SKKN biện pháp góp phần làm tốt công tác chủ nhiệm lớp 5 sinh DTH PP nâng cao hiệu quả dạy học theo chủ đề quần xã sinh vật và giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Học sinh được lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng và phát triển cácnăng lực thông qua các hoạt động của giáo viên và học sinh ngay trên lớp.. - Giáo viên cố gắng dạy cho đủ kiến thức t

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi:

Sở Giáo Dục và Đào Tạo Ninh Bình;

Trường THPT Đinh Tiên Hoàng

Chúng tôi ghi tên dưới đây:

T

T Họ và tên Ngày tháng năm sinh Nơi công tác Chức vụ Trình độ chuyên

môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến

1 Nguyễn Bảo Châu 27/02/1976 Trường THPT Đinh

Tiên Hoàng

Hiệutrưởng Tiến sỹ 20%

2 Vũ Thị Bích 26/03/1980 Trường THPT Đinh

Tiên Hoàng

Phóhiệutrưởng

- Tên sáng kiến: Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học theo chủ đề "Quần

xã sinh vật và giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học " thông qua hoạt động “trải nghiệm sáng tạo tại khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long- Ninh Bình”

- Lĩnh vực áp dụng: môn Sinh học 12

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN

1 GIẢI PHÁP CŨ THƯỜNG LÀM

1.1 Nội dung cơ bản:

- Khi lên lớp giáo viên thực hiện chương trình theo từng tiết học đã quy định sẵn:Bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã (2 tiết)

Bài 41: Diễn thế sinh thái (1 tiết)

Thời gian tổ chức các hoạt động học tập chỉ trong phạm vi tiết học, hình thức tổ chứcchưa đa dạng Đã áp dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực như phương pháp đàm thoại,

hoạt động nhóm, tích hợp kiến thức liên môn, kỹ thuật mảnh ghép, khăn trải bàn, phòngtranh cũng như kết hợp sử dụng nhiều dạng bài tập khác nhau Tuy nhiên, thường vẫn làgiảng dạy các bài học theo một khung phân phối chương trình đã định sẵn với đúng số tiếttheo quy định; đa số giáo viên vẫn là người chủ động, là người lập kế hoạch hướng dẫn họcsinh nắm bắt kiến thức Học sinh được lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng và phát triển cácnăng lực thông qua các hoạt động của giáo viên và học sinh ngay trên lớp

- Giáo viên cố gắng dạy cho đủ kiến thức trong sách giáo khoa theo định hướng

nội dung, nặng về lập luận, suy luận, diễn giải hình thành kiến thức, chú trọng việc truyềnthụ hệ thống kiến thức khoa học mà chưa chú trọng đến học sinh cũng như khả năng ứngdụng tri thức đã học trong những tính huống thực tiễn

1.2 Ưu điểm:

Phương pháp dạy học trên có thể việc truyền thụ cho người học một hệ thống trithức đầy đủ và hệ thống

1.3 Nhược điểm và những tồn tại cần khắc phục:

- Học sinh học tập ít hứng thú vì nội dung kiến thức ít được gắn liền với thực tiễncuộc sống

- Học sinh học tập thụ động, các kiến thức đã sắp đặt sẵn nên tạo thói quen nghe,ghi chép, học thuộc, do đó chưa phát huy năng lực tư duy sáng tạo, khả năng tự học, tựtìm tòi, tự xử lý thông tin ở học sinh

- Phát triển cho học sinh các năng lực như năng lực sáng tạo; năng lực tự học, tựnghiên cứu; năng lực tự điều chỉnh; năng lực đánh giá; năng lực sử dụng công nghệ thôngtin chưa thật sự đạt hiệu quả cao Chưa phát huy hết các năng lực sẵn có của học sinh

- Kiểm tra, đánh giá nặng về tái hiện tri thức chưa đánh giá về mặt năng lực vậndụng thực tế; chủ yếu là đánh giá qua các bài kiểm tra, chỉ giáo viên đánh giá học sinh, họcsinh không được tham gia vào quá trình đánh giá

2 GIẢI PHÁP MỚI CẢI TIẾN

2.1 Nội dung cơ bản:

- Tìm hiểu về mặt lý luận: hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- Phân tích chương trình Sinh học lớp 12 THPT, nghiên cứu, tìm hiểu, lựa chọn vàphát hiện nội dung kiến thức quan trọng để xây dựng các chủ đề dạy học

- Hệ thống hóa kiến thức về quần xã, các đặc trưng cơ bản của quần xã, mối quan hệgiữa các loài trong quần xã, khái niệm diễn thế, phân loại diễn thế Đánh giá độ đa dạng sinhhọc, đưa ra các biện pháp sử dụng và khai thác hợp lý khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long

- Thiết kế các hoạt động học tập trong không gian lớp học và hoạt động trảinghiệm ngoài lớp học để phát huy tối đa năng lực, sức sáng tạo của học sinh

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính đúng đắn và tính khả thi của giải pháp 2.2 Tính mới và sáng tạo của giải pháp

Tính mới và tính sáng tạo của giải pháp mới được thể hiện qua bảng so sánh với giải pháp cũ dưới đây:

Tiết 43- Bài 41: Diễn thế sinh

thái

Tiết 41: Giới thiệu về chủ đề, phân

nhóm, đặt tên, phân công nhiệm vụ chotừng nhóm Lập kế hoạch trải nghiệm

1/2 ngày: Trải nghiệm tại khu bảo

tồn thiên nhiên Vân Long Các nhómhoàn thiện nội dung kiến thức đãđược phân côn thông qua tìm hiểuthực tế

Thời gian tìm hiểu kiến thức mở rộngtrên thư viện trường, mạng internet,trao đổi trong nhóm để hoàn thànhnhiệm vụ học tập

Tiết 42: Báo cáo sản phẩm của nhóm

- Cung cấp cho học sinh kiến thức

cơ bản về quần xã sinh vật, cácđặc trưng cơ bản của quần xã, cácmối quan hệ trong quần xã

- Cung cấp kiến thức cơ bản vềdiễn thế sinh thái, các loại diễn thếsinh thái, nguyên nhân của diễnthế sinh thái

- Ngoài việc cung cấp kiến thức cơbản về quần xã sinh vật, các đặctrưng cơ bản của quần xã, các mốiquan hệ trong quần xã còn đi sâu, mởrộng các kiến thức thức vận dụng vàothực tế về đặc điểm và sự đa dạngsinh học của quần xã sinh vật ở khubảo tồn thiên nhiên Vân Long

+ Thực trạng khai thác và sử dụngkhu bảo tồn thiên nhiên Vân Long+ Đánh giá các hoạt động của conngười tác động như thế nào đến quần

xã sinh vật ở khu bảo tổn thiên nhiênVân Long

+ Đưa ra các ý kiến, đề xuất để vừaphát triển được hoạt động du lịchnhưng vẫn đảm bảo sự phát triển bềnvững của quần xã sinh vật ở khu bảo

tồn thiên nhiên Vân Long.

