TIÊU HÓA Ở DẠ DÀY.Ths. Bs. Đặng Huỳnh Anh Thư.Bộ môn Sinh lý – Sinh lý bệnh Miễn dịch.Đại học Y dược TP.HCM

HỆ TIÊU HÓA• Hoạt động cơ học • Hoạt động bài tiết • Hoạt động tiêu hóa • Hoạt động hấp thu... MỤC TIÊU• Nêu được các hoạt động cơ học của dạ dày • Giải thích sự điều hòa hiện tượng thoá

TIÊU HÓA Ở DẠ DÀY

Ths Bs Đặng Huỳnh Anh Thư

Bộ môn Sinh lý – Sinh lý bệnh Miễn dịch

Đại học Y dược TP.HCM

HỆ TIÊU HÓA

• Hoạt động cơ học

• Hoạt động bài tiết

• Hoạt động tiêu hóa

• Hoạt động hấp thu

MỤC TIÊU

• Nêu được các hoạt động cơ học của dạ dày

• Giải thích sự điều hòa hiện tượng thoát thức ăn khỏi dạ dày

• Trình bày thành phần và chức năng của dịch vị

• Mô tả các giai đoạn, cơ chế bài tiết và sự điều hòa bài tiết dịch vị

GiẢI PHẪU SINH LÝ CỦA DẠ DÀY

Dạ dày được chia thành 3 phần:

GiẢI PHẪU SINH LÝ CỦA DẠ DÀY

HOẠT ĐỘNG CƠ HỌC

HOẠT ĐỘNG CƠ HỌC

• Chức năng chứa đựng thức ăn

• Co bóp nhu động

Cử động nhào trộn của dạ dày

• Sự tống thoát thức ăn ra khỏi dạ dày

• Cử động lúc đói

Chức năng chứa đựng thức ăn

• Khi đói: chứa khoảng 50mL

• Khi no: chứa 1.5 L mà áp suất dạ dày không tăng.+ Thụ thể căng → giảm trương lực cơ ở đáy vị và thân

vị → giãn tiếp nhận

+ Thành dạ dày phình dần ra phía ngoài → thức ăn xếpthành vòng tròn đồng tâm (mới nằm ở giữa, cũ nằm ở sát thành)

Co bóp nhu động: 3-4 l/ph

Cử động nhào trộn

✓ Cường độ co bóp nhu động của hang vị:

+ Giai đoạn đầu: yếu →nhào trộn thức ăn tại môn vị+ Khi thức ăn trong dạ dày > 1h: mạnh → đẩy dưỡngtrấp xuống tá tràng, 2-7ml/ nhu động

✓ Cơ thắt môn vị: luôn ở trạng thái co trương lực nhẹ → chỉnước và các chất bán lỏng đi qua

❖Hiện tượng tống thức ăn khỏi dạ dày theo

chiều ngược lại

❖Trung tâm ói: nằm ở hành não

✓ Cho xung động ly tâm gây co thắt cơ bụng, dạ dày; gây giãn

cơ thắt thực quản → tống thức ăn ngược trở lên

ĐIỀU HÒA TỐC ĐỘ THOÁT THỨC ĂN

Tin hiệu từ dạ dày

Thúc đẩy sự thoát thức ăn: tăng nhu động môn vị, ức chế

cơ thắt môn vị

❖Tình trạng căng thành dạ dày → dây X, hệ thần kinh ruột

❖ Hormon gastrin của dạ dày

ĐIỀU HÒA TỐC ĐỘ THOÁT THỨC ĂN

Tín hiệu từ tá tràng: cơ chế điều hòa ngược

Ức chế sự thoát thức ăn: ức chế nhu động môn vị, tăngtrương lực cơ thắt môn vị

❖Phản xạ ruột-dạ dày:

+ Do sự căng thành tá tràng, dưỡng trấp ưu trương / acid, sản phẩm tiêu hóa protein

+ Thông qua 3 đường: trực tiếp, giao cảm, phó giao cảm

❖Hormon của tá tràng: cholecystokinin, secretin tá tràng

ĐIỀU HÒA TỐC ĐỘ THOÁT THỨC ĂN

Tin hiệu từ tá tràng

HOẠT ĐỘNG BÀI TiẾT

HOẠT ĐỘNG BÀI TIẾT

Dịch vị:

• Khả năng tiết 2l/ngày

• Không màu, quánh, pH: 2 - 3

HOẠT ĐỘNG BÀI TiẾT

Các tuyến trong dạ dày:

• Tuyến nhầy: khắp dạ dày

• Tuyến acid: ở đáy và thân

dạ dày

• Tuyến môn vị: ở hang

môn vị

HOẠT ĐỘNG BÀI TIẾT

• Tuyến nhầy: bài tiết nhầy

• Tuyến acid:

+ Tế bào cổ tuyến: bài tiết nhầy

+ Tế bào thành: HCl , yếu tố nội tại

+ Tế bào chính: bài tiết pepsinogen

• Tuyến môn vị:

+ Tế bào cổ tuyến: bài tiết nhầy

+ Tế bào G: bài tiết Gastrin

Tuyến acid

Sự bài tiết HCl:

Tiểu quản nội bào tế bào thành

→ tiết HCl ra bào tương

Tuyến acid

Điều hòa sự bài tiết HCl

❖Ức chế tiết HCl:

Khi pH < 3

→tế bào D tiết somatostatin

→ ức chế tế bào G tiết gastrin

Tuyến acid

Sự bài tiết yếu tố nội tại

❖ Bài tiết cùng lúc với HCl

bởi tế bào thành.

