” gợi nhắc tới hai câu thơ trong bài Sông núi nước Nam tương truyền của Lý Thường Kiệt
“Sông núi nước Nam vua Nam ở
Rành rành định phận ở sách trời”
- Câu nói của vua Quang Trung có ý nghĩa khẳng định nền độc lập, tự cường của nước ta, đất nước có ranh giới lãnh thổ rõ ràng, có vua cai trị Đồng thời đây cũng là câu nói nhằm bảo vệ nền độc lập dân tộc, chủ quyền lãnh thổ trước mọi kẻ thù xâm lược
Khi các tác giả Ngô Thì, các tác giả chủ ý viết lại lịch sử, không phải sự sáng tạo văn học Tâm lý này xuất phát từ việc người trung đại xem tiểu thuyết là thứ thấp kém, không
có ý nghĩa với việc tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ
- Nhưng Hoàng Lê nhất thống chí là một tác phẩm văn chương đích thực, chính điều này làm nên sự trường tồn của tác phẩm
- Sự kết hợp giữa sáng tạo, gia công kết hợp giữa ngòi bút chân thực, nghiêm ngặt với bút pháp viết linh hoạt đã giúp người viết tái hiện một thời kì lịch sử dữ dội TK XVIII: + Sự kiện lịch sử được ghi chép cụ thể, chính xác với các mốc thời gian, địa điểm, không gian rõ ràng, tạo sự tin cậy cho người đọc
+ Nhóm tác giả không chỉ dựa trên sự kiện đơn thuần mà còn chỉ ra bản chất của hiện thực, vẫn giữ nguyên lịch sử nhưng lại xây dựng hình tượng chân dung con người đại diện cho cả hai phía
+ Lời văn miêu tả có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa giọng kể khách quan, đơn sắc của người viết sử với giọng kể đầy xúc cảm của người sáng tạo văn học
Trang 8Dẫn chứng:
Bình Ngô Đại Cáo – Nguyễn Trãi
“Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lập
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau
Song hào kiệt đời nào cũng có”
Nam Quốc Sơn Hà – Lý Thường Kiệt
“Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.”
Lời phủ dụ của vua Quang Trung:
“Đánh cho để dài tóc,
Đánh cho để đen răng,
Đánh cho nó chích luân bất phản
Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn,
Đánh cho sử tri Nam quốc sơn hà tri hữu chủ
Quang Trung Hoàng Đế - Hồ Đắc Duy
“Núi Ba Tầng thiết đàn làm lễ
Cáo đất trời xin để lên ngôi
Trang 9Quang Trung hiệu triệu mấy lời
Lập tức hạ lệnh đi ngay lên đường
Đến Nghệ An lấy quân tinh nhuệ
Mười ngàn người chưa kể dân binh
Vài trăm voi chiến theo mình
Chia quân tả, hữu năm doanh rõ ràng
Vua Quang Trung đường đường trước trận
Áo hoàng bào lẫm liệt oai phong
Gươm thiêng nạm ngọc đeo cùng
Trên đầu voi chiến hào hùng ruổi rong
Sau năm ngày bụi hồng lấm áo
Tới ngang đèo dựng giáo nghỉ chân
Vua cho mở tiệc khao quân
Định ngày mùng bảy đầu xuân sẽ vào
Thăng Long thành ngày đầu năm mới
Từng nụ đào chớm thẹn gió đông
Búp non lấm tâm cành hồng
Trang 10Mai vàng núp bóng thẹn thùng nắng mai”
B Bài đọc thêm
1 Quang Trung – Một tầm nhìn xa trông rộng
Sau thắng lợi của Quang Trung trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Thanh, trong quan hệ ngoại giao với nhà Thanh lúc này, Quang Trung chủ trương dùng biện pháp ngoại giao khiêm nhường để phòng ngừa chiến tranh Sau khi xem xét tình hình, Quang Trung nhận định rằng:
" Bị ta đánh, phá, họ nhịn đi thì xấu hổ mà liệu chừng muốn báo thù cũng khó lòng Ta nên thừa cơ mua chuộc lòng họ "
Vì vậy ta cần phải sử dụng những chiêu thức tiếp xúc tích cực với nhà Thanh, tỏ rõ ý muốn sớm giảng hoà, khôi phục lại mối bang giao, nhằm xoá bỏ sự cay cú, phục thù của vua tôi nhà Thanh,Quang Trung chủ trương trong ngoại giao với nhà Thanh, ta phải khiêm nhường, nhũn nhặn, xoa dịu tự ái, thể diện cho Thiên triều song vẫn phải giữ gìn quốc thể và phải đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết Chủ trương này được thể hiện rõ nét qua những hoạt động ngoại giao cụ thể của triều Quang Trung đối với nhà Thanh sau này
Quang Trung đã tính đến chuyện phải thiết lập quan hệ với nhà Thanh nhằm kết thúc chiến tranh nhanh gọn, tránh những mất mát, đau thương không cần thiết cho nhân dân Ông đã từng nói:
" Nhưng nghĩ chúng là nước lớn gấp mười nước mình, sau khi thua một trận ất lấy làm thẹn mà lo mưu báo thù Như thế việc binh đao không bao giờ dứt, không phải là phúc cho dân, nỡ nào mà làm như vậy Đến lúc ấy, chỉ có người khéo lời lẽ mới dẹp nổi việc binh đao, không phải Ngô Thì Nhậm thì không ai làm được "
Trang 11-Sau khi đại phá quân Thanh, Quang Trung sai Ngô Thì Nhậm phải khéo dùng ngòi bút,
sử dụng thư từ ngoại giao sao cho thật nhún nhường, thật khéo léo để làm hoà, tránh quan
hệ căng thẳng dễ dẫn đến xung đột một lần nữa, không có lợi cho nước, cho dân:
" Muốn cho dân nghĩ, nước yên, ta tất phải tạm gác can qua, dùng đến ngọc bạch Vậy khanh là tay khéo từ lệnh, phải nên lập tức đưa thư sang Thanh dàn xếp cho xong việc đi.”
