Đề cương chủ nghĩa xã hội khoa học

Đề cương chủ nghĩa xã hội khoa học Đề cương chủ nghĩa xã hội khoa học Đề cương chủ nghĩa xã hội khoa học Đề cương chủ nghĩa xã hội khoa học Đề cương chủ nghĩa xã hội khoa học Đề cương chủ nghĩa xã hội khoa học

I, Chủ nghĩa xã hội khoa học và vị trí của nó

1, Khái niệm CNXHKH

CNXHKH không phải do Mác- Lê nin tạo ra mà là sản phẩm lâu đời của toàn nhân loại qua những nấc thang phát triển từ thấp đến cao CN Mác- Lê nin trong đó có CNXHKH CNXHKH là một ý nghĩa về mặt lí luận nằm trong khái niệm “CNKH” là một trong ba bộ phận hợp thành của chủ nghĩa Mác- Leenin Nghiên cứu sự vận động của Xã hội nhằm thủ tiêu CNTB và xây dựng xã hội CN, tiến tới xây dựng XH Cộng sản chủ nghĩa

• Những đặc điểm cơ bản

- Một là chỉ rõ con đường hiện thực dựa vào khoa học để thủ tiêu tình trạng người bóc lột người và đưa ra một số tổ chức xã hội mới không biết đến những mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản mà những người theo chủ nghĩa xã hội không tưởng đã từng mơ ước

- Hai là, dựa vào những kết luận của bộ phận hợp thành khác của chủ nghĩa Mác- Lê nin

là triết học và kinh tế chính trị học

- Ba là, CNXHKH là thế giới quan, hệ tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân, biểu hiện những lợi ích giai cấp này trong nhiệm vụ xây dựng lại xã hội một cách mạng

- Bốn là, CNXHKH tổng kết không những kinh nghiệm đấu tranh của giai

- cấp, công nhận kinh nghiệm cánh mạng XHCN mà cả kinh nghiệm của những phong trào dân chủ của quần chúng, của các cuộc dân chủ tư sản và giải phóng dân tộc

2, vị trí của CNXHKH

Với ý nghĩa là tư tưởng là lí luận thì CNXH nằm trong quá trình phát triển chung của các sản phẩm tư tưởng, lí luận mà nhân loại đã sản sinh ra, đặc biệt về lĩnh vực KHXH

và chính trị XH CNXHKH là một trong những đỉnh cao nhất của các KHXH nhân loại nói chung

Trong hệ tư tưởng của chủ nghĩa Mác- Lê nin nó là một trong ba bộ phận hợp thành Theo nghĩa hẹp nó là 1 trong 3 bộ phận hợp thành của CN Mác- Lê nin Theo nghĩa rộng CNXHKH là chủ nghĩa Mác Lê nin

II, Đối tượng và phương pháp của CNXHKH

1,Đối tượng:

- Những quy luật chính trị Xh trong quá trình hình thành và thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân nhằm giải phóng con người chống áp bức bóc lột, bất công và nghèo nàn lạc hậu - Nội dung cơ bản của CNXHKH gồm: SMLS của giai cấp công nhân gắn liền với Đảng cộng sản, cm sXHCN, hình thái kinh tế xã hội CSCN, liên minh công-nông-trí thức, dân tộc, con người,… gắn liền với lịch sử và thực tiễn mỗi nước, đặc điểm, xu thế, nội dung và tính chất của thời đại ngày nay

2, Phương pháp

Sử dụng những phương pháp cụ thể hơn là những phương pháp có tính liên

ngành, tổng hợp: 1 Kết hợp lịch sử - logic

2 Phương pháp khảo sát và phân tích về mặt chính trị - xã hội dựa trên các điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể, là phương pháp có tính đực thù của CNXHKH

3 Các phương pháp có tính liên ngành, phân tích, tổng hợp, thống kê, só sánh, điều tra XHH, sơ đồ hóa,…

V, Khái niệm và phân loại

a, Khái niệm tư tưởng XHCN

Là một hệ thống những quan niệm về những nhu cầu hoạt động thực tiễn và ước mơ của nhân dân lao động bị thống trị, là con đường cách thức và phương pháp đấu tranh nhằm thực hiện một chế độ xã hội mà trong dod TLSX là thuộc về toàn XH Không áp bức, bóc lột và bất công, mọi người được bình đẳng về mọi mặt và đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, văn minh

b, Phân loại tư tưởng XHCN

Các tiêu chí cơ bản phân loại các tư tưởng KHCN:

- Thứ nhất: căn cứ vào quá trình lịch sử hình thành các tư tưởng XHCN gắn với các chế độ

xã hội

1

- Thứ hai: Căn cứ vào tính chất, trình độ phát triển của các tư tưởng ấy

Tuy nhiên các nhà sử học Mác Xít, các nhà nghiên cứu tư tưởng XHCN theo quan điểm duy vật lịch sử thường tiến hành phân loại dựa trên sự kết hợp đúng mức hai tiêu chí trên

