QUY TRÌNH KỸ THUẬT KHOA NỘI THẦN KINH

Lo i th nhất có thể phát hi n được bằng dùng đi n cực kim đâm vào bắp cơ do dây thần kinh đó chi ph i để ghi nhận các đi n th tự phát c a cơ và các đơn vị vận động MUP các sợi cơ do một

M C L C

1 Chọc dò dịch não t y 1

2 Điều trị tr ng thái động kinh 5

3 Ghi đi n não thường quy 7

4 Ghi đi n cơ bằng đi n cực kim 9

5 Test chẩn đoán nhược cơ bằng đi n sinh lý 12

6 Ghi đi n cơ đo t c độ dẫn truyền vận động và c m giác c a dây thần kinh chi trên 15

7 Ghi đi n cơ đo t c độ dẫn truyền vận động và c m giác c a dây thần kinh ngo i biên chi dưới 18

8 Đo t c độ ph n x hoffmann và sóng f c a thần kinh ngo i vi bằng đi n cơ……….21

9 Test chẩn đoán nhược cơ bằng thu c 24

10 Điều trị đau r thần kinh thắt lưng - cùng bằng tiêm ngoài màng c ng 26

11 Siêu âm doppler xuyên sọ 29

12 Chăm sóc mắt ở người b nh li t VII ngo i biên (1 lần) 32

13 Gội đầu cho người b nh trong các b nh thần kinh t i giường 35

14 Hút đờm hầu họng 37

15 Lấy máu tĩnh m ch bẹn 40

16 Tắm cho người b nh trong các b nh thần kinh t i giường 43

17 V sinh răng mi ng người b nh thần kinh t i giường 46

18 Xoa bóp phòng ch ng loét trong các b nh thần kinh (1 ngày) 49

CH C DÒ D CH NÃO T Y

Dịch não t y được ti t ra t các đám r i m ch m c ở các não thất và t khoang ngoài t bào c a h thần kinh trung ương Dịch não t y lưu thông t hai não thất bên qua lỗ Monro sang não thất III, theo kênh Sylvius đ n não thất IV, qua lỗ Luschka tới khoang dưới nh n ở sàn não, qua lỗ Magendie đ n bể ch a ở tiểu não và t y s ng T các bể đáy dịch não t y được hấp th qua các h t Paccioni vào các xoang tĩnh m ch

Người lớn bình thường có kho ng 150 - 180 ml dịch não t y

Dịch não t y có ba ch c năng chính:

 B o v h thần kinh trung ương trước các sang chấn cơ học

 Đ m b o sự tuần hoàn c a các dịch thần kinh, các hormon, các kháng thể

1 Trong chẩn đoán các b nh thần kinh:

 Viêm màng não, viêm não, viêm t y, viêm não-t y, viêm đa r thần kinh,

xơ c ng r i rác

 Hội ch ng ép t y, hội ch ng tăng áp lực nội sọ lành tính

 Nghi ngờ ch y máu dưới nh n có k t qu ch p cắt lớp vi tính bình thường

 Các tình tr ng b nh lý thần kinh chưa các định nguyên nhân: co giật, tr ng thái động kinh, r i lo n ý th c

2 Trong điều trị (đưa thu c vào khoang dưới nh n t y s ng):

 Các thu c gây tê c c bộ ph c v m c đích phẫu thuật

 Các thu c kháng sinh, các thu c ch ng ung thư, corticoid để điều trị các

b nh c a h thần kinh trung ương hoặc các b nh dây-r thần kinh

3 Theo dõi k t qu điều trị (trong các b nh viêm màng não, nấm.)

4 Trong th thuật ch p t y, ch p bao r thần kinh có bơm thu c c n quang

III CH NG CH Đ NH

 Tăng áp lực trong sọ

 Nhi m khuẩn da hoặc mô mềm vùng chọc kim lấy dịch não t y

 Nguy cơ ch y máu: b nh lý c a máu d gây ch y máu, đang dùng thu c

 Buồng tiêm vô khuẩn, giường th thuật, gh cho th thuật viên

 Săng có lỗ, g c, bông cồn, găng tay, kim chuyên dùng, các ng nghi m đựng dịch não t y )

 Cho người b nh soi đáy mắt, ghi đi n tim, xét nghi m máu đông, máu ch y,

th ph n ng thu c gây tê

 Chuẩn bị tư tưởng (gi i thích m c đích th thuật, động viên)

 Tư th người b nh nằm nghiêng, lưng quay ra sát thành giường, co hai đầu

g i sát b ng, cẳng chân sát đùi, hai tay ôm đầu g i, đầu gấp vào ngực, lưng cong

t i đa (có nhân viên giữ khi người b nh không ph i hợp)

 Vị trí: thường chọc qua các khe gian đ t s ng L3 - L4, L4 - L5, L5– S1

 Đường chọc thường được chọn là đường giữa (đường n i các m m gai) Trong trường hợp không thể s d ng được đường giữa (các trường hợp người

b nh bị thoái hoá cột s ng nặng nề hoặc người b nh không thể nằm co được ) có

thể chọc theo đường bên

 Thì qua da: Đặt chuôi kim trong lòng bàn tay ph i, ngón cái và ngón tr giữ

chặt thân kim, mặt vát c a kim hướng lên trên song song với tr c cột s ng, mu bàn tay ph i tựa trên da lưng người b nh để giữ m c chọc kim cho chuẩn Tay trái xác định l i m c chọc kim và căng da lưng lúc chọc kim qua da Để kim vuông góc với mặt da và chọc nhanh qua da