- Sau chiến tranh, người chịu trách nhiệm về việc quản ở biên giới Quảng Tây là Thang Hùng Nghiệp - người vừa chết hụt trong trận chiến ở Việt Nam, mới trốn được về biên giới, tận mắt chứng kiến sự thất bại thảm hại của Tôn Sĩ Nghị và đại quân " Thiên Triều " trước đòn tấn công thần tốc của Tây Sơn, Nhưng muốn " giữ thể diện Thiên triều " thì việc giảng hòa phải do Tây Sơn đề nghị trước Vì vậy, Thang Hùng Nghiệp đã bốn lần gửi một thư cho Quang Trung, khuyên Quang Trung nên viết biểu "cầu hòa" và tình nguyện làm trung gian cho việc hoà giải giữa Quang Trung và nhà Thanh
-Quang Trung một phần vì khoan dung độ lượng, một phần vì muốn giảng hòa, tránh việc chiến tranh với nhà Thanh, nên ngay từ khi kéo quân vào thành Thăng Long, Quang Trung đã ra lệnh không được giết bậy những bại binh nhà Thanh đang lẩn trốn Đúng như trong thư Quang Trung viết gửi cho Thang Hùng Nghiệp: " Chỉ vì trượng phu làm việc bao giờ cũng minh bạch, không giết kẻ đã xuống ngựa xin hàng, nên đối với họ, tôi đã nhất nhất thu nuôi cả " Những kẻ bị bắt và những kẻ ra đầu thú lên đến 800 người, đều được cấp lương ăn và quần áo mặc chu đáo, hưởng lượng khoan hồng chờ ngày được trao trả về nước hoặc " nếu muốn thì sẽ được xung vào đội ngũ lực lượng Tây Sơn "
=> Chính sách khoan hồng của triều Quang Trung thật phù hợp với truyền thống nhân đạo bao đời nay của dân tộc Thời nào cũng vậy, sau chiến tranh, dù là người chiến thắng, ông cha ta vẫn luôn đối xử tử tế với kẻ vừa bị mình đánh bại Những kẻ chết trận luôn được chôn cất chu đáo, tù binh và hành binh thì được cấp lương ăn, áo mặc chờ ngày được trao trả về nước Dưới triều Quang Trung cũng vậy Ngoài ra, Quang Trung còn giao cho quan hàn lâm Vũ Huy Tấn làm một bài " Văn tế các tướng sĩ tử Bắc tới chết trận
Trang 12", trong đó có những câu như: " Lòng ta thương chẳng kể người phương Bắc, xuất của kho mà đấp điếm xương khô " hay
" Cũng là mở rộng đạo thờ trời dạt dào tâm ý "
-Tấm lòng nhân đạo, khoan dung, độ lượng với kẻ thù thì dân tộc ta thời nào cũng có, nhưng thương cho kẻ thù chết trận mà sai làm văn tế cho chúng thì trong lịch sử mới chỉ
có Quang Trung mà thôi
- Sau khi được Thang Hùng Nghiệp mở lời, Quang Trung đã lệnh cho Ngô Thì Nhậm viết biểu đưa sang nhà Thanh cầu hoà Ngô Thì Nhậm dựa theo ý của Quang Trung, thảo một bức thư gửi sang nhà Thanh Nội dung thư tỏ ra nhũn nhặn, " một lòng kính thuận, sợ mệnh trời, thờ nước lớn, sao dám có ý gì khác”; một mặt cũng tỏ thái độ ngạo nghễ của
kẻ chiến thắng, không dễ gì khuất phục: " Ôi ! Đường đường là Thiên triều mà lại đi tranh hơn với tiểu di, thì tất phải chiến tranh liên miên làm cho dân khổ sở Đó là điều thánh thượng không nỡ Vạn nhất chiến sự kéo dài, thì đến như vậy, thần không được lấy phận nước nhỏ để thờ nước lớn nữa Lúc ấy, thần cũng đành phó mặc mệnh Trời, mà không dám biết đến " Lời thư đầy vẻ mỉa mai, châm chọc và còn có vẻ thách thức " Thiên triều bại trận " nữa
-Kèm theo từ biểu là lá thư gửi cho Thang Hùng Nghiệp Nội dung thư kết tội bè lũ Lê Chiêu Thống bán nước và cho rằng vì Tôn Sĩ Nghị ức hiếp nước Nam nên chuốc lấy thất bại thảm hại Trong thư tỏ ý cầu hòa nhưng thái độ lại rất cứng cỏi, lời lẽ lại còn có vẻ như muốn đe dọa cả " Thiên triều ": " Nếu Thiên triều không chịu khoan dung một chút,
cứ muốn động binh để đánh chiến, thế là làm nước nhỏ không được phụng sự nước lớn thì bấy giờ đại quốc( chỉ nhà Thanh ) có dạy bảo gì, tôi cũng chỉ xin theo thôi ( Ý nói có muốn đánh nhau thì sẽ đánh cho mà coi )
Lá thư như muốn khiêu chiến, khiến Thang Hùng Nghiệp hoảng sợ và đã quyết định dìm bức thư đi để giữ “thể diện Thiên triều "