- Giáo viên: Đóng vai trò trung

tâm, truyền thụ kiến thức áp đặtmột chiều

- Học sinh:

+ Học sinh thảo luận trong giớihạn lớp học để không ảnh hưởnglớp bên cạnh

+ Hoạt động chủ yếu của học sinh

là nghe, ghi chép và học thuộc

+ Trong giờ học chỉ tổ chức được

1, 2 hoạt động nhóm từ 3-5 phút,chỉ có những học sinh tích cựctham gia, không huy động được cảnhóm

* Nơi tổ chức: Trong và ngoài lớp

+ Bước 2: Xác định mục tiêu của chủ

đề trải nghiệm Để xác định mục tiêu

HS cần đạt được sau HĐTN, GV cầntrả lời được các câu hỏi: HS sẽ đạtđược những gì sau khi tham gia chủ

đề này? HS sẽ có khả năng làm đượcgì? Các mục tiêu cần rõ ràng, cụ thể

và có thể đo được

+ Bước 3: Xác định các nội dung

hoạt động trải nghiệm Căn cứ vàomục tiêu của chủ đề đã được xác định

ở bước 2, từ đó xác định các nội dunghoạt động cần có trong chủ đề Thểhiện mối liên hệ chặt chẽ giữa mụctiêu, nôi dung và hình thức, phươngpháp tổ chức hoạt động Trong mỗihoạt động cũng cần xác định mục tiêu

và cách thực hiện

+ Bước 4: Thiết kế các hoạt động trải

nghiệm

+ Bước 5: Thiết kế công cụ, tiêu chí

đánh giá phù hợp đo được mục tiêu

* Đánh giá: Khi đánh giá chỉ có

giáo viên, học sinh không đượctham gia

+ Hình thức đánh giá: thông quabài vấn đáp, thông qua bài kiểmtra viết 15 phút, 1 tiết

của chủ đề, mức độ đạt được về phẩmchất và năng lực của từng HS, đểđánh giá kết quả hoạt động

* Đánh giá: Học sinh được tham gia

cùng giáo viên đánh giá; tự đánh giábản thân; đánh giá chéo các bạn trongnhóm và các nhóm khác thông quacác phiếu đánh giá do học sinh trongnhóm thảo luận và xây dựng

+ Hình thức: đa dạng phong phúthông qua thuyết trình, bài kiểm traviết, sản phẩm powpoint, giải quyếtcác tình huống thực tiễn

4 Về hiệu

quả dạy

học

- Kết quả kiểm tra đánh giá: Tỉ lệ

học sinh đạt điểm khá giỏi chiếm

tỉ lệ thấp (56,57%) và không ổnđịnh, học sinh đạt điểm yếu kémcao (10,93%)

- Không khí lớp học: trầm, học

sinh chưa thực sự hứng thú

- Năng lực giải quyết các vấn đề

thực tế: Năng lực giải quyết và

vận dụng kiến thức vào thực tếcòn hạn chế

- Kết quả kiểm tra đánh giá: Tỉ lệ

học sinh đạt điểm khá giỏi chiếm tỉ

lệ cao (72,81%) và có xu hướngtăng dần qua các lần kiểm tra, điểmdưới trung bình chiếm tỉ lệ thấp(4,06%) và có xu hướng giảm dần

- Không khí lớp học: Học sinh chủ

động, say mê tìm hiểu kiến thức, thảoluận sôi nổi, đồng thời mạnh dạntrình bày kết quả Các giờ học hàohứng và hiệu quả

- Năng lực giải quyết các vấn đề thực tế: Học sinh đạt được các kỹ

năng, năng lực đã đề ra, tự tin trìnhbày ý kiến trước đám đông; biết vậndụng kiến thức khoa học vào thực tếphục vụ cho đời sống

3 HIỆU QUẢ KINH TẾ, XÃ HỘI DỰ KIẾN ĐẠT ĐƯỢC

3 1 HIỆU QUẢ KINH TẾ:

Giải pháp đã cung cấp cho học sinh và giáo viên các tư liệu có thể thay thế cácsách tham khảo trên thị trường với giá trị như sau:

- Đề tài tương đương với một cuốn sách tham khảo Giá tính bình quân mỗi cuốnsách tham khảo là 30.000 VNĐ Như vậy với số lượng học sinh khối 12 của một trườngkhoảng 480 học sinh sẽ tiết kiệm được: 480 x 30.000 = 14.400.000 VNĐ.

- Nếu áp dụng trong toàn tỉnh Ninh Bình với 27 trường THPT, thì số tiền làm lợi

là: 14.400.000 x 27 = 388.800.000 VNĐ (Ba trăm tám mươi tám triệu tám trăm nghìn đồng chẵn).

3 2 HIỆU QUẢ XÃ HỘI

- Các vấn đề như bảo vệ môi trường sống, bảo tồn thiên nhiên hoang dã, đa dạngsinh học là những vấn đề bức thiết của toàn xã hội Giải pháp mới của chúng tôi đưa ra đãgóp phần đáp ứng những yêu cầu bức thiết đó

- Giải pháp mới cải tiến góp phần hình thành trong học sinh những hiểu biết vànhận thức đúng đắn về các vấn đề nêu trên, đồng thời hình thành cho các em năng lựctổng hợp để thích ứng và tham gia giải quyết các vấn đề đó

- Giải pháp mới cải tiến có thể thực hiện tương đối dễ dàng trong một thời gianngắn nhưng lại có tác động lớn đối với tất cả các em học sinh THPT, do đó hiệu quả tácđộng về mặt xã hội sẽ rất lớn Các em không chỉ tự ý thức được vấn đề bảo vệ thiên nhiênhoang dã là vấn đề cấp thiết mà còn tuyên truyền đến mọi người nâng cao ý thức để bảotồn sinh vật ở Vân Long nói riêng và trên thế giới nói chung Qua đó, giải pháp mới sẽgóp phần làm giảm thiểu những vấn đề còn tồn tại như mất cân bằng sinh học, cạn kiệt tàinguyên thiên nhiên, nhiều loài động vật, thực vật ở Việt Nam thuộc loại quý hiếm đang

có nguy cơ tuyệt chủng

- Làm cho học sinh thấy được sự thiết thực, gần gũi khi học kiến thức SGK Sinh

12 khi được vận dụng để giải quyết các vấn đề thực tế

- Tạo được sự hứng thú, niềm say mê học tập của học sinh đối với bộ môn Sinh

12 Phát huy tính tự lực, trách nhiệm, sáng tạo của học sinh Rèn luyện và phát triển chocác em kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin

- Đáp ứng mục tiêu giáo dục theo định hướng phát triển năng lực, mục tiêu trongchiến lược phát triển giáo dục 2011 -2020 Từ đó đào tạo ra những thế hệ học sinh - chủnhân tương lai của đất nước có đầy đủ các phẩm chất và năng lực cần thiết tìm ra các giảipháp tối ưu để thực hiện nhiệm vụ hoặc có cách ứng xử phù hợp trong bối cảnh phứctạp

- Là nguồn tài liệu phong phú và bổ ích trong quá trình giảng dạy của giáo viên

Do đó, góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học theo yêu cầu đổi mới của nền giáodục nước nhà

4 ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

4.1 ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG

- Đối với nhà trường: Các trường THPT trong tỉnh Ninh Bình đều có đủ điều

kiện sau để thực hiện giải pháp trên

- Đối với giáo viên: Tất cả các giáo viên có trình độ đạt chuẩn đều có thể áp dụng

giải pháp trên Để sử dụng hiệu quả phương pháp dạy học theo chủ đề thông qua hoạt động TNST giáo viên cần xác định:

+ Kĩ năng chủ đạo cần tích hợp trong chủ đề

+ Xây dựng rõ nội dung chủ đề, giao nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng cho từng nhóm.+ Lập kế hoạch rõ ràng, chi tiết cho hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chủ đề.Nhiệm vụ và nơi tiến hành trải nghiệm gây hứng thú cho học sinh

+ Luôn nắm rõ tình hình và những khó khăn của học sinh trong quá trình trảinghiệm để kịp thời khắc phục

+ Xây dựng chi tiết các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích hợp cho từng tiết dạytránh tình trạng tiết học chỉ tập trung một nhóm học sinh hoạt động tích cực

+ Giáo viên phải hướng dẫn học sinh tìm tài liệu, đi thực tế một cách hiệu quả,giảm thiểu thời gian và tiền bạc, tránh mất nhiều thời gian của học sinh

4 2 KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Đây là hoạt động dạy học thông qua hoạt động TNST trong chương trình Sinh họclớp 12 THPT để phát triển năng lực học sinh Do đó có thể áp dụng trên tất cả các họcsinh THPT và tất cả các giáo viên bộ môn Sinh học lớp 12 – THPT đều có thể sử dụngđược giải pháp này trong điều kiện cơ sở vật chất hiện có của tất cả các nhà trường

Tuy nhiên, phương pháp dạy học thông qua hoạt động TNST đòi hỏi phải có thờigian để cả giáo viên và học sinh nghiên cứu, tìm hiểu; cần phải có nguồn kinh phí, phươngtiện vật chất phù hợp Do đó, phải hiểu dạy học thông qua hoạt động TNST là phương phápcần thiết bổ sung cho các phương pháp dạy học truyền thống chứ không thể thay thế hoàntoàn Không thể áp dụng dạy học thông qua hoạt động TNST tràn lan mà chỉ có thể ápdụng linh hoạt với những nội dung nhất định trong những điều kiện cho phép

Chúng tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật vàhoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Ninh Bình, ngày 10 tháng 5 năm 2021

Người nộp đơn

Nguyễn Bảo Châu

Vũ Thị Bích

Vũ Thị Kim Oanh Ngô Thị Chí Vũ Thị Bích Ngọc

XÁC NHẬN CỦA LÃNH ĐẠO ĐƠN VỊ

1.1 Căn cứ xây dựng chủ đề dạy học

Công văn 791 ngày 25/6/2013 của Bộ GD-ĐT đã cho phép GV có thể cấu trúc, sắpxếp lại nội dung dạy học của từng môn học trong chương trình hiện hành theo định

hướng phát triển năng lực học sinh thành những bài học mới; có thể chuyển nội dung dạyhọc thành nội dung các hoạt động giáo dục; xây dựng kế hoạch dạy học, phân phốichương trình, hoạt động giáo dục phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tế nhàtrường Sở GD-ĐT Ninh Bình cũng đã có nhiều công văn hướng dẫn các trường xâydựng chủ đề dạy học và tiến hành dạy học theo chủ đề Trên cơ sở đó, tổ bộ môn đãnghiên cứu nội dung chương trình Sinh học 12, tiến hành thảo luận và đi đến thống nhất

xây dựng chủ đề Quần xã sinh vật và giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học.

1.2 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

1.2.1 Khái niệm trải nghiệm sáng tạo

HĐTNST là hoạt động giáo dục, trong đó từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của các nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực… từ đó tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình.

1.2 2 Đặc điểm HĐTNST

HĐTNST là một loại hình hoạt động dạy học có mục đích, có tổ chức được thực hiện trong hoặc ngoài nhà trường; HS được chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động, từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân; các em được trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, ý tưởng, đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, thể hiện tự khẳng định bản thân, tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và bạn bè

HĐTNST có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp, ngoài kiến thức về SH, HĐTNST còn tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: vật lí, hóa học, địa lí, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục lao động, giáo dục môi trường và biến đổi khí hậu, giáo dục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội, giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm, giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm, giáo dục giới tính

và sức khỏe sinh sản vị thành niên,

HĐTNST có thể tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau ở trong hoặc ngoài nhà trường như: lớp học, thư viện, phòng đa năng, phòng truyền thống, sân trường, vườn trường, công viên, vườn hoa, viện bảo tàng, các di tích lịch sử và văn hóa, các danh lam thắng cảnh, các công trình công cộng, nhà các nghệ nhân, các làng nghề, cơ sở sản

xuất, hoặc ở các địa điểm khác ngoài nhà trường có liên quan đến chủ đề hoạt động

HĐTNST được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như: thí nghiệm, hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng đồng, lao động công ích, sân khấu hóa, tổ chức các ngày hội,

1.2.3 Hình thức tổ chức các HĐTNST trong nhà trường phổ thông

HĐTNST được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc bộ,

tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi, hoạt độnggiao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tậpthể, lao động công ích, sân khấu hóa (kịch, thơ, hát, …), thể dục thể thao, tổ chức cácngày hội,… Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định

1.2.4 Tiến trình xây dựng kế hoạch dạy học trải nghiệm sáng tạo

Việc xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm sáng tạo được gọi là thiết kếHĐTNST cụ thể Đây là việc quan trọng, quyết định tới một phần sự thành công của hoạtđộng Việc thiết kế các HĐTNST cụ thể được tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Xác định nhu cầu tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Bước 2: Đặt tên cho hoạt động

Bước 3: Xác định mục tiêu của hoạt động

Bước 4: Xác định nội dung và phương pháp, phương tiện, hình thức của hoạt động.Bước 5: Lập kế hoạch

Bước 6: Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy

Bước 7: Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chương trình hoạt động

