Căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam (tóm tắt)

Nhận thức rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của nhiệm vụ này, ngành kiểm sát nhân dân đã đề ra chỉ tiêu cụ thể, áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp để tổ chức thực hiện, nhất là từ khi Viện trưởng

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

ISO 9001:2015

KHƯƠNG BỬU BỬU

CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM BẢN ÁN SƠ THẨM THEO PHÁP LUẬT

TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ

VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

TRÀ VINH, NĂM 2021

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

KHƯƠNG BỬU BỬU

CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM BẢN ÁN SƠ THẨM THEO PHÁP LUẬT

TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

Mã ngành: 8380104

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Người hướng dẫn khoa học:

TS LÊ NGUYÊN THANH

TRÀ VINH, NĂM 2021

L ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi, chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực

Người cam đoan

Khương Bửu Bửu

ii

Để hoàn thành tốt bài luận văn nghiên cứu với đề tài: “Căn cứ kháng nghị phúc

thẩm bản án sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam” cùng sự nỗ lực cố gắng của bản thân, em xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến TS Lê Nguyên Thanh đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành đề tài luận văn thạc sĩ

Đồng thời, em cũng xin cảm ơn quý Thầy, Cô giáo trường Đại học Luật TP.Hồ Chí Minh và trường Đại học Trà Vinh Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu, các anh chị đồng nghiệp, gia đình và các bạn đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo, đóng góp ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành đề tài luận văn này

MỤC LỤC

L ỜI CAM ĐOAN i

L ỜI CẢM ƠN ii

M ỤC LỤC iii

DANH M ỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH M ỤC BẢNG vi

TÓM T ẮT vii

PH ẦN MỞ ĐẦU 1

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 3

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7

5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 8

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 8

7 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN 8

8 KẾT CẤU LUẬN VĂN 9

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM BẢN ÁN HÌNH S Ự SƠ THẨM 10

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA CỦA CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM BẢN ÁN HÌNH SỰ SƠ THẨM 10

1.1.1 Khái niệm xét xử phúc thẩm vụ án hình sự 10

1.1.2 Khái niệm của căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm 11

1.1.3 Đặc điểm của căn cứ kháng nghị phúc thẩm: 14

1.1.4 Ý nghĩa của căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm 17

1.2 KINH NGHIỆM LẬP PHÁP Ở VIỆT NAM VỀ CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM BẢN ÁN HÌNH SỰ SƠ THẨM 20

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG CÁC CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM BẢN ÁN HÌNH S Ự SƠ THẨM 24

2.1 VIỆC ĐIỀU TRA, XÉT HỎI TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM KHÔNG ĐẦY ĐỦ DẪN ĐẾN ĐÁNH GIÁ KHÔNG ĐÚNG TÍNH CHẤT CỦA VỤ ÁN 24

2.2 KẾT LUẬN, QUYẾT ĐỊNH TRONG BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH SƠ THẨM KHÔNG PHÙ HỢP VỚI CÁC TÌNH TIẾT KHÁCH QUAN CỦA VỤ ÁN 29

iv

2.3 CÓ SAI LẦM TRONG VIỆC ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH

SỰ, BỘ LUẬT DÂN SỰ VÀ CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT KHÁC 34

2.4 THÀNH PHẦN HỘI ĐỒNG XÉT XỬ SƠ THẨM KHÔNG ĐÚNG LUẬT ĐỊNH HOẶC CÓ VI PHẠM NGHIÊM TRỌNG KHÁC VỀ THỦ TỤC TỐ TỤNG 38

CHƯƠNG 3 THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC TH ẨM BẢN ÁN HÌNH SỰ SƠ THẨM VÀ GIẢI PHÁP 43

3.1 THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM BẢN ÁN HÌNH SỰ SƠ THẨM 43

3.1.1 Thực tiễn kháng nghị phúc thẩm có căn cứ đối với bản án hình sự sơ thẩm ở một số địa phương: 43

3.1.2 Thực tiễn kháng nghị phúc thẩm không có căn cứ đối với bản án hình sự sơ thẩm ở một số địa phương và nguyên nhân 55

3.2 NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC ÁP DỤNG CĂN CỨ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM BẢN ÁN HÌNH SỰ SƠ THẨM 65