 Thì đưa kim vào khoang dưới nh n: Hướng mũi kim ch ch về phía đầu người b nh kho ng 15o, đẩy kim thấy rất d dàng (do tổ ch c l ng lẻo), chỉ gặp

một s c c n rất nh khi chọc qua dây chằng liên gai sau, trong một s trường hợp,

nhất là ở người già dây chằng này bị xơ hoá có thể nhầm với dây chằng vàng Khi chọc kim qua dây chằng vàng c m nhận một s c c n l i, ti p t c t t đẩy kim khi chọc qua màng c ng c m nhận một s c c n l i thì d ng l i

Khi đầu kim đã nằm trong khoang dưới nh n thì rút t t thông nòng c a kim,

dịch não t y s ch y thành giọt, ti n hành lấy dịch não t y làm xét nghi m Sau khi lấy dịch não t y xong đóng nòng kim l i và rút kim ra, băng vô khuẩn chỗ chọc kim Cho người b nh nằm t i giường, đầu không g i cao kho ng 3-4

giờ

Ghi nhận xét vào b nh án vị trí chọc dịch, màu sắc và t c độ ch y c a dịch não tuỷ, tai bi n trong quá trình chọc và x trí

1 Đauăđ u sau ch c dò d ch não t y: thường mất đi trong vòng hai đ n tám

ngày có thể kèm chóng mặt, ù tai, buồn nôn, nôn do áp lực gi m vì lấy nhiều hoặc bị dò qua lỗ chọc kim, do đi l i sớm

X trí: dùng thu c gi m đau

2 Đauăl ngădoăkimăto,ăch măx ng,ăch m r th n kinh

X trí: dùng thu c gi m đau

3 T t k t não: gây nguy hiểm đ n tính m ng người b nh, đặc bi t ở người

b nh có hội ch ng tăng áp lực nội sọ

X trí: Ch ng phù não, hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn

4 Nhi m khu n (áp xe vị trí chọc, viêm màng não m )

X trí: kháng sinh, kháng viêm

5 Ch y máu (gây ổ máu t ngoài màng c ng hoặc ch y máu dưới nh n)

X trí: như trong b nh lý ch y máu não

Tai bi n thường gặp là đau đầu, đau lưng Các tai bi n khác hi m gặp vì đã lo i

tr các người b nhcó nguy cơ tai bi n ( nêu trong phần ch ng chỉ định)

TÀI LI U THAM KH O

1 Lê Quang Cường ( 2010 ), Tri u ch ng học thần kinh, dịch não tuỷ, Nhà

xuất b n y học 192 - 201

ĐI UăTR ăTR NGăTHỄIăĐ NGăKINH

1 Đ iăc ng

- Tr ng thái động kinh là một tình tr ng cấp c u trong thần kinh, nó ph n ánh

m c độ nặmg nhất c a động kinh vì có nhiều bi n ch ng nguy hiểm tới tính m ng

c a người b nh, do vậy cần được x trí kịp thời nhằm:

+) Cắt cơn động kinh bằng mọi cách

t i kéo dài (t 10 - 30 phút) hay ít nhất có hai cơn động kinh trở lên kèm theo r i

lo n Ủ th c hoặc có dấu hi u thần kinh khu trú giữa các cơn

II CH ăĐ NH

- Với tất c các tr ng thái động kinh có co giật

- Còn các tr ng thái động kinh cơn c c bộ thì tuỳ thuộc vào tình tr ng c thể

III CH NG CH Đ NH

Cơn động kinh đơn độc

IV CHU NăB

1 Ng i th c hi n : Hai bác sĩ và hai điều dưỡng

2 Ph ngăti n,ăd ngăc ,ăthu c

Ngoài các d ng c thông thường như ng nghe huy t áp thì:

- Đèn soi thanh qu n lưỡi cong hoặc đèn soi thanh qu n lưỡi thẳng: 01 bộ

- Ông nội khí qu n các cỡ: mỗi lo i 02 chi c

- Bóp bóng + Mask: 01 bộ

- Gel bôi trơn tan trong nước : 01 tuỦp

- Nguồn Oxy

- Găng tay vô trùng: 05 đôi

- Mũ phẫu thuật: 04 chi c

- Đặt người b nhở tư th an toàn, thuận ti n

4 H ăs ăb nhăán

- Họ tên, tuổi, địa chỉ, nghề nghi p

- Chẩn đoán b nh

- Tiểu s liên quan đ n b nh

Các bước và th tự ưu tiên các thu c kiểm soát tr ng thái động kinh:

B c 1: Bước đầu tiên (0-10/30 phút), dùng một trong các thu c sau theo th tự

N u cơn giật vẫn ti p t c sau 30 phút thì chuyển bước 2

B că2:ăB căki măsoátătr ngătháiăđ ngăkinhă(10/30ă- 60/90 phút)