Bước 8: Lưu trữ kết quả hoạt động vào hồ sơ của học sinh

*) Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học thông qua hoạt động TNST

Phương pháp dạy học thông qua hoạt động TNSTlà một trong những phương phápdạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm Điều này được thể hiện rõ nhất qua vai tròcủa học sinh và giáo viên

- Vai trò của học sinh:

+ Phải tham gia tích cực, chủ động ở cả 3 giai đoạn học tập: tìm dữ liệu, xử lý dữliệu và xuất dữ liệu Giai đoạn thứ 3 là giai đoạn hoạt động quan trọng, thể hiện kết quảcủa 2 giai đoạn trước và là giai đoạn học sinh được phát huy khả năng sáng tạo, khả nănggiải quyết vần đề của mình

+ Học sinh đóng vai trò là những chuyên gia đi khảo sát thực tế và trực tiếp tiếnhành, hoàn thành vai trò của mình dựa trên những kiến thức và kỹ năng nhất định

+ Học sinh được giao những nhiệm vụ cụ thể, có thật trong cuộc sống bằng nhữngkiến thức theo sát chương trình học bằng những kỹ năng sống của người lớn, thông qua

đó người học được rèn luyện kỹ năng sống như: kỹ năng hợp tác làm việc, kỹ năng đưa ranhững quyết định chín chắn, kỹ năng lập kế hoạch và đưa ra nhiệm vụ, chủ động giảiquyết các vấn đề phức tạp…

+ Học sinh tự quyết định cách tiếp cận vấn đề và các hoạt động

+ Học sinh phải hoàn thành chủ đề và trình bày qua các sản phẩm, cụ thể như: bàitrình diễn đa phương tiện, ấn phẩm, trang web,…

- Vai trò của giáo viên:

+ Tạo vai trò tự chủ của học sinh và làm sao để gắn sự chủ động của người họctrong việc giải quyết nội dung bài học

+ Hướng dẫn, tham vấn chứ không phải cầm tay chỉ việc

+ Không phải dạy kiến thức mà tạo sự hỗ trợ cần thiết Vì vậy, năng lực vai trò củagiáo viên thể hiện ở các hỗ trợ người học (không chỉ bằng các chỉ dẫn mà bằng các sảnphẩm mẫu, các tài liệu, các nguồn thông tin, các chuyển giao công việc, các phiếu đánhgiá,…)

2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

- Hầu hết GV bộ môn Sinh học ở trường THPT hiện nay đều nhận thức rõ về tầmquan trọng của việc thực hiện HĐ TNST trong quá trình dạy học Các GV đều đồng tìnhvới quan điểm giáo dục HS qua HĐ TNST sẽ góp phần kích thích hứng thú học tập, tăngtính thuyết phục trong quá trình dạy học, đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạyhọc, giảm phần lý thuyết, tính hàn lâm của kiến thức, tránh việc áp đặt, rập khuôn chohọc sinh

Tuy nhiên, các GV cũng băn khoăn và lo lắng vì dạy học chủ đề bằng HĐ TNSTcòn rất mới mẻ, giáo viên chưa có kinh nghiệm Hơn nữa việc thiết kế các HĐ TNST rấtcông phu và mất nhiều thời gian Nếu tổ chức cho học sinh tham gia trải nghiệm sáng tạothì việc quản lí học sinh cũng là cả vấn đề Để tổ chức HĐTNST cho học sinh cần phải có

sự đồng ý của nhà trường, sự phối hợp Đoàn trường hay giáo viên chủ nhiệm, nên một sốgiáo viên cũng rất ngại tổ chức cho học sinh học tập theo hình thức này, do đó các giáoviên thường lựa chọn hình thức dạy học trên lớp theo lối truyền thống

- Theo khảo sát ở nhiều lớp hầu hết các em học sinh đều có chung ý kiến là rất hứngthú với các tiết dạy môn Sinh học bằng các phương pháp dạy học tích cực như: phươngpháp đóng vai, sử dụng trò chơi, xây dựng dự án… và nếu được tham gia HĐ TNST thìcác em rất hào hứng bởi nó thực sự lôi cuốn sự chú ý của các em, các em chủ động trongviệc tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức Tuy nhiên, các em cũng gặp phải một số khó khăntrong quá trình nhận thức vì kiến thức Sinh học nhiều, trừu tượng, khô khan, có nhữngkiến thức khó nhớ, hàn lâm Học sinh chưa chú trọng đầu tư, chưa có hứng thú nên chưathấy cái hay, chưa liên hệ kiến thức bài học với thực tế cuộc sống Bên cạnh đó, tâm thếcủa học sinh trong các tiết học này vẫn còn khá thụ động, cũng chỉ mới dừng ở mức độ

“chờ đón” kiến thức do giáo viên truyền thụ và chỉ quan tâm đến những kiến thức bắtbuộc phải học thuộc lòng “để lấy điểm” chưa thực sự hiểu để vận dụng linh hoạt kiếnthức vào thực tiễn

Đề nâng cao hiệu quả công tác dạy học Sinh học và tạo hứng thú học tập cho HS,cũng như gắn kiến thức môn học vào thực tiễn tôi mạnh dạn nghiên cứu và thực hiện đề

tài: Phương pháp nâng cao hiệu quả dạy học theo chủ đề "Quần xã sinh vật và giải

pháp bảo tồn đa dạng sinh học " thông qua hoạt động “trải nghiệm sáng tạo tại khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long- Ninh Bình”.

3 XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ DẠY HỌC :

"Quần xã sinh vật và giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long - Ninh Bình”.

3.1 KHÁI QUÁT VỀ CHỦ ĐỀ

*) Tên chủ đề: “Quần xã sinh vật và giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học”

*) Nội dung: Dự án gồm 3 tiết, 1/2 ngày tìm hiểu thực tế và thời gian hoạt động trao đổi

trong nhóm học sinh tại nhà, nghiên cứu tài liệu trên phòng thư viện, phòng Tin học củatrường

*) Thời gian: 2 tuần - Học kỳ II.

