Pháp luật về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự (tóm tắt)

Qua đó, tác giả nêu khái quát quá trình hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về công nhận sự thoả thuận của các đương sự trong vụ án dân sự giai đoạn trước khi Bộ luật Tố tụng

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

ISO 9001:2015

PHẠM THỊ HƯƠNG

PHÁP LUẬT VỀ CÔNG NHẬN SỰ THỎA THUẬN

CỦA CÁC ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH LUẬT DÂN SỰ VÀ TỐ TỤNG DÂN SỰ

TRÀ VINH, NĂM 2021

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

PHẠM THỊ HƯƠNG

PHÁP LUẬT VỀ CÔNG NHẬN SỰ THỎA THUẬN

CỦA CÁC ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự

Mã ngành: 8380103

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS CAO NHẤT LINH

TRÀ VINH, NĂM 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng

dẫn của TS Cao Nhất Linh Những kết quả được trình bày trong luận văn chưa được

công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào khác Các số liệu, ví dụ, trích dẫn trong

Luận văn bảo đảm tính chính xác, tin cậy và trung thực

Trà Vinh, ngày tháng năm 2021

Học viên

Phạm Thị Hương

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành tốt luận văn “Pháp luật về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự” Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất

đến Tiến sĩ Cao Nhất Linh Thầy đã nhiệt tình hướng dẫn người viết trong quá trình thực hiện luận văn Bên cạnh đó, Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy, cô tham gia giảng dạy tại trường Đại học Trà Vinh, những người đã truyền đạt những kiến thức nền tảng quý báu Lời cảm ơn sau cùng, Tác giả xin gửi đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn là chỗ dựa tinh thần để tác giả có thể hoàn thành tốt luận văn này

MỤC LỤC

L ời cam đoan ii

L ời cảm ơn iii

M ục lục iv

Danh m ục ký hiệu, chữ viết tắt vii

T óm tắt viii

L ỜI NÓI ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

2.1 Mục tiêu chung 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu 6

5 Phạm vi giới hạn đề tài 6

5.1 Giới hạn nội dung nghiên cứu 6

5.2 Giới hạn về không gian nghiên cứu 6

5.3 Giới hạn về thời gian nghiên cứu 6

6 Đối tượng nghiên cứu 7

7 Kết cấu luận văn 7

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG NHẬN SỰ THỎA THUẬN CỦA CÁC ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ 9

1.1 Khái quát về vụ án dân sự 9

1.1.1 Khái niệm về vụ án dân sự 9

1.1.2 Phân loại vụ án dân sự 12

1.2 Khái quát về đương sự trong vụ án dân sự 14

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của đương sự trong vụ án dân sự 14

1.2.1.1 Khái niệm về đương sự 14

1.2.1.2 Đặc điểm của đương sự trong vụ án dân sự 17

1.2.1.3 Cơ sở xác định tư cách đương sự trong vụ án dân sự 19

1.2.2 Phân loại đương sự trong vụ án dân sự 20

1.2.2.1 Nguyên đơn 20

1.2.2.2 Bị đơn 21

1.2.2.3 Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan 21

1.3 Khái quát về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự 23

1.3.1 Khái niệm công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự 23

1.3.2 Phân loại công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined 1.3.2.1 Căn cứ vào các giai đoạn thủ tục tố tụng Error! Bookmark not defined 1.3.2.2 Căn cứ vào hình thức thể hiện công nhận Error! Bookmark not defined 1.3.3 Ý nghĩa của công nhận sự thỏa thuận của các đương sự của đương sự trong vụ án dân sự 25

1.3.3.1 Ý nghĩa về chính trị - xã hội 25

1.3.3.2 Ý nghĩa về pháp lý 27

1.4 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật việt nam về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự 28

1.4.1 Giai đoạn trước khi Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 có hiệu lực 28

1.4.1.1 Giai đoạn từ năm 1946 đến năm 1959 28

1.4.1.2 Giai đoạn từ năm 1959 đến năm 1989 30

1.4.1.3 Giai đoạn từ năm 1989 đến năm 2004 31

1.4.2 Giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2015 32

TI ỂU KẾT CHƯƠNG 1 38

CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ CÔNG NHẬN SỰ THỎA THU ẬN CỦA CÁC ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ, HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN 39