- Phenobarbital: Truyền tĩnh m ch 10 - 20 mg/kg ở người lớn

N u b nh nhân ti p t c co giật sau 30 - 90 phút thì chuyển sang bước 3

B că3:ăB c c a tr ngătháiăđ ng kinh kh ó tr (trên 60 - 90 phút)

- Midazolam: Bolus tĩnh m ch 0,1 - 0,3mg/kg với t c độ không quá 4mg/phút là ch y u Sau đó duy trì truyền tĩnh m ch ở liều đ để t o nên sự xuất

hi n c a “burst suppression” Thường là 0,05mg - 0,4mg/kg/giờ

Khi cơn giật được kiểm soát trong 12 giờ, liều dùng thu c nên gi m đi t kho ng 12 giờ 1 lần N u co giật xuất hi n trở l i, thu c truyền tĩnh m ch nên được dùng l i trong 12 giờ ti p theo và sau đó cai thu c lần nữa Vòng xoắn này

có thể lặp l i mỗi 24 giờ cho đ n khi cơn giật được kiểm soát hoàn toàn Khẳng định chắc chắn rằng co giật đã chấm d t bằng đi n não đồ và lâm sàng bởi vì n u

có phân ly đi n não đồ - Lâm sàng thì đó là 1 tiên lượng xấu c a tr ng thái động kinh

Theo dõi M ch, Huy t áp, nhịp thở,tri giác, Spo2, khí máu động m ch, đi n tim

VII TAIăBI NăVẨăX ăTRệ

2 Hồ Hữu Lương (2000): Động kinh (Lâm sang thần kinh) Nhà xuất b n y học

Ghi đi n não đồ là phương pháp ghi ho t động đi n học c a não bằng các đi n

Ngoài buồng ghi đi n não yên tĩnh, ánh sáng v a đ , thì cần ph i có:

 Máy ghi đi n não: 01 (mỗi máy ghi đi n não gồm 1 máy khu ch đ i và một

bộ phận ghi cơ hoặc s hóa)

 Máy in: 01 chi c

 Ph i nằm yên trong quá trình ghi đi n não

 Ph i hợp tác được với người ghi để thực hi n một s bi n pháp ho t hóa

 Da đầu s ch

4 H s ăb nh án

 Họ tên, tuổi, nghề nghi p, địa chỉ, chẩn đoán b nh

 Tiền s s n khoa và tiền s b nh tật liên quan

 Đ i chi u hồ sơ b nh án và người b nh

2 Ki mătraăng i b nh

 Phù hợp với tiêu chuẩn đề ra

 Tình tr ng s c kh e trước khi làm

 Người b nh có thể nằm hoặc n a nằm n a ngồi

 Điều dưỡng mắc đi n cực theo vị trí chuẩn

 Test chuẩn máy

 Ghi đi n não theo các đ o trình chuẩn, thời gian ghi ít nhất 20 phút Trong quá trình ghi có thực hi n 1 s nghi m pháp ho t hóa như thở sâu, nhắm

mở mắt, nháy đèn

 In b n ghi đi n não

 Đọc k t qu đi n não

 Sự hợp tác c a người b nh trong quá trình ghi

 Quan sát người b nh để phát hi n nhi u b n ghi

 Có cơn co giật trong quá trình ghi

 Có các biểu hi n bất thường nguy hiểm về b nh c a người b nh

ng đi n c a thần kinh và cơ, đánh giá sự mất phân b thần kinh c a cơ

Đi n cơ dựa trên nguyên tắc: Tổn thương dây thần kinh ngo i biên có

lo i thoái hóa sợi tr c và lo i h y myelin Lo i th nhất có thể phát hi n được

bằng dùng đi n cực kim đâm vào bắp cơ do dây thần kinh đó chi ph i để ghi

nhận các đi n th tự phát c a cơ và các đơn vị vận động (MUP) (các sợi cơ

do một sợi tr c chi ph i thành một đơn vị vận động Khi một nơ ron vận động

phát xung thì tất c các sợi cơ do nó chi ph i s co l i, t o thành một làn sóng

đi n duy nhất gọi là đơn vị vận động) Lo i th hai s biểu hi n bằng các thay

đổi t c độ dẫn truyền Ngoài ra có thể gặp b nh lỦ kiểu hỗn hợp c hai lo i

II CH ăĐ NH

Chẩn đoán các tổn thương cơ do thần kinh, do b nh cơ hoặc các b nh lỦ khác:

- Tổn thương nhu mô cơ (b nh lỦ cơ, viêm cơ)

- Chẩn đoán và tiên lượng tổn thương dây thần kinh do chấn thương (chấn

thương cột t y, chấn thương dây thần kinh)

- Chẩn đoán hoặc khẳng định những nghi ngờ b nh lỦ thần kinh ngo i biên

(do tăng ure huy t, do r i lo n chuyển hóa hoặc mi n dịch, do đái tháo

đường )

- Chẩn đoán phân bi t những tri u ch ng than phiền (đau ở chi, y u chi, m i,

chuột rút, bồn chồn, r i lo n c m giác da, dị c m )