- Tiết 1: GIỚI THIỆU VỀ CHỦ ĐỀ

+ Giới thiệu chủ đề và phương pháp học tập thông qua hoạt động trải nghiệm sáng

tạo, mục tiêu đạt được, yêu cầu cần có ở học sinh khi tham gia trải nghiệm

+ Dự kiến sản phẩm của hoạt động trải nghiệm

+ Phân nhóm, giao nhiệm vụ từng nhóm, các nhóm phân công nhiệm vụ củanhóm, đặt tên nhóm, xây dựng kế hoạch thực hiện của nhóm;

+ Xây dựng tiêu chí đánh giá

- 1/2 ngày:

Trải nghiệm thực tế tại khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long, xã Gia Vân, huyện GiaViễn, Tỉnh Ninh Bình với nhiệm vụ cụ thể:

+ Nhóm Quần xã sinh vật: Tìm hiểu về các quần xã ở các môi trường sống khác

nhau Đánh giá mức độ đa dạng của quần xã sinh vật ở Vân Long Tìm hiểu loài ưu thế

và đăch trưng, sự phân bố cá thể trong không gian quần xã đầm nước và trên núi

+ Nhóm Quan hệ sinh thái: Tìm hiểu về mối quan hệ giữa các loài trong quần xã

sinh vật ở Vân Long Xác định sự khống chế sinh học giữa các loài trong quần xã

+ Nhóm Diễn thế sinh thái: Tìm hiểu về diễn thế sinh thái, nguyên nhân của diễn

thế sinh thái Đánh giá sự tác động của con người đến quá trình diễn thế sinh thái ở vânLong Đề xuất các biện pháp để bảo tồn thiên nhiên Vân Long

- 2 ngày: Nghiên cứu tư liệu trên phòng thư viện, phòng máy tính có nối mạng của

trường, thảo luận làm báo cáo sản phẩm

- Tiết 2: QUẦN XÃ SINH VẬT.

Báo cáo các nội dung về quần xã sinh vật

+ Nhóm Quần xã sinh vật: Trình bày khái niệm quần xã, lấy ví dụ thực tế Trình

bày thành phần loài của quần xã ở Vân Long Giới thiệu các loài ưu thế và đặc trưng củaVân Long Trình bày sự phân bố của các loài trong không gian quần xã, ý nghĩa của sựphân bố

+ Nhóm Quan hệ sinh thái: Khái quát và phân tích mối quan hệ giữa các loài

trong quần xã Lấy ví dụ và hình ảnh minh họa mối quan hệ giữa các loài trong quần xãđầm Vân Long

- Tiết 3: TỔNG KẾT CHỦ ĐỀ

1 Báo cáo các nội dung về diễn thế sinh thái.

+ Nhóm Diễn thế sinh thái: Trình bày khái niệm diễn thế sinh thái, nguyên nhân

diễn thế, phân loại và so sánh sự khác nhau giữa các loại diễn thế Nêu và phân tích vàđánh giá các tác động của con người đến quần xã đầm Vân Long Đưa ra các giải phápbảo tồn đa dạng sinh học của quần xã

2 Đánh giá và tổng kết

+ Đánh giá học sinh sau trải nghiệm, viết bản thu hoạch

+ Giáo viên tổng kết, trao quà

- Các nhóm bầu nhóm trưởng, thư

ký, trao đổi về nội dung công việc,phân công nhiệm vụ, lập kế thựchiện, đặt tên cho nhóm

- Thống nhất tiêu chí đánh giá họcsinh

- Giáo viên

- Các nhómhọc sinh

- Giáo viên

và các nhómhọc sinh

- Đặt tên chủ đề

- Hình thànhđược các nhóm

và nội dungcông việc cụthể

- Hoàn thànhviệc phân côngcông việc, tên 3nhóm:

+ Nhóm: Quần

xã sinh vật+ Nhóm: Quan

hệ sinh thái

+ Nhóm: Diễnthế sinh thái

- Các tiêu chíđánh giá

1/2 ngày,

Trải nghiệm thực tế tại khubảo tồn thiên nhiên Vân Long, xãGia Vân, huyện Gia Viễn, Tỉnh NinhBình với nhiệm vụ cụ thể:

- Học sinh hoạt động theo nhóm:

điều tra, thu Nhóm Quần xã

thực địa + Nhóm Quần xã sinh vật:

Tìm hiểu về các quần xã ở các môitrường sống khác nhau Đánh giámức độ đa dạng của quần xã sinh vật

ở Vân Long Tìm hiểu loài ưu thế vàđăch trưng, sự phân bố cá thể trongkhông gian quần xã đầm nước vàtrên núi

+ Nhóm Quan hệ sinh thái: Tìm

hiểu về mối quan hệ giữa các loàitrong quần xã sinh vật ở Vân Long

Xác định sự khống chế sinh học giữacác loài trong quần xã

+ Nhóm Diễn thế sinh thái:

Tìm hiểu về diễn thế sinh thái,nguyên nhân của diễn thế sinh thái

Đánh giá sự tác động của con ngườiđến quá trình diễn thế sinh thái ở vânLong Đề xuất các biện pháp để bảotồn thiên nhiên Vân Long

thập thông tin qua quan sát, gặp gỡ, trao đổi, phỏng vấn người dân, cán bộ khu bảo tồn thiênnhiên Vân Long…

sinh vật:

1 Hình ảnh về 1

số quần xã sinhvật ở khu bảotồn thiên nhiênVân Long

2 Hình ảnh vềloài ưu thế vàđặc trưng trongquần xã

+ Nhóm Quan

hệ sinh thái:

1 Hình ảnh thểhiện mối quan

hệ giữa các loàitrong quần xãđầm nước vânLong

2 Hình ảnhminh họa hiệntượng khốngchế sinh học

3 Xây dựng hệthống câu hỏi

để đánh giá

4 Hình ảnh về

sự phân bố củasinh vật trongquần xã

+ Nhóm Diễn thế sinh thái:

1 Hình ảnh tácđộng của conngười đến quần

xã sinh vật ởVân Long

2 Ghi âm

phỏng vấnngười dân ởVân Long về sựthay đổi củasinh vật ở đầmnước Vân Long.

- Hoàn thành bài báo cáo bằng bảntrình chiếu Power Point

- Phân công người báo cáo, tập báocáo thử trước các bạn trong nhóm

- Học sinhhoạt độngtheo nhómdưới sự điềukhiển củanhóm trưởng

- Bản báo cáo kết quả của 4 nhóm

+ Nhóm Quan hệ sinh thái:

Khái quát và phân tích mối quan hệgiữa các loài trong quần xã Lấy ví

dụ và hình ảnh minh họa mối quan

hệ giữa các loài trong quần xã đầmVân Long

Quần xã sinhvật và nhómQuan hệ sinhthái báo cáosản phẩm

- Giáo viên

tổ chức chohọc sinh thảoluận và traođổi ý kiến

- Học sinhhoạt độngtheo nhóm

Nhóm Quần xã sinh vật:

Nhóm Diễn thế sinh thái:

- Nhóm Diễn thế sinh thái báo cáo kết quả trải nghiệm và trao đổi ý kiến

- Học sinh từng nhóm tự đánh giá

- Nhóm Diễnthế sinh thái

cử đại diệnbáo cáo sảnphẩm trướclớp

1 Bài Word

2 Bài báo cáopowerpoint

bản thân, nhóm đánh giá từng bạn, các nhóm đánh giá chéo nhau.