3.2.1 Giải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự 65

3.2.2 Giải pháp khác bảo đảm áp dụng đúng các căn cứ kháng nghị phúc thẩm 66

K ẾT LUẬN 69

DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

DANH M ỤC CHỮ VIẾT TẮT

BLHS: Bộ luật Hình sự

BLTTHS: Bộ luật Tố tụng hình sự

CQĐT: Cơ quan điều tra

CQTHTT: Cơ quan tiến hành tố tụng KSĐT: Kiểm sát điều tra

KSV: Kiểm sát viên

KSXX: Kiểm sát xét xử

TAND: Toà án nhân dân

TGTT: Tham gia tố tụng

THQCT: Thực hành quyền công tố THTT: Tiến hành tố tụng

TTHS: Tố tụng hình sự

VAHS: Vụ án hình sự

VKS: Viện kiểm sát

VKSND: Viện kiểm sát nhân dân

vi

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Phân biệt kháng nghị phúc thẩm - giám đốc thẩm vụ án hình sự của

Viện kiểm sát 16

Bảng 3.1 Thống kê số lượng án kháng nghị phúc thẩm/số lượng vụ án được thụ lý xét xử phúc thẩm 45 Bảng 3.2 Thống kê số bị cáo đã giải quyết theo thủ tục phúc thẩm: 46

Bảng 3.3 Thống kê quyết định kháng nghị phúc thẩm 2 cấp và việc giải quyết của tòa án 47

TÓM TẮT

Kháng nghị phúc thẩm hình sự là một trong những quyền năng pháp lý quan trọng và duy nhất Nhà nước giao cho VKSND, do vậy thực hiện tốt công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự không chỉ là quyền, mà còn là trách nhiệm của VKSND Nhận thức

rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của nhiệm vụ này, ngành kiểm sát nhân dân đã đề ra chỉ tiêu

cụ thể, áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp để tổ chức thực hiện, nhất là từ khi Viện trưởng VKSND tối cao ban hành Chỉ thị số 03/CT-VKSTC-VPT1 ngày 19/6/2008 về “Tăng cường công tác kháng nghị phúc thẩm án hình sự” và Chỉ thị số 08/CT-VKSTC ngày 06/4/2016 về “Tiếp tục tăng cường công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự” đã tạo sự chuyển biến mãnh mẽ, tích cực trong nhận thức và hoạt động của cán bộ, KSV, lãnh đạo VKSND các cấp, hiệu quả kháng nghị phúc thẩm hình sự được nâng lên, góp phần bảo đảm quá trình giải quyết vụ án hình sự nghiêm minh, đúng pháp luật, không để lọt tội phạm, người phạm tội, không làm oan người vô tội, bảo vệ có hiệu quả lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, nhất là quyền con người, quyền công dân theo đúng tinh thần của Hiến pháp và BLTTHS Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, hoạt động kháng nghị phúc thẩm hình sự thời gian qua vẫn còn những tồn tại, thiếu sót nhất định Khác với kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, BLTTHS quy định các căn cứ kháng nghị còn kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, BLTTHS không quy định các căn cứ để kháng nghị nên chưa có sự thống nhất giữa Tòa án và VKS trong việc xác định mức độ vi phạm của bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm Do đó, để kháng nghị phúc thẩm của Viện trưởng VKS bảo đảm có căn cứ, đúng pháp luật, thì việc tìm hiểu các quy định của BLTTHS cũng như các văn bản hướng dẫn về kháng nghị phúc thẩm, đồng thời đối chiếu với thực tiễn việc kháng nghị phúc thẩm các bản án, quyết định của Toà án cấp sơ thẩm đối với vụ án hình sự là một vấn đề rất quan trọng không chỉ đối với VKS mà còn đối với cả Thẩm phán nhất là Thẩm phán được phân công xét xử phúc thẩm các vụ án hình sự có kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của

luận văn được kết cấu thành 3 chương như sau:

Chương 1: Lý luận về căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm Chương 2: Nội dung các căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm

viii Chương 3: Thực tiễn áp dụng các căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự

sơ thẩm và giải pháp

PH ẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam năm 2015 quy định một trong những nhiệm

vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp là có quyền kháng nghịđối với bản án hoặc quyết định của Tòa án cùng cấp hoặc cấp dưới1 Quyền kháng nghị của Viện kiểm sát xuất phát từ chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng hình sự và quyền công tố buộc tội tại phiên tòa Sau khi xét xử sơ thẩm thì trong thời hạn luật định Viện kiểm sát có quyền kháng nghị nếu xét thấy bản án, quyết định sơ thẩm không bảo đảm tính hợp pháp, tính có căn cứ, tội danh, hình phạt, mức bồi thường thiệt hại và các biện pháp khác do Tòa án