2.1 Nguyên tắc, phạm vi công nhận sự thỏa thuận của các đương sự 34

2.1.1 Quy định của pháp luật 34

2.1.1.1 Nguyên tắc công nhận sự thỏa thuận của các đương sự 34

2.1.1.2 Phạm vi công nhận sự thỏa thuận của các đương sự 36

2.1.2 Bất cập và hướng hoàn thiện 39

2.1.2.1 Về nguyên tắc công nhận sự thỏa thuận 39

2.1.2.2 Về phạm vi công nhận 43

2.2 Thẩm quyển công nhận sự thỏa thuận của các đương sự 44

2.2.1 Quy định của pháp luật 44

2.2.2 Bất cập và hướng hoàn thiện 46

2.3 Thời điểm và thủ tục công nhận sự thỏa thuận của các đương sự 47

2.3.1 Quy định của pháp luật 47

2.3.1.1 Công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm 47

2.3.1.2 Công nhận sự thỏa thuận của các đương sự tại phiên tòa sơ thẩm 48

2.3.1.3 Công nhận sự thỏa thuận của các đương sự tại phiên tòa phúc thẩm 49

2.3.2 Bất cập và hướng hoàn thiện 50

2.3.2.1 Đối với công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong giai đoạn chuẩn bị xét xử theo thủ tục thông thường 50

2.3.2.2 Đối với công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong giai đoạn có quyết định đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm đến trước khi khai mạc phiên Tòa 54

2.3.2.3 Đối với công nhận sự thỏa thuận của các đương sự tại phiên tòa sơ thẩm theo thủ tục thông thường 54

2.3.2.4 Đối với công nhận sự thỏa thuận của các đương sự tại phiên tòa sơ thẩm theo thủ tục rút gọn 59

2.3.2.5 Đối với công nhận sự thỏa thuận của các đương sự theo thủ tục phúc thẩm 60

2.3.2.6 Đối với công nhận sự thỏa thuận của các đương sự tại phiên tòa sơ thẩm theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm 61

2.4 Giá trị pháp lý của việc công nhận sự thỏa thuận của các đương sự 62

2.4.1 Quy định của pháp luật 62

2.4.2 Bất cập và hướng hoàn thiện 62

TI ỂU KẾT CHƯƠNG 2 64

K ẾT LUẬN CHUNG 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tăt Chữ đầy đủ

BLTTDS : Bộ luật tố tụng dân sự

CNSTT : Công nhận sự thỏa thuận

NCQLNVLQ : Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan

TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao

TÓM TẮT

Đề tài “Pháp luật về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự” được thực hiện gồm 03 phần: Phần mở đầu, Phần nội dung và Phần kết luận Ở phần nội dung, luận văn cấu trúc gồm 2 chương:

Chương 1 Tổng quan về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong trong vụ án dân sự

Trong chương 1, tác giả trình bày các cơ sở lý luận về vụ án dân sự, đương sự

và khái quát về công nhận sự thoả thuận của các đương sự trong vụ án dân sự Qua đó, tác giả nêu khái quát quá trình hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về công nhận sự thoả thuận của các đương sự trong vụ án dân sự giai đoạn trước khi Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 có hiệu lực và giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2015 Đồng thời, tác giả cũng đi sâu phân tích các nguyên tắc, phạm vi công nhận sự thỏa thuận của các đương sự

Chương 2 Quy định của pháp luật về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong án dân sự-Hạn chế và hướng hoàn thiện

Trong nội dung chương 2, tác giả phân tích những quy định của pháp luật về công nhận sự thoả huận của các đương sự trong vụ án dân sự như: Thẩm quyền công nhận sự thoả thuận; thời điểm và thủ tục công nhận sự thoả thuận của các đương sự và giá trị pháp lý của việc công nhận sự thoả thuận của các đương sự Những hạn chế của các quy định về vấn đề này và đề xuất hướng để hoàn thiện

Công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong quá trình giải quyết tranh chấp dân sự tại Tòa án là hoạt động do Tòa án tiến hành theo trình tự, thủ tục luật định nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự Bản chất của việc công nhận

sự thỏa thuận của các đương sự là thể hiện sự tôn trọng quyền tự do thỏa thuận và quyết định của đương sự nhưng đồng thời, đã tạo điều kiện rút ngắn thời gian mâu thuẫn, tranh chấp, thời gian tố tụng và nâng cao hiểu biết pháp luật cho các bên

Khi phát sinh tranh chấp cần giải quyết, các bên đều mong muốn tìm được biện pháp giải quyết tranh chấp nhằm đảm bảo tốt nhất quyền lợi của mình, việc ảnh hưởng đến các mối quan hệ giữa các bên là thấp nhất, đồng thời, ít tốn kém về thời gian, công sức, tiền bạc Vì vậy, công nhận sự thỏa thuận của đương sự là phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp xu hướng chung trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, khi các mối quan hệ dân sự ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp Trong công cuộc hội nhập, một mặt thúc đẩy giao lưu dân sự song mặt khác cũng dẫn đến phát sinh nhiều tranh chấpvà nhu cầu giải quyết các tranh chấp này là vấn đề cấp bách, đòi hỏi việc giải quyết phải linh hoạt, nhanh chóng, chính xác và kịp thời nhằm tiết kiệm thời gian, công sức và kết thúc sớm mâu thuẫn giữa các bên