- Định khu những tổn thương thần kinh c c bộ hoặc do chèn ép (hội ch ng

ng cổ tay, cổ chân, ép r thần kinh), viêm dây thần kinh, b nh thần kinh vận

động, b nh đơn dây thần kinh, b nh r thần kinh, b nh lỦ đám r i thần kinh

III CH NGăCH ăĐ NH

Khi ghi đi n cực kim có thể không làm khi b nh nhân đang điều trị bằng thu c ch ng đông như heparin

IV CHU NăB

1 Ng iăth căhi n: Một bác sĩ, một kỹ thuật viên

2 Ph ngăti n,ăd ngăc ,ăthu c:ăvật tư s d ng trong đo Đi n cơ

30 phút

1 Đi n cực kim chi c 1

2 Đi n cực ti p đất cái 0.005

60 phút

1 Đi n cực kim chi c 1

Máy đi n cơ 1 máy 0,0001

- Sau khi đo: r a đi n cực dẫn truyền và lau khô, hấp kim

3 Ng i b nh: hướng dẫn người b nh ph i hợp trong khi ghi đi n cơ

4 H s ăb nh án: cần ghi rõ tên tuổi địa chỉ, giới tính, chẩn đoán lâm sàng,

ngày giờ ghi đi n cơ

rồi đâm kim t ng nấc một nhằm kh o sát các ho t động đi n do kim đâm gây ra

cơ), nhằm tìm các ho t động đi n tự phát c a cơ đó n u có

phát xung rời r c, kh o sát hình nh c a t ng đi n th c a đơn vị vận động

k t tập c a các đơn vị vận động, cho tới m c người b nh co cơ t i đa để xem hình

nh giao thoa c a các đơn vị vận động Chú Ủ khi ghi quan sát các sóng ghi được trên màn hình cần nghe c âm thanh các sóng phát ra

Nh n xét k t qu :

Những thay đổi do thần kinh (neurogen) là quá trình tái phân b thần kinh và được biểu hi n dưới 2 d ng: tái phân b sợi tr c biểu hi n là đa pha, thời kho ng rộng, biên độ cao Thay đổi neurogen thường gặp trong các b nh thần kinh gây tổn thương cơ Khi co cơ tăng dần tới cực đ i: nguyên tắc cỡ mẫu bị phá vỡ, các đơn

vị vận động lớn hơn xuất hi n sớm, có hi n tượng tăng t c, có kho ng tr ng đi n

cơ

Những thay đổi do b nh cơ có các đơn vị vận dộng gi m về biên độ, thời kho ng

ngắn, đa pha (hẹp, thấp và đa pha)

TÀI LI U THAM KH O

1 Vũ Anh Nhị, Lê Minh, Lê Văn Thính, Nguy n Hữu Công (2010), "Bệnh

Hồ Chí Minh, 245 trang

2 Nguy n Hữu Công (1998), " Chan đoán điện và bệnh lý thần kinh - cơ",

Nhà xuất b n Y học, 165 trang

3 Nguy n Hữu Công (2013), "Chẩn đoán điện và ứng dụng lâm sàng", Nhà

xuất b n Đ i học qu c gia Thành ph Hồ Chí Minh, 125 trang

Ghi đi n cơ là phương pháp thăm dò được s d ng để nghiên c u ph n ng đi n

c a thần kinh và cơ, đánh giá sự mất phân b thần kinh c a cơ

Nhược cơ là một b nh thần kinh - cơ có đặc tính là m i và y u các cơ vân xuất

hi n tăng khi gắng s c và gi m khi nghỉ ngơi, do có sự gi m s lượng các th thể acetylcholine ở màng cơ sau synap Sự thay đổi này làm gi m hi u lực dẫn truyền thần kinh cơ S d ng kích thích lặp l i, kích thích liên t c tác động trên thân c a

dây thần kinh và ghi đi n th đáp ng ở cơ đích Trong b nh nhược cơ s có sự suy gi m biên độ và di n tích đi n th đáp ng c a cơ do kích thích lặp l i

- Người b nhcần ăn u ng trước khi đo

- B nh nhi cần ph i có khăn, t lót đầy đ

- Người b nh nhược cơ ph i ngưng thu c kháng men trước đo EMG 24 giờ: Mestinon, Prostigmin

- Người b nh được thăm khám lâm sàng, làm các xét nghi m thường quy, chuẩn bị tư tưởng, được thông báo và gi i thích về cách ti n hành th thuật Hướng dẫn người b nhph i hợp trong khi ghi đi n cơ

4 H s ăb nh án: cần ghi rõ tên tuổi địa chỉ, giới tính, chẩn đoán lâm sàng,

ngày giờ ghi đi n cơ

1 Ki m tra h s :ăđ i chi u hồ sơ b nh án và người b nh

2 Ki mătraăng òìăb nh

Người b nh ở tư th thư giãn cơ và chuẩn bị máy (đã được cài đặt sẵn các thông

s như t c độ quét, độ phóng đ i, giới h n tần s cao và thấp)