- Giáo viên đánh giá, nhận xét, tổng kết dự án và trao thưởng

- Giáo viên

tổ chức chohọc sinh thảoluận và traođổi ý kiến

- Giáo viên

và 4 nhómtrưởng

- Các thông điệptuyên truyền củatừng nhóm

3.3 GIÁO ÁN

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Nêu được khái niệm quần xã sinh vật Cho ví dụ về quần xã

- Nêu được đặc điểm của quần xã sinh vật Lấy ví dụ và phân biệt được loài ưu thế vàloài đặc trưng ở quần xã đầm Vân Long

- Mô tả được cách thức phân bố của các loài trong không gian của quần xã Lấy ví dụminh họa sự phân bố trong quần xã đầm nước và quần xã trên núi

- Phân biệt được các mối quan hệ giữa các loài trong quần xã Lấy ví dụ minh hoa

- Nêu được ứng dụng của hiện tượng khống chế sinh học trong nông nghiệp và trongcông cuộc đảm bảo cân bằng sinh học trong quần xã sinh vật

- Nêu được khái niệm diễn thế sinh thái Lấy ví dụ minh họa

- Nêu được các nguyên nhân dẫn đến diễn thế sinh thái Đánh giá tác động của con ngườiảnh hưởng như thế nào đến quần xã sinh vật ở Vân Long

- Phân biệt được diễn thế nguyên sinh và diễn thế thứ sinh

2 Kỹ năng

- Rèn kỹ năng quan sát, khái quát hóa, tổng hợp

- Kỹ năng phân tích, tự học, chia sẻ trong hoạt động nhóm

- Kỹ năng thực hành: biết cách nhận biết mối quan hệ giữa các loài trong quần xã, phân tích được chiều hướng diễn thế của quần xã từ đó đưa ra những biện pháp kịp thời để đảm bảo quần xã phát triển và ổn định

3 Thái độ

- Có ý thức vận dụng những hiểu biết về đặc điểm của quần xã sinh vật ở khu bảo tồnthiên nhiên Vân Long để tuyên truyền, vận động mọi người cùng chung tay bảo vệ môitrường sinh thái tự nhiên của Vân Long, đặc biệt các loài sinh vật có nguy cơ tuyệt chủng

- Có niềm tin vào khoa học, có ý thức và hứng thú tham gia các hoạt động học tập

- Luôn coi trọng sự hợp tác với các bạn trong nhóm và sự hỗ trợ của thầy, cô giáo trongsuốt quá trình thực hiện các hoạt động của chủ đề

4 Phát triển năng lực

Thông qua dự án sẽ giúp các em hình thành và phát triển các năng lực sau:

- Năng lực lập kế hoạch

- Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề

- Năng lực giao tiếp và hợp tác

- Năng lực sáng tạo

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Giáo viên

- Các hình ảnh về khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long

- Giáo án Word và Power Point

- Máy tính, máy chiếu, loa

- Các phần quà trong tiết tổng kết chủ đề

2 Học sinh

- Các phương tiện để thu thập thông tin: máy ảnh, ghi âm

- Xử lý thông tin và viết báo cáo

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHÍNH

- Dạy học theo dự án

- Giải quyết vấn đề

- Thảo luận nhóm, đóng vai…

IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

Tiết 1: GIỚI THIỆU VỀ CHỦ ĐỀ

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Xây dựng được các nội dung cần tìm hiểu: Quần xã sinh vật, đặc trưng cơ bản của quần

xã, quan hệ sinh thái trong quần xã, diễn thế sinh thái

- Có niềm tin vào khoa học, có ý thức và hứng thú tham gia các hoạt động học tập

- Luôn coi trọng sự hợp tác với các bạn trong nhóm và sự hỗ trợ của thầy, cô giáo trongsuốt quá trình thực hiện các hoạt động của chủ đề

4 Phát triển năng lực:

- Năng lực lập kế hoạch

- Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề

- Năng lực giao tiếp và hợp tác.

II Chuẩn bị

1 Giáo viên

- Các hình ảnh về khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long

- Giáo án Word và Power Point

- Máy tính, máy chiếu, loa

vật ở khu bảo tồn, hình ảnh khai thác hoạt động du lịch ở Vân Long Hình ảnh các loàisinh vật có nguy cơ tuyệt chủng

CH1: Các hình ảnh trên đang nói về địa phương nào?

CH2: Em hãy kể tên một số loài động vật quý hiếm ở Vân Long?

CH3: Hoạt động của con người tác động như thế nào đến sinh vật ở Vân Long ?

HS: Các hình ảnh trên đang đề cập đến khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long và tác động

của con người đã làm ảnh hưởng đến đa dạng sinh học của quần xã sinh vật ở Vân Long,nhiều loài động vật đang có nguy cơ tuyệt chủng: cà cuống, vooc mông trắng, rắn đỏ

GV: Dẫn dắt vấn đề, sự phát triển của ngành du lịch ở Ninh Bình đã thu về những lợi

nhuận rất lớn cho tỉnh nhà nhưng kéo theo đó là những ảnh hưởng không nhỏ đến môitrường tự nhiên Nhiều loài sinh vật đang bị đe dọa hoặc đứng trước nguy cơ tuyệt chủng

do nhiều nguyên nhân bao gồm sinh cảnh bị thu hẹp và suy thoái, phát triển cơ sở hạ tầngbất hợp lý, biến đổi khí hậu, nông nghiệp không bền vững và săn bắt trái phép Chính vìvậy, giáo dục về bảo tồn, thay đổi chính sách và hợp tác cùng các doanh nghiệp và cộngđồng là các giải pháp hết sức cần thiết Chúng ta cần làm gì để đảm bảo sự phát triển và

sự duy trì ổn định của quần xã sinh vật ở đầm Vân Long – Gia Viễn- Ninh Bình Đó lànội dung cô, trò chúng ta sẽ cùng giải đáp trong chủ đề:

"Quần xã sinh vật và giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long - Ninh Bình”.

HOẠT ĐỘNG 2: TÌM HIỂU VỀ DẠY HỌC DỰ ÁN (7 phút).