Là chủ thể đặc biệt, Nhà nước đã ban hành rất nhiều văn bản pháp luật đảm bảo cho cá nhân, tổ chức bảo vệ một cách tốt nhất quyền, lợi ích hợp pháp của mình Trong đó, Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 là văn bản quan trọng, có ý nghĩa to lớn để đương sự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi tham gia hoạt động tố tụng dân

sự là công cụ pháp lý bảo đảm cho việc giải quyết vụ việc dân sự được đúng đắn, khách quan, công bằng khi các bên xảy ra tranh chấp

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ văn bản pháp luật tố tụng dân sự , những quy định về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự còn thiếu đồng nhất, chưa đầy đủ, chưa được hướng dẫn cụ thể Nhìn từ góc độ thực tiễn xét xử, các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự chưa bao quát hết các vấn

đề phát sinh trong thực tế, còn bộc lộ nhiều bất cập Có nhiều trường hợp xảy ra, các nhà áp dụng pháp luật lúng túng khi luật chưa quy định tới, hoặc có nhiều cách hiểu

khác nhau về cùng một quy định…Dẫn đến việc cùng một vấn đề, nhưng ở những địa phương khác nhau thì các Tòa lại có cách giải quyết khác nhau, không có sự đồng nhất trong việc áp dụng pháp luật để giải quyết các vụ việc dân sự

Chính vì thế, nhằm nâng cao hơn nữa ý nghĩa và tầm quan trọng của quy định

về công nhận sự thỏa thuận của đương sự trong tố tụng dân sự Đồng thời đảm bảo sự thống nhất các quy định của pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng pháp luật vào thực tiễn xét xử, tác giả thiết nghĩ hoạt động công nhận sự thỏa thuận của đương sự trong tố tụng dân sự cần được nghiên cứu thấu đáo và hoàn thiện toàn diện

Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu làm rõ các quy định của pháp luật và thực tiễn,

đề ra giải pháp để giải quyết những vướng mắc hiện nay là vấn đề cần thiết Xuất phát

từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Pháp luật về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự” làm luận văn thạc sĩ của mình

Đề tài góp phần hoàn thiện pháp luật về công nhận sự thỏa thuận của các đương

sự trong vụ án dân sự qua việc làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng dân sự về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự, đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành về vấn đề này, đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện nhằm đảm bảo các quy định về công nhận sự thỏa thuận đạt hiệu quả hơn trong thời gian tới

Đề tài hướng đến đạt được các mục tiêu cụ thể sau:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ sở lý luận liên quan đến vụ án dân sự, đương sự trong

vụ án đương sự, công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong vụ án dân sự

Thứ hai, phân tích các quy định của pháp luật tố tụng dân sự hiện hành về chủ thể, điều kiện; thời điểm; trình tự, thủ tục; giá trị pháp lý của việc công nhận sự thỏa

thuận của các đương sự trong vụ án dân sự và thực trạng áp dụng các quy định đó

Thứ ba, kiến nghị các giải pháp hoàn thiện và bảo đảm thực hiện pháp luật về vấn đề này trong thực tế

Trong thời gian qua, có nhiều công trình nghiên cứu pháp lý liên quan đến vấn

đề này như:

- Luận án tiến sĩ luật học (2004) của Trần Văn Quảng“Chế định hòa giải trong

pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam - Cơ sở lý luận và thực tiễn”, trong đó tác giả đã

căn cứ vào kết quả hòa giải các vụ án dân sự (dựa trên báo cáo tổng kết công tác xét

xử hàng năm (1997 – 2001) của Tòa án nhân dân tối cao Từ đó chỉ ra những bất cập vướng mắc của một số quy định về hòa giải các vụ án dân sự; những tồn tại do chủ quan của cơ quan Tòa án trong việc áp dụng chế định và đưa ra các giải pháp hoàn thiện chế định hòa giải và nâng cao hiệu quả áp dụng chế định hòa giải như: sửa đổi,

bổ sung những quy định về hòa giải chưa cụ thể hoặc không còn phù hợp tại phiên tòa xét xử sơ thẩm và trong quá trình chuẩn bị xét xử phúc thẩm theo hướng khuyến khích của các đương sự hòa giải và nâng cao trách nhiệm của Tòa án trong việc tạo điều kiện

để các đương sự hòa giải với nhau, quy định về thủ tục hòa giải trong quá trình xem xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, về thủ tục hòa giải trong quá trình giải quyết cuộc đình công, thủ tục hòa giải các vụ kiện ly hôn, khuyến khích việc thỏa thuận về thi hành bản án, quyết định của Tòa án

- Luận văn thạc sĩ luật học (2011) của Nguyễn Văn Tuyết “Nguyên tắc quyền tự

định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam”, tác giả đề cập đến một số quy