- Cách đặt đi n cực kích thích và ghi gi ng như khi làm về đo t c độ dẫn truyền vận động Cường độ kích thích trên m c đa (120%) Tìm vị trí đi n cực để hình d ng sóng rõ ràng nhất Chờ vài giây sau khi kích thích th để cho cơ ph c hồi l i tr ng thái bình thường Kích thích chuỗi xung (10 xung) và ghi sóng Thông thường người ta chọn 3 cơ sau để làm test th : một cơ nh ở bàn tay (ô mô cái hoặc ô mô út), cơ thang hoặc một cơ khác ở vai (ví d cơ delta), sau đó là một cơ

ở mặt

- Kỹ thuật: Kích thích lặp l i liên ti p:

Chuỗi 10 kích thích bằng xung đi n liên ti p ở tần s 3 Hz (3 kích thích/ giây)

N u biên độ co cơ th 4 hoặc 5 so với biên độ cơ cơ đầu tiên gi m kho ng 5% thì nghi ngờ b nh nhược cơ N u suy gi m trên 10% và được thấy ở ít nhất 2 cơ bắp thì coi như chắc chắn bị b nh nhược cơ

N u nghi ngờ có hội ch ng nhược cơ có thể thực hi n thêm chuỗi 30-50 kích thích liên ti p, tần s 50Hz cũng thấy có hi n tượng suy gi m chút ít nhưng sau đó các biên độ co cơ tăng lên (gọi là hi n tượng tăng cường), với đặc điểm càng về sau càng cao hơn trước và s cao hơn c co cơ đầu tiên trong chuỗi đó N u biên độ

co cơ về sau cao hơn biên độ co cơ ban đầu c a chuỗi t 200% trở lên thì chẩn đoán hội ch ng Eaton- Lambert

- Sau khi dùng kháng cholinesterase: gi m nhẹ đi hoặc bi n mất, càng khẳng định chẩn đoán nhược cơ Dương tính rõ r t ở cơ y u nhất

TÀI LI U THAM KH O

1 Vũ Anh Nhị, Lê Minh, Lê Văn Thính, Nguy n Hữu Công (2010), "Bệnh

Hồ Chí Minh, 245 trang

Nguy n Hữu Công (1998), " Chan đoán điện và bệnh lý thần kinh - cơ", Nhà xuất

b n Y học, 165 trang

GHIăĐI NăC ăĐOăT CăĐ D N TRUY N V NăĐ NG VÀ C M GIÁC

C A DÂY TH N KINH CHI TRÊN

Ghi đi n cơ là phương pháp thăm dò được s d ng để nghiên c u ph n ng

đi n c a thần kinh và cơ, đánh giá sự mất phân b thần kinh c a cơ T t hơn là được s d ng để chẩn đoán đi n ở ngo i biên Đi n cơ để thăm dò nhưng cũng để

đo t c độ dẫn truyền vận động và c m giác

II CH Đ NH

- Chẩn đoán các tổn thương cơ do thần kinh, do b nh cơ hoặc các b nh lý khác:

+ Chẩn đoán và tiên lượng tổn thương dây thần kinh do chấn thương (chấn thương

cột t y, chấn thương dây thần kinh)

+ Chẩn đoán hoặc khẳng định những nghi ngờ b nh lý thần kinh ngo i biên (do tăng ure huy t, do r i lo n chuyển hóa hoặc mi n dịch, do đái tháo đường ) + Chẩn đoán phân bi t những tri u ch ng than phiền (đau ở chi, y u chi, m i, chuột rút, bồn chồn, r i lo n c m giác da, dị c m )

+ Định khu những tổn thương thần kinh c c bộ hoặc do chèn ép (hội ch ng ng

cổ tay, cổ chân, ép r thần kinh), viêm dây thần kinh, b nh thần kinh vận động,

b nh đơn dây thần kinh, b nh r thần kinh, b nh lỦ đám r i thần kinh

3 Ng i b nh: b nh nhi cần ph i có khăn, t lót đầy đ

4 H s ăb nh án: cần ghi rõ tên tuổi địa chỉ, giới tính, chẩn đoán lâm sàng,

ngày giờ ghi đi n cơ

- Đo t c độ dẫn truyền vận động: Đặt một cặp đi n cực ghi bề mặt (dây giữa

t i mô cái, dây tr t i mô út) Đi n cực kích thích: đặt ở thân dây thần kinh ngo i

vi c a nó (dây giữa, dây tr t i cổ tay), khi kích thích ta có thời gian tiềm tàng vận động ngo i vi Sau đó kích thích chính dây thần kinh đó ở phía trên (dây giữa, dây

tr ở khuỷu)

- Đo t c độ dẫn truyền c m giác: Dây giữa đi n cực kích thích đặt ở ngón tay (dây giữa ở ngón II, I, III) đi n cực ghi ở cổ tay hoặc n p khuỷu Dây tr đi n cực kích thích đặt ở ngón tay V Đi n cực ghi ở cổ tay hoặc rãnh khuỷu Dây quay

đi n cực kích thích đặt ở ngay bờ xương quay, đi n cực ghi ở hõm lào (da mu tay giữa ngón I và II)

Cường độ kích thích là cường độ trên cực đ i, thường 120%- 130% c a chính nó

- Tình tr ng người b nh sau khi ghi đi n cơ đồ Ngày giờ ghi đi n cơ đồ + Nhận xét k t qu : k t qu thu được có thay đổi t c độ dẫn truyền vận động, c m

giác, biên độ đáp ng, thời gian tiềm tàng ngo i vi c a các dây thần kinh có thay đổi không và n u có tổn thương thần kinh ngo i biên ph i hướng đ n ưu th tổn thương mất myelin hay tổn thương sợi tr c