1 Lược khảo tư tưởng XHCN trước Mác:

Thời kì cổ đại:

- Hoàn cảnh lịch sử : Chế độ công xã nguyên thủy tan rã , thay vào đó là chế độ

chiếm hữu nô lệ, với sự thống trị của giai cấp chủ nô

- Nội dung : Những ước mơ , niềm khát vọng của công chúng bị áp bức, bóc lột, được lan truyền phổ biến trong công chúng lúc đầu bằng những câu chuyện truyền miệng, về sau là cả những áng văn chương cô vũ cho các phong trào đấu tranh, những

cuộc khởi nghĩa của những người nô lệ Thời kì trung đại:

- Hoàn cảnh lịch sử : Ở phương Đông thời Trung đã bắt đầu từ thế kỉ I-II, tiêu biểu là ở Trung Quốc Ở phương Tây thời trung đại ra đời muộn hơn và tồn tại từ thế kỷ V đến thế kỉ XV - Nội dung: Những phong trào cách mạng thời kỳ này thường mang những đặc điểm chung như tính chất cộng sản tiêu dùng khổ hạnh trong phạm vị từng công xã nhỏ, ít nhiều khuynh hướng vô chính phủ và mang màu sắc dị giáo

Thời kì cận đại:

- Giai đoạn từ thế kỉ XV – XVIII:

Hoàn cảnh lịch sử: từ khoảng tk XV đến cuối tk XVIII, nhân loại những bước tiến dài trong đời sống kinh tế xã hội:

+ Các công trường thủ công có tính chất chuyên môn hóa dân hình thảnh thay thế cho tính chất hợp tác sản xuất theo kiểu phường hội

+ Sự phân hóa giai cấp diễn ra mạnh mẽ, những thành phần đầu tiên của giai cấp vô sản

và tư sản được hình thành, phát triển nhanh cùng sự phát triển của nền công nghiệp lớn, sự mở mang thuộc địa thị trường TBCN

+ Nhiều cuộc cách mạng tư sản nổ ra và thắng lợi Giai cấp tư sản từng bước thiết lập địa vị thống trị của mình, CNTB dẫn thay thế CNPK ở Châu Âu, Bắc Mỹ Sự tích tụ và tập trung tư bản diễn ra mạnh mẽ, xung đột giai cấp diễn ra gay gắt,…

=>Những điều kiện tiền đề ấy, đã làm tư tưởng XHCN phát triển sang một thời kỳ mới, qua công lao và đóng góp của nhiều nhà tư tưởng vĩ đại

- Các đại diện tiêu biểu : Tomat morơ, Giăng Melie, Phrăngxoa morenly, Gabriel

đờ Mablv, -CNXH không tưởng - phê phán đầu the kỉ XIX:

* Hoàn cảnh lịch sử:

- Sự ra đời của nền sản xuất công nghiệp ở châu Âu và Bắc Mỹ

- Sự ra đời và hình thành rõ nét hai lực lượng xã hội đối lập nhau: Tư sản và vô sản GCTS củng cố địa vị thống trị của mình đồng thời bộc lộ bản chất bóc lột của mình GCVS trở thành 1 lực lượng xã hội quan trọng trong việc xác lập vai trò thống trị của GCTS nhưng

họ bị áp bức, bóc lột nặng nề Sự phản kháng của GCVS và nhân dân lao động tăng lên

- Các đại diện tiêu biểu: Xanh xi mông, Sáclơ phurie, Rôbớt Ooen,…

Đánh giá chung: CNXH ko tưởng là những lý luận những học thuyết biểu hiện dưới dạng

chưa chín muồi nguyện vọng của quần chúng mong muốn xóa bỏ chế độ áp bức bóc lột tình trạng bất công trong xã hội, mong muốn xây dựng một xã hội tốt đẹp, ở đó không còn tình trạng đói khổ của những người lao động và quan hệ giữa người với người là quan hệ hữu ái, tương trợ giúp đỡ lẫn nhau, song không dựa vào điều kiện thực tiễn khách quan mà nảy sinh từ những mong muốn chủ quan của một số người Vì vậy, nó là không tưởng, không thực hiện được trong thực tế

Tích cực:

Thứ nhất : Các nhà XHCN không tưởng đã phê phán CNTB một cách sâu sắc và phần nào nói lên tiếng nói của những người lao động nghèo khổ bênh vực họ trước tình trạng

bị đối xử bất công trong xã hội

2 Thứ hai: các nhà XHCN không tưởng đã nêu lên nhiểu luận điểm có giá trị nhiều dự đoán tài tình về sự phát triển của xã hội và về một tương lai tốt đẹp mà sau này các nhà sáng lập CNXHKH đã kế thừa có phê phán và thuyết minh chứng trên cơ sở khoa học Thứ ba: Trong một giai đoạn lịch sử tương đối dài với những tư tưởng đã nêu ra và bằng những hoạt động của mình, các nhà XHCN không tưởng đã góp phần thức tỉnh tinh thần đấu tranh của quần chúng nghèo khổ và thúc đẩy lịch sử tiến lên đặt một trong những dấu mốc ghi nhận sự phát triển tư tưởng loài người ở một giai đoạn xác định