định chưa rõ ràng, không phù hợp với thực tiễn, dẫn đến cách hiểu khác nhau gây khó khăn cho quá trình thực hiện luật tố tụng dân sự, ví dụ quy định tại Điều 218, 256 Bộ luật tố tụng dân sự chưa có quy định yêu cầu khởi kiện hay yêu cầu phản tố vượt quá phạm vi là như thế nào nên mỗi thẩm phán, Tòa án áp dụng không thống nhất; về các chủ thể tham gia tố tụng: đương sự chưa hiểu biết pháp luật nên không thực hiện đúng các quyền, nghĩa vụ tố tụng dân sự của mình; về đội ngũ thẩm phán thiếu, yếu kém về đạo đức, năng lực chuyên môn nên còn sai sót, vi phạm pháp luật trong việc giải quyết

vụ án; về phía các cơ quan, tổ chức xã hội: chưa làm tròn trách nhiệm của mình và đề

ra phương hướng hoàn thiện như: sửa cụm từ “không trái pháp luật” trong khoản 2 điều 5, điểm b khoản 2 điều 180, điều 220, điều 270 của Bộ luật tố tụng dân sự thành “ không vi phạm điều cấm của pháp luật” cho phù hợp với điều 122 Bộ luật dân sự

2005, sửa đổi này mở rộng các quyền tố tụng của đương sự, tạo ra sự phù hợp giữa pháp luật tố tụng dân sự và pháp luật dân sự; sửa quy định của Bộ luật tố tụng dân sự

về quyền kháng nghị của Viện kiểm sát theo hướng Viện kiểm sát chỉ có quyền kháng nghị bản án, quyết định dân sự chưa có hiệu lực pháp luật đối với các trường hợp xâm phạm lợi ích của nhà nước hoặc lợi ích công cộng Đối với các trường hợp khác, Viện kiểm sát chỉ có quyền kháng nghị khi có đơn yêu cầu của đương sự

- Luận văn thạc sĩ luật học (2015) của Nguyễn Thùy Linh “Công nhận sự thỏa

thuận của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam”với nội dung nghiên cứu các

vướng mắc và đề xuất, kiến nghị các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành về công nhận sự thỏa thuận của các đương sự trong tố tụng dân sự như nguyên tắc, phạm vi, thủ tục, hình thức, thẩm quyền, hiệu lựccông nhận sự thỏa thuận của các đương sự, các quy định về công nhận sự thỏa thuận của các đương sựtrước khi khởi kiện và yêu cầu tòa án công nhận

Ngoài các công trình nêu trên, còn có các bài nghiên cứu liên quan đến công nhận sự thỏa thuận của đương sự đăng trên các tạp chí như:

- “Về sự thỏa thuận của đương sự tại phiên tòa sơ thẩm dân sự” của Bùi Thị

Huyền, Tạp chí Luật học số 8 (23)/2007: tác giả bài viết nêu các nội dung về hòa giải theo qui định của pháp luật tố tụng dân sự; điểm mới quan trọng của Bộ luật Tố tụng dân sự 2004 so với các văn bản pháp luật trước kia được thể hiện tại Điều 220 quy định trình tự tiếp theo của thủ tục hỏi tại phiên Tòa là chủ tọa phiên Tòa hỏi các đương

sự có thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ án hay không, trong trường hợp các đương sự thỏa thuận được với nhau về toàn bộ vụ án theo Điều 220 thì Hội đồng xét

xử ra ngay quyết định công nhận sự thỏa thuận của đương sự về việc giải quyết vụ án Nhưng trong trường hợp các đương sự chỉ thỏa thuận giải quyết được một phần vụ án,

Bộ luật tố tụng dân sự không qui định minh bạch nên có những cách hiểu khác nhau và việc Tòa án sẽ giải quyết vụ án như thế nào phụ thuộc vào nội dung quan hệ pháp luật tranh chấp giữa các đương sự

- “Về nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự” của Lê Minh Hải, Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 4 (252)/2009: tác giả bài viết nêu mối quan hệ giữa quyền dân sự và quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự, phân tích các khía cạnh khác nhau, những đặc trưng về quyền tự định đoạt của đương

sự và rút ra kết luận về khái niệm quyền tự định đoạt Bản chất của quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự Việc pháp luật tố tụng ghi nhận quyền tự định đoạt của đương sự trong quá trình giải quyết các tranh chấp là một nội dung, phương thức đặc trưng điển hình của tố tụng dân sự, là căn cứ để phân biệt giữa phương thức giải quyết tranh chấp trong vụ án dân sự với các vụ án trong lĩnh vực khác Việc pháp luật ghi nhận quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự đã đặt ra một nguyên tắc, một phương thức giải quyết tranh chấp giữa các bên đương sự theo một trình tự,