TÀI LI U THAM KH O

1 Vũ Anh Nhị, Lê Minh, Lê Văn Thính, Nguy n Hữu Công (2010), "Bệnh

Hồ Chí Minh, 245 trang

2 Nguy n Hữu Công (1998), " Chan đoán điện và bệnh lý thần kinh - cơ",

Nhà xuất b n Y học, 165 trang

3 Nguy n Hữu Công (2013), " Chan đoán điện và ứng dụng lâm sàng", Nhà

xuất b n Đ i học qu c gia Thành ph Hồ Chí Minh, 125 trang

Junkimura (2001), "Electrodiagnosis in diseases of nerver and muscles Principles practice ", 991 pages

GHIăĐI NăC ĐOăT CăĐ D N TRUY N V NăĐ NG VÀ C M GIÁC

Ghi đi n cơ là phương pháp thăm dò được s d ng để nghiên c u ph n ng đi n

c a thần kinh và cơ, đánh giá sự mất phân b thần kinh c a cơ T t hơn là được

s d ng để chẩn đoán đi n ở ngo i biên Đi n cơ để thăm dò nhưng cũng để đo

t c độ dẫn truyền vận động và c m giác

II CH Đ NH

- Chẩn đoán các tổn thương cơ do thần kinh, do b nh cơ hoặc các b nh lý khác: + Chẩn đoán và tiên lượng tổn thương dây thần kinh do chấn thương (chấn thương cột t y, chấn thương dây thần kinh)

+ Chẩn đoán hoặc khẳng định những nghi ngờ b nh lý thần kinh ngo i biên (do tăng ure huy t, do r i lo n chuyển hóa hoặc mi n dịch, do đái tháo đường )

+ Chẩn đoán phân bi t những tri u ch ng than phiền (đau ở chi, y u chi, m i, chuột rút, bồn chồn, r i lo n c m giác da, dị c m )

+ Định khu những tổn thương thần kinh c c bộ hoặc do chèn ép (hội ch ng ng

cổ tay, cổ chân, ép r thần kinh), viêm dây thần kinh, b nh thần kinh vận động,

b nh đơn dây thần kinh, b nh r thần kinh, b nh lỦ đám r i thần kinh

2 Ph ngăti n, d ng c , thu c: vật tư s d ng trong đo Đi n cơ

Tên k ỹ thuât Nhân l c Th i gian V tăt Đ nă tính v S l ng

90 phút

- Máy đi n cơ có đ dây dẫn và b n đi n cực H th ng dây đất

3 Ng i b nh: hướng dẫn người b nh ph i hợp trong khi ghi đi n cơ

4 H s ăb nh án: cần ghi rõ tên tuổi địa chỉ, giới tính, chẩn đoán lâm sàng,

ngày giờ ghi đi n cơ

s như t c độ quét, độ phóng đ i, giới h n tần s cao và thấp)

Để tránh hi n tượng dẫn truyền bị c ch do cực dương, nên để cực âm hướng về phía cặp đi n cực ghi, và cực dương ở phía xa so với cặp đi n cực ghi hoặc đi n cực dương nằm l ch ra ngoài thân dây thần kinh Dây đất được đặt giữa đi n cực ghi và đi n cực kích thích

Đoăt căđ d n truy n v năđ ng

Đặt một cặp đi n cực ghi bề mặt (dây mác ở cơ duỗi ngắn ở mu bàn chân gần cổ chân, dây chày t i cơ d ng ngón trong ở hòm trong bàn chân ) Đi n cực kích thích: đặt ở thân dây thần kinh ngo i vi c a nó (dây chày ở ngay mắt cá trong, dây mác ở cổ chân), khi kích thích ta có thời gian tiềm tàng vận động ngo i vi Sau đó kích thích chính dây thần kinh đó ở phía trên (dây chày, dây mác ở đầu g i)

- Đo t c độ dẫn truyền c m giác: Dây mác nông đi n cực kích thích đặt ở mặt ngoài cẳng chân, đi n cực ghi ở mu bàn chân

- Đo t c độ dẫn truyền c m giác: tìm cường độ kích thích đi n cho tới lúc thu được sóng đáp ng Tính t c độ dẫn truyền c m giác dựa vào thời gian tiềm tàng c m giác và kho ng cách đo được t đi n cực ghi tới đi n cực kích thích Biên độ là biên độ lớn nhất c a sóng c m giác ghi được

- Tình tr ng người b nh sau khi ghi đi n cơ đồ

- Ngày giờ ghi đi n cơ đồ

+ Nhận xét k t qu : k t qu thu được có thay đổi t c độ dẫn truyền vận động, c m giác, biên độ đáp ng, thời gian tiềm tàng ngo i vi c a các dây thần kinh có thay đổi không và n u có tổn thương thần kinh ngo i biên ph i hướng đ n ưu th tổn thương mất myelin hay tổn thương sợi tr c