=>Với những giá trị nêu trên, các tư tưởng XHCN không tưởng, nhất là các tư tưởng XHCN không tưởng đầu thế kỉ XIX được CMác và Ph.Ăngghen thừa nhận là 1 trong 3 nguồn gốc của học thuyết mà các ông là những người sang lập

Hạn chế:

- Các nhà tư tưởng XHCN trước Mác phê phán CNTB đã gây ra tình trạng bất công nhưng

họ chưa khám phá ra bản chất và quy luật vận động của xã hội tư bản, không giải thích được nguyên nhân chủ yếu dẫn tới áp bức, bóc lột, chiến tranh xâm lược, bất công, nghèo đói, là do chế độ tư hữu tạo ra - Họ chưa phát hiện được vai trò của lực lượng xã hội đang phát triển trong lòng xã hội tư bản - có lợi ích mâu thuẫn đối kháng với lợi ích của giai cấp

tư sản, có khả năng cải tạo xã hội bất công để xây dựng một xã hội mới tốt đẹp hơn CNTB

- lực lượng đỏ chính là giai cấp công nhân hiện đại - Họ chưa tự đặt mình vào vị trí người đại diện lợi ích cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động nghèo khổ để đấu tranh, mà luôn đứng trên lập trường của tầng lớp trên ( quý tộc , tự sản), đứng ngoài xã hội để mưu cầu giải phóng toàn xã hội Họ không gắn học thuyết của mình với phong trào đấu tranh quần chúng - Họ dùng trên quan điểm duy tâm để tái tạo xã hội Họ muốn xây dựng một xã hội tốt đẹp nhưng bằng con đường cải cách dẫn đầu, bằng thực nghiệm nhỏ lẻ, bằng “những

đề nghị” với giai cấp tư sản và tầng lớp trên của xã hội chứ không phải bằng con đường đấu tranh cách mạng xã hội Đó là con đường cải lương nửa vời và không tưởng

- Họ không thể tự giải thoát mình khỏi vòng không tưởng Ngay cả những luận điểm đúng đắn nhất do các nhà không tưởng nêu ra cũng chỉ là những dự đoán và long mong muốn nhân đạo chưa đc luận chứng cơ sở khoa học và thực tiễn nào

=> Tóm lại, như Lênin khẳng định: “CNKHXH không thể vạch ra một lối thoát thực sự, nó không giải thích đc bản chất của chế độ làm thuê của CNTB và cũng không phát hiện ra được những quy luật phát triển của chế độ chủ nghĩa tư bản và cũng không thấy được llxhcos khả năng trở thành người sáng tạo xh mới”

2 Sự ra đời và phát triển của CNXHKH

a Hoàn cảnh ra đời:

- Đặc điểm kinh tế xã hội: Vào những năm 40 – XIX Phương thức sx TBCN phát triển mạnh mẽ cùng với sự ra đời và lớn mạnh của 2 GC đối lập nhau là tư sản và vô sản,

- Nhiều phong tào đấu tranh đã bùng nổ có tổ chức và quy mô rộng khắp: pt hiến chương Anh,… - Giai cấp vô sản lớn mạnh đấu tranh chống GCTS Cùng với đó là thực tiễn cách mạng đòi hỏi có một hệ thống cách mạng soi đường cho GCVS đấu tranh – CNXHKH

b Tiền đề khoa học

- Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng

- Học thuyết tế bào

- Thuyết tiến hóa

=> Những phát minh trên đã xóa bỏ tư duy siêu hình và quan điểm thần học về vai trò của sang tạ Khẳng định tính đúng đắn của quan điểm về thế giới vật chất vô cùng vô tận Tự tồn tại, tự vận động, tự chuyển hóa của TGQDVBC, khẳng định tính khoa học của

TGBCDV trong nhận thức và thực tiễn * Tiền đề lí luận: TH cổ điển Đức, KTCT cổ điển

Anh, CN xã hội không tưởng

=> 3 tp trên trở thành 3 nguồn gốc lí luận trực tiếp của CN Mác – Lênin Như vậy, sự ra đời của CN Mác – Leenin là hiện tượng hợp quy luật Nó là sản phẩm của tình hình KT – XH đương thời và của tri thức nhân loại.