sơ thẩm áp dụng không phù hợp với thực tế khách quan, tính chất và mức độ nghiêm trọng của vụ án hình sự Đây cũng là một quyền năng riêng biệt của Viện kiểm sát trong

tố tụng hình sự có vai trò quan trọng trong việc kịp thời ngăn chặn tội phạm, cũng như bảo đảm các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử được thực hiện nghiêm minh, đúng người, đúng tội, không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm Tuy nhiên, công tác kháng nghị này chỉ có thể phát huy tối đa vai trò tích cực của Viện kiểm sát đối với quá trình giải quyết vụ án hình sự nói riêng và yêu cầu phòng, chống tội phạm nói chung khi được áp dụng có căn cứ và đúng pháp luật Đây cũng chính là yêu cầu về nhận thức và áp dụng pháp luật đối với người có thẩm quyền, Kiểm sát viên trong công tác xem xét, quyết định kháng nghị

Tuy nhiên, theo pháp luật tố tụng hình sự hiện nay, ngoài quy định tại điểm d

khoản 1 Điều 336 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Quyết định số 505/QĐ-VKSTC ngày 18/12/2017 về “Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét

xử vụ án hình sự"2 thì chưa có văn bản pháp lý nào quy định căn cứ kháng nghị để Viện kiểm sát thực hiện tốt công tác kháng nghị của mình

Thực tế công tác ở địa phương cho thấy, qua công tác kháng nghị trong nhiều trường hợp đã ngăn chặn kịp thời các hoạt động phạm tội, chặn đứng hành vi trốn tránh pháp luật của bị can, bị cáo, phát hiện kịp thời những trường hợp cấp sơ thẩm có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm, người phạm tội hoặc bảo đảm cho mọi hành vi sai trái đều bị

1 Khoản 1 Điều 336 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 (Luật số: 101/2015/QH13) ngày 27/11/2015 và Điều 5 Luật tổ chức VKSND 2014 (Luật số: 63/2014/QH13) ngày 24/11/2014

2 Quyết định số 505/QĐ-VKSTC ngày 18/12/2017 của Viện trưởng VKSND tối cao về “Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án hình sự"

2

xử lý đúng pháp luật Bên cạnh những kết quả đạt được, trong quá trình thực hiện chức năng, Viện kiểm sát còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, bất cập trong quy định của pháp luật cũng như nhận thức của người tiến hành tố tụng về đánh giá căn cứ kháng nghị, cụ thể như: việc thực hiện kháng nghị của Viện kiểm sát cùng cấp và cấp trên trực tiếp một cách tràn lan, không có căn cứ nhằm mục đích đạt đủ chỉ tiêu của ngành trong một năm; nhận thức của một số cán bộ, kiểm sát viên không đầy đủ, nên vẫn còn một số quyết định kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân không nêu được căn cứ kháng nghị mà chỉ nêu một cách chung chung nên dẫn đến việc bảo vệ kháng nghị không được bảo đảm; có một bộ phận không nhỏ những bản kháng nghị không đạt yêu cầu cả chất lượng lẫn nội dung nên Viện kiểm sát cấp trên phải rút kháng nghị của Viện kiểm sát cấp dưới, hoặc Tòa án cấp phúc thẩm bác kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân Mặt khác, sự bất cập trong quy định của pháp luật hiện hành của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 là chưa có quy định cụ thể về căn cứ kháng nghị phúc thẩm để làm cơ sở thống nhất cho việc xác định vi phạm đến mức nào là nghiêm trọng để Viện kiểm sát kháng nghị và Tòa án chấp nhận kháng nghị Có trường hợp việc không chấp nhận kháng nghị chủ yếu phụ thuộc vào ý chí cảm tính của Hội đồng xét xử phúc thẩm và Viện kiểm sát không có quy định nào để đối chiếu xác định xem quyết định đó có căn cứ hay không?… Những vấn đề đó đã ảnh hưởng không ít đến quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, gây tổn thất về tài chính và thời gian của cơ quan tiến hành tố tụng cũng như những người tham gia tố tụng mà còn làm mất lòng tin của nhân dân đối với hoạt động của ngành kiểm sát Nguyên nhân của tình hình trên xuất phát từ nguyên nhân chủ quan cũng như nguyên nhân khách quan và ở nhiều mức độ khác nhau, nhưng chủ yếu do những quy định của pháp luật tố tụng hình sự còn thiếu chặt chẽ, chồng chéo dẫn đến khó khăn trong việc thống nhất áp dụng pháp luật; trình độ, năng lực của đội ngũ công chức trong các cơ quan tiến hành tố tụng còn bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới

Xuất phát từ thực tiễn khó khăn, vướng mắc đó nên tác giả quyết định chọn đề tài“Căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt

Nam ” làm đề tài nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ của mình Từ đó, tìm ra giải pháp

để tháo gỡ những khó khăn hiện nay mà Viện kiểm sát gặp phải khi thực hiện chức năng của mình

2 M ỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Mục tiêu chung:

Làm sáng tỏ một số vấn đề về căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm cũng như thực tiễn kháng nghị

- Mục tiêu cụ thể:

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên, Luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

+ Trình bày những vấn đề lý luận về căn cứ kháng nghị phúc thẩm trong tố tụng hình sự;

+ Phân tích làm rõ quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm cũng như các quy định căn cứ kháng nghị phúc thẩm trong quy chế công tác thực hành quyền công tố, Kiểm sát xét xử vụ

án hình sự của ngành Viện kiểm sát

+ Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tố tụng hình sự về căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm

+ Đề xuất các giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật tố tụng hình sự về căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm

3 T ỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Hiện nay, các công trình nghiên cứu về căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm của Viện kiểm sát nhân dân rất hạn chế và chưa có công trình nào nghiên cứu cụ thể và thống nhất Chưa có sách chuyên khảo nào viết về căn cứ kháng nghị phúc thẩm bản án hình sự sơ thẩm của Viện kiểm sát Tác giả đã tiến hành nghiên cứu một số công trình nghiên cứu, chủ yếu là các bài viết, tạp chí về công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự, các giáo trình và sách bình luận chung về tố tụng hình sự như sau:

- “Bình luận những điểm mới cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam” của

TS Võ Thị Kim Oanh, công trình nghiên cứu đã đề cập đến rất nhiều nội dung liên quan đến chế định kháng nghị phúc thẩm hình sự theo Luật Tố tụng hình sự Việt Nam3

Tuy nhiên, nội dung chỉ xoay quanh vấn đề những điểm mới về kháng nghị phúc thẩm của

3 Võ Thị Kim Oanh (chủ biên) (2016), Bình luận những điểm mới cơ bản của BLTTHS, NXB Hồng Đức

4

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 so với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 mà chưa đi sâu nghiên cứu về những căn cứ kháng nghị cũng như những bất cập trong việc xác định căn cứ kháng nghị trong thực tiễn hiện nay

- Bài viết “Kháng nghị phúc thẩm – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của

thạc sĩ Đinh Văn Quế, nguyên Chánh tòa hình sự, Toà án nhân dân tối cao, đăng trên Tạp chí Kiểm sát, số 05-2018

- Bài viết “Nâng cao hiệu quả kháng nghị phúc thẩm hình sự đáp ứng yêu cầu

nhiệm vụ giai đoạn 2015 – 2020” của Vụ Thực hành quyền công tố và Kiểm sát

xét xử hình sự Viện kiểm sát nhân dân tối cao

- Kháng nghị phúc thẩm các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, một số vấn đề lý luận và thực tiễn – Trần Thị Minh Ngọc, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2011

- Kháng nghị phúc thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Ngãi – Ngô Quang Vũ, Luận văn thạc sĩ luật học Học viện khoa học xã hội, 2018

- Kháng nghị phúc thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại thành phố Hồ Chí Minh – Phạm Văn Nhàn, Luận văn thạc sĩ Luật hình sự và tố tụng hình sự Học viện khoa học xã hội, 2018

- Kháng nghị phúc thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Đồng Nai – Võ Ngọc Khánh Linh, Luận văn thạc sĩ luật học Học viện khoa học

xã hội, 2018

- Sổ tay Kiểm sát viên hình sự tập II của Viện kiểm sát nhân dân tối cao

Ngoài các công trình tiêu biểu trên đây, còn có nhiều bài viết khoa học cũng chủ yếu liên quan, đề cấp đến công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự, cơ sở lý luận; những vấn đề cần chú ý để nâng cao chất lượng công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự như:

* Tạp chí Kiểm sát:

- Những giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án hình sự, Nguyễn Đình Trung, Kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, số 01, 2019

- Một số vấn đề về kiểm sát xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm vụ án hình sự, Nguyễn Hoài Nam, số 20, 2018