GV: Chiếu slide khái niệm về dạy học thông qua hoạt động trải nghiệm và các bước tiến

hành tổ chức hoạt động trải nghiệm

HS: Lắng nghe, trao đổi ý kiến

GV: Hướng dẫn học sinh một số kỹ năng thực hiện chủ đề:

- Tìm kiếm và thu thập thông tin từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau

- Phân tích và giải thích các giả thiết, hiện tượng…

- Tổng hợp thông tin

- Xây dựng sản phẩm chủ đề

HS: Ghi chép, trao đổi ý kiến cần thiết…

HOẠT ĐỘNG 3: THẢO LUẬN VỀ NỘI DUNG CHỦ ĐỀ (12 phút)

GV: Hướng dẫn mục tiêu về kiến thức, kĩ năng của chủ đề; năng lực cần có và năng lực

đạt được sau khi nghiên cứu chủ đề Chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm hoàn thành mộtnội dung, có sản phẩm báo cáo vào tiết 2 và 3 Cụ thể như sau:

HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC

SINH

- Bước 1: Phát phiếu thăm dò sở thích nhóm

(Phiếu khảo sát nhu cầu học sinh) GV phát trước 3

ngày để học sinh nghiên cứu và điền

- Bước 2: Công bố kết quả sắp xếp nhóm theo

sở thích (ở phần khảo sát)

- Bước 3: GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm,

hướng dẫn lập kế hoạch nhóm (phụ lục I)

- Bước 4: Phát phiếu học tập định hướng (Phụ

lục II) và gợi ý cho học sinh một số nguồn tài liệu có

thể tham khảo giúp hoàn thành nhiệm vụ

- Học sinh điền phiếu khảo sátnhu cầu học sinh ( phiếu số 3)

- Các nhóm bàn bạc bầu nhómtrưởng, thư kí

+ Trình bày khái niệm quần xã, lấy ví dụ thực tế

+ Trình bày thành phần loài của quần xã ở Vân Long

+ Giới thiệu các loài ưu thế và đặc trưng của Vân Long

+ Trình bày sự phân bố của các loài trong không gian quần xã, ý nghĩa của sựphân bố

- Nhóm 2:

+ Khái quát và phân tích mối quan hệ giữa các loài trong quần xã

+ Lấy ví dụ và hình ảnh minh họa mối quan hệ giữa các loài trong quần xã đầmVân Long

- Nhóm 3:

+ Trình bày khái niệm diễn thế sinh thái, nguyên nhân diễn thế, phân loại và so

sánh sự khác nhau giữa các loại diễn thế

+ Nêu và phân tích và đánh giá các tác động của con người đến quần xã đầm VânLong

+ Đưa ra các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học của quần xã

GV: Hướng dẫn tài liệu cần nghiên cứu, hướng dẫn những phương tiện cần thiết, địa chỉ

tìm kiếm tư liệu, để hoàn thành các chủ đề trên và cùng học sinh xây dựng bộ câu hỏiđịnh hướng cho chủ đề

HS: Tiếp thu nhiệm vụ, có ý kiến trao đổi những vấn đề còn chưa rõ.

HOẠT ĐỘNG 4: THỐNG NHẤT TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ (6 phút)

GV: Chia lớp thành 3 nhóm cụ thể, đảm bảo sự đồng đều giữa các nhóm

Nêu yêu cầu: Nhóm trưởng phải là học sinh tiêu biểu, có khả năng lãnh đạo và lôi kéo những bạn khác, đặc biệt là những bạn ý thức tự giác chưa cao tham gia vào các

hoạt động Nhóm trưởng hoàn thành các thông tin trong sổ theo dõi dự án của nhóm mình

(Phiếu số 1- Phụ lục 3).

- Phân công nhiệm vụ từng nhóm; yêu cầu về nội dung, hình thức; điều kiện thực hiện dựán; giải pháp thực hiện dự án; địa điểm thực hiện dự án; nguồn tra cứu thông tin; thời gianhoàn thành… và thống nhất tiêu chí đánh giá:

+ Các nhóm tự đánh giá ý thức, năng lực, hiệu quả làm việc của từng thành viên trong

nhóm (Phiếu số 4- Phụ lục 3).

+ Giáo viên đưa ra các tiêu chí đánh giá sản phẩm thuyết trình của các nhóm và hoạt

động tương tác với các nhóm khác trong quá trình báo cáo (Phiếu số 2- Phụ lục 3).

+ Các nhóm đánh giá chéo hoạt động của nhóm khác thông qua việc báo cáo sản phẩm,chất lượng sản phẩm, số lượng và chất lượng các câu hỏi, trả lời câu hỏi của nhóm bạn

(Phiếu số 3- Phụ lục 3)

HS: Lắng nghe, tham gia xây dựng tiêu chí đánh giá, phân công học sinh trong nhóm cho

phù hợp nhất

HOẠT ĐỘNG 5: THẢO LUẬN CỦA TỪNG NHÓM (15 phút)

GV: Yêu cầu các nhóm thảo luận để hoàn thiện nhóm, lập kế hoạch thực hiện nhiệm vụ HS: Thảo luận theo nhóm

- Từng nhóm bầu nhóm trưởng, thư ký, phân công nhiệm vụ cho từng thành viên, đặt têncho nhóm:

+ Nhóm 1: Quần xã sinh vật:

+ Nhóm 2: Quan hệ sinh thái.

+ Nhóm 3: Diễn thế sinh thái.

- Phác thảo đề cương (Các nhóm trưởng điều hành thảo luận của nhóm): dưới sự hướngdẫn, hỗ trợ của giáo viên thảo luận về các nhiệm vụ của nhóm cần giải quyết, lập kếhoạch thực hiện, dự tính sản phẩm

GV: Giám sát, hướng dẫn, đôn đốc các nhóm hoàn thành nhiệm vụ, giải thích các khúc

mắc của học sinh…

Cung cấp cho học sinh một số nguồn tài nguyên tư liệu để tìm kiếm thông tin

HOẠT ĐỘNG 6: CỦNG CỐ - DẶN DÒ (3 phút)

- Các nhóm nộp bản đề cương, kế hoạch thực hiện

- Giáo viên góp ý kiến hoàn thiện

- Về nhà: Các nhóm chuẩn bị theo đề cương

ĐI TRẢI NGHIỆM THỰC ĐỊA, NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU VÀ LÀM BÁO CÁO HOẠT ĐỘNG 1: TRẢI NGHIỆM THỰC TẾ TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN

VÂN LONG

1 Mục tiêu:

- Các nhóm tự phân công tìm hiểu, nghiên cứu, sưu tầm tranh ảnh, video về các nộidung được phân công

- Rèn luyện được kĩ năng làm việc nhóm

- Góp phần hình thành kĩ năng thu thập thông tin, phỏng vấn, điều tra thực tế, kĩnăng viết báo cáo và trình bày vấn đề

2 Nội dung:

- Giáo viên tổ chức học sinh đi tìm hiểu thực tế tại vùng trồng rau phường Ninh Sơn vàtrồng hoa, cây cảnh xã Ninh Phúc, thành phố Ninh Bình như kế hoạch

+ Nhóm Quần xã sinh vật: Tìm hiểu về các quần xã ở các môi trường sống khác

nhau Đánh giá mức độ đa dạng của quần xã sinh vật ở Vân Long Tìm hiểu loài ưu thế

và đăch trưng, sự phân bố cá thể trong không gian quần xã đầm nước và trên núi

+ Nhóm Quan hệ sinh thái: Tìm hiểu về mối quan hệ giữa các loài trong quần xã

sinh vật ở Vân Long Xác định sự khống chế sinh học giữa các loài trong quần xã

+ Nhóm Diễn thế sinh thái: Tìm hiểu về diễn thế sinh thái, nguyên nhân của diễn

thế sinh thái Đánh giá sự tác động của con người đến quá trình diễn thế sinh thái ở vânLong Đề xuất các biện pháp để bảo tồn thiên nhiên Vân Long

Ảnh 1, 2: Học sinh đi trải nghiệm thực tế tại khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long, xã

Gia Vân- Huyện Gia Viễn - Tỉnh Ninh Bình.