3

I Quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lê nin về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân

1 Khái niệm, đặc điểm của giai cấp công nhân

-C.Mác và Ăngghen đã dung những thuật ngữ khác nhau để nói về giai cấp công nhân như: GCVS, GCVS hiện đại, GCCN hiện đại, GCCN đại công nghiệp,…

- Dù diễn đạt bằng những thuật ngữ khác nhau, xong GCCN được các nhà kinh tế xác định trên 2 đặc trưng:

+ Thứ nhất: giai cấp công nhân với phương thức lao động công nghiệp trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa: đó là những người lao động trực tiếp hoặc gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tổ chức công nghiệp ngày cành hiện đại và xã hội hóa cao + Thứ hai, về vị trí của giai cấp công nhân trong quan hệ sản xuất TBCN: giai cấp của những người không sở hữu tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội Họ phải bán sức lao động của mình và bị chủ tư bản bóc lột giá trị thặng dư

⇨ Mâu thuẫn phương thức sản xuất TBCN là mâu thuẫn giữa LLSX xã hội ngày càng rộng lớn với quan hệ sản xuất TBCN dựa trên chế độ tư hữu TBCN về TLSX Mâu thuẫn cơ bản này được thể hiện về mặt xã hội mà mâu thuẫn về lợi ích giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản

? Nghề bác sĩ, giáo viên làm công ăn lương Vậy họ có phải là công nhân hay không?

TL: không, vì họ không trực tiếp tham gia sản xuất công nghiệp, không bị bóc lột giá trị thặng dư và họ chỉ là người lao động

? Khi mâu thuẫn đến đỉnh điểm sẽ mất đi, lợi ích giữa công nhân và nhà tư bản khác nhau nhưng tại sao tư bản vẫn tồn tại được?

Giai cấp công nhân và tư sản có lợi ích đối lập Vì giai cấp tư sản rất thông minh, nhạy bén để không để bị lật đổ họ phải thỏa mãn những nhu của giai cấp công nhân Không

để mâu thuẫn đến đỉnh điểm và để giai cấp công nhân thấy rằng họ được hưởng lợi ích Ngược lại họ sẽ bùng nổ

- Đặc điểm chủ yếu của giai cấp công nhân:

+ Một là, GCCN vừa là chủ thể trực tiếp nhất, cơ bản nhất của nền sx hiện đại, với những quy trình công nghệ mang tính công nghiệp trình độ ngày càng cao GCCN là đại biểu cho nền sx tiên tiến Cho PTSX tiên tiến quyết định sự tồn tại và phát triển của XH hiện đại

+ Hai là, đặc điểm nổi bật của GCCN là lao động bằng phương thức CN với đặc trưng công cụ lao động là máy móc, tạo ra năng suất lao động cao Qúa trình lao động mang tính chất XHH + Ba là, GCCN có lợi ích cơ bản đối lập trực tiếp với lợi ích cơ bản của GCTS điểm này chi phối bản chất và lập trường của 2 GC này + Bốn là, GCCN có bản sắc quốc tế và bản sắc dân tộc

- Tính chất của GCCN:

*Một là : giai cấp công nhân có tinh tổ chức kỷ luật cao

* Hai là : giai cấp công nhân có tính tiên phong cách mạng

* Ba là : giai cấp công nhân có tính triệt để cách mạng

=> Từ phân tích trên có thể hiểu giai cấp công nhân theo khái niệm sau : Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội ổn định , hình thành và phát triển cùng với quá trình của nền công nghiệp hiện đại , với nhịp độ phát triển của lực lượng sản xuất có tính chất xã hội

hóa , trí tuệ hóa ngày càng cao ; là lực lượng văn xuất cơ bản tiên tiến , trực tiếp hoặc tham gia vào quá trình sản xuất , tái sản xuất các tin liệu sản xuất hiện đại cũng như của cải vật chất và cải tạo các quan hệ xã hội vì lợi ích của mình ; là lực lượng chủ yếu xóa bỏ áp bức , bóc lột , bất công , xây dựng chế độ xã hội

mới tốt đẹp - xã hội xã hội chủ nghĩa Chương 2 : Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

II, Nội dung và đặc điểm sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

1 Nội dung sứ mệnh lịch sử cua giai cấp công nhân

a Nội dung tổng quát:

- Xóa bỏ xã hội TBCN, xdg xã hội CN và XH CSCN, giải phóng xh khỏi sự áp bức bóc lột, tạo điều kiện cho con người phát triển một cách toàn diện

4

- Mác ag cho rằng để thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân thì phải trải qua 2 bước: + Giai cấp công nhân tiến hành CM chính trị để giành lấy chính quyền và thiết lập quyền thống trị của mình trong XH

+ Giai cấp công nhân sử dụng quyền thồng trị của của mình để đạt lấy toàn bộ tư bản, từng bước tập trung tư liệu sx vào tay nhà nước để tiến hành xdg XHCN và XH CSCN

⇨ Hai bước trên có mối quan hệ biện chứng với nhau B1 là tiền đề của B2 B2 là nội dung

cơ bản của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

b Nội dung cụ thể

- Nội dung kinh tế:

+ phải xdg được llsx hiện đại nhằm tạo ra được nslđ cao hơn cntb, bởi như Mác AG khẳng định: nslđ là nhân tố quyết định cuối cùng cho sự thắng lợi của một trật tự XH mới