TÀI LI U THAM KH O

1 Vũ Anh Nhị, Lê Minh, Lê Văn Thính, Nguy n Hữu Công (2010), "Bệnh

ĐOăT CăĐ PH N X HOFFMANN VÀ SÓNG F

Sóng F (F- Wave):Các xung đi n truyền trong sợi thần kinh theo hai chiều Khi kích thích dây thần kinh, các xung đi n truyền tới thân t bào nằm trong tuỷ s ng

và kích thích thân t bào Thân t bào bị kích thích này s hình thành các xung

đi n truyền ngược l i trên cùng một dây thần kinh đ n các sợi cơ Đây gọi là sóng

F

- Ph n x Hoffmann (ph n x H) là ph n x đơn c a synap thần kinh và thường chỉ đo được ở vài cơ Ph n x H được t o ra so với kích thích sợi Ia c a

thần kinh chày hoặc giữa, đi qua h ch r sau, và chuyển qua synap trung tâm đ n

s ng trước t y rồi đi tới cơ theo sợi tr c vận động alpha

II CH Đ NH

Ch đ nhăđoăph n x H:

- Ph n x H là tiêu chuẩn chẩn đoán sớm để chẩn đoán hội ch ng Guillain

Barre

- Gián ti p chẩn đoán xem có hi n tượng chèn ép t y trên khoanh t y chi

ph i

- Chẩn đoán b nh lý r S1 (chênh l ch thời gian tiềm 2 bên >1,5ms), cổ 7

- ng d ng trong du hành trong không gian trong tr ng thái không trọng

lượng kéo dài Điều này có thể làm gi m ch c năng vận động c a hai chân sau

chuy n bay dài ngày: ng d ng ph n x H để nghiên c u về tính chịu kích thích

c a t y s ng

Ch đ nhăđoăsăóăngăF:ăSóng F có thể cho bi t tình tr ng không những các dây

thần kinh vận động (motor nerves), mà còn cho bi t tình tr ng c a dây thần kinh

1 Đi n cực ghi bề mặt (dùng nhiều

90 phút

1 Đi n cực ghi bề mặt bộ 0.03

2 Đi n cực kích thích lưỡng cực cái 0.01

4 Đi n cực ti p đất cái 0.005

5 Gel tẩy s ch da tuýp 0.01

n cơ

3 Ng i b nh: người b nh được gi i thích về cách ti n hành th thuật

4 H s ăb nh án: cần ghi rõ tên tuổi địa chỉ, giới tính, chẩn đoán lâm sàng,

ngày giờ ghi đi n cơ

1 Ki m tra h s :ăđ i chi u hồ sơ b nh án và người b nh

2 Ki mătraăng i b nh

Người b nh ở tư th thư giãn cơ và chuẩn bị máy

3 Th c hi n k ỹ thu tăĐoăt căđ

cực kích thích ph i để cực âm hướng về g c chi, còn cực dương ở hướng ngọn

dây thần kinh Cường độ kích thích trên m c t i đa (120%) Sóng F xuất hi n một

cách ngẫu nhiên sau sóng M (sóng cơ) t i những điểm với các hình d ng khác

nhau

thần kinh ở h khoeo, vị trí đặt đi n cực như trong đo dẫn truyền vận động nhưng

đi n cực âm ở phần g c (quay đi n cực kích thích 180°) Cường độ kích thích trên

t i đa tìm sóng F rồi gi m dần tìm ph n x H hoặc cường độ kích thích rất nh

tìm ph n x H rồi tăng dần cho đ n phát hi n sóng F

- Tình tr ng người b nh sau khi ghi đi n cơ đồ

- Ngày giờ ghi đi n cơ đồ

+ Nhận xét k t qu :

S óng F: hình d ng khác và thấp hơn sóng M và luôn thay đổi, thường dưới 5%

c a M N u thời gian tiềm c a sóng F kéo dài một cách bất thường thì có thể đo n

b nh lý nằm ở đo n g c dây thần kinh, các đám r i thần kinh hoặc r trước Tổn

thương đám r i cánh tay, sóng F t i dây giữa và tr có thời gian tiềm dài ra và tần

s gi m xu ng Trong hội ch ng Guillain Barre giai đo n sớm thời gian tiềm sóng

F kéo dài ra rõ r t hoặc mất hẳn thậm chí ngay c khi dịch t y bình thường

Ph n x H: Cường độ thấp, thời gian tiềm không thay đổi, hình d ng gần gi ng

M và ổn định Biên độ cao 50%-100% t i đa M Tăng cường độ kích thích bi n mất và thay bằng F, trên 1,5ms Ph n x H ở cơ dép/ cơ sinh đôi cẳng chân giúp

kh năng kh o sát tổn thương r S1, ở cơ gấp cổ tay quay cho thông tin về dẫn truyền c m giác hướng tâm đo n gần g c c a r cổ 6 và 7 Mất ph n x H là dấu