❖ Là một mucoprotein.

❖ Cần thiết cho sự hấp thu vitamin B12 ở hỗng tràng

Tuyến acid

Sự bài tiết pepsinogen

❖ Pepsinogen:

✓ Bài tiết bởi tế bào chính

✓ Tiền chất của pepsin

✓ Hoạt hóa khi tiếp xúc HCl → pepsin.

❖ Pepsin:

✓ enzym tiêu hóa protein.

✓ Hoạt động ở môi trường axít (pH: 1.8 - 3.5).

✓ Bất hoạt khi pH > 5.

❖ Điều hòa : Acetylcholin, acid dạ dày, secretin làm tăng sự bài tiết pepsinogen

Tuyến môn vị

Sự bài tiết gastrin

❖ Bài tiết bởi các tế bào G

❖ Tác dụng:

✓ Kích thích tế bào thành tiết HCl

✓ Tăng hoạt động cơ học của dạ dày, ruột non

✓ Tác dụng dinh dưỡng đối với niêm mạc bài

tiết acid

Tuyến môn vị

Sự bài tiết chất nhầy

❖ Bài tiết nhiều nhất bởi tuyến môn vị, ngoài ra

còn có tế bào cổ tuyến acid, tế bào bề mặt

niêm mạc giữa các tuyến

❖ Quánh và kiềm

❖ Vai trò:

✓ Hàng rào bảo vệ niêm mạc chống enzym tiêu

hóa protein và acid

✓ Giúp thức ăn không tiếp xúc trực tiếp và

trượt lên biểu mô dễ dàng

CÁC GIAI ĐOẠN TIẾT DỊCH VỊ

1 Giai đoạn tâm linh : khi nhìn, ngửi, nghĩ đến

CÁC GIAI ĐOẠN TIẾT DỊCH VỊ

Tâm linh : dây X Kích thích tế bào thành, ECL, G

Ức chế tế bào D

Dạ dày : Căng thành dạ dày → kích thích dây X

Sp tiêu hóa protein → kt tế bào G

Ruột:

Gastrin từ niêm mạc tá tràng Axin amin hấp thu vào máu.

TÁC DỤNG CỦA DỊCH VỊ

Nhóm men tiêu hóa:

• Pepsin: tác dụng tốt trong môi trường axít (1,8 -3,5)

✓ Tiêu hóa 10 – 20% protein của thức ăn

✓ Cắt protein thành chuỗi polypeptid (chủ yếu proteose và pepton)

✓ Tiêu hóa collagen (mô liên kết của protein) → men tiêu hóa thấm

và cắt protein.

• Lipase: yếu, chuyển lipid thành monoglycerid và acid béo

• Gelatinase: tiêu hóa các phân tử proteoglycan có trong thịt

✓ Thủy phân cellulose của thực vật

✓ Diệt các vi khuẩn có trong thức ăn.

TÁC DỤNG CỦA DỊCH VỊ

Nhóm các chất nhầy:

• Gồm nhiều phân tử glycoprotein và mucopolysaccarid

• Tạo màng dai, kiềm, bao phủ toàn bộ niêm mạc dạ dày

→bảo vệ niêm mạc thành dạ dày khỏi tác dụng bào mòn vàtiêu hóa của HCl và pepsin và bôi trơn

• Hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày: 3 lớp

✓ Lớp chất nhầy phủ lên niêm mạc

✓ Môi trường chứa HCO3- (tế bào biểu mô tiết) ngay sát bề mặt các

tế bào biểu mô

✓ Màng đỉnh, các liên kết vòng bịt của các tế bào biểu mô niêm mạc không thấm axít

TÁC DỤNG CỦA DỊCH VỊ

Nhóm các yếu tố nội tại:

• Vai trò quan trọng để hấp thu vitamin B12

• Do đó trong viêm dạ dày mạn tính: tế bào thành bị phá hủy

→ thiếu máu ác tính do thiếu vitamin B12

YẾU TỐ NỘI TẠI VÀ HẤP THU VITAMIN

B 12

Bài tiết dịch vị giữa các bữa ăn

• Bình thường: dạ dày chỉ bài tiết một vài mililít dịch vị mỗi giờ, chủ yếu là chất nhầy

• Khi stress: tăng bài tiết ( > 50 mL/h), chứa

nhiều pepsin và axít

→ một yếu tố gây loét dạ dày

HOẠT ĐỘNG TIÊU HÓA VÀ

• Một phần tinh bột chính được tiêu hóa thành

maltose dưới tác dụng của men amylase nước bọt.

• Lipid hầu như chưa bị phân giải.