+ xdg qhsx dựa trên chế độ công hữu tlsx: llsx càng phát triển thì có tính chất xh hóa càng cao; tính chất xh hóa của lực lượng sx đòi hỏi qhsx phải dựa trên chế độ công hữu tlsx; chế

độ công hữu về tlsx một mặt phù hợp với tính xh hóa của tlsx từ đó tạo ra động lực cho sx phát triển mặt khác chế độ công hữu về tư liệu sx phù hợp với bản chất của gia cấp công nhân là người đại biểu cho lợi ích chung của toàn bộ xh

+ Vì các nước đi lên CNXH xuất phát từ một tiền đề kinh tế phát triển thấp, do đó để có llsx hiện đại thì phải tiến hành quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quy luật phổ biến trong thời kì quá độ đi lên chủ nghĩa xh

- Nội dung chính trị: giai cấp công nhân dưới sự lãnh đạo của đảng cs tiến hành cuộc cm chính trị nhằm giành lấy chính quyền nhà nước vào tay mình để thiết lập nhà nước kiểu mới mang bản chất của giai cấp công nhân, xdg nền dân chủ XHCN để thực hiện mục tiêu bình đẳng và tiến bộ XH - Nôi dung văn hóa - tư tưởng:

+ xdg, củng cố và phát triển ý thức hệ tiên tiến CM đó là chủ nghĩa Mác leenin, đấu tranh với những tàn dư của xh cũ

+ xdg hệ giá trị mới đó là dân chủ, công bằng, bình đẳng, tự do, hệ giá trị thể hiện bản chất của chế độ XHCN

+ xdg con người mới trong XHCN

2 Đặc điểm sứ mệnh lịch sử của gc công nhân

a Sứ mệnh ls của gc công nhân xuất phát từ tiền đề kinh tế là sx xh hóa

- Sx xh hóa một mặt thúc đẩy sự phát triển mâu thuẫn cơ bản của phương thức sx TBCN đó

là mâu thuẫn giữa lực lượng sx có tính chất xh hóa ngày càng cao và quan hệ sx TBCN dựa trên chế độ tư nhân tlsx Mâu thuẫn này tất yếu dẫn tới sự thay thế hình thái kt xh TBCN bằng hình thái ktxh CSCN - Mặt khác sx xh hóa sinh ra gc công nhân và rèn luyện giai cấp công nhân trở thành chủ thể để thực hiện sứ mệnh ls, xóa bỏ CNTB, xdg cnxh và cncs

b Sứ mệnh ls của gc công nhân là sự nghiệp CM của giai cấp công nhân và đông đảo quần chúng nhân dân lao động

- Sự thống nhất căn bản về mặt lợi ích giữa giai cấp công nhân và đông đảo quần chúng nhân dân lao động

- Gc công nhân là gc bị bóc lột cuối cùng trong ls, nó chỉ được giải phóng khi mọi hình thức

áp bức bóc lột được xóa bỏ

- Nội dung cơ bản nhất của sứ mệnh ls của gc công nhân là xds thành công XH XHCn và xh CSCn Đó là xh chấm dứt chế độ người bóc lột người

c Sứ mệnh ls của gc công nhân là cuộc cm triệt để nhất

- Các cuộc cm xh trước chỉ là sự thay thế hình thức tư hữu này bằng hình thức tư hữu khác, hình thức bóc lột này bằng hình thức bóc lột khác Còn cm XHCN do gc công nhân lãnh đạo có mục tiêu xóa bỏ chế độ tư hữu để thiết lập chế độ công hữu tức là xóa bỏ tận gốc cơ

sở kinh tế sinh ra áp bức bóc lột, vì thế nó là cuộc cm triệt để nhất

d Sứ mệnh ls của gc công nhân là cuộc cm toàn diện nhất

- Các cuộc Cm xh trước thì chỉ là cuộc cm chính trị, do đó nó chấm dứt sau khi giành được chính quyền, còn cm xhcn giành được chính quyền mới chỉ là bước đầu, sau đó nó đứng trước một nhiệm vụ cơ bản là xdg thành công xh xhcn và xh cscn, bởi vậy cm xhcn được tiến hành trên mọi phương diện của đời sống xh, nó là cuộc cmxh toàn diện nhất

3 Điều kiện quy định sứ mệnh lịch sử của gc công nhân

a Điều kiện khách quan quy định sứ mệnh ls của gc công nhân

- Địa vị kinh tế của giai cấp công nhân:

+ Trong phương thức sx TBCN thì giai cấp công nhân là người đại biểu cho lực lượng sx tiên tiến có tính xh hóa ngày càng cao, do đó gc công nhân là lực lượng cơ bản có tính chất quyết định phá vỡ quan hệ sx tư bản chủ nghĩa, chuyển từ gc “ tự nó” thành gc “vì nó”, gc công nhân là người đại biểu cho quá trình tiến hóa tất yếu của ls