hi u sớm để chẩn đoán hội ch ng Guillain Barre

TÀI LI U THAM KH O

1 Vũ Anh Nhị, Lê Minh, Lê Văn Thính, Nguy n Hữu Công (2010), "Bệnh

Hồ Chí Minh, 245 trang

2 Nguy n Hữu Công (1998), " Chan đoán điện và bệnh lý thần kinh - cơ", Nhà xuất b n Y học, 165 trang

3 Nguy n Hữu Công (2013), "Chan đoán điện và ứng dụng lâm sàng", Nhà

xuất b n Đ i học qu c gia Thành ph Hồ Chí Minh, 125 trang

B nh nhược cơ (Myasthenia Gravis) là b nh r i lo n dẫn truyền thần kinh

cơ nguyên phát phổ bi n nhất Tỉ l b nh mắc b nh nhược cơ t i Hoa Kỳ kho ng 14/100.000 dân, nữ cao hơn nam giới ( 2/1) Tuổi khởi b nh thường gặp c a nữ

là 20-30 tuổi, còn ở nam là 60 - 70 tuổi

Người b nh nhược cơ thường đ n khám b nh vì y u những nhóm cơ đặc

hi u Các r i lo n vận nhãn, s p mi hoặc song thị, là tri u ch ng đầu tiên c a 2/3 người b nh nhược cơ Y u cơ vùng hầu họng, khó nhai, khó nu t, hoặc khó nói,

là tri u ch ng đầu tiên ở 1/6 người b nh nhược cơ và y u tay chân chỉ có ở 10%

b nh nhân

Trong b nh nhược cơ, s lượng các th thể acetylcholin gi m làm ngh n quá trình dẫn truyền thần kinh cơ vân, làm y u m i cơ Edrophonium và neostigmin c ch men cholinesterase để tăng s lượng acetylcholin đ n màng sau synap, n i l i dẫn truyền thần kinh cơ, đây là nguyên lỦ để có test Tensilon

hoặc test prostigmin, là một trong những kỹ thuật chẩn đoán b nh nhược cơ

II CH Đ NH: Chẩn đoán b nh nhược cơ

III CH NG CH Đ NH

 Mẫn c m với các thành phần c a thu c

 Tắc ruột hoặc tắc đường ti t ni u do nguyên nhân cơ học

* Thận trọng: động kinh, hen ph qu n, nhịp tim nhanh, tắc m ch vành, loét d dày, r i lo n nhịp tim, block nhĩ thất, cường giáp và cường ph vị

1 Người thực hi n: 01 bác sỹ và 01 điều dưỡng

2 Phương ti n, d ng c , thu c: bơm tiêm, bông cồn sát khuẩn, thu c, phương

ti n ch ng s c, hồi s c cấp c u

3 Người b nh

Nằm t i giường b nh, gi i thích động viên để người b nh hợp tác

4 Hồ sơ b nh án: ghi l i các bước ti n hành, theo dõi và x trí

1 Trước khi th test, d ng các thu c kháng cholinesterase khác ít nhất 8h

2 Tiêm bắp Atropin 0,011mg/kg trọng lượng người b nh trước th test 30 phút (phòng tai bi n và tác d ng ph )

3 Ti n hành th test

Tổng liều 10mg (1ml) Tensilon tĩnh m ch Khởi đầu tiêm trực ti p tĩnh

m ch 2mg (0,2ml) N u người b nh dung n p thu c t t và không thấy c i thi n

s c cơ sau 60 giây, tiêm ti p 3-5mg Sau 60 giây, n u vẫn không có đáp ng, có thể dùng n t lượng còn l i trong vòng 1 phút Đa s người b nh có đáp ng với 5mg Tensilon, và tác d ng kéo dài 4-5 phút

Neostigmin methylsulphat 0,022mg/kg tiêm bắp, đáp ng thu c s xuất hi n trong

5 đ n 15 phút, kéo dài 1-2 giờ

4 Đánh giá k t qu

C i thi n rõ ràng tri u ch ng b nh: h t s p mi, h t nhìn đôi, nu t d dàng,

s c cơ các chi tăng lên rõ r t (cần đo s c cơ trước khi ti n hành th test và so sánh sau khi th test) Test dương tính cao nhất đ t 95% người b nh nhược cơ

Khi tri u ch ng b nh không c i thi n hoặc c i thi n không rõ ràng đều được coi là âm tính Test âm tính không lo i tr được người b nh nhược cơ bẩm sinh

do thi u acetylcholin hay các hội ch ng khác gây nhược cơ

Có thể thực hi n l i test prostigmin vào ngày sau với liều 0,016mg/kg Atropin và 0.031mg/kg prostigmin đánh giá l i

1 Các bi n ch ng nặng (0,16%): ngất và nhịp tim chậm

X trí: Tiêm tĩnh m ch Atropin 0,4mg đ n 2mg, hồi s c cấp c u

2 Tác d ng ph : nôn, đau d dày, tăng ti t nước bọt, tăng ti t dịch ph qu n,

vã mồ hôi và rung cơ c c bộ

X trí: Tiêm bắp thêm Atropin như liều dự phòng ban đầu

1 Viêm, loét, nhi m khuẩn vùng tiêm

2 Tổn thương nặng cột s ng thắt lưng cùng: viêm đ t s ng, ung thư đ t s ng

3 R i lo n đông máu, đang dùng thu c ch ng đông

4 Các ch ng chỉ định liên quan đ n thu c: loét d dày tiên triển, ch y máu đũờng tiêu hóa, tiểu đũờng khó kiểm soát