Ảnh 3: Phỏng vấn người dân về sự biến đổi của quần xã sinh vật tại Vân Long

của nhóm Diễn thế sinh thái

HOẠT ĐỘNG 2: TỰ NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU

- Các nhóm tìm hiểu thêm kiến thức trên sách, báo trong thư viện trường, trên mạng;

- Tổng hợp các thông tin đã thu thập được, chỉnh sửa, biên tập lại những ý tưởng bị trùnglặp, sau đó trình bày bản nháp;

- Học sinh sử dụng phần mềm word để xử lý thông tin, phần mềm Power point để làm bàithuyết trình, báo cáo;

- Giáo viên gặp học sinh theo lịch để giải đáp các câu hỏi và hỗ trợ học sinh về côngnghệ, hướng dẫn viết báo cáo và trình bày báo cáo.

Ảnh 4: Học sinh nghiên cứu tài liệu tại thư viện trường.

Ảnh 5, 6: Sơ đồ hóa kiến thức cơ bản của các nhóm

- Giáo viên theo dõi, đôn đốc, kiểm tra tiến độ thực hiện dự án của học sinh; giải đáp, góp

ý, chỉnh sửa, biên tập những ý tưởng trùng lặp giữa các thành viên trong nhóm

HOẠT ĐỘNG 3: HOÀN CHỈNH SẢN PHẨM

- Học sinh tiếp nhận phản hồi của giáo viên thông qua email hoặc chủ động gặp giáo viên

để giải đáp các thắc mắc rồi chỉnh sửa, hoàn thiện sản phẩm

- Gv và Hs có thể trao đổi thông tin qua nhiều hình thức: qua email, điện thoại,facebook…

- Các nhóm tập báo cáo thử sản phẩm của nhóm, dự kiến các tình huống nhóm khác sẽhỏi và chuẩn bị câu trả lời…

Tiết 2: QUẦN XÃ SINH VẬT

I Mục tiêu:

1 Kiến thức

- Nêu được khái niệm quần xã sinh vật

- Kể tên được các quẫn xã sinh vật ở khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long

- Trình bày được đặc trưng của quần xã sinh vật

- Trình bày được các loài sinh vật là loài ưu thế và loài đặc trưng ở khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long

- Nêu được các mối quan hệ trong quần xã sinh vật

- Trình bày được đặc điểm các mối quan hệ

- Lấy được ví dụ đại diện cho từng mối quan hệ

- Nêu được ứng dụng của khống chế sinh học để đảm bảo sự phát triển ổn định của quần xã

2 Kĩ năng

- Học sinh báo cáo được kết quả làm việc của các nhóm: trình bày báo cáo thông qua tổchức các trò chơi, thảo luận, thuyết trình, tiểu phẩm,

- Biết tự đánh giá sản phẩm của nhóm và đánh giá sản phẩm của các nhóm khác

- Hình thành được kĩ năng: lắng nghe, thảo luận, nêu vấn đề và thương thuyết

3 Thái độ

- Góp phần rèn luyện các kĩ năng bộ môn

- Bồi dưỡng tình yêu, trách nhiệm bảo vệ môi trường

II Hoạt động dạy học

HOẠT ĐỘNG 1: TÌM HIỂU VỀ QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ ĐẶC TRƯNG CỦA

QUẦN XÃ

- Mục tiêu: + Nêu được khái niệm quần xã sinh vật.

+ Kể tên được các quẫn xã sinh vật ở khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long + Trình bày được đặc trưng của quần xã sinh vật

+ Trình bày được các loài sinh vật là loài ưu thế và loài đặc trưng ở khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long

GV: Mời nhóm Quần xã sinh vật lên báo cáo

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS: Nhóm 1 chuẩn bị bài powpoint báo cáo, phát phiếu thu nhận thông tin cho các nhóm

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận.

- Nội dung 1: Đại diện nhóm Quần xã sinh vật dẫn dắt vấn đề thuyết trình về: khái

niệm quần xã sinh vật, ví dụ về quần xã, đặc trưng của quần xã, khái niệm loài ưu thế,loài đặc trưng, các kiểu phân bố trong không gian của quần xã ở khu bảo tồn thiên nhiênVân Long

- Nội dung 2: Đưa câu hỏi phần luyện tập

Câu 1: Vì sao loài ưu thế đóng vai trò quan trọng trong quần xã?

A.Vì có số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn, có sự cạnh tranh mạnh

B Vì có số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn, hoạt động mạnh

C Vì tuy có số lượng cá thể nhỏ, nhưng hoạt động mạnh

D Vì tuy có sinh khối nhỏ nhưng hoạt động mạnh

Câu 2 Tính đa dạng về loài của quần xã là:

A.mức độ phong phú về số lượng loài trong quần xã và số lượng cá thể của mỗi loài

B.mật độ cá thể của từng loài trong quần xã

C.tỉ lệ % số địa điểm bắt gặp một loài trong tổng số địa điểm quan sát

D.số loài đóng vai trò quan trọng trong quần xã

Câu 3 Quần xã sinh vật là

A.tập hợp nhiều quần thể sinh vật thuộc cùng loài, cùng sống trong một không gian xác định và chúng có mối quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau

B tập hợp nhiều quần thể sinh vật thuộc các loài khác nhau, cùng sống trong một không gian xác định và chúng ít quan hệ với nhau

C tập hợp nhiều quần thể sinh vật thuộc hai loài khác nhau, cùng sống trong một không gian xác định và chúng có mối quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau

D một tập hợp các quần thể sinh vật thuộc các loài khác nhau, cùng sống trong một không gian và thời gian nhất định, có mối quan hệ gắn bó với nhau như một thể thống nhất

Câu 4: Quần xã đầm nước Vân Long có cấu trúc nổi bật là

A.phân tầng thẳng đứng B.phân tầng theo chiều ngang

Câu 5: Ở khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long, thì loài đặc trưng là

A.Vooc mông trắng B.cây lau C.cây rong đuôi chó D Cò

- Nội dung 3: Đưa ra câu hỏi phần kiến thức mở rộng.