+ Trong phương thức sx tư bản chủ nghĩa, giai cấp công nhân có lợi ích đối lập trực tiếp với giai cấp tư sản và bị giai cấp tư sản bóc lột gia trị thặng dư Giai cấp công nhân chỉ có thể giải phóng minh bằng việc giải phóng toàn bộ xh khỏi mọi hình thức áp bức bóc lột

- Địa vị chính trị xh của giai cấp công nhân:

+ Giai cấp công nhân là lực lượng tiên phong cách mạng nhất Trong phương thức sx TBCN thì giai cấp công nhân là người đại biểu cho phương thức sx mới theo học thuyết hình thái kinh tế xh của mác thì phương thức sx quyết định nên tính chất kết cấu của mỗi hình thái kt-xh, quyết định sự vận động và thay thế lẫn nhau của các hình thái kt-xh, do đó lịch sử phát triển của xh là ls phương thức sx kế tiếp nhau Với tư cách là người đại biểu cho phương thức sx mới, giai cấp công nhân là lực lượng tiên phong cm nhất trong phương thức

sx TBCN

+ giai cấp công nhân có tinh thần cách mạng triệt để nhất: trong phương thức sx TBCN, giai cấp công nhân là giai cấp duy nhất không có tư liệu sản xuất, cuộc sống của họ hoàn toàn phụ thuộc vào bán sức lao động và bị bóc lột giá trị thặng dư Giai cấp công nhân chỉ có thể giải phóng mình băng việc giải phóng xh khỏi mọi hình thức áp bức bóc lột, do đó nó là giai cấp có tinh thần cm triệt để nhất

+ Giai cấp công nhân có ý thức tổ chức kỉ luật cao nhất: Giai cấp công nhân là con đẻ trực tiếp của nền sx công nghiệp, được nền sản xuất công nghiệp rèn luyện do đó nó có ý thức tổ chức kỉ luật cao nhất + Giai cấp công nhân có bản chât quốc tế: mục đích của nhà tư bản là theo đuổi giá trị thặng dư tối đa, để theo đuổi mục đích đó thì nhà tư bản không ngừng mở rộng mô hình sx Do đó tư bản không chỉ tồn tại trong phạm vi quốc gia mà không ngừng vưởn ra phạm vi thế giới

=>Leenin khẳng định tư bản là một lực lượng quốc tês, muốn thắng nó phải có liên

minh quốc tế ⇨ Đó là cơ sở khách quan quy định bản chất quốc tế của giai cấp

công nhân

b Các điều kiện chủ quan quyết định thực hiện sứ mệnh ls của giai cấp

công nhân - Trình độ nhân thức:

+để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp công nhân phải được nâng cao trình độ lí luận, phải được giác ngộ chủ nghĩa mác lenin để nhận thức rõ sứ mệnh lịch sử của mình + Mặt khác, trong bối cảnh cuộc cm công nghiệp đang diễn ra mạnh mẽ thì trình độ khoa học kĩ thuật của giai cấp công nhân cũng phải được nâng cao rõ rệt, chỉ có như v giai cấp công nhân mới là đại biểu của llsx tiên tiến, mới có khả năng thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình

- Vai trò của ĐCS: Nội dung sứ mệnh ls của giai cấp công nhân được quy định một cách khách quan để biến khả năng khách quan đó thành hiện thực thì giai cấp công nhân phải tạo

ra được một đội ngũ tiên phong là đcs, đcs và giai cấp công nhân nằm trong thể thống nhất biện chứng, đcs được sinh ra từ sứ mệnh ls của giai cấp công nhân và là nhân tố quyết định

để giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh ls của mình

- Liên minh giữa giai cấp công nhân và các tầng lớp tiến bộ trong xh: Để thực hiện được sứ mệnh lịch sử của mình thì gia cấp công nhân phải liên kết với giai cấp nông dân là các tầng lớp tiến bộ khác, khối liên minh này phải được đặt dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản, đó

là nguyên tắc cơ bản để giai cấp công nhân có thể thực hiện thành công sứ mệnh lịch sử của mình

II Giai cấp công nhân và thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện nay.

6

1 Giai cấp công nhân hiện nay

- Giai cấp công nhân hiện nay là những tập đoàn người sản xuất và dịch vụ bằng phương thức công nghiệp tạo liên cơ sở vật chất cho sự tồn tại và phát triển của thế giới hiện nay - So với công nhân truyền thống thế kỉ XIX thì giai cấp công nhân hiện nay vừa

có điểm tương đồng vừa có những điểm khác biệt, có những biến đổi mới trong điều kiện lịch sử mới Điểm tương đồng:

Giai cấp công nhân hiện nay vẫn đang là LLSX hàng đầu của xã hội hiện đại Họ là chủ thể của quá trình sản xuất công nghiệp hiện đại mang tính xã hội hóa ngày càng cao

Cũng giống như thế kỉ XIX , ở các nước từ bản hiện nay, công nhân vàn bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư

Phong trào cộng sản và công nhân ở nhiều nước vẫn luôn là lực lượng di dân trong cac cuộc đấu tranh vì hòa bình, hợp tác và phát triển, vì dân sinh, dân chủ, tiến bộ và hội và

CNXH = > Lý luận về SMLS của giai cấp công nhin trong CN Mác Lênin vẫn mang tin trị khoa học và cách mạng, vẫn có ý nghĩa thực tiễu to lớn, chỉ đạo cuộc đấu tranh cách mạn hiện nay của giai cấp công nhân phong trào công nhân và quần chúng lao động, chống CNTB và lựa chọn con đường XHCN trong sự phát triển của thế giới ngày nay

Những biến đổi và khác biệt:

- Gắn liền với cách mạng KH và công nghệ hiện đại, sự phát triển kinh tế tri thức, công nhân hiện đại có xu hướng trí tuệ hóa Tri thức hóa và trí thức hóa công nhân

là 2 mặt của cùng một quá trình, còn xu hướng trí tuệ hóa đối với công nhân và giai cấp công nhân

- Ngày nay công nhân được đào tạo chuẩn mực và thường xuyên được đào tạo lại, đáp ứng sự thay đổi chóng mặt của công nghệ trong nền sẵn xuất

- Với tri thức và khả năng làm chủ công nghệ, với năng lực sáng tạo kiểu vật chất để tự giải phóng - Tính chất xã hội hóa cao của lao động công nghiệp mang nhiều biểu hiện mới: sản xuất công nghiệp trong thế giới toàn cầu đang mở rộng thành “chuỗi giá trị toàn cầu ” Quá trình sản xuất 1 sản phẩm liên kết nhiều công đoạn của nhiều vùng, miền, quốc gia, khu vực

- Trong bối cảnh mới của toàn cầu hôn , hội nhập quốc tế và cách mạng công nghiệp thế hệ mới (4.0), công nhân hiện đại cũng tăng nhanh về số lượng, thay đổi lớn và

cơ cấu trong nền sản xuất hiện đại

- Với các nước XHCN , giai cấp công nhân đã trở thành giai cấp lãnh đạo và ĐCS trở thành Đảng cầm quyền Đó là những biến đổi mới của giai cấp công nhân hiện nay

so với giai cấp công nhân thế kỷ XIX

2 Thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân thế giới hiện nay

a Về nội dung kinh tế - xã hội:

- Thông qua vai trò của giai cấp công nhân trong qui trình sản xuất với công nghiệp hiện đại, năng suất, chất lượng cao, đảm bảo cho phát triển bền vững, sử mệnh lịch của giai cấp công nhân đối với sự phát triên xã hội thể hiện ngày càng rõ

- Sự phát triển sản xuất của CNTB trong thế giới ngày nay với sự tham gia trực tiếp cua giai cấp công nhân và các lực lượng lao động dịch vụ trình độ cao chỉnh là nhân tổ kinh

tế thúc đẩy sự chín muồi các tiền để của CNXH trong lòng CNTB – đó lại là điều kiện

để phát huy vai trò chủ thể của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh vì dân sinh, dân chủ, tiến bộ xã hội và CNXH - Mặt khác, mâu thuẫn lợi ích cơ bản giữa giai cấp công nhân với giai cấp tư sản công ngày càng sâu sắc ở từng quốc gia và trên phạm vi toàn cầu Toàn cầu hóa hiện nay vẫn mang đậm tính chất TBCN với những bất công và bất bình đẳng xã hội lại thúc đẩy cuộc đấu tranh chống chế độ bóc lột giá trị thặng dư trên phạm vi thế giới, phấn đấu cho việc xác lập một trật tự xã hội mới công bằng, bình đẳng,

đó là từng bước thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân trong kinh tế - xã hội

b Về chính trị - Xã hội:

7

- Ở các nước TBCN, mục tiêu đẩu tranh trực tiếp của giai cấp công nhân và lao động là chống bất công và bất bình đẳng xã hội Mục tiêu lâu dài là giành chính quyển về tay giai cấp công nhân và nhân dân lao động

- Đối với các nước XHCN, nơi các ĐCS đã trở thành năng cầm quyền, nội dung chính trị xã hội của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là lãnh đạo thành công sự

nghiệp đổi mới giải quyết thành công nhiệm vụ trong thời kỳ quá độ lên CNXH, đặc biệt là xây dựng Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh, thực hiện thân công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững

c nội dung văn hóa tư tưởng:

- Thực hiện SMLS của GCCN trong điều kiện thế giới hiện nay trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng trước hết là cuộc đấu tranh ý thức hệ: Đó là cuộc đấu tranh giữa CNXH và CNTB – cuộc đấu tranh này diễn ra phức tạp và quyết liệt, nhất là trong nền kinh tế thị trường với những tác động mặt trái của nó - Mặt khác, khi hệ thống XHCN thế giới tan rã, phong trào cách mạng thế giới đang vượt qua những thoái trào tạm thời thi niềm tin vào

lý tưởng XHCN cũng đứng trước những thử thách càng làm cho cuộc đấu tranh tư

tưởng lý luận giữa CNTB với CNXH trở nên phức tạp và gay gắt hơn => Song các giá trị đặc trưng cho bản chất khoa học và cách mạng của giai cấp công nhân, CNXH vẫn mang ý nghĩa chỉ đạo, định hướng trong cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân và quần chúng lao động chống CNTB và lựa chọn con đường XHCN của sự phát triển xã hội

- Các giá trị như lao động, sáng tạo, công bằng, dân chủ, bình đẳng, tự do vẫn là những giá trị được nhân loại thừa nhận và phấn đấu thực hiện Trên thực tế, các giá trị mà nhân loại hướng đến đều tương đồng với các giải trị lý tưởng, mục tiêu của giai cấp công

nhân

=> Đấu tranh để bảo vệ nền tảng tư tưởng của ĐCS, giáo dục nhận thức và củng cố niềm tin khoa học đối với lý tưởng, mục tiêu của CNXH cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động, giáo dục và thực hiện chủ nghĩa quốc tế chân chính của giai cấp công nhân trên cơ sở phát huy chủ nghĩa yêu nước và tinh thần dân tộc chính là nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện nay về văn hóa tư tưởng

Chương 3: Chủ nghĩa xã hội và thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

1 Chủ nghĩa xh

a Quan niệm của các nhà kinh điển về chủ nghĩa xh

• Quan niệm của mác và ăng ghen về chủ nghĩa xã hội

- Học thuyết hình thái KT XH của mác khẳng định: Lịch sử phát triển của xã hội loài người

là lịch sử của các hình thái ktxh nối tiếp từ thấp đến cao Các hình thái kinh tế xã hội thay thế nhau thông qua nguyê lí phủ định biện chứng nếu coi chủ nghĩa tư bản là cái phủ định thì xã hội thay thế là chủ nghĩa xh sẽ là cái phủ định của phủ định, do đó hình thái kinh tế xhcn có những đặc điểm cơ bản sau đây:

+ llsx là lực lượng sản xuất hiện đại, quan hệ sản xuất dựa trên chế độ công hữu về tlsx, kiến trúc thượng tầng có tính chất xh hóa cao

+ sự thay thế nhau của các hình thái kinh tế xh thông qua các cuộc cm xh, sự thay thế hình thái kt xh tbcn bằng hình thái cộng sản chủ nghĩa thông qua cm xhcn Phân tích sâu vào hình thái ktxh cscn, mác chỉ ra 2 giai đoạn phát triển của nó như sau:

Giai đoạn thấp: là giai đoạn hình thái ktxh cộng sản chủ nghĩa chưa tồn tại trên cơ sở của chính nó, do đó mọi mặt của nó vẫn còn mang dấu vết tàn dư của xh cũ mà nó làm ra Giai đoạn thấp có vai trò xây dựng cơ sở vật chất cho giai đoạn cao

Giai đoạn cao: là giai đoạn mà hình thái ktxh cộng sản chủ nghĩa tồn tại trên cơ sở của chính nó Quan niệm của Leenin: vận dụng học thuyết hình thái KTXh của mác vào hoàn • cảnh lịch sử cụ thể, leenin chia sự phát triển của hình thái ktxh chủ nghĩa thành 3 giai đoạn:

- Giai đoạn cơn đau đẻ kéo dài( thời kì quá độ)

- Giai đoạn đầu của hình thái kt xhcn (chủ nghĩa xh)

- Giai đoạn phát triển cao của hình thái kinh tế xh cộng sản chủ nghĩa (chủ nghĩa

cộng sản) =>Tóm lại có thể phân chia sự phát triển hình thái kt xh thành 2 giai

đoạn:

8

- Giai đoạn xdg chủ nghĩa xh, trong giai đoạn này được phân chia

thành 2 thời kì: thời kì quá độ từ chủ nghĩa Tb lên CNXh

thời kì xây dựng cnxh phát triển

-giai đoạn xây dựng phát triển cncs

b Điều kiện ra đời của chủ nghĩa xh

- Nghiên cứu hình thái kt xh tbcn, Mác chỉ ra quy luật vận động nội tại của nó, mác thừa nhận vai trò to lớn của chủ nghĩa tư bản đối với tiến trình phát triển của ls Mác khẳng định: trong vòng một trăm năm phát triển, chủ nghĩa tư bản đã tạo ra được một số lượng llsx hơn

cả lịch sử loài người trước đó Sự phát triển của llsx có tính xh hóa ngày càng cao, do đó mâu thuẫn với quan hội sx xhcn dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sx, đây chính

là mâu thuẫn cơ bản, quy định sự vân động phát triển của hình thái ktxh tbcn, mâu thuẫn cơ bản này, bộc lộ về mặt xh, thành mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản là đại diện của llsx có tính